Naturalis Historia

[*](Colum. V 6, 24. (Pallad. III 13, 1).) <22> Sequitur arbusti ratio mirum in modum damnata Sasernae[*](Sasernae ego. sasserne T. -na Dd. a Serna E. a Sarsenna v. Sarsennae G.) patri[*](patri TG. patre rv.) filioque, celebrata[*](celebrata dv. -ato r.) Scrofae[*](scrofae D2v. scropae D1. sropae E. scrobe d.), vetustissimis post Catonem peritissimisque[*](peritissimisque dv. -mis r. | ac ne a v. aenea DE. eneas d.), ac ne a Scrofa quidem nisi Italiae concessa, cum tam longo iudicetur aevo nobilia vina non nisi in arbustis gigni et in his quoque laudatiora summis sicut uberiora imis. adeo excelsitate proficitur.[*]((Colum. V 6, 4. arb. 16, 1). V 6, 5. arb. 16, 3. V 7, 1. 6, 15. 7, 2. (6, 10). V 6, 17. (arb. 16, 2. V 6, 11). Pallad. III 10, 5. Colum. V 6, 18. arb. 16, 3. (V 6, 19. 21).) hac ratione et arbores eliguntur[*](eliguntur v. religuntur D. -gantur rH.).

prima omnium ulmus, excepta propter nimiam frondem Atinia. dein populus nigra, eadem de causa, minus densa folio. non spernunt plerique et fraxinum ficumque, etiam oleam, si non sit umbrosa ramis. harum satus cultusque[*](12,22 sqq.) abunde tractatus est. ante XXXVI mensem attingi[*](15,1 sqq.) falce vetantur. alterna servantur bracchia, alternis putantur[*](16,62 sqq.) annis, sexto anno maritantur. Transpadana Italia praeter supra dictas cornu, opulo[*](opulo P coll. Colum. populo ll. v. a. S.) , tilia, acere[*](acer D.), orno[*](orno Bas. ornu dE. cornu D. corno v.) , carpino , quercu arbustat agros, Venetia salice propter uliginem soli. et ulmus detruncata media in tria[*](in tria D. (in trium U 326). intra ll. inter v. in G.) ramorum[*](morum DE.) scamna digeritur, nulla fere XX[*](xv P.) pedum[*](pedibus coni. Dal.) altiore arbore. tabulata earum ab octavo pede altitudinis dilatantur in collibus siccisque agris, a duodecumo in campestribus et umidis . meridianum solem spectare palmae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, tonsili[*](tonsili D2v. consilii r.) in his tenuium quoque virgultorum barba, ne obumbrent. Intervallum[*](inter- uallum v. -allo ll.) iustum arborum, si aretur solum, quadrageni pedes in terga frontemque, in latera viceni; si non aretur, hoc in omnes partes. singulis denas saepe adnutriunt vites, damnato agricola minus ternis. maritare nisi validas inimicum , enecante veloci[*](ueloci D2dv. uel loci r.) vitium incremento. serere tripedaneo scrobe necessarium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleoli[*](mal- leolis v.) atque pastinationis[*](pastinationis ego. -oni ll. v.) , nulla fodiendi inpendia, utpote cum arbusti ratio hac[*](haec DD.) peculiari dote praestet, quod[*](quod in eodem v.) ab eodem solo ferri[*](ferri ego. feri ll. v.) fruges et vitibus prodest, superque quodvindicans se altitudo non, ut in vinea, ad arcendas animalium iniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio muniri se cogit[*](cogit DTS. -get E. -gat dv.).

