Liber qui appellatur Speculum

XVIII. DE LIBRO MALACHIAE.

Filius honorat patrem et seruus dominum suum: si ergo pater ego sum, ubi est honor meus? et si dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit dominus exercituum. Et paulo post: Ego dedi uos contemptibiles et humiles omnibus populis, sicut non seruastis uias meas et accepistis faciem in lege. numquid non pater unus omnium (nostrum? numquid non deussnun creauit nos? quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum, uiolans pactum patrum nostrorum? transgressus est ludas, et abominatio facta est in Israhel et in Hierusalem : quia contaminauit ludas sanctificationem domini, quam dilexit, et habuit filiam dei alieni. disperdat dominus uirum, qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Iacob et offerentem munus domino exercituum. et hoc rursum fecistis: operiebatis lacrimis altare domini, fletu et mugitu, ita ut ultra non respiciam ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu uestra. et dixistis: quam ob causam? quia dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua et uxor foederis tui. nonne unus fecit, et residuum spiritus eius [*]( 7 Mal. 1, 6 10 Mal. 2, 9—17 ) [*]( 4 funT haec (hec M2) M\'PC, om. haec M1 hodi M, odn P1, odrr C1 8 sum pr.] om. S1 9 pauft MC 10 uobif P1 populuT MP1 12 noetrom] non S 18 dispicir MPC 14 nostrum] ur̄n B, non S, om. a paτrū 8. lin. add. S* 17 alienă R dilperdet an 20 er flau P 21 mugιτu] gemιτu P nec] non P1 22 uestra] rua MPC dixιιτιΡl 24 toa] ru S et ante uxor] om. a fedena CB. )

est? et quid unusquisque quaerit, nisi semen dei? custodite ergo spiritum uestrum: et uxorem adulescentiae tuae noli despicere. cum odio habueris, dimitte, dicit dominus deus Israhel: operiet autem iniquitas uestimentum eius, dicit dominus exercituum. custodite spiritum uestrum, et nolite despicere. laborare fecistis dominum in sermonibus uestris et dixistis: in quo eum fecimus laborare ? in eo cum diceretis: omnis qui facit malum bonus est in conspectu domini et tales ei placent: aut certe ubi est dies iudicii? Et post XV uersus: Et accedam ad uos, inquit, in iudicio et ero testis uelox maleficis et adulteris et periuris et qui calumniantur mercedem mercennarii, uiduas et pupillos et opprimunt peregrinum, nec timuerunt me, dicit dominus exercituum. ego enim dominus et non mutor: et uos filii Iacob non estis consumpti. a diebus enim patrum uestrorum recessistis a legitimis meis et non custodistis. reuertimini ad me, et reuertar ad uos, dicit dominus exercituum. Et post XV uersus: Inualuerunt super me uerba uestra, dicit dominus. et dixistis: quid locuti sumus? dixistis: uanus est qui seruit deo: et quod emolumentum, quia custodiuimus praecepta eius et quia ambulauimus tristes coram domino exercituum? ergo nunc beatos dicimus adrogantes: siquidem aedificati sunt facientes iniquitatem, et temptauerunt deum et salui facti sunt. tunc locuti sunt timentes deum unusquisque cum proximo suo: et adtendit dominus et audiuit, et scriptus est liber monumenti coram eo timentibus dominum et cogitantibus nomen eius. [*]( 10 Mal. 8, 5—7 18 ib. 13—18 et Mal. 4, 1—3 ) [*]( 1 esτ] om. C, ef Sa dei] dfii MPCB 2 ergo] om. C aduliscenτιęM, adholescenτιę C 3 dibpicere P uerba: cum odio usque ad nolite despicere om. B habuenrif MC dicιτ dimιττe S 7 eum] eni C fecim\' eu R dicermf MP\', n ex re m. pr. C 10 XV] aliquot a \'m ludicio inquιτ S 11 piuruf Pl 12 mercede C, mercedam P1 et humiliat uiduas a opnmanT M1, opnmunx M\'C, qm oppnmunT R 14 Cum dñs a 15 legιτιmif heredib; MC 17 XV] aliquos a 18 uestra] mea Sl 19 locuτιιumui conTra Te Pv deo] d*o (n del.) M, dfio CB 20 cufrodibimuf S quiambuluimuf MCS 21 domino[ do P 23 uerba: et salui - timentes deum om. 81 25 audiT C ) et erunt mihi, ait dominus exercituum, in die, qua ego facio, in peculium: et parcam eis, sicut parcit uir filio suo seruienti sibi. et conuertimini et uidebitis, quid sit inter iustum et impium et inter seruientem deo et non seruientem ei. Ecce enim dies ueniet succensa quasi caminus, et erunt omnes superbi et omnes facientes iniquitatem stipula: et inflammabit eos dies ueniens, dicit dominus exercituum, quae non relinquet eis radicem et germen. orietur uobis timentibus nomen meum sol iustitiae et sanitas in pennis eius: et egredimini et salietis sicut uituli de armento: et calcabitis impios, cum fuerint cinis sub planta pedum uestrorum in die, qua ego facio, dicit dominus exercituum.

