De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  2. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  3. dissociare intus partis, ut materiai
  4. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  5. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  6. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  7. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  8. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  9. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  10. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  11. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  12. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  13. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  14. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  15. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  16. ex infinito quae possint forte coorta
  17. corruere hanc rerum violento turbine summam
  18. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  19. nec porro natura loci spatiumque profundi
  20. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  21. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  22. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  23. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  24. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  25. quare etiam nativa necessumst confiteare
  26. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  27. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  28. inmensi validas aevi contemnere vires.
  29. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  30. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  31. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  32. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  33. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  34. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  35. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  36. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  37. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  38. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  39. et siccare prius confidunt omnia posse
  40. quam liquor incepti possit contingere finem.
  41. tantum spirantes aequo certamine bellum
  42. magnis inter se de rebus cernere certant,
  43. cum semel interea fuerit superantior ignis
  44. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  45. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  46. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  47. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  48. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  49. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  50. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  51. obvius aeternam succepit lampada mundi
  52. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  53. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  54. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  55. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  56. ignis enim superare potest ubi materiai
  57. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  58. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  59. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  60. umor item quondam coepit superare coortus,
  61. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  62. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  63. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  64. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  65. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  66. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  67. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  68. nam certe neque consilio primordia rerum
  69. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  70. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  71. sed quia multa modis multis primordia rerum
  72. ex infinito iam tempore percita plagis
  73. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  74. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  75. quae cumque inter se possent congressa creare,
  76. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  77. omnigenus coetus et motus experiundo
  78. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  79. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  80. terrai maris et caeli generisque animantum.
  81. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  82. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  83. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  84. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  85. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  86. diffugere inde loci partes coepere paresque
  87. cum paribus iungi res et discludere mundum
  88. membraque dividere et magnas disponere partes
  89. omnigenis e principiis, discordia quorum
  90. intervalla vias conexus pondera plagas
  91. concursus motus turbabat proelia miscens
  92. propter dissimilis formas variasque figuras,
  93. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  94. nec motus inter sese dare convenientis,
  95. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  96. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  97. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  98. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  99. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  100. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  101. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  102. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  103. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  104. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  105. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  106. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  107. partibus erumpens primus se sustulit aether
  108. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  109. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  110. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  111. matutina rubent radiati lumina solis
  112. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  113. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  114. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  115. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  116. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  117. corpore concreto circum datus undique saepsit
  118. et late diffusus in omnis undique partis
  119. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  120. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  121. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  122. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  123. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  124. nec levia ut possent per summas labier oras,
  125. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  126. versent et partes ut mundi totius extent;
  127. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  128. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  129. his igitur rebus retractis terra repente,
  130. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  131. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  132. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  133. et radii solis cogebant undique terram
  134. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  135. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  136. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  137. augebat mare manando camposque natantis,
  138. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  139. corpora multa vaporis et altaque caeli
  140. densabant procul a terris fulgentia templa.
  141. sidebant campi, crescebant montibus altis
  142. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  143. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  144. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  145. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  146. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  147. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  148. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  149. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  150. atque levissimus super influit auras
  151. nec liquidum corpus turbantibus auris
  152. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  153. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  154. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  155. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  156. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  157. unum labendi conservans usque tenorem.
  158. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  159. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  160. ex utraque polum parti premere nobis
  161. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  162. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  163. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  164. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  165. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  166. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  167. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  168. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  169. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  170. passim per caeli volvunt summania templa,
  171. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  172. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  173. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  174. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  175. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  176. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  177. in variis mundis varia ratione creatis,
  178. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  179. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  180. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  181. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  182. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  183. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  184. evanescere paulatim et decrescere pondus
  185. convenit atque aliam naturam supter habere
  186. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  187. partibus mundi, quibus insita vivit.
  188. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  189. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  190. nec caput est oneri collo nec denique totum
  191. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  192. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  193. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  194. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  195. sic igitur tellus non est aliena repente
  196. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  197. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  198. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  199. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  200. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  201. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  202. partibus mundi caeloque revincta;
  203. nam communibus inter se radicibus haerent
  204. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  205. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  206. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  207. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  208. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  209. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  210. iamne vides quantum tenuis natura valere
  211. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  212. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  213. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  214. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  215. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  216. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  217. nil magnis intervallis de corpore libant
  218. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  219. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  220. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  221. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  222. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  223. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  224. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  225. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  226. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  227. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  228. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  229. per multum, specie confusa videntur
  230. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  231. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  232. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  233. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  234. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  235. scire licet perquam pauxillo posse minores
  236. esse vel exigua maioris parte brevique.
