Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini

XLI. NON IVRANDVM.

In ecclesiastico: Iurationi non adsuescas os tuum: multi enim casus in illa. et nominibus non admiscearis, quo-

[*]( suo. In XXIII: Qni non accipit in uanum animam suam. In sapientia cap. Vlill: Aut uiuunt iniuste aut periurant cito. In zaccharia carp. : Et iuramentum falsum nolite diligere. XLI. NON IVRANDVM. In ecclesiastico cap. XI: Iurationi )[*]( uanum animam suam. In sapientia cap. VTIII: Aut enim dum laetantur insaniunt ant uaticinantur falsa usque in dolo contempnentes iustitiam. In zacharia cap. : Et iuramentum mendax ne diligatis. XLI. NON IVRANDVM. In ecclesiastico cap. XII: Iurationi non adsuescat (t in ras.) os tuum usque et si in nacuum )

[*]( 1 Ps. 23, 4 et 5 4 Sap. 14, 28—30 9 Zach. 8, 17 13 Eccli. 23, 9-11 (9—14). )[*]( 1 eum om. MVLCv Item in prouerbiis Accendit falsa testis iniquus et immittit iuditia inter fratres. Item in psalmo uicesimo tercio Qui non accipit — C XXlllt V uanum L 2 saam om. C iurabit L, iurat 8. l. V\' in dolo proximo suo MVLCv accepiet S 5 flent MV1C, fiant L uatiginantur S iniustae SM 7 anima male (-lse V) MVLC: animale S iurantis L ledi SVLC in instę S, iniustae M iurauerant] add. et MV LC 8 fictae SM contempnentes MVC item om. V 18 adsuescat MLC(v), adquiescat V 14 nominibus om. MVLC )

Diam non eris inmunis ab eis. sicut enim seruus interrogatu» adsidue a liuore non minuetur, sic omnis iurans et nominans in toto a peccato non purgabitur. uir multum iurans inplebitur iniquitate, et non discedet a domo illius plaga: et ei uane iurauerit, non iustificabitur. Item illic: Loquella multum iurantis horripilationem statuet. Item secundum matthaeum: Audistis quia dictum est: non periurabis, sed reddes domino iuramenta tua. ego autem dico uobis, ne omnino iuretis, neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabillum est pedum eius, neque per hierusolymam, quia ciuitas est magni regis, neque per caput tuum iuraueris, quia non potes ullum capillum album facere aut nigrum. sit autem sermo uester: est est, non non: quod autem amplius est, a malo est.

[*](non adquiescat os tuum. Secundum matheum cap. : Audistis quia dictum eet: non periurabis., )[*](iurauerit, non iustificabitur. Item eap. XlIII: Loquella multum iurans horripilationem capitis statuet. Secundum matheum cap. XIII: Andistis quia dictum est antiquis: non peiurabis (8 in ras. compl. Utt.) usque quod autem his abundantius est a malo est. )

[*]( 5 Eccli. 27, 14 05) 7 Matth. 5, 83-37 )[*]( 1 immunis MC 2 adsidoae 8, assidue MVLC labore Y non MVLCv, om. 8 minuetur MYLO, minaitar Sv 8 implebitur MVLC 4 discedet Cv: discedat S, discedit MVL 5 uanae 8 iustificabitur Sv: iustificatur MVLC item om. Y illic] ubi supra MVLC loquella M, loqui illa S, loquela VLC 6 horrepilationem 8, obripilationem MVO, oppilationem L statuat V1 in euangelio secundum MLC 7 math 8, matheum LC perierabis 8 8 iuramentum tuum (tuum om. V) VC 9 iuratis 8 edam 8 aedis S 10 acabillum S, scabellum MVLC hierosolimam ML, ierosolimam V, iherosolimam C 11 regis magni V aequae 8 12 iuraueris om. C ullum] unum Mv facerealbum MVLC )

XLII. NON DICENDVM FALSVM TESTIMONIVM.

In exodo: Non dices falsum testimonium aduersus proximum tuum. non consenties cum iniusto fieri testis iniustus. Item in psalmo XXXIIU: Exurgentes testes iniqui quae ignorabam interrogabant me, retribuebant mihi mala pro bonis. Item in prouerbiis: Accendit falsa testis iniustus et inmittit iudicia inter fratres. Item illic: Testis autem uelox linguam habet iniquam. Item illic: Eripiet de malis animam testis fidelis, incendit autem falsa dolosus. Item illic: Vir mutabilis lingua incidet in mala. Item illic:

[*]( XLII. NON DICENDVM FALSVM TESTIMONIVM. In exodo cap. LXXXI: Non dices falsum testimonium.. In psalmo XXXIIII: Exsurgentes testes iniqui quae ignorabam interrogabant me. In prouerbiis cap. vn: Testem fallacem et eum qui seminat inter fratres discordia. Item cap. XIII: Qui autem testis est repentinus concinat linguam mencii. Item cap. XIII: Testis fidelis non mentietur, proferet autem mendacium dolosus. Item cap. XV: Liberat animam testis fidelis, profert mendacium uersipellis. Item )[*]( XLII. NON DICENDVM FALSVM TESTIMONIVM. In exodo Cap XI: Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. In psalmo XXXIIJI: ExBnrgentes testes iniqui quae ignorabam interrogabant me. In prouerbiis cap. VII: Testem fallacem et eum qui seminat inter fratres discordia. Item cap. XIII: Qui autem testis est repentinus concinnat linguam mendacii. Item cap. XIII: Testis fidelis non mentietur, proferet autem mendacium dolosus. Item cap. XV: Liberat animam testis fidelis, profert )

