Retractationum

Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen [*]( (3)) accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem [*](2 Gal. 4, 22 sqq. 10 Leu. 19, 18. Deut. 6, 5. Matth. 5, 43. 19, 19. 22, 37. 39 13 c. Adim. 5, 1 (p. 124, 13) 15 Matth. 23, 15 16 Rom. 8, 15. Gal. 4, 5 ) [*]( 1 sina* D, syna FGHOQR, propriae DH dicitur uetus Oa 2 (3) sarae BD2E2FGM2P2QRS2v 3 pr. et om. MOPV ipsam om. E, ipsa Dl 4 si om. H fugurae BIGI, figura H2, figurate D2NQ ubi H2 propheta HlSl, prophete N, prophetica Q1, prophetie E2 5 repperiuntur CDEFGHMPB praesentata] praesentia N 7 pr. in om. El uetere] ueteri BD2E2FGM2QRS, uetere (i a) testamento NOPv sed] et BGN in nouo] non H 8 caucius 01 moderatius HMOPQVv digeretur ClDl poenae Dl, pena El nulla quam (del. m. 2) M quam nulla om. QI 9 sunt GXQX pr. illic E2 in ras. alt. illic] et illic a sunt R, sic G illa duo Fv 10 praecepta om. El dilectionis (om. de) M quo] co 01 11 pr. et om. HR legalia E2 s. l., legitime a alt. et om. Qt 13 modis] m. tantum F scripturis C1D1R, scr. sacris B, scripturis sanctis cet. v 14 accepitur ClMl considerate 01 15 modos (s add. m. 2) M sine dubio om. Gx praemisimus D1 16 adoptiuos CD1, adoptiues Hl qui C2 ua cat quae utique] quaecumq; N nec] u R secundum] s. imitationem Q 17 naturam nec secundum om. H imitatione Dl )

quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam et domini corpus post resurrectionem caro appellata est.

[*]( (4) ) Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutaucrit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, uli ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. [*]( 2 Io. 8, 37 3 1 Cor. 4, 14 sq. 4 Gal. 3, 7. 5 Hebr. 13, 7 6 c. Adim. 12, 5 (p. 143, 11 sqq) I Cor. 15, 54 9 Luc. 24, 39 11 c. Adim. 26, 1 (p. 185, 14 sqq.) 13 Mattb. 12, 33 17 cf. Eetract. I, 8, 3 18 Io. 1, 12 ) [*]( 1 mod∗orum (i ras.) F tamquam] eam qua. DI sola sint] solis in M1, solos in E2, solas in El, soli sint D2FGHNQR, soliti sint (ex sunt) O, solita sint a exemplar 0 2 reddedimus CW1, reddimus M1 iudei CDSV fili Ml habrahae RS 3 p euangelium (p add. m. 2) DM 4 apostolos BlClFG imitationen Dl fili M habrahae R 5 nos sumus] nouissimus H imitatur El 6 incorruptionem] i. carnalem Ql 7 caro*et (ro m. 2, d ras.) H sanguinis H 8 est- (enl ras.) CD 9 quam] quod D2Q[ et CDlER, om. cet. v post CDER, etiam post cet. v appellatum D2Q 11 quisquam V inquam] iniquam B2, inquiam S2 mutauero H 13 docit C1, ducit D\', dfis docet (dns m. 2 s. I.) QS facite** D1 bonam] malam EIFl et] aut C\'D\' fructu* (s ras.) E 14 eius] est CD1 bonum] malum E2 facite*# D bo malum B 16 est] ei\' R quippe est hominis BFGQ, q. hominis est D2Ov, q. esse hominis N uoluntatem in melius B 17 ea—nulla om. H ea] eius Ql est] deest H 18 **filios (in ras.) E, filius ClDl )

sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit.

Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et terram.