  237. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  238. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  239. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  240. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  241. Illud item non est mirandum, qua ratione
  242. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  243. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  244. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  245. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  246. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  247. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  248. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  249. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  250. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  251. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  252. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  253. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  254. percipiat calidis fervoribus ardor,
  255. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  256. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  257. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  258. accidere ex una scintilla incendia passim.
  259. forsitan et rosea sol alte lampade lucens
  260. possideat multum caecis fervoribus ignem
  261. circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
  262. aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.
  263. Nec ratio solis simplex et recta patescit,
  264. quo pacto aestivis e partibus aegocerotis
  265. brumalis adeat flexus atque inde revertens
  266. canceris ut vertat metas ad solstitialis,
  267. lunaque mensibus id spatium videatur obire,
  268. annua sol in quo consumit tempora cursu.
  269. non, inquam, simplex his rebus reddita causast.
  270. nam fieri vel cum primis id posse videtur,
  271. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  272. quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
  273. tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
  274. evanescere enim rapidas illius et acris
  275. imminui supter viris, ideoque relinqui
  276. paulatim solem cum posterioribus signis,
  277. inferior multo quod sit quam fervida signa.
  278. et magis hoc lunam: quanto demissior eius
  279. cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,
  280. tanto posse minus cum signis tendere cursum.
  281. flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
  282. inferior quam sol, tanto magis omnia signa
  283. hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
  284. propterea fit ut haec ad signum quodque reverti
  285. mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
  286. fit quoque ut e mundi transversis partibus
  287. alternis certo fluere alter tempore possit,
  288. qui queat aestivis solem detrudere signis
  289. brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,
  290. et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
  291. aestiferas usque in partis et fervida signa.
  292. et ratione pari lunam stellasque putandumst,
  293. quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,
  294. posse alternis e partibus ire.
  295. nonne vides etiam diversis nubila ventis
  296. diversas ire in partis inferna supernis?
  297. qui minus illa queant per magnos aetheris orbis
  298. aestibus inter se diversis sidera ferri?
  299. At nox obruit ingenti caligine terras,
  300. aut ubi de longo cursu sol ultima caeli
  301. impulit atque suos efflavit languidus ignis
  302. concussos itere et labefactos multo,
  303. aut quia sub terras cursum convortere cogit
  304. vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.
  305. Tempore item certo roseam Matuta per oras
  306. aetheris auroram differt et lumina pandit,
  307. aut quia sol idem, sub terras ille revertens,
  308. anticipat caelum radiis accendere temptans,
  309. aut quia conveniunt ignes et semina multa
  310. confluere ardoris consuerunt tempore certo,
  311. quae faciunt solis nova semper lumina gigni;
  312. quod genus Idaeis fama est e montibus altis
  313. dispersos ignis orienti lumine cerni,
  314. inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.
  315. nec tamen illud in his rebus mirabile debet
  316. esse, quod haec ignis tam certo tempore possint
  317. semina confluere et solis reparare nitorem.
  318. multa videmus enim, certo quae tempore fiunt
  319. omnibus in rebus. florescunt tempore certo
  320. arbusta et certo dimittunt tempore florem.
  321. nec minus in certo dentes cadere imperat aetas
  322. tempore et inpubem molli pubescere veste
  323. et pariter mollem malis demittere barbam.
  324. fulmina postremo nix imbres nubila venti
  325. non nimis incertis fiunt in partibus anni.
  326. namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima
  327. atque ita res mundi cecidere ab origine prima,
  328. conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.
  329. Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,
  330. et minui luces, cum sumant augmina noctis,
  331. aut quia sol idem sub terras atque superne
  332. imparibus currens amfractibus aetheris oras
  333. partit et in partis non aequas dividit orbem,
  334. et quod ab alterutra detraxit parte, reponit
  335. eius in adversa tanto plus parte relatus,
  336. donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni
  337. nodus nocturnas exaequat lucibus umbras;
  338. nam medio cursu flatus aquilonis et austri
  339. distinet aequato caelum discrimine metas
  340. propter signiferi posituram totius orbis,
  341. annua sol in quo concludit tempora serpens,
  342. obliquo terras et caelum lumine lustrans,
  343. ut ratio declarat eorum qui loca caeli
  344. omnia dispositis signis ornata notarunt.