[*]( 3 Exod. 20, 16 et Exod. 28, 1 5 Pe. 84, 11 et 12 7 Prou. 6,19 SPr. 12, 19 9 Pr. 14, 25 11 Pr. 17,20 17 Pr. 14, 5 )[*]( 5 tricesimo tercio C exeurgentefl MVLC 7 Item — Accendit - - fratres om. hoc loco (exhib. supra 476, 1) C uerba Item — Accendit - - Testis - - habet iniquam om. V ascendit L falsus L\' inmittet L, immittet (et in ras.) M 8 illic] in pronerbiis MC, ubi supra L 9 in pronerbiis MVC, abi supra L 10 verba Item — Vir - - Testis f. — — Testis m. - - (479, 3) loquetnr om. V 11 ubi supra ML, in prouerbiis C incidet ML, incadet S om. incidet — falsus C ubi supra ML )

Testis falsus non erit inpunitus: qui autem accusat iniuste, non euadet. Item illic: Testis mendax peribit, uir autem oboediens caute loquetur. Item illic: Noli esse testis mendax in ciuem tuum, neque dilateris labiis tuis. Item illic: Claua et gladius et sagitta perniciosa sunt: sic et uir, qui aduersus amicum suum testimonium falsum dicit. Item illic: Lingua mendax odit ueritatem, os autem incontinens facit seditiones.

XLIII. NON MENTIENDVM.

In exodo: Non facietis furtum, et non mentiemini, nec calumniam faciet quisquam proximo suo. Item in libro sapientiae: Os autem, quod mentitur, occidit animam. Item in ecclesiastico: Noli narrare mendacium aduersus fratrem

[*](cap. : Testis falsus non erit inpunitus. Item cap. XX: Testis iniquus deridet iudicium. Item cap. XXVII: Lingua faQax non amat ueritatem. XLIII. NON MENCIENDVM. In exodo cap. XLII: Non facies furtum et non menciemini. In sapientia cap. V: Os autem quod mentitur occidit anima. In ecclesiastico cap. : Noli )[*](mendacium uersipellis. Item cap. XX: Testis falsus non erit impunitus. Item cap. XX: Testis iniquus deridet iudicium. Item cap. XXVII: Lingua fallax non amat ueritatem. XLIII. NON MENTIENDVM. In leuitico cap. XI: Non facietis tis ex corr. furtum et non mentiemini. In sapientia cap. I: Os autem quod mentitur occidit animam. In ecclesiastico cap. V: Noli narrare mendacium aduersus fratrem tuum usque )

[*]( 1 Proa. 19, 5 2 Prou. 21, 28 8 Prou. 24, 28 5 Frau. 25, 18 7 Prou. 26, 28 11 Leu. 19, 11 18 Sap. 1, 11 14 Eccli. 7, 12 (18) 16 (22) Prou. 19, 28 )[*]( 1 iniustae S 2 euadit L in pronerbiia MC, ubi supra L 8 obaediens S loquitur MLC ubi supra MLC 4 dilateris MVLC, delateris S ubi supra MVLC 6 falsum testimonium V 7 in prouerbiis MVC, ubi supra L ////tinens F1, timens V* 10 mentium S 11 in exodo SMLC, in pronerbiis F 12 faciat L 18 occidet M )

tuum, neque in amico similiter facias. Item illic: Noli uelle mentiri omne mendacium : adsiduitas enim illius non bona. Item illic: Superuacuitas nequa homini mendacium: in ore indisciplinatorum adsidue erit. Item in hieremia propheta: Mendacium et non fides inualuit super terram, quia a malis mala exierunt, et me non cognouerunt. Item illic: Melior est pauper ambulans in ueritate quam diues mendax. Item paulus apostolus ad ephesios: Deponentes mendacium, loquimini ueritatem unusquisque cum proximo suo, quia sumus inuicem membra. Item ad colossenses: Nolite mentiri inuicem, spoliantes uos ueterem hominem cum actibus suis. Item iohannes apostolus: Omne mendacium non est de ueritate.

[*]( narrare mendacium. Item cap. V: Noli uelle mentiri. In hieremia cap. : Mendacium et non fides inualluit super terram. Item cap. : Melior est pauper ambulans in ueritate quam diues mendax. Ad effesios cap. : Deponentes mendacium. Ad colosenses cap. : Noli mentiri inuicem. Iohannes cap. : Omnem mendacium non est de ueritate. )[*]( assiduitas enim illius non bona. Item cap. XI: Obprobrium enim nequam in homine mendacium et in ore indisciplinatorum assidue erit. In hieremia cap. : Et extenderunt linguam suam quasi arcum mendacii usque et me non cognouerunt, dicit dominus. In prouerbiis cap. XX: Melior est pauper qui ambulat in simplicitate sua quam diues torquens labia insipiens. Paulus ad ephesios cap. V: Propter quod deponentes mendacium usque sumus inuicem membra. Ad colosenses cap. nn: Noliteuentiri inuicem usque** ueterem hominem cum actibus suis. Item iohannes I epistula cap. VII: Omne mendacium ex ueritate non est. )

[*]( 1 Eccli. 7, 18 (14) 8 Eccli. 20, 24 (26) 5 Hier. 9, 8 7 Prou. 19, 1 8 Ephea. 4, 25 11 Coloss. 8, 9 12 I lob. 2, 21 )[*]( 1 ubi supra MVLC (aic l. 3) 2 mentire L astid. MVLC non] add. est V2Cv 8 uerba Superuacuitas - - Meudacium - - Melior - - Deponentes - - membra Item ad colossenses om. V nequa SM, neq; L, nequi C 4 adsidaae S, assidue MLC iheremia C 5 propheta om. MLC 7 in hieremia MLC 8 apostolus om. MLC efetdos S, effesios LC 9 unusquisquae S 10 colosenses MLC 12 Item ioh. apost.] ad colosenses V ioh S apostolus om. MLC 18 de uentate MVL, ex ueritate Cc, ueritatem S (om. de) )

