De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. in terraque patris cur telum perpetiuntur
  2. optundi? cur ipse sinit neque parcit in hostis?
  3. denique cur numquam caelo iacit undique puro
  4. Iuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?
  5. an simul ac nubes successere, ipse in eas tum
  6. descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?
  7. in mare qua porro mittit ratione? quid undas
  8. arguit et liquidam molem camposque natantis?
  9. praeterea si vult caveamus fulminis ictum,
  10. cur dubitat facere ut possimus cernere missum?
  11. si nec opinantis autem volt opprimere igni,
  12. cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,
  13. cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?
  14. et simul in multas partis qui credere possis
  15. mittere? an hoc ausis numquam contendere factum,
  16. ut fierent ictus uno sub tempore plures?
  17. at saepest numero factum fierique necessest,
  18. ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,
  19. fulmina sic uno fieri sub tempore multa.
  20. postremo cur sancta deum delubra suasque
  21. discutit infesto praeclaras fulmine sedes
  22. et bene facta deum frangit simulacra suisque
  23. demit imaginibus violento volnere honorem?
  24. altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius
  25. montibus in summis vestigia cernimus ignis?
  26. Quod super est, facilest ex his cognoscere rebus,
  27. presteras Graii quos ab re nominitarunt,
  28. in mare qua missi veniant ratione superne.
  29. nam fit ut inter dum tam quam demissa columna
  30. in mare de caelo descendat, quam freta circum
  31. fervescunt graviter spirantibus incita flabris,
  32. et quae cumque in eo tum sint deprensa tumultu
  33. navigia in summum veniant vexata periclum.
  34. hoc fit ubi inter dum non quit vis incita venti
  35. rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit
  36. in mare de caelo tam quam demissa columna,
  37. paulatim, quasi quid pugno bracchique superne
  38. coniectu trudatur et extendatur in undas;
  39. quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti
  40. vis et fervorem mirum concinnat in undis;
  41. versabundus enim turbo descendit et illam
  42. deducit pariter lento cum corpore nubem;
  43. quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti,
  44. ille in aquam subito totum se inmittit et omne
  45. excitat ingenti sonitu mare fervere cogens.
  46. Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse
  47. vertex conradens ex semina nubis
  48. et quasi demissum caelo prestera imitetur;
  49. hic ubi se in terras demisit dissoluitque,
  50. turbinis immanem vim provomit atque procellae.
  51. sed quia fit raro omnino montisque necessest
  52. officere in terris, apparet crebrius idem
  53. prospectu maris in magno caeloque patenti.
  54. Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando
  55. hoc super in caeli spatio coiere repente
  56. asperiora, modis quae possint indupedita
  57. exiguis tamen inter se compressa teneri.
  58. haec faciunt primum parvas consistere nubes;
  59. inde ea comprendunt inter se conque gregantur
  60. et coniungendo crescunt ventisque feruntur
  61. usque adeo donec tempestas saeva coortast.
  62. Fit quoque uti montis vicina cacumina caelo
  63. quam sint quoque magis, tanto magis edita fument
  64. adsidue fulvae nubis caligine crassa
  65. propterea quia, cum consistunt nubila primum,
  66. ante videre oculi quam possint tenvia, venti
  67. portantes cogunt ad summa cacumina montis;
  68. hic demum fit uti turba maiore coorta
  69. et condensa queant apparere et simul ipso
  70. vertice de montis videantur surgere in aethram.
  71. nam loca declarat sursum ventosa patere
  72. res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.
  73. Praeterea permulta mari quoque tollere toto
  74. corpora naturam declarant litore vestis
  75. suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.
  76. quo magis ad nubis augendas multa videntur
  77. posse quoque e salso consurgere momine ponti;
  78. nam ratio consanguineast umoribus omnis.
  79. Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa
  80. surgere de terra nebulas aestumque videmus,
  81. quae vel ut halitus hinc ita sursum expressa feruntur
  82. suffunduntque sua caelum caligine et altas
  83. sufficiunt nubis paulatim conveniundo;
  84. urget enim quoque signiferi super aetheris aestus
  85. et quasi densendo subtexit caerula nimbis.
  86. Fit quoque ut hunc veniant in caelum extrinsecus illa
  87. corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;
  88. innumerabilem enim numerum summamque profundi
  89. esse infinitam docui, quantaque volarent
  90. corpora mobilitate ostendi quamque repente
  91. immemorabile per spatium transire solerent.
  92. haut igitur mirumst, si parvo tempore saepe
  93. tam magnis ventis tempestas atque tenebrae
  94. coperiant maria ac terras inpensa superne,
  95. undique quandoquidem per caulas aetheris omnis
  96. et quasi per magni circum spiracula mundi
  97. exitus introitusque elementis redditus extat.
