Confessiones
Augustine
Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio I, Pars I. (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 33). Knöll, Pius, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1896.
Yolo etiam dicere, domine deus meus, quod me consequens tua scriptura conmonet7 et dicam nec uerebor. uera enim dicam te mihi inspirante, quod ex eis uerbis noluisti ut dicerem. neque enim alio praeter te inspirante credo me uerum dicere, cum tu sis ueritas, omnis autem homo mendax. et ideo qui loquitur mendacium, de suo loquitur. ergo ut uerum loquar, de tuo loquor. ecce dedisti nobis in escam omne faenum satiuum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis satiui. nec nobis solis sed et omnibus auibus caeli et bestiis terrae atque serpentibus; piscibus autem et coetis magnis non dedisti haec. dicebamus enim eis terrae fructibus significari et in allegoria figurari opera misericordiae, quae huius uitae necessitatibus exhibentur ex terra fructifera. talis terra erat pius Onesiforus, cuius domui dedisti misericordiam, quia frequenter Paulum [*]( 13] Io. 14, 6. Ps. 115, 11 et Rom. 3, 4. 14] Io. 8, 44. 16] Gen. 1, 29. 24] II Tim. 1, 16. ) [*]( \' n 1 hac (n a m. 2) H 2 benedictionem HV potestatem et facultatem n BCbm, potestatem ac facultatem PQo, hac potestatem facultatem H 3 intellectu M 4 modis om. P obscuro C 5 aq. (uae tn. 1) B 6 uariis] a uariis BGPQbm significationibus BCGHMOPQVWedd. factibus M 7 implentur M areditas W 10 scribtura CS dicat 0 uera mss.: uerum edd. 11 dicante (om. te) W1 12 me om. PQV 15 tua C loquor] loquar HWmo 16 esca CV 17 omnem add. Ws. I. alt. omne Mx 18 fructrum M et om. V 19 repentibus CH 20 coetibus M 21 eos CH terra fructibus V, fructibus terrae Gbm in om. M figurari] significari V 22 exibentur W, exibetur V 23 ex] i et W pius M 24 quia] qui 0 )
Pascuntur autem his escis qui laetantur eis, nec illi laetantur eis, quorum deus uenter. neque enim et in illis, qui praebent ista, ea, quae dant, fructus est, sed quo animo dant. itaque ille, qui deo seruiebat, non suo uentri, uideo plane, unde gaudeat, uideo et congratulor ei ualde. acceperat enim a Filippensibus quae per Epafroditum miserant; sed tamen unde gaudeat, uideo. unde autem gaudet, inde pascitur, quia in ueritate loquens: gauisus sum, inquit, magnifice in domino, quia tandem aliquando repullulastis sapere pro me, in quo sapiebatis; taedium autem habuistis. isti ergo diuturno taedio marcuerant et quasi [*]( 2] II Cor. 11, 9. 5] II Tim. 4,16. 12] Ps. 18,5. 15] Phil. 3,19. 17] Rom. 16, 18. 21] Phil. 4, 10-13. ) [*]( 2 et fratres om. V qui quod] quicquid M 3 supleuerunt OSV inachedonia CG 6 me derelinquerunt 01 V, inde reliquerunt (ofn. me) W 8 eis debetur GOSV, debetur eis M eis tamquam hominibus debentur (om. pr. debentur) W 9 debetur GMOSV eis autem BCGHMOPQ VWo praeuentibus W 10 se] sed C itae V debetur GMOSV 13 exiuit Wmo 14 quae BM 15 le*tantur (t? ras.) B deus om. W uenter] uenter est BPQ edd. et om. P in oni. MV 16 ista ea eorO quae] iste aque V est M 17 dent VW itaque] itaque dent W qui deo] quidS W uideo plane uideo H 19 philippensibus BGHMOPQ V W ephafroditum 0, apaphroditum M miserat W1 21 magnifice om. V, magnificente (e add. m. 2) 0 22 in om. MO qui V repullulasti plW, reppullastis 0 23 quo] quo et BPQ edd. 24 exaruerunt BP )
