De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. undique declarat. sed primum quicquid aquai
  2. tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,
  3. partim quod validi verrentes aequora venti
  4. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  5. partim quod supter per terras diditur omnis;
  6. percolatur enim virus retroque remanat
  7. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  8. convenit, inde super terras fluit agmine dulci
  9. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  10. nunc igitur dicam, qui corpore toto
  11. innumerabiliter privas mutatur in horas.
  12. semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne
  13. in magnum fertur mare; qui nisi contra
  14. corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
  15. omnia iam resoluta forent et in versa.
  16. haut igitur cessat gigni de rebus et in res
  17. reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
  18. Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
  19. inrigat adsidue caelum candore recenti
  20. suppeditatque novo confestim lumine lumen.
  21. nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
  22. quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
  23. quod simul ac primum nubes succedere soli
  24. coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
  25. extemplo inferior pars horum disperit omnis
  26. terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
  27. ut noscas splendore novo res semper egere
  28. et primum iactum fulgoris quemque perire
  29. nec ratione alia res posse in sole videri,
  30. perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
  31. quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
  32. lumina, pendentes lychni claraeque coruscis
  33. fulguribus pingues multa caligine taedae
  34. consimili properant ratione, ardore ministro,
  35. suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
  36. instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
  37. usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
  38. exitium celeri celeratur origine flammae.
  39. sic igitur solem lunam stellasque putandum
  40. ex alio atque alio lucem iactare subortu
  41. et primum quicquid flammarum perdere semper,
  42. inviolabilia haec ne credas forte vigere.
  43. Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
  44. non altas turris ruere et putrescere saxa,
  45. non delubra deum simulacraque fessa fatisci
  46. nec sanctum numen fati protollere finis
  47. posse neque adversus naturae foedera niti?
  48. denique non monimenta virum dilapsa videmus,
  49. quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,
  50. non ruere avolsos silices a montibus altis
  51. nec validas aevi vires perferre patique
  52. finiti? neque enim caderent avolsa repente,
  53. ex infinito quae tempore pertolerassent
  54. omnia tormenta aetatis, privata fragore.
  55. Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
  56. continet amplexu terram: si procreat ex se
  57. omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
  58. totum nativum mortali corpore constat.
  59. nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
  60. deminui debet, recreari, cum recipit res.
  61. Praeterea si nulla fuit genitalis origo
  62. terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
  63. cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
  64. non alias alii quoque res cecinere ?
  65. quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
  66. aeternis famae monimentis insita florent?
  67. verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque
  68. naturast mundi neque pridem exordia cepit.
  69. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
  70. nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
  71. multa, modo organici melicos peperere sonores,
  72. denique natura haec rerum ratioque repertast
  73. nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
  74. nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.
  75. Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
  76. sed periise hominum torrenti saecla vapore,
  77. aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,
  78. aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
  79. per terras amnes atque oppida coperuisse.
  80. tanto quique magis victus fateare necessest
  81. exitium quoque terrarum caelique futurum;
  82. nam cum res tantis morbis tantisque periclis
  83. temptarentur, ibi si tristior incubuisset
  84. causa, darent late cladem magnasque ruinas.
  85. nec ratione alia mortales esse videmur,
  86. inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
  87. atque illi quos a vita natura removit.
  88. Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
  89. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  90. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  91. dissociare intus partis, ut materiai
  92. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  93. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  94. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  95. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  96. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  97. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  98. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  99. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  100. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  101. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  102. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  103. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  104. ex infinito quae possint forte coorta
  105. corruere hanc rerum violento turbine summam
  106. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  107. nec porro natura loci spatiumque profundi
  108. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  109. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  110. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  111. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  112. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  113. quare etiam nativa necessumst confiteare
  114. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  115. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  116. inmensi validas aevi contemnere vires.
  117. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  118. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  119. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  120. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  121. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  122. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  123. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  124. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  125. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  126. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  127. et siccare prius confidunt omnia posse
  128. quam liquor incepti possit contingere finem.
  129. tantum spirantes aequo certamine bellum
  130. magnis inter se de rebus cernere certant,
  131. cum semel interea fuerit superantior ignis
  132. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  133. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  134. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  135. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  136. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  137. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  138. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  139. obvius aeternam succepit lampada mundi
  140. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  141. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  142. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  143. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  144. ignis enim superare potest ubi materiai
  145. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  146. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  147. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  148. umor item quondam coepit superare coortus,
  149. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  150. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  151. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  152. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  153. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  154. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  155. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  156. nam certe neque consilio primordia rerum
  157. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  158. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  159. sed quia multa modis multis primordia rerum
  160. ex infinito iam tempore percita plagis
  161. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  162. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  163. quae cumque inter se possent congressa creare,
  164. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  165. omnigenus coetus et motus experiundo
  166. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  167. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  168. terrai maris et caeli generisque animantum.