Cum presbyter adhuc essem, contigit, ut Carthagine inter nos, qui simul eramus, ad Romanos apostoli epistula legeretur, [*]( 2 et 7 Prou. 8, 35 sec. LXX 4 c. Adim. 27, 1 (p. 186, 26 sqq.) 10 Gen. 1, 1 ) [*]( 1 sit enim hoc 0 (2) potestate ClDl uoluimus Q 2 ipse HI praeparamur Ql 3 ergo modo P 4 et om. OP postea dixi G 5 ut om. CD inferi F bonitati D2Pa, bonitatem El 6 pr. nra∗∗∗ (est ras.) N non] nos Mpr. nostra CE, nostram cet. v 7 assequimur CD1, sequimur E2, sequitur cet. v sequitur nostram F uoluntate D, a uolantate E, uoluntatem cet. v q: C 8 sit FG opus] 0 H piaetatis D, potestatis V atque] aq: ClDl 10 hic-terram D2 in ras. de eo] deo Q scriptum C, s. est cet. v in om. C 11 deus fecit CE, fecit deus eet. v et terram om. F 12 XXIII v, om. BFPQ 13 expositio-propositionum DJ in ras. propositio Hl 14 epistula C1D1M, epistola pauli F, epistola cet. apostoli om. 0 romanus D1, romanos k I. R 15 presbiter BCDGHMQS, prespiter F conti.git (n ras.) CD i carthagine (i alt. m. 2) C, carthaginem Dl, apud cartaginem GS, apud chartaginem P, ap. karthaginem EN, ap. kartaginem 0, apud carthaginem cet. v 16 romanus 01D1 epistula ElM, epistola cet. v epistola apostoli a legeretur epistola N )

In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis libris, quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui, diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, quod dictum est: ego autem carnalis sum et deinde cetera usque ad eum locum, ubi dixit: miser ego homo, quis me liberabit de [*]( 5 Expos. op. ad Rom. prop. 41 Rom. 7, 14 9 Rom. 1, 11 nom. 6, 14 sq. 11 Cyprian. de dom. or. 16 (I, 278 Hart.) Ambros. de paenit. J, 3 15 Aug. de grat. Chr. 43. c. duas epp. Pel. I, 17—25. c. Iulian. Ir, 3. VI, 23, 70. op. inp. c. Iul. I, 99. Serm. 154. cf. ad Simplic. I, 1. expos. ep. ad Gal. c. 5. de duo dei XXII, 21 18 Rom. 7, 24 sq. ) [*]( 1 quadam E interrogatus scripsi, interrogata C1D1ERS2 (mg.), intcrrogabarcet. v quibusdam BC1D1EFGM2NRS, quibus cet. v dum Q sicut (t m. 2) C, sicum Dl 2 potui D2 responderè* C. respondissem P uoluerunt om. C1D1R, post potius posuit D1 dacebam Dx 3 ei.s (u ra.s.) D obtempeum H, obteperarem Q 5 quia om. E 6 ostendi a 7 a OPSV spiritalibus (b m. 2 in ras.) M fecit D2 8 apostoli om. C\'DR accepi Cl accipi apostoli E 9 homines M2 possiti H 10 prius] prauis H uerba C, uerba* D uerba haec B sapiebat Hl, sapiebant H2 11 tractatoribus diuinoruni 0 eloq. tractatoribus a 12 inouerit ClDl, moret HL consideraui (ui m. 2 in ras.) D *etiani D 13 apostulo V quia CD, quoniam cet. v 14 est om. B carnalis sum om. B quod-17 sum et om. C1D1R 0 15 pelagianos 02 nuber Ex 16 ergo om. 0 quod om. H 18 dixit CD1ER, dicit cet. v liberauit C1HR1S )

