De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. an divinitus aeterna donata salute
  2. perpetuo possint aevi labentia tractu
  3. inmensi validas aevi contemnere viris.
  4. praeterea cui non animus formidine divum
  5. contrahitur, cui non correpunt membra pavore,
  6. fulminis horribili cum plaga torrida tellus
  7. contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
  8. non populi gentesque tremunt, regesque superbi
  9. corripiunt divum percussi membra timore,
  10. ne quod ob admissum foede dictumve superbe
  11. poenarum grave sit solvendi tempus adauctum?
  12. summa etiam cum vis violenti per mare venti
  13. induperatorem classis super aequora verrit
  14. cum validis pariter legionibus atque elephantis,
  15. non divom pacem votis adit ac prece quaesit
  16. ventorum pavidus paces animasque secundas?
  17. ne quiquam, quoniam violento turbine saepe
  18. correptus nihilo fertur minus ad vada leti.
  19. usque adeo res humanas vis abdita quaedam
  20. opterit et pulchros fascis saevasque secures
  21. proculcare ac ludibrio sibi habere videtur.
  22. denique sub pedibus tellus cum tota vacillat
  23. concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
  24. quid mirum si se temnunt mortalia saecla
  25. atque potestatis magnas mirasque relinquunt
  26. in rebus viris divum, quae cuncta gubernent?
  27. Quod super est, aes atque aurum ferrumque repertumst
  28. et simul argenti pondus plumbique potestas,
  29. ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat
  30. montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
  31. sive quod inter se bellum silvestre gerentes
  32. hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
  33. sive quod inducti terrae bonitate volebant
  34. pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
  35. sive feras interficere et ditescere praeda;
  36. nam fovea atque igni prius est venarier ortum
  37. quam saepire plagis saltum canibusque ciere.
  38. quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardor
  39. horribili sonitu silvas exederat altis
  40. a radicibus et terram percoxerat igni,
  41. manabat venis ferventibus in loca terrae
  42. concava conveniens argenti rivus et auri,
  43. aeris item et plumbi. quae cum concreta videbant
  44. posterius claro in terra splendere colore,
  45. tollebant nitido capti levique lepore,
  46. et simili formata videbant esse figura
  47. atque lacunarum fuerant vestigia cuique.
  48. tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
  49. quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
  50. et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse
  51. mucronum duci fastigia procudendo,
  52. ut sibi tela parent silvasque ut caedere possint
  53. materiemque dolare et levia radere tigna
  54. et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
  55. nec minus argento facere haec auroque parabant
  56. quam validi primum violentis viribus aeris,
  57. ne quiquam, quoniam cedebat victa potestas
  58. nec poterant pariter durum sufferre laborem.
  59. nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebat
  60. propter inutilitatem hebeti mucrone retusum;
  61. nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem.
  62. sic volvenda aetas commutat tempora rerum.
  63. quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
  64. porro aliud succedit et e contemptibus exit
  65. inque dies magis adpetitur floretque repertum
  66. laudibus et miro est mortalis inter honore.
  67. Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
  68. sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
  69. arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
  70. et lapides et item silvarum fragmina rami
  71. et flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum.
  72. posterius ferri vis est aerisque reperta.
  73. et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
  74. quo facilis magis est natura et copia maior.
  75. aere solum terrae tractabant, aereque belli
  76. miscebant fluctus et vulnera vasta serebant
  77. et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis
  78. omnia cedebant armatis nuda et inerma.
  79. inde minutatim processit ferreus ensis
  80. versaque in obprobrium species est falcis ahenae,
  81. et ferro coepere solum proscindere terrae
  82. exaequataque sunt creperi certamina belli.
  83. et prius est armatum in equi conscendere costas
  84. et moderarier hunc frenis dextraque vigere
  85. quam biiugo curru belli temptare pericla.
  86. et biiugo prius est quam bis coniungere binos
  87. et quam falciferos armatum escendere currus.
  88. inde boves Lucas turrito corpore, tetras,
  89. anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni
  90. sufferre et magnas Martis turbare catervas.
  91. sic alid ex alio peperit discordia tristis,
  92. horribile humanis quod gentibus esset in armis,
  93. inque dies belli terroribus addidit augmen.
  94. Temptarunt etiam tauros in moenere belli
  95. expertique sues saevos sunt mittere in hostis.
  96. et validos partim prae se misere leones
  97. cum doctoribus armatis saevisque magistris,
  98. qui moderarier his possent vinclisque tenere,
  99. ne quiquam, quoniam permixta caede calentes
  100. turbabant saevi nullo discrimine turmas,
  101. terrificas capitum quatientis undique cristas,
  102. nec poterant equites fremitu perterrita equorum
  103. pectora mulcere et frenis convertere in hostis.
  104. inritata leae iaciebant corpora saltu
  105. undique et adversum venientibus ora patebant
  106. et nec opinantis a tergo deripiebant
  107. deplexaeque dabant in terram volnere victos,
  108. morsibus adfixae validis atque unguibus uncis.
  109. iactabantque suos tauri pedibusque terebant
  110. et latera ac ventres hauribant supter equorum
  111. cornibus et terram minitanti mente ruebant.
  112. et validis socios caedebant dentibus apri
  113. tela infracta suo tinguentes sanguine saevi
  114. in se fracta suo tinguentes sanguine tela,
  115. permixtasque dabant equitum peditumque ruinas.
  116. nam transversa feros exibant dentis adactus
  117. iumenta aut pedibus ventos erecta petebant,
  118. ne quiquam, quoniam ab nervis succisa videres
  119. concidere atque gravi terram consternere casu.