XVIIII. DE LIBRO ESAIAE PROPHETAE.

Lauamini, mundi estote. auferte malum cogitationum uestrarum ab oculis meis: quiescite agere peruerse, discite benefacere: quaerite iudicium, subuenite oppresso, iudicate pupillo, defendite uiduam. et uenite et arguite me, dicit dominus. Et post VIII uersus: Argentum tuumuersum est in scoriam: uinum tuum mixtum aqua. principes tui socii furum: omnes diligunt munera, secuntur retributiones: pupillo non iudicant, et causa uiduae non ingreditur ad eos. Et paulo post: Domus Iacob, uenite, ambulemus in lumine domini. proiecisti enim populum, domum Iacob: quia repleti sunt ut olim, et [*]( 51 Es. 1, 16-18 19 ib. 22—23 28 Es. 2, 5-6 ) [*]( 1 erit a aitj dicιτ B 2 parta S feruienτιf P1 6 infiãmauιτ MPCa 7 derelinqueτPv, reliqua 5, relinque|τurB 8 eT oneTur PH) 9 pinnifMP egredienum PJBav 14 ssaise pphaae M, efaie ppherq P, isaię ph C de yfaia pphā B 15 froxe M 16 pero. agere a 19 VII S, aliquosa schoriāS 20 mixτũ esτ B (cod. Am.) 21 sequenτurS 22 ingredieτurS (cod. Am.), ingredienbat̆ B 24 populumTUU P2Rυ ut] om. S )

augures habuerunt ut Philistim, et pueris alienis adhaeserunt. Et post III uersus: Repleta est terra eius idolis: opus manuum suarum adorauerunt, quod fecerunt digiti eorum. Et post V uersus: Quia dies domini exercituum super omnem superbum et excelsum et super omnem adrogantem: et humiliabitur. Et paulo post: Populum meum exactores sui spoliauerunt, et mulieres dominatae sunt eius. popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et uiam gressuum tuorum dissipant. Et post IIII uersus: Vos enim depasti estis uineam meam, rapina pauperis in domo uestra. quare adteritis populum meum et facies pauperum commolitis, dicit dominus exercituum? et dixit dominus: pro eo quod eleuatae sunt filiae Sion et ambulauerunt extento collo et nutibus oculorum ibant et plaudebant, ambulabant et in pedibus suis conposito gradu incedebant. Et paulo post: Vae qui coniungitis domum ad domum et agrum ad agrum copulatis usque ad extremum loci: numquid habitabitis soli uos in medio terrae? in auribus meis sunt haec domini exercituum. Et post III uersus: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam et potandum usque ad uesperam, ut uino aestuetis cithara et lyra et tympanum et tibia et uinum in conuiuiis uestris: et opus domini non respicitis, nec opera manuum eius [*]( 2 Es. 2, 8 4 ib. 12 6 Es. S, 12 9 ib. 14-16 15 Ea. 5, 8-9 19 ib. 11-12 ) [*]( 1 philisrτιιm Ra 8 quof S 4 V] paucos a 7 eius] eia av 9 im S: VIII P, VIII MCR, aliquos a 11 aτt̄ris M, aττrerιτ P* commolitis] confundinf P\' 14 et alt.] om. MPCB 15 greffu R 16 coniugιτιs PS ad agrum] agro P 17 extremum] Termmum MPSv, T\'minos R loci] sequitur lacuna trium litterarum, deinde: UT afferant pximo, tum lacuna trium litterarum, tum: simacnf & Teod donec deficiaT uel non JCIT locnf TranfrulerunT M, efr LXX UT auferaτιf proximo Hmachuf & TeodoT (OT in ras.) donec deficiaT *** (efr eras.) uel non sιτ locuf TTanfTulerunT P, UT auferaTif pnmo. (om. ut auf. prox. R) simacus (symachus R) & Teod. (Theodofio R) donec deficiaT uel non AT locuf TranfrulerunT CR (cf. Septuag. et 8. Hieronymi Comm. in Esai. I. II