XLIIII. DE INTERDICTV IDOLATRIAE.

In exodo: Descendit autem moyses ad populum, et dixit illis: locutus est dominus omnia haec uerba, dicens: ego sum dominus deus tuus, qui eduxi te de aegypto, de domo seruitutis. non erunt tibi dii alii praeter me: non facies tibi idolum, nec cuiusquam similitudinem, quaecumque in caelo sunt sursum aut quaecumque in terra deorsum: non adorabitis eos, neque seruietis illis: ego sum dominus deus uester. Item illic: Et dixit dominus ad moysen: haec dices domui iacob, et testaberis filiis israhel, dicens: uos uidistis quoniam de caelo locutus sum ad uos: non facietis uobis deos argenteos neque deos aureos, nec facietis uobis ipsis idolum. Item illic: Sacrificans diis eradicabitur nisi domino soli. Item illic: Et nomina deorum alienorum non recordabitis,

[*](XLllII. DE INTERDICTV IDOLATRICIAE. In exode cap. XLII: Ego sum dominus deus tuus qui eduxi te de terra aegipti de domo seruitutis: non habebis deos alienos. Item cap. XLIH: Non facies deos argenteos nec deos aureos. Item cap. : Non )[*](XLIIII. DE INTERDICTV IDOLATRIAE. In eiodo cap. XI: Ego sum dominus deus tuus qui eduxi te de terra aegypti de domo seruitutis: non habebis deos alienos usque neque coles. Item cap. XII: Non facietis deos argenteos nec deos aureos. Item )

[*]( 3 Exod. 19, 25 et Exod. 20, 1-5 10 Exod. 20, 22 et 23 14 Exod. 22, 20 15 Exod. 23, 13 )[*]( 2 interdicto L idolatriae SMVLG (ydol- C) 3 discendit S 4 loquutus M uerba haec L 6 alii dii V preter S . 7 cuiusquam S, ullam MVLC, omnem v 8 susum S1 et quae in terra MVLCv adorabis Vv 9 illis] eis MVLC deus om. C 10 illic] in exodo MVLC (sic infra) dicis S 11 istrahel S quoniamj quomodo C 12 celo L 13 ipsis om. MVLC 14 uerba Item — Sacrificans - - usque ad (p. 483, l. 13) deus uester om. V nisi] preter L (cf. cod. Amiat.), praeterquam v 15 illic] ubi supra MC, in exodo L )[*](xn, Aug. 3, i.\' )[*](31 )

nec audiantur de ore uestro. Item illic: Non adorabitis deos eorum, neque seruietis illis. non facies secundum opera illorum, sed depones et exterminabis et confringes simulacra eorum, et seruietis domino deo uestro. et benedicam panem tuum et aquam tuam, et auertam infirmitatem a uobis. Item illic: Adtende tibi, ne casu disponas testamentum his qui sedent super terram, in quam intraturus es, ne sit offensio eorum in uobis. aras illorum destruetis, et titulos illorum conminuetis, et lucos eorum excidetis. non enim adorabitis deo alio: ego enim sum dominus deus tuus: zelo nomen, deus zelans est. ne casu disponas testamentum his qui sedent super terram, et forniceris post deos eorum, et inuitent te et manduces de sacrificiis eorum: et sumatis ex filiabus illorum filiis uestris, et filias uestras detis filiis illorum: et fomicentur filiae tuae post deos eorum. et deos fusiles non facietis uobis. Item in leuitico: Non seruietis

[*]( adorabis deos usque infirmitatem a uobis. Item cap. : Adtende tibi ne casu ponas usque dominus deus uester. Item )[*](cap. XII: Non adorabis deos eorum usque et auferam infirmitatem de medio tui. Item cap. XII: Non inibis cum eis foedus usque quod tibi certo erit in scandalum. Item cap. XVI: Caue ne umquam cum habitatoribus terrae illius iungas amicitias usque deos conflatiles non facies tibi. In leuitico cap. XVI: Non facietis )

[*](1 Eiod. 23, 24 et 25 6 Exod. 34,12—17 16 Leu. 19,4 20 Ex. 23, 82 et 88 )[*]( 1 audiatur MLIC illic] in exodo MLC (6) 6 disponas 8 (διαμ cod. Alx.), ponas MLC (θη̩̃ς) 7 his om. SMLC 8 eorum (om. in nobis a. i. d. e. t. illorum) M aras eorum Lv titulos eorum LC 10 deo alio S (θεω̩̃ heQcp cod. Alx.): deum alienum MLCv ego enim sum dominus deus tuus S (cf. Exod. 20, 5) zelo nomen deus zelans est S (ξηλωτὸυ ο̉υομα, ξηλωτής ἐστιυ, uidetur interpres legisse ξηλω̃ to dvofuc .. ) ego ... zelans est] ego enim sum dominus deus zelans nomen est mihi MLC, dominus zelotes nomen eius, deus est aemulator t1 11 ne casu disponas MC, ne casu disponans S, nec asiduis ponana (iduis in ras. m. 2) L his S, cum hii MLC 18 ex] de L 14 illoram] earum (bis) L 16 uerba Item — Non s. i. e. d. f. n. facietis uobis om. MLC leuuitico 8 )

idolis, et deos fusiles non facietis uobis: ego sum dominus deus uester. Item illic: Nolite manducare in montibus: non auspicabitis, non augurabitis. Item illic: Non sequemini uentriloquos et incantatoribus non adherebitis, ut coinquinemini in eis: ego sum dominus deus uester. Item illic: Et anima, quae secuta fuerit uentriloquos aut incantatores, ita ut fornicentur sectando eos, et constituam uultum meum super animam illam et perdam illam ex populo suo. et eritis sancti, quia sanctus sum ego dominus deus uester. Item illic: Non facietis uobis idola manu facta, neque sculptilia, neque stantes lapides constituetis uobis, neque lapidem sculptum perspicuum ponetis in terra uestra, ut adoretis ea: ego sum dominus deus uester. Item in numeris: Et auferetis speculas eorum, et omnia simulacra eorum conflatilia perdetis, et omnes lapides statutos eorum auferetis. Item in deute-

