De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
  2. adportant? quare mors inmatura vagatur?
  3. tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
  4. navita, nudus humi iacet infans indigus omni
  5. vitali auxilio, cum primum in luminis oras
  6. nixibus ex alvo matris natura profudit,
  7. vagituque locum lugubri complet, ut aequumst
  8. cui tantum in vita restet transire malorum.
  9. at variae crescunt pecudes armenta feraeque
  10. nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast
  11. almae nutricis blanda atque infracta loquella
  12. nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,
  13. denique non armis opus est, non moenibus altis,
  14. qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
  15. tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.
  16. Principio quoniam terrai corpus et umor
  17. aurarumque leves animae calidique vapores,
  18. e quibus haec rerum consistere summa videtur,
  19. omnia nativo ac mortali corpore constant,
  20. debet eodem omnis mundi natura putari.
  21. quippe etenim, quorum partis et membra videmus
  22. corpore nativo mortalibus esse figuris,
  23. haec eadem ferme mortalia cernimus esse
  24. et nativa simul. qua propter maxima mundi
  25. cum videam membra ac partis consumpta regigni,
  26. scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
  27. principiale aliquod tempus clademque futuram.
  28. Illud in his rebus ne corripuisse rearis
  29. me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
  30. esse neque umorem dubitavi aurasque perire
  31. atque eadem gigni rursusque augescere dixi.
  32. principio pars terrai non nulla, perusta
  33. solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,
  34. pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,
  35. quas validi toto dispergunt venti.
  36. pars etiam glebarum ad diluviem revocatur
  37. imbribus et ripas radentia flumina rodunt.
  38. praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,
  39. redditur; et quoniam dubio procul esse videtur
  40. omniparens eadem rerum commune sepulcrum.
  41. ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
  42. Quod super est, umore novo mare flumina fontes
  43. semper abundare et latices manare perennis
  44. nil opus est verbis: magnus decursus aquarum
  45. undique declarat. sed primum quicquid aquai
  46. tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,
  47. partim quod validi verrentes aequora venti
  48. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  49. partim quod supter per terras diditur omnis;
  50. percolatur enim virus retroque remanat
  51. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  52. convenit, inde super terras fluit agmine dulci
  53. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  54. nunc igitur dicam, qui corpore toto
  55. innumerabiliter privas mutatur in horas.
  56. semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne
  57. in magnum fertur mare; qui nisi contra
  58. corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
  59. omnia iam resoluta forent et in versa.
  60. haut igitur cessat gigni de rebus et in res
  61. reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
  62. Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
  63. inrigat adsidue caelum candore recenti
  64. suppeditatque novo confestim lumine lumen.
  65. nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
  66. quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
  67. quod simul ac primum nubes succedere soli
  68. coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
  69. extemplo inferior pars horum disperit omnis
  70. terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
  71. ut noscas splendore novo res semper egere
  72. et primum iactum fulgoris quemque perire
  73. nec ratione alia res posse in sole videri,
  74. perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
  75. quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
  76. lumina, pendentes lychni claraeque coruscis
  77. fulguribus pingues multa caligine taedae
  78. consimili properant ratione, ardore ministro,
  79. suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
  80. instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
  81. usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
  82. exitium celeri celeratur origine flammae.
  83. sic igitur solem lunam stellasque putandum
  84. ex alio atque alio lucem iactare subortu
  85. et primum quicquid flammarum perdere semper,
  86. inviolabilia haec ne credas forte vigere.
  87. Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
  88. non altas turris ruere et putrescere saxa,
  89. non delubra deum simulacraque fessa fatisci
  90. nec sanctum numen fati protollere finis
  91. posse neque adversus naturae foedera niti?
  92. denique non monimenta virum dilapsa videmus,
  93. quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,
  94. non ruere avolsos silices a montibus altis
  95. nec validas aevi vires perferre patique
  96. finiti? neque enim caderent avolsa repente,
  97. ex infinito quae tempore pertolerassent
  98. omnia tormenta aetatis, privata fragore.