Vnde ergo gaudes, 0 Paule magne? unde gaudes, unde pasceris, homo renouate in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit te, et anima uiua tanta continentia et lingua uolatilis loquens mysteria? talibus quippe animantibus ista esca debetur. quid est, quod te pascit? laetitia. quod sequitur audiam: uerum tamen, inquit, bene fecistis communicantes tribulationi meae. hinc gaudet, hinc pascitur, quia illi bene fecerunt, non quia eius angustia relaxata est, qui dicit tibi: in tribulatione dilatasti mihi, quia et abundare et penuriam pati nouit in te, qui confortas eum. scitis enim, inquit, etiam uos, Filippenses, quoniam in principio euangelii, cum ex Macedonia sum profectus, nulla mihi ecclesia conmunicauit in ratione dati et accepti nisi uos soli, quia et [*]( 9] Col. 8, 10. 11] cf. I Cor. 14, 2. 18] Phil. 4, 14-16. 16] Ps. 4, 2. ) [*]( i 1 repulularunt V, repullularunt (ularunt tn. 2 in ras.) 0 3 dedici (ci in ras.) V 5 (et 6) habundare BGMPVW alt. in om. W omni] omnibus CMW, omnia GH edd. 6 satiari BCGHMiOPQVWeàd., penurlam satiare M1 paenuriam P, pneuma (penuriam add. 111. 3) M 8 pr. \'unde om. BPQb ergo] ergo in omnibus BPQbm bis gaudis W 9 agnitione GHMOW secundum om. W 10 uiua M tante continentie H 11 loquens om. V 12 ista aesca M, esca ista bm Lquod] quo H 13 audiamus BCHPQedd., audimus M 14 facitis M communicantis W ■ i 15 pacistur (corr. m. 2) G ille M, illis W 16 qui] quid V 17 *abun- Bti dare (h ras.) P, habundare GMVW confortatus (corr.m.2) M 18 etiam] et BCPQ edd. philippenses BGHMOPQW, philipenses V 20 s*ū (u ras.) V ecclesia mihi GM 21 quia] qui BP quia-(p. 379,1) misistis bis scriptum, sed semel eras. M tessalonicen V, thesalonicam Mpr. )
Numquid propter usus suos, quia dixit: usibus meis misistis, numquid propterea gaudet? non propterea. et hoc unde scimus? quoniam ipse sequitur dicens: non quia quaero datum, sed requiro fructum. didici a te, deus meus, inter datum et fructum discernere. datum est res ipsa, quam dat, qui inpertitur haec necessaria, ueluti est nummus, cibus, potus, uestimentum, tectum, adiutorium. fructus autem bona et recta uoluntas datoris est. non enim ait magister bonus: qui susceperit prophetam tantum, sed addidit: in nomine prophetae; neque ait tantum: qui susceperit iustum, sed addidit: in nomine iusti; ita quippe ille mercedem prophetae, iste mercedem iusti accipiet. nec solum ait: qui calicem aquae frigidae potum dederit uni ex minimis meis, sed addidit: tantum in nomine discipuli, et sic adiunxit: amen dico uobis, non perdet mercedem suam. datum est suscipere prophetam, suscipere iustum, porrigere calicem aquae frigidae discipulo; fructus autem in nomine prophetae, in nomine iusti, in nomine discipuli hoc facere. fructu pascitur Helias a uidua sciente, quod hominem dei pasceret et propter hoc pasceret; per cornum [*]( 6] Phil. 4, 17. 12] Matth. 10, 41 sq. 22] cf. III Regn. 17, 6 sqq. ) [*]( 1 pr. et om. MlV semel add. M\' s. I, mel (se a m. 2) V 2 re*disse* H gaude W reppullulasse 0 3 reuirescente BCHMPQV edd., euirescente G, reuiriscente W 4 qui V meis misistis in ras. V 5 gaudet-propterea om. W 6 quia om. W 7 fructum] fructum abundantem BPQb didicit H 9 impertitu (ur ras.) M numus cybus a et W, cibus nummus V 10 uestimentum potus V bone (a et add. m. 2) W 11 a*it (g ras.) M 12 susceperint C (et 13) sed add. V s. l., se W b 14 iusti om. W <p*pete (h ras.) V 15 iste om. B _ iusti] isti V 16 uni* (s ras.) B 17 me**is (is ras.) B sed addidit tantum (transposuit et corr. m. 2) 0 18 iuncxit W 22 fructu] fructu V, hoc fructu B *ęlias (h ras.) H, helias (s add. m. 2) V sciente 0 23 ceruum (corr. m. 3) M )
Ideoque dicam, quod uerum est coram te, domine, cum homines idiotae atque infideles, quibus initiandis atque lucrandis necessaria sunt sacramenta initiorum et magnalia miraculorum, quae nomine piscium et coetorum significari credimus, suscipiunt corporaliter reficiendos aut in aliquo usu praesentis uitae adiuuandos pueros tuos, cum id quare faciendum sit et quo pertineat ignorent, nec illi istos pascunt nec isti ab illis pascuntur, quia nec illi haec sancta et recta uoluntate operantur nec isti eorum datis, ubi fructum nondum uident, laetantur. inde quippe animus pascitur, unde laetatur. et ideo pisces et coeti non uescuntur escis, quas non germinat nisi iam terra ab amaritudine marinorum fluctuum distincta atque discreta.