  169. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  170. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  171. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  172. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  173. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  174. diffugere inde loci partes coepere paresque
  175. cum paribus iungi res et discludere mundum
  176. membraque dividere et magnas disponere partes
  177. omnigenis e principiis, discordia quorum
  178. intervalla vias conexus pondera plagas
  179. concursus motus turbabat proelia miscens
  180. propter dissimilis formas variasque figuras,
  181. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  182. nec motus inter sese dare convenientis,
  183. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  184. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  185. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  186. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  187. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  188. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  189. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  190. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  191. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  192. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  193. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  194. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  195. partibus erumpens primus se sustulit aether
  196. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  197. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  198. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  199. matutina rubent radiati lumina solis
  200. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  201. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  202. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  203. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  204. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  205. corpore concreto circum datus undique saepsit
  206. et late diffusus in omnis undique partis
  207. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  208. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  209. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  210. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  211. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  212. nec levia ut possent per summas labier oras,
  213. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  214. versent et partes ut mundi totius extent;
  215. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  216. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  217. his igitur rebus retractis terra repente,
  218. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  219. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  220. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  221. et radii solis cogebant undique terram
  222. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  223. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  224. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  225. augebat mare manando camposque natantis,
  226. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  227. corpora multa vaporis et altaque caeli
  228. densabant procul a terris fulgentia templa.
  229. sidebant campi, crescebant montibus altis
  230. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  231. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  232. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  233. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  234. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  235. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  236. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  237. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  238. atque levissimus super influit auras
  239. nec liquidum corpus turbantibus auris
  240. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  241. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  242. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  243. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  244. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  245. unum labendi conservans usque tenorem.
  246. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  247. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  248. ex utraque polum parti premere nobis
  249. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  250. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  251. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  252. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  253. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  254. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  255. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  256. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  257. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  258. passim per caeli volvunt summania templa,
  259. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  260. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  261. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  262. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  263. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  264. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  265. in variis mundis varia ratione creatis,
  266. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  267. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  268. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  269. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  270. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  271. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  272. evanescere paulatim et decrescere pondus
  273. convenit atque aliam naturam supter habere
  274. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  275. partibus mundi, quibus insita vivit.
  276. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  277. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  278. nec caput est oneri collo nec denique totum
  279. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  280. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  281. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  282. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  283. sic igitur tellus non est aliena repente
  284. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  285. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  286. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  287. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  288. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  289. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  290. partibus mundi caeloque revincta;
  291. nam communibus inter se radicibus haerent
  292. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  293. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  294. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  295. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  296. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  297. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  298. iamne vides quantum tenuis natura valere
  299. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  300. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  301. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  302. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  303. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  304. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  305. nil magnis intervallis de corpore libant
  306. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  307. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  308. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  309. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  310. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  311. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  312. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  313. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  314. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  315. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  316. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  317. per multum, specie confusa videntur
  318. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  319. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  320. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  321. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  322. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  323. scire licet perquam pauxillo posse minores
  324. esse vel exigua maioris parte brevique.
  325. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  326. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  327. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  328. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  329. Illud item non est mirandum, qua ratione
  330. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  331. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  332. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  333. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  334. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  335. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  336. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  337. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  338. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  339. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  340. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  341. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  342. percipiat calidis fervoribus ardor,
  343. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  344. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  345. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  346. accidere ex una scintilla incendia passim.
  347. forsitan et rosea sol alte lampade lucens
  348. possideat multum caecis fervoribus ignem
  349. circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
  350. aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.
  351. Nec ratio solis simplex et recta patescit,
  352. quo pacto aestivis e partibus aegocerotis
  353. brumalis adeat flexus atque inde revertens
  354. canceris ut vertat metas ad solstitialis,
  355. lunaque mensibus id spatium videatur obire,
  356. annua sol in quo consumit tempora cursu.
  357. non, inquam, simplex his rebus reddita causast.
  358. nam fieri vel cum primis id posse videtur,
  359. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  360. quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
  361. tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
  362. evanescere enim rapidas illius et acris
  363. imminui supter viris, ideoque relinqui
  364. paulatim solem cum posterioribus signis,
  365. inferior multo quod sit quam fervida signa.