  99. Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
  100. continet amplexu terram: si procreat ex se
  101. omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
  102. totum nativum mortali corpore constat.
  103. nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
  104. deminui debet, recreari, cum recipit res.
  105. Praeterea si nulla fuit genitalis origo
  106. terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
  107. cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
  108. non alias alii quoque res cecinere ?
  109. quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
  110. aeternis famae monimentis insita florent?
  111. verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque
  112. naturast mundi neque pridem exordia cepit.
  113. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
  114. nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
  115. multa, modo organici melicos peperere sonores,
  116. denique natura haec rerum ratioque repertast
  117. nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
  118. nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.
  119. Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
  120. sed periise hominum torrenti saecla vapore,
  121. aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,
  122. aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
  123. per terras amnes atque oppida coperuisse.
  124. tanto quique magis victus fateare necessest
  125. exitium quoque terrarum caelique futurum;
  126. nam cum res tantis morbis tantisque periclis
  127. temptarentur, ibi si tristior incubuisset
  128. causa, darent late cladem magnasque ruinas.
  129. nec ratione alia mortales esse videmur,
  130. inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
  131. atque illi quos a vita natura removit.
  132. Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
  133. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  134. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  135. dissociare intus partis, ut materiai
  136. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  137. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  138. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  139. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  140. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  141. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  142. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  143. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  144. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  145. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  146. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  147. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  148. ex infinito quae possint forte coorta
  149. corruere hanc rerum violento turbine summam
  150. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  151. nec porro natura loci spatiumque profundi
  152. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  153. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  154. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  155. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  156. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  157. quare etiam nativa necessumst confiteare
  158. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  159. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  160. inmensi validas aevi contemnere vires.
  161. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  162. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  163. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  164. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  165. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  166. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  167. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  168. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  169. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  170. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  171. et siccare prius confidunt omnia posse
  172. quam liquor incepti possit contingere finem.
  173. tantum spirantes aequo certamine bellum
  174. magnis inter se de rebus cernere certant,
  175. cum semel interea fuerit superantior ignis
  176. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  177. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  178. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  179. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  180. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  181. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  182. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  183. obvius aeternam succepit lampada mundi
  184. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  185. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  186. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  187. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  188. ignis enim superare potest ubi materiai
  189. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  190. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  191. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  192. umor item quondam coepit superare coortus,
  193. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  194. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  195. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  196. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  197. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  198. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  199. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  200. nam certe neque consilio primordia rerum
  201. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  202. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  203. sed quia multa modis multis primordia rerum
  204. ex infinito iam tempore percita plagis
  205. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  206. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  207. quae cumque inter se possent congressa creare,
  208. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  209. omnigenus coetus et motus experiundo
  210. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  211. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  212. terrai maris et caeli generisque animantum.
  213. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  214. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  215. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  216. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  217. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  218. diffugere inde loci partes coepere paresque
  219. cum paribus iungi res et discludere mundum
  220. membraque dividere et magnas disponere partes
  221. omnigenis e principiis, discordia quorum
  222. intervalla vias conexus pondera plagas
  223. concursus motus turbabat proelia miscens
  224. propter dissimilis formas variasque figuras,
  225. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  226. nec motus inter sese dare convenientis,
  227. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  228. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  229. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  230. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  231. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  232. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  233. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  234. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  235. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  236. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  237. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  238. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  239. partibus erumpens primus se sustulit aether
  240. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  241. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  242. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  243. matutina rubent radiati lumina solis
  244. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  245. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  246. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  247. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  248. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  249. corpore concreto circum datus undique saepsit
  250. et late diffusus in omnis undique partis
  251. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  252. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  253. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  254. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  255. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  256. nec levia ut possent per summas labier oras,
  257. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  258. versent et partes ut mundi totius extent;
  259. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  260. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  261. his igitur rebus retractis terra repente,
  262. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  263. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  264. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  265. et radii solis cogebant undique terram
  266. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  267. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  268. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  269. augebat mare manando camposque natantis,
  270. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  271. corpora multa vaporis et altaque caeli
  272. densabant procul a terris fulgentia templa.
