Retractationum

Post haec, ut ad Donatistas peruenirent, contra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque [*]( 2 Aug. c. Cresc. gr. III, 43, 47. ep. 105, 2, 9. Cod. Theod. XVI, 5, 38-43. 52. 54 6 non extat ) [*]( 1 quado Cl, quos (os m. 2 in ras.) D 2 scribsi HM, descripsi Dl donatistaa (tis in ras.) M dederat leges (es ex is) CD, leges dederat cet. v honori.us (b ras.) CD imperatur ClDl 3 hoc-ad te M2 in ras. crisconi GNQS, cresconia H scripta] scribta M1, ta obduxit C2 4 peruenere C1 possint HV 5 num. om. BFPQ, XXVII v 6 probationum (u in ras.) V, probatio CDlJR, prouationum S1, probationem Pl (cf. p. 164, 2) et om. C1D1GRS1 8 hec Cl ut] uit F donatis ClDl contra-catholica om. ClDl, add. C2D2 in mg., sed postea in C rursus erasa sunt 9 ueritati C2 10 de om. E aecclesiasticis D puplicis 01 gentis 01 11 ipsi CD1, ipsi ea cet. v 12 possed D, possit M, posse C1, poscet H, possent F nexposcerent (et ras.) M, exposcent C\\ expossent D 13 quis] qui BSl tacito H 14 hoc a confidens Va donatis C, donatista H tamquam (tam m. 2 s. I.) D 15 hoc] hoc nomine N ego] ergo C2D2M1O1RS1 et alium M, alterum F, illum B ille Fl 16 promisseram H, promisero F eidem—promiseram om. H quod N eadem del. D2, eam MlOPlV, ea M2P2Q, om. a 17 iuncxi H utraquae Dl eum quae D ) [*]( 11* )

In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum.

illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in [*]( 4 Optat. Mil. I, 18, 27. Aug. breu. conI. III, 24, 42. p. conI. c. Don. 33, 56. ep. 43, 2, 3 sqq. 88, 3. 105, 8. c. Cresc. gr. III, 61, 67 sqq. 8 Iud. 19 11 I Cor. 2, 14 14 I Cor. 3, 1 sq. ) [*]( 1 ededi V basilicae] balicae 01DI, b. ecclesiae Q, eccie DJ 2 propositus D2 s. l., proBitus G1, positus R, p*positus Q probationem D1, prouocationum R et om. P 4 absolucionem C1, ad solutionem N felices ClDl abtugnensis CD, abtunensis M, aptugnensis EO, abtugenensis BFGN, aptugensis P, aptungensis SVm (ap. Optatum I, 18 uocatur Autumnitanus) ordinatores C1D\' 5 ceciliani CDV ordine CW1, hoc ordine cet. v possumus H quo] quod CDl, qui BD2E1GNQ1 6 consolibus C1D1 post (ost m. 2) D cecilianum CDHV, cecilianus 82 7 factus BFN aetiam D, om. a 8 commemoratu Ml Iudae] unde H testimonium ClDl ubi ait om. V hi. (i ras.) C, hii DEGHNOR, ii m 10 adiuxi 0, adiunxit NSl et om. a apostolos C1D1 11 dicet CD1 percepit V, percit C1, pepercit D quae] **quae (ea ras.) M, ea quae E20Pa 12 post non add. P2 enim coaequandi (co ex quo corr.) C, quoaequandi D1, coequandi BGHMQS, coequendi 0, coequando F, equandi a 13 ∗∗scisma (hi ras.) CD, schisma HMQlBSV, cisma Ql praecedit ClDOl (quip)pe idem M2 in ras. 14 paruolus C1D1l dicit esse CDEB, esse dicit cet. v 15 escas BD2FGNQS ualente D1 tamen om. V autem om. Oa )

Hic liber sic incipit: Qui timetis consentire ecclesiae catholicae.

Alterius libri, quem superius commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam.

ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est.

illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur et omnes hereses [aut: ubi intelleguntur etiam omnes hereses]. nunc uero ita dictum est, quasi praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, [*]( 3 Luc. 15, 32 7 non extat 8 Retract. II, 53 11 Matth. 13, 36 sqq. 17 Matth. 13, 41 18 Cyprian. ep. 54, 3 (II p. 622, 15) ) [*]( 1 paruolia ClDl et om. B 2 copolatus V 3 possit] posset PlV, ****potest C, potest DlOaf solet F .**erat (fu eras.) M reuixi 0 5 *ecclesiae (a ras.) CD cathocae 01 6 LIII G, om. BFPQ, XXVIII v 7 donatistam nescio quem CDl, nescio quem donatistam cet. quem] quae P libri duo F, liber (om. unus) 0 8 superius CD, supra cet. v 9 donatistarum BFGN ohsolutione P1 10 ceciliani CD uerus uerus H 11 etiam] autem M zezaniorum ClV 12 omnis V haereses M, heretici a minus-13 omnes hereses add. C2D2 in mg., om. R unam necessaria C (m expunxit m 2) comunctionem C, communionem B 13 et om. V, etiam GE2Sa 14 haeretici a aut-hereses inclusi, om. CDEQlR intelleguntur om. P etiam om. V omnis V 15 ita om. BG1 est om. B aecclesiam CD tamquammodo B si∗t D 16 zezania V, zizaniaiii C aeciam D * ecclesiam CP1, aecclesiam Dl 17 quo] eo Q1 missis ClDl 18 cypriamus N inquit uidentur a inquid ClDlEV )

Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breuiculo collectas promisimus.

Cum uiderem multos legendi labore inpediri a discendo, quam nihil rationis atque ueritatis habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. [*]( 4 Aug. c. Cresc. III, 31, 35. IIII, 56, 67. c. Gaud. II, 3, 3 sqq. post conl. c. Don. 6, 9. 20, 28 5 Aug. breuic. conI. III, 10, 19 sq. 9 non extat ) [*]( 1 zezania V, zizaniam C, zezann Fl non tamen om. R debat D1 2 fideles Ql alt. aut D2 s. l. uestra a ut] et 0 quoniam] quod E zezania V 3 esse in est* corr. m. 2, esse restituit post. m. M cernimus-ecclesia om. Ml rece*»damus (de ras.) Ml, recedimus F1 4 aduersum V 5 eosdem praesentes donatistas ODERm, praes. eosdem d. cet., don. eosdem praesentes a in om. V conlacione C1 6 necessarium BE1 F 7 breuiculo C2R, brebicolo C1, bre- **** biculo D1, breuiario cet. a promissus CD 8 num. om. BFPQR, XXIX v 9 ammonicio C1D1, ammonitio EFMP maximianistas Hl 10 libri duo 0 11 a] ad D2GNQS discendum D2QS2 12 atque om. a, et F haberet D2 13 maximanistis 01 (16) ammonendos C1DFMNOPSY 14 putauÎ* (t ras.) H possit BGHNS, possis F facilitate ex falicitate corr. C2, facillitate DE2Ml discribendi GMl, scribendi H1 plurimum B1C1D1OQ1, plurimorum C2#2 peruenit CxDl 15 sui] sibi C, sua DzNQR, ibi D1 brauitate B cummendari 01 16 imposui* B. )

Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemini.

Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est.