  366. et magis hoc lunam: quanto demissior eius
  367. cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,
  368. tanto posse minus cum signis tendere cursum.
  369. flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
  370. inferior quam sol, tanto magis omnia signa
  371. hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
  372. propterea fit ut haec ad signum quodque reverti
  373. mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
  374. fit quoque ut e mundi transversis partibus
  375. alternis certo fluere alter tempore possit,
  376. qui queat aestivis solem detrudere signis
  377. brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,
  378. et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
  379. aestiferas usque in partis et fervida signa.
  380. et ratione pari lunam stellasque putandumst,
  381. quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,
  382. posse alternis e partibus ire.
  383. nonne vides etiam diversis nubila ventis
  384. diversas ire in partis inferna supernis?
  385. qui minus illa queant per magnos aetheris orbis
  386. aestibus inter se diversis sidera ferri?
  387. At nox obruit ingenti caligine terras,
  388. aut ubi de longo cursu sol ultima caeli
  389. impulit atque suos efflavit languidus ignis
  390. concussos itere et labefactos multo,
  391. aut quia sub terras cursum convortere cogit
  392. vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.
  393. Tempore item certo roseam Matuta per oras
  394. aetheris auroram differt et lumina pandit,
  395. aut quia sol idem, sub terras ille revertens,
  396. anticipat caelum radiis accendere temptans,
  397. aut quia conveniunt ignes et semina multa
  398. confluere ardoris consuerunt tempore certo,
  399. quae faciunt solis nova semper lumina gigni;
  400. quod genus Idaeis fama est e montibus altis
  401. dispersos ignis orienti lumine cerni,
  402. inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.
  403. nec tamen illud in his rebus mirabile debet
  404. esse, quod haec ignis tam certo tempore possint
  405. semina confluere et solis reparare nitorem.
  406. multa videmus enim, certo quae tempore fiunt
  407. omnibus in rebus. florescunt tempore certo
  408. arbusta et certo dimittunt tempore florem.
  409. nec minus in certo dentes cadere imperat aetas
  410. tempore et inpubem molli pubescere veste
  411. et pariter mollem malis demittere barbam.
  412. fulmina postremo nix imbres nubila venti
  413. non nimis incertis fiunt in partibus anni.
  414. namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima
  415. atque ita res mundi cecidere ab origine prima,
  416. conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.
  417. Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,
  418. et minui luces, cum sumant augmina noctis,
  419. aut quia sol idem sub terras atque superne
  420. imparibus currens amfractibus aetheris oras
  421. partit et in partis non aequas dividit orbem,
  422. et quod ab alterutra detraxit parte, reponit
  423. eius in adversa tanto plus parte relatus,
  424. donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni
  425. nodus nocturnas exaequat lucibus umbras;
  426. nam medio cursu flatus aquilonis et austri
  427. distinet aequato caelum discrimine metas
  428. propter signiferi posituram totius orbis,
  429. annua sol in quo concludit tempora serpens,
  430. obliquo terras et caelum lumine lustrans,
  431. ut ratio declarat eorum qui loca caeli
  432. omnia dispositis signis ornata notarunt.
  433. aut quia crassior est certis in partibus ,
  434. sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis
  435. nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;
  436. propterea noctes hiberno tempore longae
  437. cessant, dum veniat radiatum insigne diei.
  438. aut etiam, quia sic alternis partibus anni
  439. tardius et citius consuerunt confluere ignes,
  440. qui faciunt solem certa de surgere parte,
  441. propterea fit uti videantur dicere verum.
  442. Luna potest solis radiis percussa nitere
  443. inque dies magis id lumen convertere nobis
  444. ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
  445. donique eum contra pleno bene lumine fulsit
  446. atque oriens obitus eius super edita vidit;
  447. inde minutatim retro quasi condere lumen
  448. debet item, quanto propius iam solis ad ignem
  449. labitur ex alia signorum parte per orbem;
  450. ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
  451. consimilem cursusque viam sub sole tenere.
  452. est etiam quare proprio cum lumine possit
  453. volvier et varias splendoris reddere formas;
  454. corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
  455. labitur omnimodis occursans officiensque,
  456. nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
  457. versarique potest, globus ut, si forte, pilai
  458. dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
  459. versandoque globum variantis edere formas,
  460. donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,
  461. ad speciem vertit nobis oculosque patentis;
  462. inde minutatim retro contorquet et aufert
  463. luciferam partem glomeraminis atque pilai;
  464. ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
  465. astrologorum artem contra convincere tendit,
  466. proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque
  467. aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.
