De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. commutare novis monstrabant rebus et igni,
  2. ingenio qui praestabant et corde vigebant.
  3. condere coeperunt urbis arcemque locare
  4. praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
  5. et pecudes et agros divisere atque dedere
  6. pro facie cuiusque et viribus ingenioque;
  7. nam facies multum valuit viresque vigebant.
  8. posterius res inventast aurumque repertum,
  9. quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;
  10. divitioris enim sectam plerumque secuntur
  11. quam lubet et fortes et pulchro corpore creti.
  12. quod siquis vera vitam ratione gubernet,
  13. divitiae grandes homini sunt vivere parce
  14. aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.
  15. at claros homines voluerunt se atque potentes,
  16. ut fundamento stabili fortuna maneret
  17. et placidam possent opulenti degere vitam,
  18. ne quiquam, quoniam ad summum succedere honorem
  19. certantes iter infestum fecere viai,
  20. et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos
  21. invidia inter dum contemptim in Tartara taetra;
  22. invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant
  23. plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;
  24. ut satius multo iam sit parere quietum
  25. quam regere imperio res velle et regna tenere.
  26. proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,
  27. angustum per iter luctantes ambitionis;
  28. quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque
  29. res ex auditis potius quam sensibus ipsis,
  30. nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.
  31. Ergo regibus occisis subversa iacebat
  32. pristina maiestas soliorum et sceptra superba,
  33. et capitis summi praeclarum insigne cruentum
  34. sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;
  35. nam cupide conculcatur nimis ante metutum.
  36. res itaque ad summam faecem turbasque redibat,
  37. imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.
  38. inde magistratum partim docuere creare
  39. iuraque constituere, ut vellent legibus uti.
  40. nam genus humanum, defessum vi colere aevom,
  41. ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum
  42. sponte sua cecidit sub leges artaque iura.
  43. acrius ex ira quod enim se quisque parabat
  44. ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,
  45. hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.
  46. inde metus maculat poenarum praemia vitae.
  47. circumretit enim vis atque iniuria quemque
  48. atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,
  49. nec facilest placidam ac pacatam degere vitam
  50. qui violat factis communia foedera pacis.
  51. etsi fallit enim divom genus humanumque,
  52. perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;
  53. quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes
  54. aut morbo delirantes protraxe ferantur
  55. et celata mala in medium et peccata dedisse.
  56. Nunc quae causa deum per magnas numina gentis
  57. pervulgarit et ararum compleverit urbis
  58. suscipiendaque curarit sollemnia sacra,
  59. quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,
  60. unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,
  61. qui delubra deum nova toto suscitat orbi
  62. terrarum et festis cogit celebrare diebus,
  63. non ita difficilest rationem reddere verbis.
  64. quippe etenim iam tum divom mortalia saecla
  65. egregias animo facies vigilante videbant
  66. et magis in somnis mirando corporis auctu.
  67. his igitur sensum tribuebant propterea quod
  68. membra movere videbantur vocesque superbas
  69. mittere pro facie praeclara et viribus amplis.
  70. aeternamque dabant vitam, quia semper eorum
  71. subpeditabatur facies et forma manebat,
  72. et tamen omnino quod tantis viribus auctos
  73. non temere ulla vi convinci posse putabant.
  74. fortunisque ideo longe praestare putabant,
  75. quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,
  76. et simul in somnis quia multa et mira videbant
  77. efficere et nullum capere ipsos inde laborem.
  78. praeterea caeli rationes ordine certo
  79. et varia annorum cernebant tempora verti
  80. nec poterant quibus id fieret cognoscere causis.
  81. ergo perfugium sibi habebant omnia divis
  82. tradere et illorum nutu facere omnia flecti.
  83. in caeloque deum sedes et templa locarunt,
  84. per caelum volvi quia nox et luna videtur,
  85. luna dies et nox et noctis signa severa
  86. noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,
  87. nubila sol imbres nix venti fulmina grando
  88. et rapidi fremitus et murmura magna minarum.
  89. O genus infelix humanum, talia divis
  90. cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!
  91. quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis
  92. volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!
  93. nec pietas ullast velatum saepe videri
  94. vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras
  95. nec procumbere humi prostratum et pandere palmas
  96. ante deum delubra nec aras sanguine multo
  97. spargere quadrupedum nec votis nectere vota,
  98. sed mage pacata posse omnia mente tueri.
  99. nam cum suspicimus magni caelestia mundi
  100. templa super stellisque micantibus aethera fixum,
  101. et venit in mentem solis lunaeque viarum,
  102. tunc aliis oppressa malis in pectora cura
  103. illa quoque expergefactum caput erigere infit,
  104. ne quae forte deum nobis inmensa potestas
  105. sit, vario motu quae candida sidera verset;
  106. temptat enim dubiam mentem rationis egestas,
  107. ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,
  108. et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi
  109. et taciti motus hunc possint ferre laborem,
  110. an divinitus aeterna donata salute
  111. perpetuo possint aevi labentia tractu
  112. inmensi validas aevi contemnere viris.