cap. V habιτaτιf S uos soli av 18 domini] dfie R, dicit dominus av 20 fecTanTS P1 uefperum P ęsτuaτιs Sx 21 lira CS, lu*ra P1 Tymphanum MP, Timphanum C Tyhia MG ) consideratis. Et post uersus XVII: Vae qui dicitis malum bonum et bonum malum: ponentes tenebras lucem et lucem tenebras: ponentes amarum in dulce et dulce in amarum. uae qui sapientes estis in oculis uestris et coram uobismet ipsis prudentes. uae qui potentes estis ad bibendum uinum et uiri fortes ad miscendam ebrietatem. qui iustificatis impium pro muneribus, et iustitiam iusti auferetis ab eo. Et aliquanto post: Vae qui condunt leges iniquas et scripserunt, ut opprimerent in iudicio pauperes et uim facerent causae humilium populi mei, ut essent uiduae praeda eorum, et pupillos diriperent. Et post paululum: Requiescet super eum spiritus domini, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris domini. non secundum uisionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum aurium arguet: sed iudicabit in iustitia pauperes et arguet in aequitate pro mansuetis terrae: et percutiet terram uirga oris sui et spiritu labiorum suorum interficiet impium. et erit iustitia cingulum lumborum eius et fides cinctorium renum eius. Et post uersus LX: Ecce deus saluator meus, fiducialiter agam et non timebo. quia fortitudo mea et laus mea . dominus deus, et factus est mihi in salutem. haurietis aquas in gaudio de fontibus saluatoris: et dicetis in illa die: confitemini domino et inuocate nomen eius, notas facite in populis adinuentiones eius, mementote quoniam excelsum est nomen eius. cantate domino, quoniam magnifice fecit, adnuntiate hoc in uniuersa terra. exulta et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui sanctus Israhel. Et post [*]( 1 Es. 5, 20—23 8 Ea. 10, 1-2 11 Es. 11, 2—5 20 Ea. 12, 2-6 ) [*]( 1 aliquot uerfua a 7 auferτιs P2Raυ 8 contendunT MCS1 et] fcnbenref iniusτιτιamin marg. add. P* 10 praeda] fide MP1 11 pauli M, pal P, paulolG S1 requiescir MPO 13 repleuix MPCa 15 et 16 iudicauir MPC 16 iustitia] iudicio a arguir P1 17 terram] ira M sui] emf S 19 eius om. S1 peruersum \' LX P1, pofr uerf pluf minuf LX 8, pofr aliquot uerf. a XL P1 28 dicιτιs MPl ) XL uersus: Et quiescere faciam superbiam infidelium et adrogantiam fortium humiliabo. Item post aliquantum: Dicit dominus deus Israhel: in die illa inclinabitur homo ad factorem suum, et oculi eius ad sanctum Israhel respicient: et non inclinabitur ad altaria, quae fecerunt manus eius: et quae operati sunt digiti eius non respiciet, lucos et delubra. Et post aliquantum: Vocabit, inquit, dominus deus exercituum in die illa ad fletum et ad planctum et ad caluitium et ad cingulum sacci. et ecce gaudium et laetitia occidere uitulos et iugulare arietes, comedere carnes et bibere uinum. comedamus et bibamus: cras enim moriemur. et reuelata sunt in auribus meis domini exercituum: si dimittetur haec iniquitas uobis, donec moriamini, dicit dominus - deus exercituum. Item post aliquantum: Aperite portas, et ingrediatur gens iusta custodiens ueritatem. uetus error abiit: seruabis pacem, pacem, quia in te sperauimus: sperantes in domino in saeculis aeternis, in domino