  468. denique cur nequeat semper nova luna creari
  469. ordine formarum certo certisque figuris
  470. inque dies privos aborisci quaeque creata
  471. atque alia illius reparari in parte locoque,
  472. difficilest ratione docere et vincere verbis,
  473. ordine cum videas tam certo multa creari.
  474. it Ver et Venus et Veneris praenuntius ante
  475. pennatus graditur, Zephyri vestigia propter
  476. Flora quibus mater praespargens ante viai
  477. cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.
  478. inde loci sequitur Calor aridus et comes una
  479. pulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.
  480. inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
  481. inde aliae tempestates ventique secuntur,
  482. altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.
  483. tandem Bruma nives adfert pigrumque rigorem
  484. reddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.
  485. quo minus est mirum, si certo tempore luna
  486. gignitur et certo deletur tempore rusus,
  487. cum fieri possint tam certo tempore multa.
  488. Solis item quoque defectus lunaeque latebras
  489. pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
  490. nam cur luna queat terram secludere solis
  491. lumine et a terris altum caput obstruere ei,
  492. obiciens caecum radiis ardentibus orbem,
  493. tempore eodem aliut facere id non posse putetur
  494. corpus, quod cassum labatur lumine semper?
  495. solque suos etiam dimittere languidus ignis
  496. tempore cur certo nequeat recreareque lumen,
  497. cum loca praeteriit flammis infesta per auras,
  498. quae faciunt ignis interstingui atque perire?
  499. et cur terra queat lunam spoliare vicissim
  500. lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
  501. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
  502. tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae
  503. corpus vel supra solis perlabier orbem,
  504. quod radios inter rumpat lumenque profusum?
  505. et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
  506. cur nequeat certa mundi languescere parte,
  507. dum loca luminibus propriis inimica per exit?
  508. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras.
  509. Quod superest, quoniam magni per caerula mundi
  510. qua fieri quicquid posset ratione resolvi,
  511. solis uti varios cursus lunaeque meatus
  512. noscere possemus quae vis et causa cieret,
  513. quove modo possent offecto lumine obire
  514. et neque opinantis tenebris obducere terras,
  515. cum quasi conivent et aperto lumine rursum
  516. omnia convisunt clara loca candida luce,
  517. nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae
  518. arva, novo fetu quid primum in luminis oras
  519. tollere et incertis crerint committere ventis.
  520. Principio genus herbarum viridemque nitorem
  521. terra dedit circum collis camposque per omnis,
  522. florida fulserunt viridanti prata colore,
  523. arboribusque datumst variis exinde per auras
  524. crescendi magnum inmissis certamen habenis.
  525. ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
  526. quadripedum membris et corpore pennipotentum,
  527. sic nova tum tellus herbas virgultaque primum
  528. sustulit, inde loci mortalia saecla creavit
  529. multa modis multis varia ratione coorta.
  530. nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
  531. nec terrestria de salsis exisse lacunis.
  532. linquitur ut merito maternum nomen adepta
  533. terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
  534. multaque nunc etiam existunt animalia terris
  535. imbribus et calido solis concreta vapore;
  536. quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
  537. et maiora, nova tellure atque aethere adulta.
  538. principio genus alituum variaeque volucres
  539. ova relinquebant exclusae tempore verno,
  540. folliculos ut nunc teretis aestate cicadae
  541. lincunt sponte sua victum vitamque petentes.
  542. tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.
  543. multus enim calor atque umor superabat in arvis.
  544. hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,
  545. crescebant uteri terram radicibus apti;
  546. quos ubi tempore maturo pate fecerat aetas
  547. infantum, fugiens umorem aurasque petessens,
  548. convertebat ibi natura foramina terrae
  549. et sucum venis cogebat fundere apertis
  550. consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque
  551. cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis
  552. impetus in mammas convertitur ille alimenti.
  553. terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile
  554. praebebat multa et molli lanugine abundans.
  555. at novitas mundi nec frigora dura ciebat
  556. nec nimios aestus nec magnis viribus auras.
  557. omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.
  558. Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta
  559. terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit
  560. humanum atque animal prope certo tempore fudit
  561. omne quod in magnis bacchatur montibus passim,
  562. simul volucres variantibus formis.
  563. sed quia finem aliquam pariendi debet habere,
  564. destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.