[*](cap. : Noli manducare in montibus. Item cap. : Non sequimini uentri. Item cap. : Et anima quae secuta. fuerit uentri usque dominus uester. Item cap. : Non facietis uobis idola. Item cap. in nostro: Et auferetis speculas eorum. In deuter.onomio cap. : Videte ne faciatis iniqui- )[*](uobis idolum usque ego enim sum dominus deus uester. In exodo cap. XII: Per nomen externorum deorum non iurabitis neque audietur ex ore uestro. Item in exodo cap. XII: Qui immolat dis occidetur praeter domino soli. Item in leuitico cap. XII: Anima quae declinauerit ad magos et hariolos usque sanctus sum dominus deus uester. Item cap. XI: Non augurabimini usque ego dominus. Item cap. XI: Ne declinetis ad magos nec ab hariolis (uerba nec ab hariolis in rasura) usque ego dominus deus uester. In deuteronomio cap. IIII: Non )

[*]( 2 Leu. 19, 26 3 ib. 31 6 Len. 20, 6 et 7 10 Leu. 26, 1 13 Num. 88, 52 22 E*. 28, 18 28 Ex. 22, 20. 29 Deut 5, 7-9 )[*]( 2 illic] in exodo MLC (sic infra) uerba Item — Nolite — — augorabitis om. L 8 artuspicabitis C augorabitis S, auguriabitis Csequimini MLC, aequem in S 4 oentrilocos L quoinquinemini M 7 fornicetnr MLC, fornicentur S 11 conertitutis M 12 respicuum M 13 sum om. M 15 deuteronomium C )[*]( 81* )

ronomio: Videte, ne faciatis iniquitatem, neque faciatis uobis ipsis sculptile simulacrum masculi neque feminae, aut simulacrum omnis pecoris, quae sunt super terram, aut similitudinem auium uolantium sub caelo, aut similitudinem serpentium super terram, aut simulacrum piscium, quae sunt in aquis sub terra. et ne respicientes in caelum et uidentes solem et lunam aut stellas et omnia ornamenta caeli exerretis et adoretis ea, et seruiatis illis quae disposuit deus omnibus gentibus, quae sunt sub caelo. uos autem adsumpsit deus et eiecit de fornace ferrea ex aegypto, ut essetis populus in sortem in hunc diem. Item illic: Adtendite uobis, ne obliuiscamini testamentum domini dei uestri, quod disposuit ad uos, et faciatis uobis ipsis sculptile simulacrum omnium quae praedixit uobis dominus deus uester: quia dominus deus uester ignis concremans est et zelans. Item illic: Aras eorum deponetis, et titulos eorum conminuetis, et lucos eorum excidetis, et sculptilia eorum cremabitis igni: quia plebs sancta es domino deo tuo, et te sibi elegit dominus deus tuus, ut esses ei populus aeternus super omnes gentes, quae

[*]( tatem usque populus in sorte in hunc diem. Item cap. : Adtendite uobis ne obliuiscamini. Item cap. : Aras eorum )[*]( habebis deos alienos in conspectu meo usque ego enim sum dominus deus tuus. Item cap. V: Aras eorum subuertite usque qui )

[*]( 1 Deut. 4, 16-20 11 ib. 23 et 24 15 Deut. 7, 5 et 6 )[*]( 1 neque] uel VL 2 femine ML 3 similitudine auium M 5 quae] qui C 6 sub terram MVLC 7 exerretiB S, exercetis L, exerceritis N, exercertus F1, exercitus Y2, exercueritis C 9 assumpsit MVC 11 in sorte MV LC (ε̌γϰληϱοv) ubi supra MV LC 12 dispossuit S, add. deus L 14 om. quia d. d. uester M (in initio lineae) 15 uerba Item — Aras - - (p. 487,10) uocem eius audiemus om. V in deuteronomium MC 16 comminuetis MLC 17 succidetis L 18 es MLC, om. S sibi \' elegit dna ds tuus S: dna sibi elegit MLC 19 ut MLC: et S (cf.393, 10 aperiamus thensauros ut faciamus) )

sunt super faciem terrae. Item illic: Sculptilia deorum illorum cremabis igni. non concupisces argentum uel aurum et illis, et non accipies tibi ipsi, ne delinquas propter illud: quia abominatio est domino deo tuo. nec inferes spurcitiam in domo tua. eris anathema, sicut et illud est. odio odietis, et abominatione abominabitis illa, quia anathema est. Item illic: Et erit, si oblitus fueris dominum deum tuum et abieris post deos alienos, et seruieritis illis et adoraueritis eos, ecce testor uobis hodie caelum et terram quia perditione peribitis: sicut et ceterae gentes, quas dominus deus perditurus est a facie uestra, sic perietis, si non audieritis uocem domini dei uestri. Item illic: Si fili estis dei, non timebitis, et non uaticinamini. Item illic: Maledictus homo

[*](deponetis usque super faciem terrae. Item cap. : Sculptilia deorum usque quia anathema est. Item cap. : Et eris si oblitus fueris usque domini dei uestri. Item cap. : Filii estis dei. Item cap. : Maledictus homo usque fiat, fiat. )[*](sunt super terram. Item cap. V: Sculptilia eorum igne conbures usque quia anathema est. Item cap. V: Sin autem oblitus domini dei tui sequutus fueris usque uoci domini dei uestri. Item cap. V: Caue diligenter, ne obliuiscaris domini usque deus aemulator. Item cap. VII: Cauete ne forte decipiatur cor uestrum et recedatis a domino seruiatisque dis alienis. Item cap. VUUL: Dissipate aras eorum usque atque donaria. Item cap XV: Maledictus homo qui facit sculptile usque et dicet amen. Item )