  345. aut quia crassior est certis in partibus ,
  346. sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis
  347. nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;
  348. propterea noctes hiberno tempore longae
  349. cessant, dum veniat radiatum insigne diei.
  350. aut etiam, quia sic alternis partibus anni
  351. tardius et citius consuerunt confluere ignes,
  352. qui faciunt solem certa de surgere parte,
  353. propterea fit uti videantur dicere verum.
  354. Luna potest solis radiis percussa nitere
  355. inque dies magis id lumen convertere nobis
  356. ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
  357. donique eum contra pleno bene lumine fulsit
  358. atque oriens obitus eius super edita vidit;
  359. inde minutatim retro quasi condere lumen
  360. debet item, quanto propius iam solis ad ignem
  361. labitur ex alia signorum parte per orbem;
  362. ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
  363. consimilem cursusque viam sub sole tenere.
  364. est etiam quare proprio cum lumine possit
  365. volvier et varias splendoris reddere formas;
  366. corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
  367. labitur omnimodis occursans officiensque,
  368. nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
  369. versarique potest, globus ut, si forte, pilai
  370. dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
  371. versandoque globum variantis edere formas,
  372. donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,
  373. ad speciem vertit nobis oculosque patentis;
  374. inde minutatim retro contorquet et aufert
  375. luciferam partem glomeraminis atque pilai;
  376. ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
  377. astrologorum artem contra convincere tendit,
  378. proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque
  379. aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.
  380. denique cur nequeat semper nova luna creari
  381. ordine formarum certo certisque figuris
  382. inque dies privos aborisci quaeque creata
  383. atque alia illius reparari in parte locoque,
  384. difficilest ratione docere et vincere verbis,
  385. ordine cum videas tam certo multa creari.
  386. it Ver et Venus et Veneris praenuntius ante
  387. pennatus graditur, Zephyri vestigia propter
  388. Flora quibus mater praespargens ante viai
  389. cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.
  390. inde loci sequitur Calor aridus et comes una
  391. pulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.
  392. inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
  393. inde aliae tempestates ventique secuntur,
  394. altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.
  395. tandem Bruma nives adfert pigrumque rigorem
  396. reddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.
  397. quo minus est mirum, si certo tempore luna
  398. gignitur et certo deletur tempore rusus,
  399. cum fieri possint tam certo tempore multa.
  400. Solis item quoque defectus lunaeque latebras
  401. pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
  402. nam cur luna queat terram secludere solis
  403. lumine et a terris altum caput obstruere ei,
  404. obiciens caecum radiis ardentibus orbem,
  405. tempore eodem aliut facere id non posse putetur
  406. corpus, quod cassum labatur lumine semper?
  407. solque suos etiam dimittere languidus ignis
  408. tempore cur certo nequeat recreareque lumen,
  409. cum loca praeteriit flammis infesta per auras,
  410. quae faciunt ignis interstingui atque perire?
  411. et cur terra queat lunam spoliare vicissim
  412. lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
  413. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
  414. tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae
  415. corpus vel supra solis perlabier orbem,
  416. quod radios inter rumpat lumenque profusum?
  417. et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
  418. cur nequeat certa mundi languescere parte,
  419. dum loca luminibus propriis inimica per exit?
  420. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras.
  421. Quod superest, quoniam magni per caerula mundi
  422. qua fieri quicquid posset ratione resolvi,
  423. solis uti varios cursus lunaeque meatus
  424. noscere possemus quae vis et causa cieret,
  425. quove modo possent offecto lumine obire
  426. et neque opinantis tenebris obducere terras,
  427. cum quasi conivent et aperto lumine rursum
  428. omnia convisunt clara loca candida luce,
  429. nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae
  430. arva, novo fetu quid primum in luminis oras
  431. tollere et incertis crerint committere ventis.
  432. Principio genus herbarum viridemque nitorem
  433. terra dedit circum collis camposque per omnis,
  434. florida fulserunt viridanti prata colore,
  435. arboribusque datumst variis exinde per auras
  436. crescendi magnum inmissis certamen habenis.
  437. ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
  438. quadripedum membris et corpore pennipotentum,
  439. sic nova tum tellus herbas virgultaque primum
  440. sustulit, inde loci mortalia saecla creavit
  441. multa modis multis varia ratione coorta.
  442. nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
  443. nec terrestria de salsis exisse lacunis.
  444. linquitur ut merito maternum nomen adepta
  445. terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
  446. multaque nunc etiam existunt animalia terris
  447. imbribus et calido solis concreta vapore;
  448. quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
  449. et maiora, nova tellure atque aethere adulta.
  450. principio genus alituum variaeque volucres
  451. ova relinquebant exclusae tempore verno,
  452. folliculos ut nunc teretis aestate cicadae
  453. lincunt sponte sua victum vitamque petentes.
  454. tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.
  455. multus enim calor atque umor superabat in arvis.
  456. hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,
  457. crescebant uteri terram radicibus apti;
  458. quos ubi tempore maturo pate fecerat aetas
  459. infantum, fugiens umorem aurasque petessens,
  460. convertebat ibi natura foramina terrae
  461. et sucum venis cogebat fundere apertis
  462. consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque
  463. cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis
  464. impetus in mammas convertitur ille alimenti.
  465. terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile
  466. praebebat multa et molli lanugine abundans.
  467. at novitas mundi nec frigora dura ciebat
  468. nec nimios aestus nec magnis viribus auras.
  469. omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.
  470. Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta
  471. terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit
  472. humanum atque animal prope certo tempore fudit
  473. omne quod in magnis bacchatur montibus passim,
  474. simul volucres variantibus formis.
  475. sed quia finem aliquam pariendi debet habere,
  476. destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.
  477. mutat enim mundi naturam totius aetas
  478. ex alioque alius status excipere omnia debet
  479. nec manet ulla sui similis res: omnia migrant,
  480. omnia commutat natura et vertere cogit.
  481. namque aliud putrescit et aevo debile languet,
  482. porro aliud succrescit et e contemptibus exit.
  483. sic igitur mundi naturam totius aetas
  484. mutat, et ex alio terram status excipit alter,
  485. quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.
  486. Multaque tum tellus etiam portenta creare
  487. conatast mira facie membrisque coorta,
  488. androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,
  489. orba pedum partim, manuum viduata vicissim,
  490. muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,
  491. vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,
  492. nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam
  493. nec vitare malum nec sumere quod volet usus.
  494. cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,
  495. ne quiquam, quoniam natura absterruit auctum
  496. nec potuere cupitum aetatis tangere florem
  497. nec reperire cibum nec iungi per Veneris res.
  498. multa videmus enim rebus concurrere debere,
  499. ut propagando possint procudere saecla;
  500. pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus
  501. semina qua possint membris manare remissis,
  502. feminaque ut maribus coniungi possit, habere,
  503. mutua qui mutent inter se gaudia uterque.
  504. Multaque tum interiisse animantum saecla necessest
  505. nec potuisse propagando procudere prolem.
  506. nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,
  507. aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est
  508. ex ineunte aevo genus id tutaTA reservans.
  509. multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae
  510. commendata manent, tutelae tradita nostrae.
  511. principio genus acre leonum saevaque saecla
  512. tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.
  513. at levisomna canum fido cum pectore corda,
  514. et genus omne quod est veterino semine partum
  515. lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla
  516. omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;
  517. nam cupide fugere feras pacemque secuta
  518. sunt et larga suo sine pabula parta labore,
  519. quae damus utilitatis eorum praemia causa.
  520. at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa
  521. sponte sua possent ut vivere nec dare nobis
  522. utilitatem aliquam, quare pateremur eorum
  523. praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
  524. scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant
  525. indupedita suis fatalibus omnia vinclis,
  526. donec ad interitum genus id natura redegit.
  527. Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo
  528. esse queunt duplici natura et corpore bino
  529. ex alienigenis membris compacta, potestas
  530. hinc illinc partis ut sat par esse potissit.
  531. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  532. principio circum tribus actis impiger annis
  533. floret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nunc
  534. ubera mammarum in somnis lactantia quaeret.