  565. mutat enim mundi naturam totius aetas
  566. ex alioque alius status excipere omnia debet
  567. nec manet ulla sui similis res: omnia migrant,
  568. omnia commutat natura et vertere cogit.
  569. namque aliud putrescit et aevo debile languet,
  570. porro aliud succrescit et e contemptibus exit.
  571. sic igitur mundi naturam totius aetas
  572. mutat, et ex alio terram status excipit alter,
  573. quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.
  574. Multaque tum tellus etiam portenta creare
  575. conatast mira facie membrisque coorta,
  576. androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,
  577. orba pedum partim, manuum viduata vicissim,
  578. muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,
  579. vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,
  580. nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam
  581. nec vitare malum nec sumere quod volet usus.
  582. cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,
  583. ne quiquam, quoniam natura absterruit auctum
  584. nec potuere cupitum aetatis tangere florem
  585. nec reperire cibum nec iungi per Veneris res.
  586. multa videmus enim rebus concurrere debere,
  587. ut propagando possint procudere saecla;
  588. pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus
  589. semina qua possint membris manare remissis,
  590. feminaque ut maribus coniungi possit, habere,
  591. mutua qui mutent inter se gaudia uterque.
  592. Multaque tum interiisse animantum saecla necessest
  593. nec potuisse propagando procudere prolem.
  594. nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,
  595. aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est
  596. ex ineunte aevo genus id tutaTA reservans.
  597. multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae
  598. commendata manent, tutelae tradita nostrae.
  599. principio genus acre leonum saevaque saecla
  600. tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.
  601. at levisomna canum fido cum pectore corda,
  602. et genus omne quod est veterino semine partum
  603. lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla
  604. omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;
  605. nam cupide fugere feras pacemque secuta
  606. sunt et larga suo sine pabula parta labore,
  607. quae damus utilitatis eorum praemia causa.
  608. at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa
  609. sponte sua possent ut vivere nec dare nobis
  610. utilitatem aliquam, quare pateremur eorum
  611. praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
  612. scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant
  613. indupedita suis fatalibus omnia vinclis,
  614. donec ad interitum genus id natura redegit.
  615. Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo
  616. esse queunt duplici natura et corpore bino
  617. ex alienigenis membris compacta, potestas
  618. hinc illinc partis ut sat par esse potissit.
  619. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  620. principio circum tribus actis impiger annis
  621. floret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nunc
  622. ubera mammarum in somnis lactantia quaeret.
  623. post ubi equum validae vires aetate senecta
  624. membraque deficiunt fugienti languida vita,
  625. tum demum puerili aevo florenta iuventas
  626. officit et molli vestit lanugine malas;
  627. ne forte ex homine et veterino semine equorum
  628. confieri credas Centauros posse neque esse,
  629. aut rapidis canibus succinctas semimarinis
  630. corporibus Scyllas et cetera de genere horum,
  631. inter se quorum discordia membra videmus;
  632. quae neque florescunt pariter nec robora sumunt
  633. corporibus neque proiciunt aetate senecta
  634. nec simili Venere ardescunt nec moribus unis
  635. conveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.
  636. quippe videre licet pinguescere saepe cicuta
  637. barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.
  638. flamma quidem vero cum corpora fulva leonum
  639. tam soleat torrere atque urere quam genus omne
  640. visceris in terris quod cumque et sanguinis extet,
  641. qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,
  642. prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera
  643. ore foras acrem flaret de corpore flammam?
  644. quare etiam tellure nova caeloque recenti
  645. talia qui fingit potuisse animalia gigni,
  646. nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
  647. multa licet simili ratione effutiat ore,
  648. aurea tum dicat per terras flumina vulgo
  649. fluxisse et gemmis florere arbusta
  650. aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
  651. trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
  652. et manibus totum circum se vertere caelum.
  653. nam quod multa fuere in terris semina rerum,
  654. tempore quo primum tellus animalia fudit,
  655. nil tamen est signi mixtas potuisse creari
  656. inter se pecudes compactaque membra animantum,
  657. propterea quia quae de terris nunc quoque abundant
  658. herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
  659. non tamen inter se possunt complexa creari,
  660. sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
  661. foedere naturae certo discrimina servant.
  662. Et genus humanum multo fuit illud in arvis
  663. durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
  664. et maioribus et solidis magis ossibus intus
  665. fundatum, validis aptum per viscera nervis,
  666. nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
  667. nec novitate cibi nec labi corporis ulla.
