De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quae procul usque adeo divino a numine distent
  2. inque deum numero quae sint indigna videri,
  3. notitiam potius praebere ut posse putentur
  4. quid sit vitali motu sensuque remotum.
  5. quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse
  6. posse animi natura putetur consiliumque.
  7. sicut in aethere non arbor, non aequore salso
  8. nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis
  9. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,
  10. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,
  11. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  12. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  13. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  14. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  15. posset et innasci quavis in parte soleret,
  16. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  17. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  18. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  19. seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  20. totum posse extra corpus formamque animalem
  21. putribus in glebis terrarum aut solis in igni
  22. aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
  23. haud igitur constant divino praedita sensu,
  24. quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.
  25. Illud item non est ut possis credere, sedes
  26. esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
  27. tenvis enim natura deum longeque remota
  28. sensibus ab nostris animi vix mente videtur;
  29. quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,
  30. tactile nil nobis quod sit contingere debet;
  31. tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
  32. quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
  33. dissimiles debent, tenues de corpore eorum;
  34. quae tibi posterius largo sermone probabo.
  35. Dicere porro hominum causa voluisse parare
  36. praeclaram mundi naturam proptereaque
  37. adlaudabile opus divom laudare decere
  38. aeternumque putare atque inmortale futurum,
  39. nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta
  40. gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,
  41. sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam
  42. nec verbis vexare et ab imo evertere summa,
  43. cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
  44. desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis
  45. gratia nostra queat largirier emolumenti,
  46. ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
  47. quidve novi potuit tanto post ante quietos
  48. inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?
  49. nam gaudere novis rebus debere videtur
  50. cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
  51. tempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,
  52. quid potuit novitatis amorem accendere tali?
  53. quidve mali fuerat nobis non esse creatis?
  54. an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,
  55. donec diluxit rerum genitalis origo?
  56. natus enim debet qui cumque est velle manere
  57. in vita, donec retinebit blanda voluptas;
  58. qui numquam vero vitae gustavit amorem
  59. nec fuit in numero, quid obest non esse creatum?
  60. exemplum porro gignundis rebus et ipsa
  61. notities hominum divis unde insita primum est,
  62. quid vellent facere ut scirent animoque viderent,
  63. quove modost umquam vis cognita principiorum
  64. quidque inter sese permutato ordine possent.
  65. si non ipsa dedit speciem natura creandi?
  66. namque ita multa modis multis primordia rerum
  67. ex infinito iam tempore percita plagis
  68. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  69. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  70. quae cumque inter se possint congressa creare,
  71. ut non sit mirum, si in talis disposituras
  72. deciderunt quoque et in talis venere meatus,
  73. qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.
  74. Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,
  75. hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
  76. confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
  77. nequaquam nobis divinitus esse paratam
  78. naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
  79. principio quantum caeli tegit impetus ingens,
  80. inde avidam partem montes silvaeque ferarum
  81. possedere, tenent rupes vastaeque paludes
  82. et mare, quod late terrarum distinet oras.
  83. inde duas porro prope partis fervidus ardor
  84. adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
  85. quod super est arvi, tamen id natura sua vi
  86. sentibus obducat, ni vis humana resistat
  87. vitai causa valido consueta bidenti
  88. ingemere et terram pressis proscindere aratris.
  89. si non fecundas vertentes vomere glebas
  90. terraique solum subigentes cimus ad ortus.
  91. sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
  92. et tamen inter dum magno quaesita labore
  93. cum iam per terras frondent atque omnia florent,
  94. aut nimiis torret fervoribus aetherius sol
  95. aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
  96. flabraque ventorum violento turbine vexant.
  97. praeterea genus horriferum natura ferarum
  98. humanae genti infestum terraque marique
  99. cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
  100. adportant? quare mors inmatura vagatur?
  101. tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
  102. navita, nudus humi iacet infans indigus omni
  103. vitali auxilio, cum primum in luminis oras
  104. nixibus ex alvo matris natura profudit,
  105. vagituque locum lugubri complet, ut aequumst
  106. cui tantum in vita restet transire malorum.
  107. at variae crescunt pecudes armenta feraeque
  108. nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast
  109. almae nutricis blanda atque infracta loquella
  110. nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,
  111. denique non armis opus est, non moenibus altis,
  112. qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
  113. tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.
  114. Principio quoniam terrai corpus et umor
  115. aurarumque leves animae calidique vapores,
  116. e quibus haec rerum consistere summa videtur,
  117. omnia nativo ac mortali corpore constant,
  118. debet eodem omnis mundi natura putari.