  273. sidebant campi, crescebant montibus altis
  274. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  275. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  276. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  277. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  278. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  279. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  280. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  281. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  282. atque levissimus super influit auras
  283. nec liquidum corpus turbantibus auris
  284. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  285. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  286. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  287. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  288. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  289. unum labendi conservans usque tenorem.
  290. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  291. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  292. ex utraque polum parti premere nobis
  293. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  294. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  295. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  296. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  297. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  298. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  299. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  300. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  301. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  302. passim per caeli volvunt summania templa,
  303. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  304. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  305. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  306. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  307. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  308. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  309. in variis mundis varia ratione creatis,
  310. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  311. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  312. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  313. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  314. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  315. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  316. evanescere paulatim et decrescere pondus
  317. convenit atque aliam naturam supter habere
  318. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  319. partibus mundi, quibus insita vivit.
  320. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  321. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  322. nec caput est oneri collo nec denique totum
  323. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  324. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  325. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  326. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  327. sic igitur tellus non est aliena repente
  328. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  329. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  330. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  331. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  332. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  333. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  334. partibus mundi caeloque revincta;
  335. nam communibus inter se radicibus haerent
  336. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  337. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  338. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  339. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  340. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  341. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  342. iamne vides quantum tenuis natura valere
  343. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  344. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  345. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  346. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  347. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  348. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  349. nil magnis intervallis de corpore libant
  350. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  351. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  352. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  353. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  354. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  355. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  356. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  357. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  358. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  359. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  360. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  361. per multum, specie confusa videntur
  362. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  363. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  364. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  365. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  366. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  367. scire licet perquam pauxillo posse minores
  368. esse vel exigua maioris parte brevique.
  369. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  370. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  371. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  372. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  373. Illud item non est mirandum, qua ratione
  374. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  375. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  376. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  377. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  378. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  379. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  380. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  381. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  382. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  383. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  384. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  385. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  386. percipiat calidis fervoribus ardor,
  387. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  388. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  389. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  390. accidere ex una scintilla incendia passim.
  391. forsitan et rosea sol alte lampade lucens
  392. possideat multum caecis fervoribus ignem
  393. circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
  394. aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.
  395. Nec ratio solis simplex et recta patescit,
  396. quo pacto aestivis e partibus aegocerotis
  397. brumalis adeat flexus atque inde revertens
  398. canceris ut vertat metas ad solstitialis,
  399. lunaque mensibus id spatium videatur obire,
  400. annua sol in quo consumit tempora cursu.
  401. non, inquam, simplex his rebus reddita causast.
  402. nam fieri vel cum primis id posse videtur,
  403. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  404. quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
  405. tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
  406. evanescere enim rapidas illius et acris
  407. imminui supter viris, ideoque relinqui
  408. paulatim solem cum posterioribus signis,
  409. inferior multo quod sit quam fervida signa.
  410. et magis hoc lunam: quanto demissior eius
  411. cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,
  412. tanto posse minus cum signis tendere cursum.
  413. flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
  414. inferior quam sol, tanto magis omnia signa
  415. hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
  416. propterea fit ut haec ad signum quodque reverti
  417. mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
  418. fit quoque ut e mundi transversis partibus
  419. alternis certo fluere alter tempore possit,
  420. qui queat aestivis solem detrudere signis
  421. brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,
  422. et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
  423. aestiferas usque in partis et fervida signa.
  424. et ratione pari lunam stellasque putandumst,
  425. quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,
  426. posse alternis e partibus ire.
  427. nonne vides etiam diversis nubila ventis
  428. diversas ire in partis inferna supernis?
  429. qui minus illa queant per magnos aetheris orbis
  430. aestibus inter se diversis sidera ferri?
  431. At nox obruit ingenti caligine terras,
  432. aut ubi de longo cursu sol ultima caeli
  433. impulit atque suos efflavit languidus ignis
  434. concussos itere et labefactos multo,
  435. aut quia sub terras cursum convortere cogit
  436. vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.