[*](Colum. V 6, 18. (Cato 133, 4. Pallad. III 10, 6. 7). (Colum. V 6, 30. 37. IV 15, 2). arb. 7, 3. 2. arb. 16, 3. IV 15, 3.) <23> In arbusto e[*](e dEBas. et Dv. ex D.) praedictis[*](praedicta v.) sola viveradicum ratio,

item propaginum, et haec gemina, ut diximus: qualorum [*](97) ex[*](ex ego. et DTES. in d(?)v.) ipso tabulato maxime probata, quoniam a pecore tutissima [*](tutissimum D.) est, altera deflexa vite vel palmite iuxta suam arborem aut circa[*](circa dEVerc. citra DTf. cura v.) proximam caelibem. quod supra terram est e matre, radi iubetur, ne[*](ne Ddv. nec E.) fruticet. in terra non pauciores IV gemmae obruuntur ad radicem capiendam, extra in capite binae relincuntur. vitis in arbusto IV pedes longo[*](longo ego. in longo ll. v.) constat [omnis[*](uncos ego posui. omnis dED. om???is D1. om???s D2. omni v. fortasse omissum erat sulco et mar- gini adscriptum oms. sulco.)] sulco, tres lato[*](alto, lato coni. H. e Colum.), alto duos cum semipede. post annum propago inciditur ad medullam, ut paulatim radicibus suis adsuescat; caulis a capite ad duas gemmas reciditur; tertio totus mergus absciditur repetiturque[*](reponiturque v. a. D.) altius in terram, ne ex reciso frondeat. tolli viveradix a vindemia protinus debet.

[*](Colum. V 6, 19.) <24> Nuper repertum draconem serere iuxta arborem; ita appellamus palmitem emeritum pluribusque induratum annis. hunc praecisum quam maxima amplitudine, tribus partibus longitudinis deraso cortice, quatenus obruatur[*](obseruatur Df.) — unde et rasilem vocant—, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in vite[*](an in uite est?). si gracilis sit vitis aut terra, usitatum est quam proxime solum decidi, donec firmetur radix, sicuti neque roscidam seri neque a septentrionis flatu. vites aquilonem spectare debent ipsae[*](ipse D1. ipsi D2.), palmites autem earum meridiem.

[*](Celsus ap. Colum. V 6, 22. 23.)<25> Non est festinandum ad putationem novellae, sed primo[*](primo dv. -mos r.) in circulos materies[*](mate- riae D. -ria d.) colligenda, nec nisi validae putatio admovenda, seriore anno fere ad fructum arbusta vite quam iugata. sunt qui omnino putari vetent[*](uetent DD. -tant rv. (cfr. § 176).),

priusquam arborem longitudine aequaverit. prima falce VI pedes a terra recidatur, flagello infra relicto et nasci coacto incurvatione[*](incurbationem DE.) materiae. III ei gemmae, non amplius, deputato supersint.[*](Colum. V 6, 23. 26. 27. (IV 29, 10).) ex his omissi palmites proximo anno imis digerantur[*](digerantur D2D. (cfr. Colum. V 6, 23. 36. 7, 3. arb. 16, 4). uig- D1E. ing- dTfH. infer- v.) scamnis ac per singulos annos ad superiora scandant, relicto semper duramento in singulis tabulatis et emissario uno, qui subeat usque quo placuerit. de cetero putatione omnia[*](omnia ego e Colum. omni ll. v) flagella, quae proxime tulerint[*](tulerunt EH.) , recidantur , nova circumcisis undique capreolis spargantur in tabulatis. vernacula putatio deiectis per[*](per an- nos E1.) ramos vitium crinibus circumvestit arborem crinesque ipsos[*](ipsos dv. -so r.) uvis, Gallica in traduces porrigitur, Aemiliae viae in ridicas Atiniarum ambitu, frondem earum fugiens.

<26> Est quorundam inperitia sub ramo vitem vinculo suspendendi, suffocante iniuria. contineri debet vimine , non artari; quin immo etiam quibus salices supersunt , molliore hoc vinculo facere malunt, herbaque Siculi, quam vocant ampelodesmon, Graecia vero universa iunco, cypero, ulva. liberata quoque vinculo[*](an uinculo uolt?) per aliquot dies vagari et incondita spargi atque in terra, quam per totum annum spectaverit, recumbere; namque ut[*](ut v. om. ll.) veterina a iugo et canes a cursu volutatio iuvat, ita tum[*](iuuat ita tum dv. uiuacitatum r.) et vitium porrigi lumbos. arbor quoque ipsa gaudet adsiduo levata[*](leuato d.) onere, similis respiranti, nihilque est in opere naturae, quod non exemplo dierum noctiumque aliquas vices feriarum velit. ob id protinus a vindemia putari et lassas etiamnum[*](etiamnum dv. setiannum E. setiam///// D1. etiam D2.) fructu edito inprobatur. putatae rursus alligentur alio loco, namque orbitas vinculi sentiunt vexatione non dubia.