Et uidisti, deus, omnia quae fecisti, et ecce bona ualde, quia et nos uidemus ea, et ecce omnia bona ualde. in singulis generibus operum tuorum, cum dixisses, ut fierent, et facta essent, illud atque illud uidisti quia bonum est. septiens numeraui scriptum esse te uidisse, quia bonum est quod fecisti; et hoc octauum est, quia uidisti omnia quae fecisti, et ecce non solum bona sed etiam ualde bona tamquam simul omnia. nam singula tantum bona erant, simul autem [*]( 16] Gen. 1, 31. ) [*](1 pr. pascebatur (tu in ras.) B sed S: sed exterior cet. et edd. 2 possit W 4 ideote P 5 lucrantis B1 6 ce.t**orum (er ras.) P, ceterum W, ceterorum MV credidimus BCHPQVWb 7 aut] atq; M1 8 praesentis uitae usu bm aiuuandos V . quare faciendum] qua re- Sciendum S 9 quod W pertineant BCOPQSV istos] hos W isti* V 10 uolumtate V 11 non (om. dum) W uendent P 12 inde -laetatur om. H un delectatur V 13 cete M pr. non add. M* s. l. quas 0, qui W germinant W 14 fluctu V 15 discreta] distincta M J6 et uidisti (et ui in ras.) B deus om. W 17 uidimus BHPQbm, uideamus C alt. et om. V omnia om. M bona ualde 0 ualde] ualde de G 18 dixisset M, dixistis W ut fierent om. V 19 septie*s (n ras.) V 20 numeraui (ui ex bis corr.) V scribtum CS te] et V quod in ras. H 21 hoc] oc C quia] quod (d add. m. 3) 0 22 bona ualde BMPQ )
Et attendi, ut inuenirem, utrum septiehs uel octiens uideris, quia bona sunt opera tua, cum tibi placuerunt, et in tua uisione non inueni tempora, per quae intellegerem, quod totiens uideris quae fecisti, et dixi: o domine, nonne ista scriptura tua uera est, quoniam tu uerax et ueritas edidisti eam? cur ergo tu mihi dicis non esse in tua uisione tempora, et ita scriptura tua mihi dicit per singulos dies ea quae fecisti te uidisse, quia bona sunt, et cum ea numerarem, inueni quotiens? ad haec tu dicis mihi, quoniam tu es deus meus et dicis uoce forti in aure interiore seruo tuo perrumpens meam surditatem et clamans: "O homo, nempe quod scriptura mea dicit, ego dico. et tamen illa temporaliter dicit, uerbo autem meo tempus non accedit, quia aequali mecum aeternitate consistit. sic ea, quae uos per spiritum meum uidetis, ego uideo, sicut ea, quae uos per spiritum meum dicitis, ego dico. atque ita cum uos temporaliter ea uideatis, non ego temporaliter uideo, quemadmodum, cum uos temporaliter ea dicatis, non ego temporaliter dico." [*]( 10] cf. Io. 3, 33 et 14, 6. ) [*]( 1 alt. et om. V hoc] hoc modo b dicuntur BPQb pulcra V 2 multa S 3 pulcria V ipsa V 4 odinatissimo V 5 singulatim ex singillatim corr. S1 pulcra CV sunt M 6 et attendi-placuerunt v \'om. V et P inuenire W septies u. octies BCGHM03PQVW 9 toties BHPQ fecisti et (isti e e corr.) S, fecisti add. B3 in ras. 10 dedisti C 11 e*go (r ras.) P 12 ita S: ista CGHMOVWmo, ecce BPQb scribtura CS eam GM 14 quoties CHPQW 15 dices P1 uoci 0 aurem BOPQWb interiorem BOPQWb, interiori C 18 meo] meo aeterno BPQb accidit BGHOPQV edd., t accidi (t add. m. 2) W 19 uidetis-meum om. S 20 uideo-ego om. B 21 dico om. W uideatis-uideo om. W uideatis dicitis (corr. tn. 2) P 22 uideo-temporaliter om. P uos cum V ea dicatis-dico om. H 23 dico] uideo ea dico BWb, ea dico (uideo add. m. 2) P )
Et andiui, domine deus meus, et elinxi stillam dulcedinis ex tua ueritate et intellexi, quoniam sunt quidam, quibus displicent opera tua, et multa eorum dicunt te fecisse necessitate conpulsum, sicut fabricas caelorum et conpositiones siderum, et hoc non de tuo, sed iam fuisse alibi creata et aliunde, quae tu contraheres et conpaginares atque contexeres, cum de hostibus uictis mundana moenia molireris, ut ea constructione deuincti aduersus te iterum rebellare non possent; alia uero nec fecisse te nec omnino conpegisse, sicut omnes carnes et minutissima quaeque animantia et quidquid radicibus terram tenet, sed hostilem mentem naturamque aliam non abs te conditam tibique contrariam in inferioribus mundi locis ista gignere atque formare. insani dicunt haec, quoniam non per spiritum tuum uident opera tua nec te cognoscunt in eis.