[*]( (2) ) Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, [*]( 1 I Cor. 15, 54 3 Rom. 6, 14 6 Retract. I, 22, 2 (p. 105, 15) 7 Item quod-110, 18 tractaueriin] Aug. de praedest. sanctt. 3, 7 sq. Aug. (Hilar.) ep. 226, 3 11 Rom. 9, 13. Mal. 1, 2 sq. 12 Expos. ep. ad Rom. 60. cf. Aug. de praelest. sanctt. 1, 3 ) [*]( . 1 absoruebitur ElH, absorbitur B1C1D1R uictoria BD2E2HOSa itaquae D, quippe B 2 ipsos BEFGQRS, om. a ut (t s. I.) CD 3 sanctis E1 positus] potius GSl 4 quae C1DH, quae hic cet. v 5 hic (ic in ras.) C longum est ostendere E 6 ubi id DlERS2 mg., *** *t ubi id (hoc ras.) C, ubi hoc cet., hoc ubi v ostendi D\'EJR, ostendi (eri ras.) C, ostenderem BGS, ostenderim cet. v 7 it.-m quod] itemque 0, item Qv disputas H »elegerit (d ras., i ex e) C, elegeret D\\ legerit El, egerit H nato (o in ras. m. 2) C, natus Dl. nato. S 8 cui] cum 0 maiore Dl et-maiore om. H odem D1 9 nato* C, natum DlH reprobaberit V propter expunxit E2 10 postea om. B probatum a in mg. profeticum H, proticuin E1 11 dilexi** C, dilexi* (t ras.) I) odio om. B, hodi S abui Q 12 huc Bl, hanc B2 praedisi S1. ratiocinationem (natio in ras.) C ut dicerem (ic s. I.) C,D- in ras. ergo] enim BF eligit D*M 13 operam CD1, ∗∗∗∗ opera (ergo ras.) H in praescientia G2R2 in ras., in praesentia Q\'a (mg.) in praescientia-elegit om. Fl ipsi Bl 14 eleget Cl, eligit BD2M praestiencia C1, praescientis EI, praesentia Qla (mg.) *** crediturum Dx, crediturum (esse ras.) C, crediturum esse cet. v )

dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius est, qui credentibus dat spiritum, profecto dicere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo nostrum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque tamen datum est propter spiritum fidei et caritatis. neque enim [*]( 4 Rora. 11, 5 8 Expos. ep. ad Rom. 60 9 I Cor. 12, 6 14 I Cor. 12, 9 16 II Cor. 4, 13 ) [*]( 1 elegeret 01, eligeret BC2, eligerit G1, eligerat H2, elegit E donaret B 2 aetiam D uitam aeternam Nv consequaeretur D, sequeretur H, consequetur R1, consequantur Bl quaesiueram diligentius N 3 de qua-gratiae om. H de grae qua Q 4 reliquae El eleccionem D 5 factae C1D1E1M1R1 (graece λειμμα ϰατ\' έϰλογην χα- *** pixos γέγονε), saluae factae cet. v factae sunt expunxit H2 eam C merita ulla∗ C, m. ullam Dl 6 praecedant GlHv ne (n in ras.) C, e in ras. D2, nec M1 non-donetur F2 in ras. et in mg. gratiam-secundum om. 81 7 debitum (m m. 2 in ras.) C quam meritis BF2GNQS, quam sine m. D2 meretis Cl, meretur (e alt. ex i) H quam expunxit D2 donetur] gratiae add. E2 s. 1. 8 pr. idem om. HQl apostolus om. Ql 9 nusquam-omnibus G2 in ras. Q2 in mg. 10 d.eind.e (i ras) CD subiuncxi MQl 11 bene CDlER, om. H, bonum cet. v 12 spiritum ODIR, sp. sanctum cet. v dicere non deberem CDl, non deberem D2, non dicerem cet. v 13 scirem (m i del. m. 2) M, schuferem D muneram ClDl 14 repperiri C1D1EF GHMRV utrumquae D 15 tamen om. Fl 16 propter CD], per cet. v )

[*]( (3) ) Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis.

ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum.