De Rerum Natura
Lucretius
-
- proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,
- commovet atque inimicus serpere coepit,
- ut nebula ac nubes paulatim repit et omne
- qua graditur conturbat et immutare coactat,
- fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,
- corrumpat reddatque sui simile atque alienum.
- haec igitur subito clades nova pestilitasque
- aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas
- aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,
- aut etiam suspensa manet vis in ipso
- et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,
- illa quoque in corpus pariter sorbere necessest.
- consimili ratione venit bubus quoque saepe
- pestilitas et iam pigris balantibus aegror.
- nec refert utrum nos in loca deveniamus
- nobis adversa et caeli mutemus amictum,
- an caelum nobis ultro natura corumptum
- deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,
- quod nos adventu possit temptare recenti.
- Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus
- finibus in Cecropis funestos reddidit agros
- vastavitque vias, exhausit civibus urbem.
- nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,
- permensus multum camposque natantis,
- incubuit tandem populo Pandionis omni.
- inde catervatim morbo mortique dabantur.
- principio caput incensum fervore gerebant
- et duplicis oculos suffusa luce rubentes.
- sudabant etiam fauces intrinsecus atrae
- sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat
- atque animi interpres manabat lingua cruore
- debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.
- inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum
- morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,
- omnia tum vero vitai claustra lababant.
- spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,
- rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.
- atque animi prorsum tum vires totius, omne
- languebat corpus leti iam limine in ipso.
- intolerabilibusque malis erat anxius angor
- adsidue comes et gemitu commixta querella,
- singultusque frequens noctem per saepe diemque
- corripere adsidue nervos et membra coactans
- dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.
- nec nimio cuiquam posses ardore tueri
- corporis in summo summam fervescere partem,
- sed potius tepidum manibus proponere tactum
- et simul ulceribus quasi inustis omne rubere
- corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.
- intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,
- flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.
- nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris
- vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.
- in fluvios partim gelidos ardentia morbo
- membra dabant nudum iacientes corpus in undas.
- multi praecipites nymphis putealibus alte
- inciderunt ipso venientes ore patente:
- insedabiliter sitis arida corpora mersans
- aequabat multum parvis umoribus imbrem.
- nec requies erat ulla mali: defessa iacebant
- corpora. mussabat tacito medicina timore,
- quippe patentia cum totiens ardentia morbis
- lumina versarent oculorum expertia somno.
- multaque praeterea mortis tum signa dabantur:
- perturbata animi mens in maerore metuque,
- triste supercilium, furiosus voltus et acer,
- sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,
- creber spiritus aut ingens raroque coortus,
- sudorisque madens per collum splendidus umor,
- tenvia sputa minuta, croci contacta colore
- salsaque per fauces rauca vix edita tussi.
- in manibus vero nervi trahere et tremere artus
- a pedibusque minutatim succedere frigus
- non dubitabat. item ad supremum denique tempus
- conpressae nares, nasi primoris acumen
- tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis
- duraque in ore, iacens rictu, frons tenta manebat.
- nec nimio rigida post artus morte iacebant.
- octavoque fere candenti lumine solis
- aut etiam nona reddebant lampade vitam.
- quorum siquis, ut est, vitarat funera leti,
- ulceribus taetris et nigra proluvie alvi
- posterius tamen hunc tabes letumque manebat,
- aut etiam multus capitis cum saepe dolore
- corruptus sanguis expletis naribus ibat.
- huc hominis totae vires corpusque fluebat.
- profluvium porro qui taetri sanguinis acre
- exierat, tamen in nervos huic morbus et artus
- ibat et in partis genitalis corporis ipsas.
- et graviter partim metuentes limina leti
- vivebant ferro privati parte virili,
- et manibus sine non nulli pedibusque manebant
- in vita tamen et perdebant lumina partim.
- usque adeo mortis metus iis incesserat acer.
- atque etiam quosdam cepere oblivia rerum
- cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.
- multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra
- corporibus, tamen alituum genus atque ferarum
- aut procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,
- aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.
- nec tamen omnino temere illis solibus ulla
- comparebat avis, nec tristia saecla ferarum
- exibant silvis. languebant pleraque morbo
- et moriebantur. cum primis fida canum vis
- strata viis animam ponebat in omnibus aegre;
- extorquebat enim vitam vis morbida membris.
- incomitata rapi certabant funera vasta
- nec ratio remedii communis certa dabatur;
- nam quod ali dederat vitalis auras
- volvere in ore licere et caeli templa tueri,
- hoc aliis erat exitio letumque parabat.
- Illud in his rebus miserandum magnopere unum
- aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat
- implicitum morbo, morti damnatus ut esset,
- deficiens animo maesto cum corde iacebat,
- funera respectans animam amittebat ibidem.
- quippe etenim nullo cessabant tempore apisci
- ex aliis alios avidi contagia morbi,
- lanigeras tam quam pecudes et bucera saecla,
- idque vel in primis cumulabat funere funus
- nam qui cumque suos fugitabant visere ad aegros,
- vitai nimium cupidos mortisque timentis
- poenibat paulo post turpi morte malaque,
- desertos, opis expertis, incuria mactans.
- qui fuerant autem praesto, contagibus ibant
- atque labore, pudor quem tum cogebat obire
- blandaque lassorum vox mixta voce querellae.
- optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.
- Praeterea iam pastor et armentarius omnis
- et robustus item curvi moderator aratri
- languebat, penitusque casa contrusa iacebant
- corpora paupertate et morbo dedita morti.
- exanimis pueris super exanimata parentum
- corpora non numquam posses retroque videre
- matribus et patribus natos super edere vitam.
- nec minimam partem ex agris maeror is in urbem
- confluxit, languens quem contulit agricolarum
- copia conveniens ex omni morbida parte.
- omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu,
- confertos ita acervatim mors accumulabat.
- multa siti prostrata viam per proque voluta
- corpora silanos ad aquarum strata iacebant
- interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,
- multaque per populi passim loca prompta viasque
- languida semanimo cum corpore membra videres
- horrida paedore et pannis cooperta perire,
- corporis inluvie, pelli super ossibus una,
- ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.
- omnia denique sancta deum delubra replerat
- corporibus mors exanimis onerataque passim
- cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,
- hospitibus loca quae complerant aedituentes.
- nec iam religio divom nec numina magni
- pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.
- nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,
- quo prius hic populus semper consuerat humari;
- perturbatus enim totus trepidabat et unus
- quisque suum pro re cognatum maestus humabat.
- multaque res subita et paupertas horrida suasit;
- namque suos consanguineos aliena rogorum
- insuper extructa ingenti clamore locabant
- subdebantque faces, multo cum sanguine saepe
- rixantes, potius quam corpora desererentur,
- inque aliis alium populum sepelire suorum
- certantes; lacrimis lassi luctuque redibant;
- inde bonam partem in lectum maerore dabantur;
- nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus
- nec mors nec luctus temptaret tempore tali.