Qui autem per spiritum tuum uident ea, tu uides in eis. ergo cum uident, quia bona sunt, tu uides, quia bona sunt, et quaecumque propter te placent, tu in eis places, et quae per spiritum tuum placent nobis, tibi placent in nobis. quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? sic et quae dei sunt nemo scit nisi spiritus dei. nos autem, inquit, non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. et admoneor, ut dicam: certe nemo scit quae dei, nisi [*]( 20] I Cor. 2, 11 sq. ) [*]( 1 elixi (n add. m. 2) V, linxi CM stellam V1 2 intellegi M quibus (a add. m. 2) W 3 tua] tua bona BPQb 5 syderum B haec C edd. alibi] alicui V creata V 6 contraheres (e alt. ex i eorr.) P compaginaris atq. contexeris W 7 ostibus V munda V moenia mundana C constrictione V 8 deuicti BCGHMOVWbm aduersC V reuelare V possunt W 9 conpegisse] te conpegisse H, pi conpegisse (pi m. 3) M 11 non] nec BPQb 12 contraria GW uident 8 13 insani (a ex u corr.) V 16 uident ea (uident add. m. 2) W 17 ei (s mi 1) W 18 places] complaces b 19 tibi-nobis om. V 21 qui] quae V quae] qui M 25 et ammoneor (et amm in litura) M dei S: dei sunt cet. et edd. )
Gratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritalem corporalemque creaturam, atque in ornatu harum partium, quibus constat uel uniuersa mundi moles uel uniuersa omnino creatura, uidemus lucem factam diuisamque a [*]( 4] Matth. 10, 20. 17] Rom. 5, 5. 21] cf. Ex. 3, 14.. ) [*]( 2 responditur W quoniam add. W s. l. 3 sic] si S 4 aestis M 5 *eis (m ras.) V spiritu dei Gbm erecte W 6 dei om. W 7 nihil hominus HIW 8 alt. uidet W 9 bonus C 10 post. est add. G* s.l. 11 quales-bonum est om. W ut om. S 12 multa M tua creatura hoc tua S 14 frui] erui S ut om. V 16 quod] qui** M 17 spiritum] spiritum sanctum Cm 20 alt. est om. W ab illo-modo est om. S enim] enim modo V, enim enim W 21 sed] sed quod BCHMPQ edd. 22 uidemus] qui uidemus W, uidemus agi (agi add. m. 2 in mg.) M uidemus-terram siue om. H 23 interiorem M 24 ordinatu BP haurum W )
Laudant te opera tua, ut amemus te, et amamus te, ut laudent te opera tua. habent initium et finem ex tempore, ortum et occasum, profectum et defectum, speciem et priuationem. habent ergo consequentia mane et uespera partim latenter partim euidenter. de nihilo enim a te, non de te facta sunt, non de aliqua non tua uel quae antea fuerit, sed de concreata, id est simul a te creata materia, quia eius informitatem sine ulla temporis interpositione formasti. nam cum aliud sit caeli et terrae materies, aliud caeli et terrae species, materiem quidem de omnino nihilo, mundi autem speciem de informi materia, simul tamen utrumque fecisti, ut materiam forma nulla morae intercapedine sequeretur.