  535. post ubi equum validae vires aetate senecta
  536. membraque deficiunt fugienti languida vita,
  537. tum demum puerili aevo florenta iuventas
  538. officit et molli vestit lanugine malas;
  539. ne forte ex homine et veterino semine equorum
  540. confieri credas Centauros posse neque esse,
  541. aut rapidis canibus succinctas semimarinis
  542. corporibus Scyllas et cetera de genere horum,
  543. inter se quorum discordia membra videmus;
  544. quae neque florescunt pariter nec robora sumunt
  545. corporibus neque proiciunt aetate senecta
  546. nec simili Venere ardescunt nec moribus unis
  547. conveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.
  548. quippe videre licet pinguescere saepe cicuta
  549. barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.
  550. flamma quidem vero cum corpora fulva leonum
  551. tam soleat torrere atque urere quam genus omne
  552. visceris in terris quod cumque et sanguinis extet,
  553. qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,
  554. prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera
  555. ore foras acrem flaret de corpore flammam?
  556. quare etiam tellure nova caeloque recenti
  557. talia qui fingit potuisse animalia gigni,
  558. nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
  559. multa licet simili ratione effutiat ore,
  560. aurea tum dicat per terras flumina vulgo
  561. fluxisse et gemmis florere arbusta
  562. aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
  563. trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
  564. et manibus totum circum se vertere caelum.
  565. nam quod multa fuere in terris semina rerum,
  566. tempore quo primum tellus animalia fudit,
  567. nil tamen est signi mixtas potuisse creari
  568. inter se pecudes compactaque membra animantum,
  569. propterea quia quae de terris nunc quoque abundant
  570. herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
  571. non tamen inter se possunt complexa creari,
  572. sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
  573. foedere naturae certo discrimina servant.
  574. Et genus humanum multo fuit illud in arvis
  575. durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
  576. et maioribus et solidis magis ossibus intus
  577. fundatum, validis aptum per viscera nervis,
  578. nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
  579. nec novitate cibi nec labi corporis ulla.
  580. multaque per caelum solis volventia lustra
  581. volgivago vitam tractabant more ferarum.
  582. nec robustus erat curvi moderator aratri
  583. quisquam, nec scibat ferro molirier arva
  584. nec nova defodere in terram virgulta neque altis
  585. arboribus veteres decidere falcibus ramos.
  586. quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
  587. sponte sua, satis id placabat pectora donum.
  588. glandiferas inter curabant corpora quercus
  589. plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis
  590. arbita puniceo fieri matura colore,
  591. plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
  592. multaque praeterea novitas tum florida mundi
  593. pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
  594. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,
  595. ut nunc montibus e magnis decursus aquai
  596. claricitat late sitientia saecla ferarum.
  597. denique nota vagis silvestria templa tenebant
  598. nympharum, quibus e scibant umore fluenta
  599. lubrica proluvie larga lavere umida saxa,
  600. umida saxa, super viridi stillantia musco,
  601. et partim plano scatere atque erumpere campo.
  602. necdum res igni scibant tractare neque uti
  603. pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
  604. sed nemora atque cavos montis silvasque colebant
  605. et frutices inter condebant squalida membra
  606. verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
  607. nec commune bonum poterant spectare neque ullis
  608. moribus inter se scibant nec legibus uti.
  609. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat
  610. sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
  611. et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
  612. conciliabat enim vel mutua quamque cupido
  613. vel violenta viri vis atque inpensa libido
  614. vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.
  615. et manuum mira freti virtute pedumque
  616. consectabantur silvestria saecla ferarum
  617. missilibus saxis et magno pondere clavae.
  618. multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
  619. saetigerisque pares subus silvestria membra
  620. nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
  621. circum se foliis ac frondibus involventes.
  622. nec plangore diem magno solemque per agros
  623. quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
  624. sed taciti respectabant somnoque sepulti,
  625. dum rosea face sol inferret lumina caelo.
  626. a parvis quod enim consuerant cernere semper
  627. alterno tenebras et lucem tempore gigni,
  628. non erat ut fieri posset mirarier umquam
  629. nec diffidere, ne terras aeterna teneret
  630. nox in perpetuum detracto lumine solis.
  631. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
  632. infestam miseris faciebant saepe quietem.