deo forti in perpetuum. Et post VI uersus: In semita iudiciorum tuorum, domine, sustinuimus te: nomen tuum et memoriale tuum in desiderio animae. anima mea desiderauit te in nocte: sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane uigilabo ad te. cum feceris iudicia tua in terra, iustitiam discent habitatores orbis. misereamur impio, et non discet facere iustitiam. in terra sanctorum inique gessit et non uidebit gloriam domini. Et post aliquantum: Defecit qui praeualebat, consummatus est inlusor, et succisi sunt omnes qui uigilabant super iniquitatem, qui peccare faciebant homines in uerbo. Et post X [*](1 Es. 13, 11 8 Es. 17, 6-8 7 Es. 22, 12-14 14 ES. 26, 2—4 18 ib. 8-10 25 Es. 29, 20 et 21 ) [*]( 1 XLVI ueff* pluf minuf S, aliquos u. a 2 item] ex S 5 eius] ei P1 6 eius] eortl Sl 7 et] lrem S uocauir MPC 9 facchi M, facci (i in ras.) P 10 uιτulus M, uιτulũR commedere MP1 11 commedamnf MP monenum MP1 12 sunt] est MPCRS, cf. Septuag. (uox in auribus meis cod. Am.) dimιττιt̓ M (cod. Am.) 13 miquιτas haec Sav 14 ahquairro pofr S 15 ingrediatur Ca 16 paci pace M sperantes] fperaxis JB, fperafrif Pxv 17 forte HPC 20 deflderabiT S 22 orbis] τerrę a 28 facere] om. S 24 iniqua av domini] dei a 27 X\' uerf pluf minuf S ) uersus: Vae, filii desertores, dicit dominus, ut faceretis consilium et non ex me, et ordiremini telam et non per spiritum meum, ut adderetur peccatum super peccatum. Et paulo post: Haec dicit dominus deus sanctus Israhel: si reuertamini et quiescatis, salui eritis: in silentio et in spe erit fortitudo uestra: et noluistis. Et post XX uersus: Contaminabis laminas sculptilium argenti tui et uestimentum conflatilis auri tui, et disperges ea sicut inmunditiam menstruatae. Et post aliquantum: Conuertimini, sicut in profundum recesseratis, filii Israhel. in die enim illa abiciet uir idola argenti sui et idola auri sui, quae fecerunt uobis manus uestrae in peccatum. Item post aliquantum: Et erit fides in temporibus tuis: diuitiae salutis sapientia et scientia: timor domini ipse thesaurus eius. Et paulo post: Quis poterit habitare de uobis cum igne deuorante? quis habitabit ex uobis cum ardoribus sempiternis? qui ambulat in iustitiis et loquitur ueritatem, qui proicit auaritiam ex calumnia et excutit manus suas ab omni munere, qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne uideat omne malum. iste in excelsis habitabit, munimenta saxorum sublimitas eius. panis ei datus est, et aquae eius fideles sunt. Et aliquanto post: Memento horum, Iacob et Israhel, quoniam seruus meus es tu: formaui te, seruus meus es tu, Israhel, non obliuisceris mei. deleui ut nubem [*](1 Es. 80, 1 4 ib. 15 7 ib. 22 9 Es. 81, 6-7 12 Es. 33, 6 15 ib. 14-16 22 Es. 44, 21-22 ) [*](1 faciraif Ml, facenTif P 2 per] om. P1 3 adderenTur B 4 p; pal C, pofr pautala B sanctos] om. P1 6 post] pluf minuf pofr S 7 conτāmrnabif lãminaf M lammina P1 uerba: et uestimentum conflatilis auri tui om. MPlCB 8 difpgif MPC mmundiria MC 9 aliquanxa B 14 ipfe efr Sv pautt MC 16 habiTauiT DiCa, habiTaT S 17 ex calummam MPO, et calumniam edd. 18 omne MP\' obduraT 81 19 audeaT M clauda MPlS, claudat a 20 uideant a omnS M