Inspeximus etiam, propter quorum figurationem ista uel tali ordine fieri uel tali ordine scribi uoluisti, et uidimus, quia bona sunt singula et omnia bona ualde, in uerbo tuo, in unico tuo caelum et terram, caput et corpus ecclesiae, in praedestinatione ante omnia tempora sine mane et uespera. ubi autem coepisti praedestinata temporaliter exequi, ut occulta manifestares et inconposita nostra conponeres — quoniam super nos erant peccata nostra et in profundum tenebrosum abieramus abs te, et spiritus tuus bonus superferebatur ad subueniendum nobis in tempore opportuno – et [*]( 24] cf. Prou. 17, 15.. ) [*]( 1 de om. GMV 2 pr. et om. BP 3 laudent BCMPQedd. pr. te owt. CMW alt. amemus BCHMPQWedd. 4 pr. te om. W habent] quae habent BCHPQ edd., quae *abellt (h ras.) M 5 defectum] affectum V 6 uespera SVJV: uesperam BGHOPQ edd., uesperum CM partim] parum S 8 de] de te BPQb tua] tu S, de tua BPQb 9 concreta BGPQV creatam C, create MS materiae C 11 sit om. W alt. aliud-species om. M 12 materiam C, materia est H nihilo] n nihilo M specie S 13 materie H 14 morae om. V 16 ista VW pr. ordine] ordinatione H alt. ordine] ordini W, ordinatione H scribere M 17 bonu W 19 praedistinatione BP et om. W uespere O BP 20 cepisti P praedistinata MPV 21 manifestaris W componeris W 22 erunt P 23 aberamus M, ubi eramus S, abiera W superferebatur] super te ferebatur G 24 oportuno BCGHMPQVW ) [*]( XXXIII. Aur. Augustini conff. (Aug. 1, 1). ) [*]( 26 )
Domine deus, pacem da nobis — omnia enim praestitisti nobis — pacem quietis, pacem sabbati, pacem sine uespera. omnis quippe iste ordo pulcherrimus rerum ualde bonarum modis suis peractis transiturus est: et mane quippe in eis factum est et uespera. [*]( 1 distincxisti 0 W 2 docibiles BPQ Wb m esse C 3 ei GMOW subderetur V. 4 una conspiratione CM 5 ut fJlSS.: et mo opera om. M, operam W 6 aquierenda V 7 luminariam W 8 habens V sublimia V 12 deinfidelium r(i alt. in ras.) H, de7H\'fidelium (\'- add. af\' m. 2) 0 13 affectos VIW\\ fectus M firmasti V 14 solam V ni s 16 agnitionem H 17 omnibus (om. que) V mysteriis CHM, misterii W 19 fructuosa (a ex u corr.) M praeberi (eri ex ari corr.) G 21 spiritum] per spiritum BPQ 22 eis tej ea iste G 23 deus*** H pacem] pacem tuam V 24 tert. pacem mss.: sabbati mo 25 ordo iste V 26 bonorum W peractus V 27 factus PQ et om. V )
Dies autem septimus sine uespera est nec habet occasum, quia sanctificasti eum ad permansionem sempiternam, ut id, quod tu post opera tua bona ualde, quamuis ea quietus feceris, requieuisti septimo die, hoc praeloquatur nobis uox libri tui, quod et nos post opera nostra ideo bona ualde, quia tu nobis ea donasti, sabbato uitae aeternae requiescamus in te.
Etiam tunc enim sic requiesces in nobis, quemadmodum nunc operaris in nobis, et ita erit illa requies tua per nos, quemadmodum sunt ista opera tua per nos. tu autem, domine, semper operaris et semper requiescis nec uides ad tempus nec moueris ad tempus nec quiescis ad tempus, et tamen facis et uisiones temporales et ipsa tempora et quietem ex tempore.
Nos itaque ista quae fecisti uidemus, quia sunt, tu autem quia uides ea, sunt. et nos foris uidimus, quia sunt, et intus, quia bona sunt: tu autem ibi uidisti facta, ubi uidisti facienda. et nos alio tempore moti sumus ad bene faciendum, posteaquam concepit de spiritu tuo cor nostrum; priore autem tempore ad male faciendum mouebamur deserentes te: tu uero, deus une bone, numquam cessasti bene facere. et sunt quaedam bona opera nostra ex munere quidem tuo, sed non sempiterna: post illa nos requieturos in tua grandi sanctificatione speramus. tu autem bonum nullo indigens bono semper quietus es, quoniam tua quies tu ipse es. et hoc intellegere quis hominum dabit homini? quis angelus angelo? [*](1 habet om. H 2 sempiternum C, sempiternam** H 4 quieuisti V 6 ea nobis V 8 etiam cum praecedentibus coniungunt BP requiescis BPQW 10 quemadmodum-nos om. M 12 post pr. tempus add. BPQb: n nec operaris ad tempus *oueris C requiescis V 13 pr. et om. BPQ uisionis temporalis W 15 nos itaquej Мóq; V sunt] bona sunt V 16 uidemus BCGHMOPQVW edd. 17 quia **** (• • di ras.) 0 18 commoti BPQ 20 priori M 21 unus V, unde M bona (corr. m. 3) M numquam] tamquam W cesasti C 22 bona om. C ex] et W, de BPQ 23 sempiterno C 24 bonum] bonus M, bono BPQ indigens (s ex r? corr.) 0 25 intelligere (i alt. et re \'In. 2 in ras.) 0 26 dat V ) [*](26* )