[*](Colum. V 7, 2. (IV 16, 4). V 6, 30. (cfr. IV 6, 4. 7, 3).)Traduces Gallicae[*](gallicae ll. v. -ica e D cum S. -ca C.) culturae[*](culturae ego. -ra ll. v.) bini utrimque e[*](utrimque e ego. -imque ll. v. an utriusque e?) lateribus, si [*](dist. ego.)par[*](par ego. pars ll. v. pes G. utraque pars D cum U 327.) quadrageno distet spatio, quaterni[*](quater- nis (om. si) E.) , si viceno, inter se obvii miscentur alliganturque una conciliati, virgultorum comitatu obiter rigorati, qua deficiant, aut, si brevitas non patiatur ipsornm, adalligato protenduntur in viduam arborem unco. traducem bimum praecidere solebant— [*](dist. U 327.)onerat[*](oneratis v. a.D.) enim vetustate—; melius donare tempus, ut rasilem [*](ut rasilem U 327. ut (in D) transilem ll. v.) faciant, si[*](si v. ni ll. Brot.) largiatur crassitudo. alias utile toros futuri draconis pasci.

<27> Unum etiamnum[*](etiam D2.) genus est medium inter hoc et propaginem, totas supplantandi in terram vites cuneisque findendi et in sulcos plures simul ex una propagandi, gracilitate [*](gracilitate dv. -tes r.) singularum firmata circumligatis hastilibus nec recisis , qui a lateribus excurrant, pampinis. Novariensis agricola , traducum turba non contentus nec copia ramorum, inpositis etiamnum patibulis palmites circumvolvit; itaque praeter[*](propter D2.) soli vitia cultura[*](curua E1.) quoque torva fiunt vina. alia culpa iuxta urbem Aricinis[*](Aricinis Sab. cfr. XIV 12. uarracinis ll. uara- v. Tarracinis vel Marrucinis coni. H.), quae alternis putantur annis, non quia id viti conducat, sed quia vilitate reditum inpendia exuperent. medium temperamentum in Carsulano[*](Carseolano C. sed cfr. III 113.) secuntur cariosasque[*](cariosas U 328.) tantum vitis partes incipientesque[*](incipientes v. a. H.) inarescere [*](dist. ego.) deputando, ceteris ad uvam relictis. detracto onere supervacuo pro nutrimento omni[*](omni dv. -nis r.) est raritas volneris; sed nisi pingui solo talis cultura degenerat in labruscam.

[*]((Colum. IV 9, 2. 1).) <28> Arbusta arari quam altissime desiderant, tametsi[*](tametsi Brot. cum P. tanta etsi ll. etsi tantum v. tamen, etsi S. etsi U 329.)

frumenti ratio non exigit. pampinari ea non est moris ; et hoc conpendium operae. deputantur cum vite pariter interlucata[*](interlucata dB. interloc- rv.) densitate ramorum, qui sint supervacui et absumant alimenta. plagas ad septentriones aut ad meridiem spectare vetuimus; melius, si neque in occasus solis. diu dolent talia quoque[*](quoque ll. v. an talia- que?) ulcera et difficile sanescunt[*](senescunt E.) algendo nimis[*](nimis B. minus ll. v.) aestuandove. non eadem ut[*](ut ego. om. ll. v.) in vite libertas[*](in uite quae in arbustis libertas v. a. D.), quoniam certa[*](certa v. creta ll.) latera, sed[*](sed DES. est dC. non est T. et v.) facilius abscondere et detorquere, quo velis, plagas. in arborum tonsura supiniore[*](supino ore coni. J.) velut calices faciendi, ne consistat umor.

[*](Colum. arb. 15.) Viti adminicula addenda, quae scandat adprehensa[*](adprehensa v. -(-praeh- D) sas ll.) , si maiora sint.