  437. Tempore item certo roseam Matuta per oras
  438. aetheris auroram differt et lumina pandit,
  439. aut quia sol idem, sub terras ille revertens,
  440. anticipat caelum radiis accendere temptans,
  441. aut quia conveniunt ignes et semina multa
  442. confluere ardoris consuerunt tempore certo,
  443. quae faciunt solis nova semper lumina gigni;
  444. quod genus Idaeis fama est e montibus altis
  445. dispersos ignis orienti lumine cerni,
  446. inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.
  447. nec tamen illud in his rebus mirabile debet
  448. esse, quod haec ignis tam certo tempore possint
  449. semina confluere et solis reparare nitorem.
  450. multa videmus enim, certo quae tempore fiunt
  451. omnibus in rebus. florescunt tempore certo
  452. arbusta et certo dimittunt tempore florem.
  453. nec minus in certo dentes cadere imperat aetas
  454. tempore et inpubem molli pubescere veste
  455. et pariter mollem malis demittere barbam.
  456. fulmina postremo nix imbres nubila venti
  457. non nimis incertis fiunt in partibus anni.
  458. namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima
  459. atque ita res mundi cecidere ab origine prima,
  460. conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.
  461. Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,
  462. et minui luces, cum sumant augmina noctis,
  463. aut quia sol idem sub terras atque superne
  464. imparibus currens amfractibus aetheris oras
  465. partit et in partis non aequas dividit orbem,
  466. et quod ab alterutra detraxit parte, reponit
  467. eius in adversa tanto plus parte relatus,
  468. donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni
  469. nodus nocturnas exaequat lucibus umbras;
  470. nam medio cursu flatus aquilonis et austri
  471. distinet aequato caelum discrimine metas
  472. propter signiferi posituram totius orbis,
  473. annua sol in quo concludit tempora serpens,
  474. obliquo terras et caelum lumine lustrans,
  475. ut ratio declarat eorum qui loca caeli
  476. omnia dispositis signis ornata notarunt.
  477. aut quia crassior est certis in partibus ,
  478. sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis
  479. nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;
  480. propterea noctes hiberno tempore longae
  481. cessant, dum veniat radiatum insigne diei.
  482. aut etiam, quia sic alternis partibus anni
  483. tardius et citius consuerunt confluere ignes,
  484. qui faciunt solem certa de surgere parte,
  485. propterea fit uti videantur dicere verum.
  486. Luna potest solis radiis percussa nitere
  487. inque dies magis id lumen convertere nobis
  488. ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
  489. donique eum contra pleno bene lumine fulsit
  490. atque oriens obitus eius super edita vidit;
  491. inde minutatim retro quasi condere lumen
  492. debet item, quanto propius iam solis ad ignem
  493. labitur ex alia signorum parte per orbem;
  494. ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
  495. consimilem cursusque viam sub sole tenere.
  496. est etiam quare proprio cum lumine possit
  497. volvier et varias splendoris reddere formas;
  498. corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
  499. labitur omnimodis occursans officiensque,
  500. nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
  501. versarique potest, globus ut, si forte, pilai
  502. dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
  503. versandoque globum variantis edere formas,
  504. donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,
  505. ad speciem vertit nobis oculosque patentis;
  506. inde minutatim retro contorquet et aufert
  507. luciferam partem glomeraminis atque pilai;
  508. ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
  509. astrologorum artem contra convincere tendit,
  510. proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque
  511. aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.
  512. denique cur nequeat semper nova luna creari
  513. ordine formarum certo certisque figuris
  514. inque dies privos aborisci quaeque creata
  515. atque alia illius reparari in parte locoque,
  516. difficilest ratione docere et vincere verbis,
  517. ordine cum videas tam certo multa creari.
  518. it Ver et Venus et Veneris praenuntius ante
  519. pennatus graditur, Zephyri vestigia propter
  520. Flora quibus mater praespargens ante viai
  521. cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.
  522. inde loci sequitur Calor aridus et comes una
  523. pulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.
  524. inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
  525. inde aliae tempestates ventique secuntur,
  526. altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.