  119. quippe etenim, quorum partis et membra videmus
  120. corpore nativo mortalibus esse figuris,
  121. haec eadem ferme mortalia cernimus esse
  122. et nativa simul. qua propter maxima mundi
  123. cum videam membra ac partis consumpta regigni,
  124. scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
  125. principiale aliquod tempus clademque futuram.
  126. Illud in his rebus ne corripuisse rearis
  127. me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
  128. esse neque umorem dubitavi aurasque perire
  129. atque eadem gigni rursusque augescere dixi.
  130. principio pars terrai non nulla, perusta
  131. solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,
  132. pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,
  133. quas validi toto dispergunt venti.
  134. pars etiam glebarum ad diluviem revocatur
  135. imbribus et ripas radentia flumina rodunt.
  136. praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,
  137. redditur; et quoniam dubio procul esse videtur
  138. omniparens eadem rerum commune sepulcrum.
  139. ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
  140. Quod super est, umore novo mare flumina fontes
  141. semper abundare et latices manare perennis
  142. nil opus est verbis: magnus decursus aquarum
  143. undique declarat. sed primum quicquid aquai
  144. tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,
  145. partim quod validi verrentes aequora venti
  146. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  147. partim quod supter per terras diditur omnis;
  148. percolatur enim virus retroque remanat
  149. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  150. convenit, inde super terras fluit agmine dulci
  151. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  152. nunc igitur dicam, qui corpore toto
  153. innumerabiliter privas mutatur in horas.
  154. semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne
  155. in magnum fertur mare; qui nisi contra
  156. corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
  157. omnia iam resoluta forent et in versa.
  158. haut igitur cessat gigni de rebus et in res
  159. reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
  160. Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
  161. inrigat adsidue caelum candore recenti
  162. suppeditatque novo confestim lumine lumen.
  163. nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
  164. quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
  165. quod simul ac primum nubes succedere soli
  166. coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
  167. extemplo inferior pars horum disperit omnis
  168. terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
  169. ut noscas splendore novo res semper egere
  170. et primum iactum fulgoris quemque perire
  171. nec ratione alia res posse in sole videri,
  172. perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
  173. quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
  174. lumina, pendentes lychni claraeque coruscis
  175. fulguribus pingues multa caligine taedae
  176. consimili properant ratione, ardore ministro,
  177. suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
  178. instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
  179. usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
  180. exitium celeri celeratur origine flammae.
  181. sic igitur solem lunam stellasque putandum
  182. ex alio atque alio lucem iactare subortu
  183. et primum quicquid flammarum perdere semper,
  184. inviolabilia haec ne credas forte vigere.
  185. Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
  186. non altas turris ruere et putrescere saxa,
  187. non delubra deum simulacraque fessa fatisci
  188. nec sanctum numen fati protollere finis
  189. posse neque adversus naturae foedera niti?
  190. denique non monimenta virum dilapsa videmus,
  191. quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,
  192. non ruere avolsos silices a montibus altis
  193. nec validas aevi vires perferre patique
  194. finiti? neque enim caderent avolsa repente,
  195. ex infinito quae tempore pertolerassent
  196. omnia tormenta aetatis, privata fragore.
  197. Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
  198. continet amplexu terram: si procreat ex se
  199. omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
  200. totum nativum mortali corpore constat.
  201. nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
  202. deminui debet, recreari, cum recipit res.
  203. Praeterea si nulla fuit genitalis origo
  204. terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
  205. cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
  206. non alias alii quoque res cecinere ?
  207. quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
  208. aeternis famae monimentis insita florent?
  209. verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque
  210. naturast mundi neque pridem exordia cepit.
  211. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
  212. nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
  213. multa, modo organici melicos peperere sonores,
  214. denique natura haec rerum ratioque repertast
  215. nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
  216. nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.
  217. Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
  218. sed periise hominum torrenti saecla vapore,
  219. aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,
  220. aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
  221. per terras amnes atque oppida coperuisse.
  222. tanto quique magis victus fateare necessest
  223. exitium quoque terrarum caelique futurum;
  224. nam cum res tantis morbis tantisque periclis
  225. temptarentur, ibi si tristior incubuisset
  226. causa, darent late cladem magnasque ruinas.
  227. nec ratione alia mortales esse videmur,
  228. inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
  229. atque illi quos a vita natura removit.
  230. Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
  231. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  232. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  233. dissociare intus partis, ut materiai
  234. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  235. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  236. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  237. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  238. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  239. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  240. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  241. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  242. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  243. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  244. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  245. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  246. ex infinito quae possint forte coorta
  247. corruere hanc rerum violento turbine summam
  248. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  249. nec porro natura loci spatiumque profundi
  250. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  251. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  252. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  253. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  254. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  255. quare etiam nativa necessumst confiteare
  256. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  257. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  258. inmensi validas aevi contemnere vires.