habiTaT S1, habιτauιτ MPCS1 21 er P 22 aliquanTB R poft aliquantum a 24 non P (cod. Am.): ne MCBSav obliuscans Rav deliui M \'P ) iniquitates tuas et quasi nebulam peccata tua: reuertere ad me, quoniam redemi te. Item post aliquantum: Mementote istud et confundamini: redite, praeuaricatores, ad cor. recordamini prioris saeculi: quoniam ego deus, et non est ultra deus, nec est similis mei. Et aliquanto post: Quis ambulauit in tenebris, et non est lumen ei? speret in nomine domini et innitatur super deum suum. Item post aliquantum: Audite me, qui scitis iustum, populus, lex mea in corde eorum. nolite timere obprobria hominum, et blasphemias eorum ne timeatis. sicut enim uestimentum, sic comedet eos uermis: et sicut lanam, sic deuorabit eos tinea: salus autem mea in sempiternum erit et iustitia mea in generationes generationum. Et post aliquantum: Quaerite dominum, dum inueniri potest: inuocate eum, dum prope est. derelinquat impius uiam suam et uir iniquus cogitationes suas et reuertatur ad dominum, et miserebitur eius, et ad deum nostrum: quoniam multus est ad ignoscendum. Et post uersus XX: Haec dicit dominus: custodite iudicium et facite iustitiam: quia iuxta est salus mea ut ueniat, et iustitia mea ut reueletur. beatus uir, qui facit hoc, et filius hominis, qui adprehendit istud: custodiens sabbatum ne polluat illud, custodiens manus suas ne faciat omne malum. Et post non multum: Qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes paruulos in torrentibus, subter inminentes petras. in partibus torrentis pars tua. haec est sors tua: et ipsis obtulisti libamen, obtulisti sacrificium. numquid super [*](2 Es. 46, 8 et 9 5 Es. 50, iO 8 Es. 51, 7 et 8 13 Es. 55, 6 et 7 18 Es. 56, 1 et 2 23 Es. 57, 5 et 6 ) [*](2 redimi P1 aliqua R memτο C S fandamim MS (cod. Am.), fundimini P1, osundimini R 4 deus] dflf MPCRS 5 pofr aliquanrQ R, aliqua (om. post) C 6 et] om. R 8 popolof S 11 comedir (comm. MP) MPCa uerba: uermiB e. s. 1. s. d. eos om. M1 deuorabit] deuoraQ S, comedir (com. M\'P) M2PC, comedeT R Tmea (ift ras. m. 1) M 12 m genera-none SP* 14 muemre M 15 del lmquaT S suas] om. P1 17 quoniam] qm R (quia cod. Am.) 18 ue?f XX pluf minuf S, XX* u CRa 20 hoc] aUTem P1, haec P1 21 lllu C, lfrud 8 24 eminenTef Rv 26 obrulifrif (bis) S ) his non indignabor? Item post aliquantum: Me etenim de die in diem quaerunt et scire uias meas uolunt, quasi gens, quae iustitiam fecerit et quae iudicium dei sui non dereliquerit. rogant me iudicia iustitiae: adpropinquare deo uolunt. quare ieiunauimus, et non aspexisti? humiliauimus animam nostram, et nescisti? ecce in die ieiunii uestri inuenietur uoluntas uestra, et omnes debitores uestros repetitis. ecce ad lites et ad contentiones-ieiunatis et percutitis pugno impie. nolite ieiunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor uester. numquid tale est ieiunium, quod elegi, per diem adfligere hominem animam suam? numquid contorquere quasi circulum caput suum et saccum et cinerem sternere? numquid istud uocabis ieiunium et diem acceptabilem domino? nonne hoc est magis ieiunium quod elegi? dissolue colligationes impietatis, solue fasciculos deprimentes. dimitte