  527. tandem Bruma nives adfert pigrumque rigorem
  528. reddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.
  529. quo minus est mirum, si certo tempore luna
  530. gignitur et certo deletur tempore rusus,
  531. cum fieri possint tam certo tempore multa.
  532. Solis item quoque defectus lunaeque latebras
  533. pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
  534. nam cur luna queat terram secludere solis
  535. lumine et a terris altum caput obstruere ei,
  536. obiciens caecum radiis ardentibus orbem,
  537. tempore eodem aliut facere id non posse putetur
  538. corpus, quod cassum labatur lumine semper?
  539. solque suos etiam dimittere languidus ignis
  540. tempore cur certo nequeat recreareque lumen,
  541. cum loca praeteriit flammis infesta per auras,
  542. quae faciunt ignis interstingui atque perire?
  543. et cur terra queat lunam spoliare vicissim
  544. lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
  545. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
  546. tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae
  547. corpus vel supra solis perlabier orbem,
  548. quod radios inter rumpat lumenque profusum?
  549. et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
  550. cur nequeat certa mundi languescere parte,
  551. dum loca luminibus propriis inimica per exit?
  552. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras.
  553. Quod superest, quoniam magni per caerula mundi
  554. qua fieri quicquid posset ratione resolvi,
  555. solis uti varios cursus lunaeque meatus
  556. noscere possemus quae vis et causa cieret,
  557. quove modo possent offecto lumine obire
  558. et neque opinantis tenebris obducere terras,
  559. cum quasi conivent et aperto lumine rursum
  560. omnia convisunt clara loca candida luce,
  561. nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae
  562. arva, novo fetu quid primum in luminis oras
  563. tollere et incertis crerint committere ventis.
  564. Principio genus herbarum viridemque nitorem
  565. terra dedit circum collis camposque per omnis,
  566. florida fulserunt viridanti prata colore,
  567. arboribusque datumst variis exinde per auras
  568. crescendi magnum inmissis certamen habenis.
  569. ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
  570. quadripedum membris et corpore pennipotentum,
  571. sic nova tum tellus herbas virgultaque primum
  572. sustulit, inde loci mortalia saecla creavit
  573. multa modis multis varia ratione coorta.
  574. nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
  575. nec terrestria de salsis exisse lacunis.
  576. linquitur ut merito maternum nomen adepta
  577. terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
  578. multaque nunc etiam existunt animalia terris
  579. imbribus et calido solis concreta vapore;
  580. quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
  581. et maiora, nova tellure atque aethere adulta.
  582. principio genus alituum variaeque volucres
  583. ova relinquebant exclusae tempore verno,
  584. folliculos ut nunc teretis aestate cicadae
  585. lincunt sponte sua victum vitamque petentes.
  586. tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.
  587. multus enim calor atque umor superabat in arvis.
  588. hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,
  589. crescebant uteri terram radicibus apti;
  590. quos ubi tempore maturo pate fecerat aetas
  591. infantum, fugiens umorem aurasque petessens,
  592. convertebat ibi natura foramina terrae
  593. et sucum venis cogebat fundere apertis
  594. consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque
  595. cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis
  596. impetus in mammas convertitur ille alimenti.
  597. terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile
  598. praebebat multa et molli lanugine abundans.
  599. at novitas mundi nec frigora dura ciebat
  600. nec nimios aestus nec magnis viribus auras.
  601. omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.
  602. Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta
  603. terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit
  604. humanum atque animal prope certo tempore fudit
  605. omne quod in magnis bacchatur montibus passim,
  606. simul volucres variantibus formis.
  607. sed quia finem aliquam pariendi debet habere,
  608. destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.
  609. mutat enim mundi naturam totius aetas
  610. ex alioque alius status excipere omnia debet
  611. nec manet ulla sui similis res: omnia migrant,
  612. omnia commutat natura et vertere cogit.
  613. namque aliud putrescit et aevo debile languet,
  614. porro aliud succrescit et e contemptibus exit.
  615. sic igitur mundi naturam totius aetas
  616. mutat, et ex alio terram status excipit alter,
  617. quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.