[*]( 1 Deut. 7, 25 et 26 7 Dent. 8, 19 et 20 12 Deut. 14, 1 18 Dent. 27, 15 . 21 Dent. 4, 23 et 24 22 Dent. 11, 16 24 Dent. 12, 8-6 )[*]( 1 ubi supra MLC 2 illorum MLC, om. S (τω̃v θεω̃υ αὐτω̃υ) 8 ipse L 4 abhominatione abhominabitis LC 7 ubi supra M LC erit S, eris MLC 8 seruietis S eis MLC 9 hodię S 10 sicut et M (ϰαθὰ ϰαὶ), sicut (om. et) LC, let (om. sicut ab init. lift.) S quae MLC, quos S deus] add. ueater C 11 facię S 12 in deuteronomia MC, ubi supra L fili S 18 et non uaticinamini MLC: et non uacionabitis S, ο̛ὐ̛̛̛̛̛̛ ϕοιβήσετε eod. Alexandr. ubi supra MLC (sic infra) )

qui fecerit gculptilem aut conflatilem abominationem deo et opus manuum artificum, et posuerit illud in absconso. et respondens dicit omnis populus: fiat, fiat. Item illic: Sacrificauerunt daemoniis et non deo, deos quos non nouerant. noui uenerunt, quos nescierunt patres eorum. Item illic: Videte, uidete quoniam ego sum, et non est deus praeter me. ego occidam et uiuere faciam, percutiam et ego sanabo, et non est qui eripiat de manibus meis. Item in libro hiesu naue: Et ideo inualescite uehementer custodire et facere omnia quae scripta sunt in libro legis moysi, uti ne egrediamini dextera uel sinistra. et ne intrantes ad gentes istas, communicetis eis. et nomina deorum illorum nec nominentur in uobis, neque deseruiatis illis, aut adoretis illos, sed adherebitis domino deo uestro, sicut fecistis usque in hunc diem. : et ipse dominus exterminauit illos a facie uestra. Item illic: Et dixit hiesus ad populum: si seruieritis diis alienis, non poteritis seruire domino, quia Dominus sanctus est: et

[*]( Item cap. : Sacrificauerant daemoniis. Item cap. : Videte, uidete quoniam ego sum dominus. In hiesn naue cap. : Et ideo inualescite usque a facie uestra. Item cap. : Et dixit hiesus ad populum: si seruieritis usque uocem eius audiem. )[*]( ca.p. XVIII: Immolauerunt daemoniis et non deo usque patres eorum. Item cap. XVIII: Videte quod ego sim solus usque possit eruere. Item in hiesu naue cap. XI: Tantum confortamini et estote solliciti usque nullus uobis resistere poterit. Item cap. XI: Dixitque iosue ad populum: non poteritis seruire )

[*]( S Deut. 32, 17 6 ib. 89 9 Iosue 28, 6-9 16 Ios. 24, 19-24 )[*]( 1 sculptile MC (scupt. C), scnlptilia L conflatile MLC abhominationem LC 8 dicet LC fiat alt.] stat S 4 demoniis LC deos quos SMC: diis quos Lv nouerunt et uenerant 8 6 uidete uidete M: uidete SLCv sum] atJd. dominus ML% C 8 mea M hiesn et hiesum M: ihu et iñm rell. 10 scribta S uti ne egrediamini M, utinam egr. S, ut ne egr. L, nt ingrediamini C 11 dextra MLC senestra S 12 eis om. S 14 usque om. M 15 exterminauit SMLC, ct. cod. Alx. 16 ubi supra MLC 17 verba quia d. s. est om. L )

cum zelauerit uos, non sustinebitis patienter peccata uestra: sed in qua die reliqueritis dominum, superueniens ira uexabit uos et exterminabit uos. quare diis alienis seruiatis, cum ille in omnibus bene fecerit uobis? et respondit populus ad hiesum dicens: non adorabimus diis alienis, sed seruiemus deo nostro. et dixit hiesus ad populum: testes ergo estis uos ipsi, quia uos elegistis seruire domino. et nunc auferte deos alienigenarum qui sunt in uobis, et dirigite cor uestrum ad dominum deum israhel. et respondit omnis populus ad hiesum, dicens: domino seruiemus, et uocem eius audiemus. Item in regnorum 1: Et locutus est samuhel ad omnem domum israhel, dicens: si in toto corde uestro uos conuertitis ad dominum, auferte deos alienos de medio uestrum, et excidite lucos eorum, et praeparate corda uestra ad dominum, et ipsi seruite soli, et liberabit uos de manu alienigenarum. et his auditis abstulerunt fili israhel bahalim, et auerterunt lucos astaroth, et seruierunt domino soli. Item inpsalmo LXXX: Audi, populus meus, et loquar, israhel, et testificabor tibi.

[*](In regnorum libro I cap. : Et loquutas est samuhel usque domino deo soli. In psalmo LXXX: Audi, popule meus usque )[*](domino usque oboedientes erimus praeceptis eius. In libro samuhel I cap. XVIIII: Ait autem samuhel: si in toto corda uestro usque et seruierunt domino soli. In psalmo LXXX: Audi, populus meus, et loquar israhel usque de terra aegypti. )