eos qui confracti sunt liberos: et omne onus disrumpe. frange esurienti panem tuum et egenos uagosque induc in domum tuam: cum uideris nudum, uesti eum, et carnem tuam ne despexeris. Et post IIII uersus: Si abstuleris de medio tui catenam et desieris digitum extendere et loqui quod non prodest: cum effuderis esurienti animam tuam et animam adflictam repleueris, orietur in tenebris lux tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. et requiem tibi dabit dominus semper. Et post multa: Populus, qui ad iracundiam prouocat me ante faciem meam semper: qui immolant in hortis et sacrificant super lateres: qui habitant in sepulchris et in delubris idolorum dormiunt. Et post II uersus: Qui dicunt: recede a me, non adpropinques mihi, quia inmundus es. isti fumus [*](1 Ea. 58, 2-7 19 ib. 9-11 24 Es. 65, 8 et 4 27 ib. 5-7 ) [*]( 2 tUrba: et scire usque ad dereliquerit om. P 6 ammar nraf P1 ab 7 muenmir BSv 8 et ad] ad M, ex ad P1, er P*CBSav pcunenref P1 9 ad] in S 16 demirre MP dirompe Rav 17 efttnenTem MPC 18 uesti] opi R̄υ 19 difpexenf MPCS III R, quartus a 20 eit.] ofrendere MPC quod in ras. P* 28 dominns] dn̄s deus a 24 mulrS CR pnocanT CR 27 III P, IT B, fecundus a 28 non] ne R mihi] me MP1C, om. R ) erunt in furore meo, ignis ardens tota die. ecce scriptum est coram me: non tacebo, sed reddam et retribuam in sinu eorum iniquitates uestras et iniquitates patrum uestrorum simul, dicit dominus. qui sacrificauerunt super montes et super colles exprobrauerunt mihi, et remetiar opus eorum primum in sinus eorum. Et post X uersus: Et uos, inquit, qui dereliquistis dominum, qui obliti estis montem sanctum meum, qui ponitis fortunae mensam et libatis super eam: numerabo uos in gladio, et omnes in caede corruetis: pro eo quod uocaui et non respondistis, locutus sum et non adtendistis: et faciebatis malum in oculis meis et quae nolui elegistis. Et paulo post: Haec dicit dominus: caelum sedes mea et terra scabellum pedum meorum. quae ista domus, quam aedificabitis mihi ? et quis iste locus quietis meae? omnia haec manus mea fecit, et facta sunt uniuersa ista, dicit dominus. ad quem autem respiciam, nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos? Et post VII uersus: Ego eligam inlusiones eorum et quae timebant adducam eis: quia uocaui et non erat qui responderet, locutus sum et non audierunt: feceruntque malum in oculis meis et quae nolui elegerunt. audite legem domini, qui tremitis ad uerbum eius: dixerunt fratres uestri odientes uos et abicientes propter nomen meum: glorificetur dominus, et uidebimus in laetitia uestra. ipsi autem confundentur. [*]( 6 Es. 65, 11-12 12 Es. 66, 1 et 2 18 ib. 4 et 5 ) [*]( 2 Xinus a 4 qui] quIa J? 5 remmar (remic. M) MP1O 6 tmut M, fmu CRP2υ X] aliquos a 7 qui pr.] om. MCR montem] nomen MPCR 9 comuriT MPXC 10 uocatu uof Ca 11 facienf P1, fecifrif P* 12 CedIt C 18 fcabillum MP meorum] ruorS S1 quae efr BPav 14 quam] qua S 17 VllJ IIII P, feitus a 18 illufiones eorum eligam a 19 reQjondenr MP1 21 ebgef C legem] uerbu Sv rremaif P\'CSa (cod. Am.) 22 od.] hocbenTef M, obedienres R 24 autem] om. P1 confundent. EIPLICXT ESAIAS. INCIPIT DE LIBKO HIEREMIAE S)