  618. Multaque tum tellus etiam portenta creare
  619. conatast mira facie membrisque coorta,
  620. androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,
  621. orba pedum partim, manuum viduata vicissim,
  622. muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,
  623. vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,
  624. nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam
  625. nec vitare malum nec sumere quod volet usus.
  626. cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,
  627. ne quiquam, quoniam natura absterruit auctum
  628. nec potuere cupitum aetatis tangere florem
  629. nec reperire cibum nec iungi per Veneris res.
  630. multa videmus enim rebus concurrere debere,
  631. ut propagando possint procudere saecla;
  632. pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus
  633. semina qua possint membris manare remissis,
  634. feminaque ut maribus coniungi possit, habere,
  635. mutua qui mutent inter se gaudia uterque.
  636. Multaque tum interiisse animantum saecla necessest
  637. nec potuisse propagando procudere prolem.
  638. nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,
  639. aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est
  640. ex ineunte aevo genus id tutaTA reservans.
  641. multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae
  642. commendata manent, tutelae tradita nostrae.
  643. principio genus acre leonum saevaque saecla
  644. tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.
  645. at levisomna canum fido cum pectore corda,
  646. et genus omne quod est veterino semine partum
  647. lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla
  648. omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;
  649. nam cupide fugere feras pacemque secuta
  650. sunt et larga suo sine pabula parta labore,
  651. quae damus utilitatis eorum praemia causa.
  652. at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa
  653. sponte sua possent ut vivere nec dare nobis
  654. utilitatem aliquam, quare pateremur eorum
  655. praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
  656. scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant
  657. indupedita suis fatalibus omnia vinclis,
  658. donec ad interitum genus id natura redegit.
  659. Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo
  660. esse queunt duplici natura et corpore bino
  661. ex alienigenis membris compacta, potestas
  662. hinc illinc partis ut sat par esse potissit.
  663. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  664. principio circum tribus actis impiger annis
  665. floret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nunc
  666. ubera mammarum in somnis lactantia quaeret.
  667. post ubi equum validae vires aetate senecta
  668. membraque deficiunt fugienti languida vita,
  669. tum demum puerili aevo florenta iuventas
  670. officit et molli vestit lanugine malas;
  671. ne forte ex homine et veterino semine equorum
  672. confieri credas Centauros posse neque esse,
  673. aut rapidis canibus succinctas semimarinis
  674. corporibus Scyllas et cetera de genere horum,
  675. inter se quorum discordia membra videmus;
  676. quae neque florescunt pariter nec robora sumunt
  677. corporibus neque proiciunt aetate senecta
  678. nec simili Venere ardescunt nec moribus unis
  679. conveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.
  680. quippe videre licet pinguescere saepe cicuta
  681. barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.
  682. flamma quidem vero cum corpora fulva leonum
  683. tam soleat torrere atque urere quam genus omne
  684. visceris in terris quod cumque et sanguinis extet,
  685. qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,
  686. prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera
  687. ore foras acrem flaret de corpore flammam?
  688. quare etiam tellure nova caeloque recenti
  689. talia qui fingit potuisse animalia gigni,
  690. nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
  691. multa licet simili ratione effutiat ore,
  692. aurea tum dicat per terras flumina vulgo
  693. fluxisse et gemmis florere arbusta
  694. aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
  695. trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
  696. et manibus totum circum se vertere caelum.
  697. nam quod multa fuere in terris semina rerum,
  698. tempore quo primum tellus animalia fudit,
  699. nil tamen est signi mixtas potuisse creari
  700. inter se pecudes compactaque membra animantum,
  701. propterea quia quae de terris nunc quoque abundant
  702. herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
  703. non tamen inter se possunt complexa creari,
  704. sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
  705. foedere naturae certo discrimina servant.
  706. Et genus humanum multo fuit illud in arvis
  707. durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
  708. et maioribus et solidis magis ossibus intus
  709. fundatum, validis aptum per viscera nervis,
  710. nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
  711. nec novitate cibi nec labi corporis ulla.