  98. Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis
  99. nubibus umor et in terras demissus ut imber
  100. decidat, expediam. primum iam semina aquai
  101. multa simul vincam consurgere nubibus ipsis
  102. omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque
  103. et nubis et aquam, quae cumque in nubibus extat,
  104. ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,
  105. sudor item atque umor qui cumque est denique membris.
  106. concipiunt etiam multum quoque saepe marinum
  107. umorem, vel uti pendentia vellera lanae,
  108. cum supera magnum mare venti nubila portant.
  109. consimili ratione ex omnibus amnibus umor
  110. tollitur in nubis. quo cum bene semina aquarum
  111. multa modis multis convenere undique adaucta,
  112. confertae nubes umorem mittere certant
  113. dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa
  114. copia nimborum turba maiore coacta
  115. urget et e supero premit ac facit effluere imbris.
  116. praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis
  117. aut dissolvuntur solis super icta calore,
  118. mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni
  119. cera super calido tabescens multa liquescat.
  120. sed vehemens imber fit, ubi vehementer utraque
  121. nubila vi cumulata premuntur et impete venti.
  122. at retinere diu pluviae longumque morari
  123. consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum
  124. atque aliis aliae nubes nimbique rigantes
  125. insuper atque omni vulgo de parte feruntur,
  126. terraque cum fumans umorem tota redhalat.
  127. hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam
  128. adversa fulsit nimborum aspargine contra,
  129. tum color in nigris existit nubibus arqui.
  130. Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur,
  131. et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum
  132. omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae
  133. et vis magna geli, magnum duramen aquarum,
  134. et mora quae fluvios passim refrenat aventis,
  135. perfacilest tamen haec reperire animoque videre,
  136. omnia quo pacto fiant quareve creentur,
  137. cum bene cognoris elementis reddita quae sint.
  138. Nunc age, quae ratio terrai motibus extet
  139. percipe. et in primis terram fac ut esse rearis
  140. supter item ut supera ventosis undique plenam
  141. speluncis multosque lacus multasque lucunas
  142. in gremio gerere et rupes deruptaque saxa;
  143. multaque sub tergo terrai flumina tecta
  144. volvere vi fluctus summersos caeca putandumst;
  145. undique enim similem esse sui res postulat ipsa.
  146. his igitur rebus subiunctis suppositisque
  147. terra superne tremit magnis concussa ruinis,
  148. subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;
  149. quippe cadunt toti montes magnoque repente
  150. concussu late disserpunt inde tremores.
  151. et merito, quoniam plaustris concussa tremescunt
  152. tecta viam propter non magno pondere tota,
  153. nec minus exultant, si quidvis cumque viai
  154. ferratos utrimque rotarum succutit orbes.
  155. Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas
  156. gleba vetustate e terra provolvitur ingens,
  157. ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;
  158. ut vas inter aquas non quit constare, nisi umor
  159. destitit in dubio fluctu iactarier intus.
  160. Praeterea ventus cum per loca subcava terrae
  161. collectus parte ex una procumbit et urget
  162. obnixus magnis speluncas viribus altas,
  163. incumbit tellus quo venti prona premit vis.
  164. tum supera terram quae sunt extructa domorum
  165. ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,
  166. inclinata minent in eandem prodita partem
  167. protractaeque trabes inpendent ire paratae.
  168. et metuunt magni naturam credere mundi
  169. exitiale aliquod tempus clademque manere,
  170. cum videant tantam terrarum incumbere molem!
  171. quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet
  172. res neque ab exitio possit reprehendere euntis;
  173. nunc quia respirant alternis inque gravescunt
  174. et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,
  175. saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas
  176. quam facit; inclinatur enim retroque recellit
  177. et recipit prolapsa suas in pondere sedes.
  178. hac igitur ratione vacillant omnia tecta,
  179. summa magis mediis, media imis, ima perhilum.
  180. Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.
  181. ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedam
  182. aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta
  183. in loca se cava terrai coniecit ibique
  184. speluncas inter magnas fremit ante tumultu
  185. versabundaQUE portatur, post incita cum vis
  186. exagitata foras erumpitur et simul altam
  187. diffindens terram magnum concinnat hiatum.
  188. in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi
  189. in Peloponneso, quas exitus hic animai
  190. disturbat urbes et terrae motus obortus.
  191. multaque praeterea ceciderunt moenia magnis
  192. motibus in terris et multae per mare pessum
  193. subsedere suis pariter cum civibus urbes.
  194. quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai
  195. et fera vis venti per crebra foramina terrae
  196. dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;
  197. frigus uti nostros penitus cum venit in artus,
  198. concutit invitos cogens tremere atque movere.
  199. ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,
  200. tecta superne timent, metuunt inferne cavernas
  201. terrai ne dissoluat natura repente,
  202. neu distracta suum late dispandat hiatum
  203. idque suis confusa velit complere ruinis.