  668. multaque per caelum solis volventia lustra
  669. volgivago vitam tractabant more ferarum.
  670. nec robustus erat curvi moderator aratri
  671. quisquam, nec scibat ferro molirier arva
  672. nec nova defodere in terram virgulta neque altis
  673. arboribus veteres decidere falcibus ramos.
  674. quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
  675. sponte sua, satis id placabat pectora donum.
  676. glandiferas inter curabant corpora quercus
  677. plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis
  678. arbita puniceo fieri matura colore,
  679. plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
  680. multaque praeterea novitas tum florida mundi
  681. pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
  682. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,
  683. ut nunc montibus e magnis decursus aquai
  684. claricitat late sitientia saecla ferarum.
  685. denique nota vagis silvestria templa tenebant
  686. nympharum, quibus e scibant umore fluenta
  687. lubrica proluvie larga lavere umida saxa,
  688. umida saxa, super viridi stillantia musco,
  689. et partim plano scatere atque erumpere campo.
  690. necdum res igni scibant tractare neque uti
  691. pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
  692. sed nemora atque cavos montis silvasque colebant
  693. et frutices inter condebant squalida membra
  694. verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
  695. nec commune bonum poterant spectare neque ullis
  696. moribus inter se scibant nec legibus uti.
  697. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat
  698. sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
  699. et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
  700. conciliabat enim vel mutua quamque cupido
  701. vel violenta viri vis atque inpensa libido
  702. vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.
  703. et manuum mira freti virtute pedumque
  704. consectabantur silvestria saecla ferarum
  705. missilibus saxis et magno pondere clavae.
  706. multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
  707. saetigerisque pares subus silvestria membra
  708. nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
  709. circum se foliis ac frondibus involventes.
  710. nec plangore diem magno solemque per agros
  711. quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
  712. sed taciti respectabant somnoque sepulti,
  713. dum rosea face sol inferret lumina caelo.
  714. a parvis quod enim consuerant cernere semper
  715. alterno tenebras et lucem tempore gigni,
  716. non erat ut fieri posset mirarier umquam
  717. nec diffidere, ne terras aeterna teneret
  718. nox in perpetuum detracto lumine solis.
  719. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
  720. infestam miseris faciebant saepe quietem.
  721. eiectique domo fugiebant saxea tecta
  722. spumigeri suis adventu validique leonis
  723. atque intempesta cedebant nocte paventes
  724. hospitibus saevis instrata cubilia fronde.
  725. Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
  726. dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
  727. unus enim tum quisque magis deprensus eorum
  728. pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
  729. et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
  730. viva videns vivo sepeliri viscera busto.
  731. at quos effugium servarat corpore adeso,
  732. posterius tremulas super ulcera tetra tenentes
  733. palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
  734. donique eos vita privarant vermina saeva
  735. expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
  736. at non multa virum sub signis milia ducta
  737. una dies dabat exitio nec turbida ponti
  738. aequora lidebant navis ad saxa virosque.
  739. nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
  740. saevibat leviterque minas ponebat inanis,
  741. nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
  742. subdola pellicere in fraudem ridentibus undis.
  743. improba navigii ratio tum caeca iacebat.
  744. tum penuria deinde cibi languentia leto
  745. membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
  746. illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
  747. vergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.
  748. Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
  749. et mulier coniuncta viro concessit in unum
  750. ---
  751. cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
  752. tum genus humanum primum mollescere coepit.
  753. ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus
  754. non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
  755. et Venus inminuit viris puerique parentum
  756. blanditiis facile ingenium fregere superbum.
  757. tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
  758. finitimi inter se nec laedere nec violari,
  759. et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
  760. vocibus et gestu cum balbe significarent
  761. imbecillorum esse aequum misererier omnis.
  762. nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
  763. sed bona magnaque pars servabat foedera caste;
  764. aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
  765. nec potuisset adhuc perducere saecla propago.
  766. At varios linguae sonitus natura subegit
  767. mittere et utilitas expressit nomina rerum,
  768. non alia longe ratione atque ipsa videtur
  769. protrahere ad gestum pueros infantia linguae,
  770. cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.
  771. sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.
  772. cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,
  773. illis iratus petit atque infestus inurget.
  774. at catuli pantherarum scymnique leonum
  775. unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,
  776. vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.
  777. alituum porro genus alis omne videmus
  778. fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.
  779. proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
  780. rebus et inde homines didicisse vocabula prima,