  712. multaque per caelum solis volventia lustra
  713. volgivago vitam tractabant more ferarum.
  714. nec robustus erat curvi moderator aratri
  715. quisquam, nec scibat ferro molirier arva
  716. nec nova defodere in terram virgulta neque altis
  717. arboribus veteres decidere falcibus ramos.
  718. quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
  719. sponte sua, satis id placabat pectora donum.
  720. glandiferas inter curabant corpora quercus
  721. plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis
  722. arbita puniceo fieri matura colore,
  723. plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
  724. multaque praeterea novitas tum florida mundi
  725. pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
  726. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,
  727. ut nunc montibus e magnis decursus aquai
  728. claricitat late sitientia saecla ferarum.
  729. denique nota vagis silvestria templa tenebant
  730. nympharum, quibus e scibant umore fluenta
  731. lubrica proluvie larga lavere umida saxa,
  732. umida saxa, super viridi stillantia musco,
  733. et partim plano scatere atque erumpere campo.
  734. necdum res igni scibant tractare neque uti
  735. pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
  736. sed nemora atque cavos montis silvasque colebant
  737. et frutices inter condebant squalida membra
  738. verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
  739. nec commune bonum poterant spectare neque ullis
  740. moribus inter se scibant nec legibus uti.
  741. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat
  742. sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
  743. et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
  744. conciliabat enim vel mutua quamque cupido
  745. vel violenta viri vis atque inpensa libido
  746. vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.
  747. et manuum mira freti virtute pedumque
  748. consectabantur silvestria saecla ferarum
  749. missilibus saxis et magno pondere clavae.
  750. multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
  751. saetigerisque pares subus silvestria membra
  752. nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
  753. circum se foliis ac frondibus involventes.
  754. nec plangore diem magno solemque per agros
  755. quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
  756. sed taciti respectabant somnoque sepulti,
  757. dum rosea face sol inferret lumina caelo.
  758. a parvis quod enim consuerant cernere semper
  759. alterno tenebras et lucem tempore gigni,
  760. non erat ut fieri posset mirarier umquam
  761. nec diffidere, ne terras aeterna teneret
  762. nox in perpetuum detracto lumine solis.
  763. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
  764. infestam miseris faciebant saepe quietem.
  765. eiectique domo fugiebant saxea tecta
  766. spumigeri suis adventu validique leonis
  767. atque intempesta cedebant nocte paventes
  768. hospitibus saevis instrata cubilia fronde.
  769. Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
  770. dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
  771. unus enim tum quisque magis deprensus eorum
  772. pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
  773. et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
  774. viva videns vivo sepeliri viscera busto.
  775. at quos effugium servarat corpore adeso,
  776. posterius tremulas super ulcera tetra tenentes
  777. palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
  778. donique eos vita privarant vermina saeva
  779. expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
  780. at non multa virum sub signis milia ducta
  781. una dies dabat exitio nec turbida ponti
  782. aequora lidebant navis ad saxa virosque.
  783. nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
  784. saevibat leviterque minas ponebat inanis,
  785. nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
  786. subdola pellicere in fraudem ridentibus undis.
  787. improba navigii ratio tum caeca iacebat.
  788. tum penuria deinde cibi languentia leto
  789. membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
  790. illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
  791. vergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.
  792. Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
  793. et mulier coniuncta viro concessit in unum
  794. ---
  795. cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
  796. tum genus humanum primum mollescere coepit.
  797. ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus
  798. non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
  799. et Venus inminuit viris puerique parentum
  800. blanditiis facile ingenium fregere superbum.
  801. tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
  802. finitimi inter se nec laedere nec violari,
  803. et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
  804. vocibus et gestu cum balbe significarent
  805. imbecillorum esse aequum misererier omnis.
  806. nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
  807. sed bona magnaque pars servabat foedera caste;
  808. aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
  809. nec potuisset adhuc perducere saecla propago.
  810. At varios linguae sonitus natura subegit
  811. mittere et utilitas expressit nomina rerum,