  204. proinde licet quamvis caelum terramque reantur
  205. incorrupta fore aeternae mandata saluti:
  206. et tamen inter dum praesens vis ipsa pericli
  207. subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,
  208. ne pedibus raptim tellus subtracta feratur
  209. in barathrum rerumque sequatur prodita summa
  210. funditus et fiat mundi confusa ruina.
  211. ---
  212. Principio mare mirantur non reddere maius
  213. naturam, quo sit tantus decursus aquarum,
  214. omnia quo veniant ex omni flumina parte.
  215. adde vagos imbris tempestatesque volantes,
  216. omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;
  217. adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam
  218. guttai vix instar erunt unius adaugmen;
  219. quo minus est mirum mare non augescere magnum.
  220. Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.
  221. quippe videmus enim vestis umore madentis
  222. exsiccare suis radiis ardentibus solem;
  223. at pelage multa et late substrata videmus.
  224. proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol
  225. umoris parvam delibet ab aequore partem,
  226. largiter in tanto spatio tamen auferet undis.
  227. Tum porro venti quoque magnam tollere partem
  228. umoris possunt verrentes aequora, ventis
  229. una nocte vias quoniam persaepe videmus
  230. siccari mollisque luti concrescere crustas.
  231. Praeterea docui multum quoque tollere nubes
  232. umorem magno conceptum ex aequore ponti
  233. et passim toto terrarum spargere in orbi,
  234. cum pluit in terris et venti nubila portant.
  235. Postremo quoniam raro cum corpore tellus
  236. est et coniunctast oras maris undique cingens,
  237. debet, ut in mare de terris venit umor aquai,
  238. in terras itidem manare ex aequore salso;
  239. percolatur enim virus retroque remanat
  240. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  241. confluit, inde super terras redit agmine dulci
  242. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  243. Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae
  244. expirent ignes inter dum turbine tanto,
  245. expediam; neque enim mediocri clade coorta
  246. flammae tempestas Siculum dominata per agros
  247. finitimis ad se convertit gentibus ora,
  248. fumida cum caeli scintillare omnia templa
  249. cernentes pavida complebant pectora cura,
  250. quid moliretur rerum natura novarum.
  251. Hisce tibi in rebus latest alteque videndum
  252. et longe cunctas in partis dispiciendum,
  253. ut reminiscaris summam rerum esse profundam
  254. et videas caelum summai totius unum
  255. quam sit parvula pars et quam multesima constet
  256. nec tota pars, homo terrai quota totius unus.
  257. quod bene propositum si plane contueare
  258. ac videas plane, mirari multa relinquas.
  259. numquis enim nostrum miratur, siquis in artus
  260. accepit calido febrim fervore coortam
  261. aut alium quemvis morbi per membra dolorem?
  262. opturgescit enim subito pes, arripit acer
  263. saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,
  264. existit sacer ignis et urit corpore serpens
  265. quam cumque arripuit partem repitque per artus,
  266. ni mirum quia sunt multarum semina rerum
  267. et satis haec tellus morbi caelumque mali fert,
  268. unde queat vis immensi procrescere morbi.
  269. sic igitur toti caelo terraeque putandumst
  270. ex infinito satis omnia suppeditare,
  271. unde repente queat tellus concussa moveri
  272. perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,
  273. ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;
  274. id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa
  275. et tempestates pluviae graviore coortu
  276. sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.
  277. 'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'
  278. scilicet et fluvius qui visus maximus ei,
  279. qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens
  280. arbor homoque videtur et omnia de genere omni
  281. maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,
  282. cum tamen omnia cum caelo terraque marique
  283. nil sint ad summam summai totius omnem.
  284. Nunc tamen illa modis quibus inritata repente
  285. flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,
  286. expediam. primum totius subcava montis
  287. est natura fere silicum suffulta cavernis.
  288. omnibus est porro in speluncis ventus et .
  289. ventus enim fit, ubi est agitando percitus .
  290. hic ubi percaluit cale fecitque omnia circum
  291. saxa furens, qua contingit, terramque et ab ollis
  292. excussit calidum flammis velocibus ignem,
  293. tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.
  294. fert itaque ardorem longe longeque favillam
  295. differt et crassa volvit caligine fumum
  296. extruditque simul mirando pondere saxa;
  297. ne dubites quin haec animai turbida sit vis.
  298. praeterea magna ex parti mare montis ad eius
  299. radices frangit fluctus aestumque resolvit.
  300. ex hoc usque mari speluncae montis ad altas
  301. perveniunt subter fauces. hac ire fatendumst
  302. ---
  303. et penetrare mari penitus res cogit aperto
  304. atque efflare foras ideoque extollere flammam
  305. saxaque subiectare et arenae tollere nimbos.
  306. in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi
  307. nominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.
  308. Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam
  309. non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;
  310. corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere
  311. conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
  312. conveniat leti, dicatur ut illius una;
  313. nam neque eum ferro nec frigore vincere possis