  120. si quos ante domi domitos satis esse putabant,
  121. effervescere cernebant in rebus agundis
  122. volneribus clamore fuga terrore tumultu,
  123. nec poterant ullam partem redducere eorum;
  124. diffugiebat enim varium genus omne ferarum,
  125. ut nunc saepe boves Lucae ferro male mactae
  126. diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere.
  127. Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt;
  128. quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,
  129. qui numero diffidebant armisque vacabant,
  130. si fuit ut facerent. sed vix adducor ut ante
  131. non quierint animo praesentire atque videre,
  132. quam commune malum fieret foedumque, futurum.
  133. et magis id possis factum contendere in omni
  134. in variis mundis varia ratione creatis,
  135. quam certo atque uno terrarum quolibet orbi.
  136. Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen.
  137. textile post ferrumst, quia ferro tela paratur,
  138. nec ratione alia possunt tam levia gigni
  139. insilia ac fusi, radii, scapique sonantes.
  140. et facere ante viros lanam natura
  141. quam muliebre genus; nam longe praestat in arte
  142. et sollertius est multo genus omne virile;
  143. agricolae donec vitio vertere severi,
  144. ut muliebribus id manibus concedere vellent
  145. atque ipsi pariter durum sufferre laborem
  146. atque opere in duro durarent membra manusque.
  147. At specimen sationis et insitionis origo
  148. ipsa fuit rerum primum natura creatrix,
  149. arboribus quoniam bacae glandesque caducae
  150. tempestiva dabant pullorum examina supter;
  151. unde etiam libitumst stirpis committere ramis
  152. et nova defodere in terram virgulta per agros.
  153. inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli
  154. temptabant fructusque feros mansuescere terra
  155. cernebant indulgendo blandeque colendo.
  156. inque dies magis in montem succedere silvas
  157. cogebant infraque locum concedere cultis,
  158. prata lacus rivos segetes vinetaque laeta
  159. collibus et campis ut haberent, atque olearum
  160. caerula distinguens inter plaga currere posset
  161. per tumulos et convallis camposque profusa;
  162. ut nunc esse vides vario distincta lepore
  163. omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant
  164. arbustisque tenent felicibus opsita circum.
  165. At liquidas avium voces imitarier ore
  166. ante fuit multo quam levia carmina cantu
  167. concelebrare homines possent aurisque iuvare.
  168. et zephyri cava per calamorum sibila primum
  169. agrestis docuere cavas inflare cicutas.
  170. inde minutatim dulcis didicere querellas,
  171. tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
  172. avia per nemora ac silvas saltusque reperta,
  173. per loca pastorum deserta atque otia dia.
  174. sic unum quicquid paulatim protrahit aetas
  175. in medium ratioque in luminis eruit oras.
  176. haec animos ollis mulcebant atque iuvabant
  177. cum satiate cibi; nam tum sunt omnia cordi.
  178. saepe itaque inter se prostrati in gramine molli
  179. propter aquae rivom sub ramis arboris altae.
  180. non magnis opibus iucunde corpora habebant,
  181. praesertim cum tempestas ridebat et anni
  182. tempora pingebant viridantis floribus herbas.
  183. tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni
  184. consuerant; agrestis enim tum musa vigebat.
  185. tum caput atque umeros plexis redimire coronis
  186. floribus et foliis lascivia laeta movebat,
  187. atque extra numerum procedere membra moventes
  188. duriter et duro terram pede pellere matrem;
  189. unde oriebantur risus dulcesque cachinni,
  190. omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.
  191. et vigilantibus hinc aderant solacia somno
  192. ducere multimodis voces et flectere cantus
  193. et supera calamos unco percurrere labro;
  194. unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur.
  195. et numerum servare genus didicere, neque hilo
  196. maiore interea capiunt dulcedine fructum
  197. quam silvestre genus capiebat terrigenarum.
  198. nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante
  199. suavius, in primis placet et pollere videtur,
  200. posteriorque fere melior res illa reperta
  201. perdit et immutat sensus ad pristina quaeque.
  202. sic odium coepit glandis, sic illa relicta
  203. strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.
  204. pellis item cecidit vestis contempta ferina;
  205. quam reor invidia tali tunc esse repertam,
  206. ut letum insidiis qui gessit primus obiret,
  207. et tamen inter eos distractam sanguine multo
  208. disperiise neque in fructum convertere quisse.
  209. tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis
  210. exercent hominum vitam belloque fatigant;
  211. quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit.
  212. frigus enim nudos sine pellibus excruciabat
  213. terrigenas; at nos nil laedit veste carere
  214. purpurea atque auro signisque ingentibus apta,
  215. dum plebeia tamen sit, quae defendere possit.
  216. Ergo hominum genus in cassum frustraque laborat
  217. semper et in curis consumit inanibus aevom,
  218. ni mirum quia non cognovit quae sit habendi
  219. finis et omnino quoad crescat vera voluptas;
  220. idque minutatim vitam provexit in altum
  221. et belli magnos commovit funditus aestus.
  222. at vigiles mundi magnum versatile templum
  223. sol et luna suo lustrantes lumine circum
  224. perdocuere homines annorum tempora verti
  225. et certa ratione geri rem atque ordine certo.
  226. Iam validis saepti degebant turribus aevom,
  227. et divisa colebatur discretaque tellus,
  228. tum mare velivolis florebat navibus ponti,
  229. auxilia ac socios iam pacto foedere habebant,
  230. carminibus cum res gestas coepere
  231. tradere; nec multo prius sunt elementa reperta.
  232. propterea quid sit prius actum respicere aetas
  233. nostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat.
  234. Navigia atque agri culturas moenia leges
  235. arma vias vestes et cetera de genere horum,
  236. praemia, delicias quoque vitae funditus omnis,
  237. carmina, picturas et daedala signa polita