[*]( 11 I Regn. 7, 8 et 4 18 Ps. 80, 9-11 )[*]( 2 reliquqmnt S, requiretis MLC uexauit et erterminauit M 8 serui eratis M, seruieratis LC 5 adoramus MLC seruimus MC deo] dno do MLC 7 alieniginarum S, alienorum L 8 ad dominum deum MLC, om. S 9 et 12 istrahel S 10 item in regnorum libro primo (I L) MLC, lib regnorum IV 11 loquutus M samuel V 12 conuertistis MV C 13 dominum] deum M de medio ueatro L, de medio uestri C 14 ipsi soli seruite MVLC 15 liberauit MV. alieniginarum S, alienarum V 16 filii MLC filiis istrahel 8 bahalim SV, baalim MLC uerterunt M, euerterunt VLC feruierunt S 17 domino] add. deo MYLC 18 istrahel (bis) S )

israhel, si me audieris, non erit in te deus recens, nec adorabis deo alieno: ego enim sum dominus deus tuus, qui eduxi te de terra aegypti. Item in psalmo XCV: Quoniam omnes dii gentium daemonia, dominus uero caelos fecit. Item in psalmoXCVI: Confundantur omnes qui adorant sculptilibus, qui gloriantur in simulacris suis. Item in psalmo CXIII: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum: os habent, et non loquentur: oculos habent, et non uidebunt: aures habent, et non audient: nares habent; et non odorabunt: manus habent, et non palpabunt: pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in gutture suo, neque enim est spiritus in ore ipsorum. similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis! Item in libro sapientiae: Neque operibus adtendentes agnouerunt quis esset artifex, sed aut ignem aut spiritum aut citatum aerem aut gyrum stellarum aut nimiam aquam aut solem aut lunam rectores orbis terrae deos putauerunt: quorum si

[*]( in terra aegipti. In XCV: Quoniam omnes dii gentium. In XCVI: Confundantur omnes. In XCllll: Simulacra gentium usque qui confidunt in eis. In libro sapientiae cap. : Neque )[*]( Item in psalmo XCV: Quoniam omnes di gentium daemonia. In psalmo XCVI: Confundantur omnes qui adorant sculptilia. In psalmo CnIII: Simulacra gentium usque qui confidunt in eis. In libro sapientiae cap. VIII: Neque operibus adtendentes agnouerunt, quis esset artifex usque haec omnia constituit. )

[*]( 3 Pa. 95, 5 5 Ps. 96, 7 7 Ps. 113, 4—8 14 Sap. 13, 1-3 )[*]( 2 deo alieno 8 (ϑεω̩̃ ἀλλοτίω): deum alienum MVLCv sum om. MVLC ęduxi S 8 egipti (sequitur lacuna 20 fere litterarum.) memores estote (in initio seq. lin. sine rubro) V, om. Item — Quoniam — - (491, 11) peccata tua Item illic.. demonia LC nero] autem MLCv 5 sculptilia MLCv (scupt. C fere semper) 7 centesimo tercio decimo C simulagra S manum S 8 loquuntur SM: loquentur LCv 11 gutthurae M 12 fiant qui (om. omnes) MLCv 15 quia] add. eorum MLC spiritum MLC, primitum S aut ante gyrum] et MLC 16 girom ML 17 deos] ds S si om. M )

propter speciem hoc aestimauerunt, sciant quanto his dominus speciosior est: speciei enim generator haec omnia constituit. Item illic: Infelices autem sunt et inter mortuos spes illorum hominum est, qui appellauerunt deos opera manuum suarum, aurum et argentum et artis inuentionem et similitudinem animalium, aut lapidem inutilem, opus manus antiquae. Item illic: Non erubescet loqui cum eo qui sine anima est: et pro sanitate quidem infirmum deprecatur, pro uita autem mortuum rogat, et pro itinere petit ab eo qui ambulare non potest: et de adquirendo et de operando et de omnium rerum. euentu petit ab eo qui in omnibus inhabilis est. Item illic: Initium enim fornicationis est exquisitio idolorum, et adinuentio illorum corruptio uitae est. Item in esaia propheta: Et abominabis simulacra inargentata et inaurata: minutata facies, et uentilabis tamquam aquam mulieris inmundae, et ut stercus auferes ea. tunc erit pluuia semini terrae tuae, et panis generationis terrae

[*](operibus adtendentes usque manus inique. Item cap. : Non erubescit loqui usque inanis est. Item cap. : Initium enim fornicationis. In esaia cap. : Et abominabilis simulacra )[*](Item in libro sapientiae cap. VIIU: Infelices autem sunt et inter mortuos spes illorum usque manus antiquae. Item in libro sapientiae cap. VIIII: Non erubescit loqui cum eo qui sine anima est usque qui in omnibus est inutilis. Item illic cap. VIIII : Initium enim fornicationis est exquisitio idolorum usque corruptio uitae est. In esaia cap. : Et contaminabis )

[*]( 8 Sap. 13, 10 7 ib. 17-19 12 Sap. 14, 12 14 Es. 80, 22 et 28 )[*]( 1 estimauerut LC .2 specior S generator] creator LC hec omnia institoit C 8 illicJ in libro sapientiae MLC 4 manum S 5 aurum om. S 6 innlitem S antique SM 7 ubi supra MLC 9 et post rogat om. MLC 11 ab eo] habeo S inabilis S, inania MLC, inutilis v 12 nbi supra MLC enim : om. C exquisitini dolorum S 13 nite S est] inter est C 14 propheta om. MLC . abbominabis LC argentea C 15 minntatim MLC (λεπτά) uentilabis) add. ea C 16 inmnndi L 17 seminae L )

tuae, et erit in saturitate et pinguedine. Item illic: Adproprient et adnuntient nobis quae uentura sunt, aut priora quae fuerunt dicite, et intendemus mente, et cognoscemus quae erunt nouissima et quae uentura sunt in nouissimo, et sciemus quoniam dii estis. benefacite uel nocete, et mirabimur, et uidebimus. etenim unde estis uos, et unde fabricatio uestra? de terra abominationis elegerunt uos. nam ex gentibus ecce nemo est, nec a simulacris eorum qui nuntient. et si interrogauero: unde estis? non respondebunt mihi: sunt enim qui uos faciunt, et qui uane seducunt uos. Item illic: Erubescite rubore qui confidentes in sculptilibus, qui dicitis conflatilibus: uos estis dii nostri. surdi, audite, et caeci, respicite, ut uideatis. et qui caeci, nisi pueri mei? et qui surdi, nisi qui dominantur eorum? et excaecati sunt serui dei. Item illic: Nonne ab initio audistis, et nuntiaui uobis?