  633. eiectique domo fugiebant saxea tecta
  634. spumigeri suis adventu validique leonis
  635. atque intempesta cedebant nocte paventes
  636. hospitibus saevis instrata cubilia fronde.
  637. Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
  638. dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
  639. unus enim tum quisque magis deprensus eorum
  640. pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
  641. et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
  642. viva videns vivo sepeliri viscera busto.
  643. at quos effugium servarat corpore adeso,
  644. posterius tremulas super ulcera tetra tenentes
  645. palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
  646. donique eos vita privarant vermina saeva
  647. expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
  648. at non multa virum sub signis milia ducta
  649. una dies dabat exitio nec turbida ponti
  650. aequora lidebant navis ad saxa virosque.
  651. nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
  652. saevibat leviterque minas ponebat inanis,
  653. nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
  654. subdola pellicere in fraudem ridentibus undis.
  655. improba navigii ratio tum caeca iacebat.
  656. tum penuria deinde cibi languentia leto
  657. membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
  658. illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
  659. vergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.
  660. Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
  661. et mulier coniuncta viro concessit in unum
  662. ---
  663. cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
  664. tum genus humanum primum mollescere coepit.
  665. ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus
  666. non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
  667. et Venus inminuit viris puerique parentum
  668. blanditiis facile ingenium fregere superbum.
  669. tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
  670. finitimi inter se nec laedere nec violari,
  671. et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
  672. vocibus et gestu cum balbe significarent
  673. imbecillorum esse aequum misererier omnis.
  674. nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
  675. sed bona magnaque pars servabat foedera caste;
  676. aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
  677. nec potuisset adhuc perducere saecla propago.
  678. At varios linguae sonitus natura subegit
  679. mittere et utilitas expressit nomina rerum,
  680. non alia longe ratione atque ipsa videtur
  681. protrahere ad gestum pueros infantia linguae,
  682. cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.
  683. sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.
  684. cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,
  685. illis iratus petit atque infestus inurget.
  686. at catuli pantherarum scymnique leonum
  687. unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,
  688. vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.
  689. alituum porro genus alis omne videmus
  690. fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.
  691. proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
  692. rebus et inde homines didicisse vocabula prima,
  693. desiperest. nam cur hic posset cuncta notare
  694. vocibus et varios sonitus emittere linguae,
  695. tempore eodem alii facere id non quisse putentur?
  696. praeterea si non alii quoque vocibus usi
  697. inter se fuerant, unde insita notities est
  698. utilitatis et unde data est huic prima potestas,
  699. quid vellet facere ut sciret animoque videret?
  700. cogere item pluris unus victosque domare
  701. non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
  702. nec ratione docere ulla suadereque surdis,
  703. quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
  704. nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
  705. vocis inauditos sonitus obtundere frustra.
  706. postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
  707. si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
  708. pro vario sensu varia res voce notaret?
  709. cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
  710. dissimilis soleant voces variasque ciere,
  711. cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
  712. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.
  713. inritata canum cum primum magna Molossum
  714. mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
  715. longe alio sonitu rabies restricta minatur,
  716. et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
  717. at catulos blande cum lingua lambere temptant
  718. aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
  719. suspensis teneros imitantur dentibus haustus,
  720. longe alio pacto gannitu vocis adulant,
  721. et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum
  722. plorantis fugiunt summisso corpore plagas.
  723. denique non hinnitus item differre videtur,
  724. inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus
  725. pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris
  726. et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,
  727. et cum sic alias concussis artibus hinnit?
  728. postremo genus alituum variaeque volucres,
  729. accipitres atque ossifragae mergique marinis
  730. fluctibus in salso victum vitamque petentes,
  731. longe alias alio iaciunt in tempore voces,
  732. et quom de victu certant praedaque repugnant.
  733. et partim mutant cum tempestatibus una
  734. raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta
  735. corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris
  736. poscere et inter dum ventos aurasque vocare.
  737. ergo si varii sensus animalia cogunt,
  738. muta tamen cum sint, varias emittere voces,
  739. quanto mortalis magis aequumst tum potuisse
  740. dissimilis alia atque alia res voce notare!
  741. Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,
  742. fulmen detulit in terram mortalibus ignem
  743. primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;
  744. multa videmus enim caelestibus insita flammis
  745. fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.