[*]( usque et pinguedine. Item cap. : Adpropient et adnuntient usque seducunt uos. Item cap. : Erubescite usque seruimus. Item cap. : Nonne ab initio audistis usque peccata )[*]( lamminas sculptilium argenti tui usque et panis frugum terrae erit uberrimus. Item cap. : Accedant et nuntient nobis quaecumque uentura sunt usque ecce omnes iniusti et nana opera eorum, uentus et inane simulacra eorum. Item: Confundantur confusione qui confidunt in sculptili usque quis caecus nisi semus domini. Item: Ex tunc audire te feci et adnuntiaui. uos estis )

[*]( 1 Es. 41, 22-24. 28. 29 10 Es. 42, 17-19 15 Es. 44, 8-11. 20-22 )[*]( 1 in saturitatem et in pinguedinem L illic] in esaia MLC (ia- L, ys- C fere semper) adpropient et adnnntient (ann- M) ML, annnntient et appropient C 8 intendimns... cognoscimns MLC 4 verba et quae n. s. i. noniasimo om. MLC sciemns MLCv, acimus S (γυωσόμεϑα) 6 et (ante nnde) om. MLC 7 eligerunt 8 8 et] ei ML interroganero] add. illos ML (αὐτούς) 10 nanae SC uerba Item — Erubescite - - serai dei om. L in esaia MC 11 robore M qui confidentis S (oi πεποιϑότες): qui confiditis MC 12 ceci SC (bis) 14 excecati S: caecati M, cecati C dei] mei MC 15 in esaia MLC (is-, ya-), sic infra nuntiaoi] nunc annnntiaui MO, nunc adnunciaui L, annnntiaui v )

testes uos estis, si est deus praeter me. et tunc non erant qui fingerent et sculperent deum. omnes uani, qui faciunt ea quae placent animis suis, quae non prodeerunt eis: sed erubescent uniuersi qui fingunt deum et sculpunt inutilia. et omnes unde facti sunt aruerunt: sunt enim surdi ab hominibus. Scitote quoniam cinis est cor eorum et errant, et nemo potest eripere animam eorum. uidete ergo, non dicetis quia mendacium est in dextera mea. memor esto horum, iacob et israhel, quia puer meus es tu: et israhel, ne obliuiscaris mei. ecce enim deleui ut niuem iniquitates tuas et ut caliginem peccata tua. Item illic: Memores estote horum et ingemiscite: paenitentiam habete, qui erratis: conuertimini ex corde, et rememoramini priorum ab aevo, quod ego sum dominus et non eat praeter me. Item illic: Populus iste qui me inritat contra me semper: isti sacrificant in hortis et incendunt super lateres daemoniis quae nihil sunt, et in monumentis et in speluncis dormiunt propter somnia, qui

[*](tua. Item cap. : Memores esto horum et ingemescite. Item cap. : Populus iste qui me usque carnes uillas. In hiere- )[*](testes mei usque deleui ut nubem iniquitates tuas et quasi nebulam peccata tua. Item: Mementote istud et fundamini usque quoniam ego sum deus et non est ultra deus. Item: Populus iste qui me irritat usque qui comedunt carnem suillam. In )

[*]( 11 Es. 46, 8 et 9 14 Es. 65, 8 et 4 )[*]( 1 deus om. C tunc non erat qui fingeret aut aeulperet MLC (ovx ἠ̛̛̛̛̛̛σαυ τότε οἱ ... Alex.) 3 placet L animis] amicis C proderunt MLC 4 omnes sculpunt C 5 facti sunt om. MLC hominibus SM, omnibus LC 6 et errant MLC: et terra S (ϰαὶ ϰλανω̃vται) 8 est S, om. MLC (gr.) 9 istrahel S (bis) 12 ingemescite ML penitentiam SLC 18 recordamini MVL Cv ab aeuo (euo V) MVLC: habeo S 14 dominus om. L ubi supra MVLC 15 irritat MVLC oitis LC 16 demoniis VLC 17 in speluncia S, in sepulchris (-cria V) VC, sepulchris (saep- M) ML propter MVLC: praeter S )

eduut carnes suillas. Item in hieremia propheta: Haec dicit dominus: secundum uias gentium nolite ambulare, et a signis caeli nolite timere, timentes a conspectu facies eorum: quia legitima gentium uana sunt: lignum de silua excisum. opus fabri et conflatum, argento et auro exornata sunt, et malleis et clauis confirmant ea: et non mouebuntur, quia fixa sunt. Item illic: Numquid est in idolis gentium qui pluat? et si caelum dabit satietatem suam, nonne tu es ipse? et sustinebimus te, domine. quia tu fecisti haec omnia. Item illic: Domine, fortitudo mea et adiutorium meum, et refogium meum in die malorum. ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: quam falsa possiderunt patres nostri idola! nec est in illis utilitas, si faciet sibi homo deos, et ipsi non sunt dii. Item in osee propheta: Ego autem dominus deus tuus, qui firmo caelum et creo terram, cuius manus creauerunt omnem militiam caeli, et non ostendi tibi

[*]( mia cap. : Haec dicit dominus deus: secundum uia usque quia fixa sunt. Item cap. : Numquid est in odolom gentium. Item cap. : Domine, fortitudo mea usque non sunt dii. In osee cap. : Ego autem dominus deus tuus qui firmo caelum. )[*]( hieremia cap. : Haec dicit dominus: iuxta uias gentium noli discere *** usque clauis et malleis conpegit, ut non dissoluantur. Item cap. : Numquid sunt in sculptilibus gentium qui pluant usque tu in ras. enim fecisti omnia haec. Item ibi cap. : Domine, fortitudo mea et robur meum usque et ipsi non Bunt di. In osee cap. : Ego autem dominus deus tuus ex terra aegypti et deum absque me nescies et saluator non est )

[*]( 1 Hier. 10, 2—4 7 Hier. 14, 22 10 Hier. 16, 19 et 20 14 Os. 13, 4 gr. )[*]( 1 aedunt MC suellas SV1, illas M iheremia C propheta om. MVLC 2 a om. MVLC (ἀπὸ) 3 timere om. L faciea SMV1LC, faciei V eorum] illorum L 5 argentum M VLC 6 confinuant ea S, confirmata MVLC (ἐστεϱέωσαυ αὐτά) 7 ubi supra MVLC 8 pluat MVLC, ploat S tu es MVLC: uacuee S 10 in hieremia (ih- C) MVLC 11 dię S 12 possiderunt SMV1L, possederunt V2C 13 nec] non V 14 osseae S, osae M 15 cream V ■ )

ut ires post illa. Item in ezechiel propheta: Argentum eorum proicietur in plateis, et aurum eorum disperdetur: animae eorum non fruentur, et uentres eorum non inplebuntur. quoniam tormentum iniquitatium eorum factum est. electa mundi in superbiam posuerunt, et imagines abominationum suarum fecerunt ex eis. Item in danihelo: Et responderunt sedrac, misac et abdenago nabucodonosor: non habemus causam de hoc sermone respondere tibi: est enim deus in caelo, cui nos seruimus, potens ad liberandos nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis eripere et saluos facere. scire itaque debes, rex, quia diis tuis non seruimus et imaginem, quam statuisti, non adoramus. Item paulus apostolus ad corinthios I: De escis ergo sacrificatorum scimus quia nihil est idolum et quia nemo deus nisi unus. Item illic:

[*](In ezechiel cap. : Argentum eorum proicietur usque fecerunt ex is. in daninet cap. : JUt responderunt ergo regi usque non adoramus. Paulus ad corinthios cap. : De estis ergo sacrificiorum scimus. Item cap. : Quid ergo dico )[*](praeter me. In eze chiel cap. : Argentum eorum foris proicietur et aurum eorum usque et simulacrorum fecerunt ex eo. In danihelis uisione III: Respondentes sidrach, misac et abdenago dixerunt regi usque statuam auream quam erexisti non adoramus. In epistnla I ad corinthios cap. VIIII; De* aescis autem quae idolis immolantur usque unus deus. Item ad corinthios )

[*]( 1 Ezech. 7, 19 et 20 6 Dan. 3, 16-18 18 I Cor. 8, 4 )[*]( 1 post illam L ezechielo MY, hiezechit L, iezechiel C propheta om. MVLC 2 platheis M 8 anima F1 uentres illorum MVLC implebuntur ML 4 iniquitatium SM: -tum VLC 5 abhominationum (om. suarum) MVLC 6 fecerunt ex eia. Ad corinth I Nescitis (uerba Item — Et responderunt usque ad 497, 15 Item paulus apostolus om.) V danihelo SML, daniele C responderunt regi MLC 7 sidrach ML, sydrac C (aedfax Alx.) misach L, mysac C abdinago M, abdenego L nabogodonosor M, nabochodonosor L 9 liberandum MLC 11 seruiemus C im.] statuam C, statuam auream v 12 quam erexisti Cv apostolus om. MLC 13 prima MC sacrificiorum MLC 14 ubi supra MLC )

Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid ? non quod idolum sit aliquid. sed quae sacrificant daemoniis sacrificant. nolo autem uos socios fieri daemoniorum. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. Item ad galatas: Tunc quidem ignorantes deum, his qui non sunt dii seruistis: nunc autem cum cognoueritis deum, immo cogniti estis a deo, quomodo conuertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus iterum seruire uultis? dies obseruatis et menses et tempora et annos. timeo ne forte sine causa laborauerim in uos. estote sicut ego, quia et ego sicut uos. Item iohannes apostolus: Filioli, custodite uos a simulacris. Item in actibus apostolorum: Cum igitur simus genus dei, non debemus aestimare auro uel argento uel lapidi, sculpturae artis et concupiscentiae hominis, diuinum esse simile. Item in apocalypsi: Si quis adorat bestiam et imaginem eius, et accipit character in fronte sua aut in manu sua dextra, et hic bibet de indignatione dei, quae mixta est mera in calice irae eius, et cruciabitur in

[*]( m ) I cap. XI: Quid ergo dico quod idolis immolatum sit usque calicem daemoniorum. Ad galatas cap. V: Sed tunc quidem ignorantes deum his qui natura non sunt di seruistis usque estote sicut ego, quia et ego sicut uos. In epistula iohannis I cap. XX: Filioli, custodite uos a simulacris. In actibus apostolorum cap. XLVIII: Genus ergo quum simus dei, non debemus aestimari auro uel argento usque diuinum esse simile. In apocalypsi cap. XXXIII: Si quis adorauerit bestiam et imaginem [*]( 1 I Cor. 10, 19-.21 6 GaL 4, 8-12 12 I Ioh. 5, 21 18 Act. 17, 29 16 Apoc. 14, 9-11. ) [*]( 2 demoniis et démoniorum LC 8 fieri] esse L 4 calicem daemoniorum (dem- LC) qui dimittit morem suam (uxorem nam dimittit LC) MLC, uerba non potestis mensae usque ad (p. 497, 13) in corde suo. Item illic Omnis om. 6 galathas S 9 Qgena S 12 iohannis S 14 sumus 8 denemus (e pr. ex i corr. m. 1) S 15 uel lapides sculpturam artis et concupiscentia hominis diuinum esse similem S 16 apocalipsi S 17 caracter S (bis) )

igne et sulfore in conspectu angelorum et agni. et fumus et cruciatus eorum in saecula saeculorum ascendit, et non habent requiem die ac nocte, qui adorant bestiam et imaginem eius, et qui accepit character nominis illius.