  113. praeterea cui non animus formidine divum
  114. contrahitur, cui non correpunt membra pavore,
  115. fulminis horribili cum plaga torrida tellus
  116. contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
  117. non populi gentesque tremunt, regesque superbi
  118. corripiunt divum percussi membra timore,
  119. ne quod ob admissum foede dictumve superbe
  120. poenarum grave sit solvendi tempus adauctum?
  121. summa etiam cum vis violenti per mare venti
  122. induperatorem classis super aequora verrit
  123. cum validis pariter legionibus atque elephantis,
  124. non divom pacem votis adit ac prece quaesit
  125. ventorum pavidus paces animasque secundas?
  126. ne quiquam, quoniam violento turbine saepe
  127. correptus nihilo fertur minus ad vada leti.
  128. usque adeo res humanas vis abdita quaedam
  129. opterit et pulchros fascis saevasque secures
  130. proculcare ac ludibrio sibi habere videtur.
  131. denique sub pedibus tellus cum tota vacillat
  132. concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
  133. quid mirum si se temnunt mortalia saecla
  134. atque potestatis magnas mirasque relinquunt
  135. in rebus viris divum, quae cuncta gubernent?
  136. Quod super est, aes atque aurum ferrumque repertumst
  137. et simul argenti pondus plumbique potestas,
  138. ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat
  139. montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
  140. sive quod inter se bellum silvestre gerentes
  141. hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
  142. sive quod inducti terrae bonitate volebant
  143. pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
  144. sive feras interficere et ditescere praeda;
  145. nam fovea atque igni prius est venarier ortum
  146. quam saepire plagis saltum canibusque ciere.
  147. quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardor
  148. horribili sonitu silvas exederat altis
  149. a radicibus et terram percoxerat igni,
  150. manabat venis ferventibus in loca terrae
  151. concava conveniens argenti rivus et auri,
  152. aeris item et plumbi. quae cum concreta videbant
  153. posterius claro in terra splendere colore,
  154. tollebant nitido capti levique lepore,
  155. et simili formata videbant esse figura
  156. atque lacunarum fuerant vestigia cuique.
  157. tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
  158. quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
  159. et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse
  160. mucronum duci fastigia procudendo,
  161. ut sibi tela parent silvasque ut caedere possint
  162. materiemque dolare et levia radere tigna
  163. et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
  164. nec minus argento facere haec auroque parabant
  165. quam validi primum violentis viribus aeris,
  166. ne quiquam, quoniam cedebat victa potestas
  167. nec poterant pariter durum sufferre laborem.
  168. nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebat
  169. propter inutilitatem hebeti mucrone retusum;
  170. nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem.
  171. sic volvenda aetas commutat tempora rerum.
  172. quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
  173. porro aliud succedit et e contemptibus exit
  174. inque dies magis adpetitur floretque repertum
  175. laudibus et miro est mortalis inter honore.
  176. Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
  177. sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
  178. arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
  179. et lapides et item silvarum fragmina rami
  180. et flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum.
  181. posterius ferri vis est aerisque reperta.
  182. et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
  183. quo facilis magis est natura et copia maior.
  184. aere solum terrae tractabant, aereque belli
  185. miscebant fluctus et vulnera vasta serebant
  186. et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis
  187. omnia cedebant armatis nuda et inerma.
  188. inde minutatim processit ferreus ensis
  189. versaque in obprobrium species est falcis ahenae,
  190. et ferro coepere solum proscindere terrae
  191. exaequataque sunt creperi certamina belli.
  192. et prius est armatum in equi conscendere costas
  193. et moderarier hunc frenis dextraque vigere
  194. quam biiugo curru belli temptare pericla.
  195. et biiugo prius est quam bis coniungere binos
  196. et quam falciferos armatum escendere currus.
  197. inde boves Lucas turrito corpore, tetras,
  198. anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni
  199. sufferre et magnas Martis turbare catervas.
  200. sic alid ex alio peperit discordia tristis,
  201. horribile humanis quod gentibus esset in armis,
  202. inque dies belli terroribus addidit augmen.
  203. Temptarunt etiam tauros in moenere belli
  204. expertique sues saevos sunt mittere in hostis.
  205. et validos partim prae se misere leones
  206. cum doctoribus armatis saevisque magistris,
  207. qui moderarier his possent vinclisque tenere,
  208. ne quiquam, quoniam permixta caede calentes
  209. turbabant saevi nullo discrimine turmas,
  210. terrificas capitum quatientis undique cristas,
  211. nec poterant equites fremitu perterrita equorum
  212. pectora mulcere et frenis convertere in hostis.
  213. inritata leae iaciebant corpora saltu
  214. undique et adversum venientibus ora patebant
  215. et nec opinantis a tergo deripiebant
  216. deplexaeque dabant in terram volnere victos,
  217. morsibus adfixae validis atque unguibus uncis.
  218. iactabantque suos tauri pedibusque terebant
  219. et latera ac ventres hauribant supter equorum
  220. cornibus et terram minitanti mente ruebant.
  221. et validis socios caedebant dentibus apri
  222. tela infracta suo tinguentes sanguine saevi
  223. in se fracta suo tinguentes sanguine tela,
  224. permixtasque dabant equitum peditumque ruinas.
  225. nam transversa feros exibant dentis adactus
  226. iumenta aut pedibus ventos erecta petebant,
  227. ne quiquam, quoniam ab nervis succisa videres
  228. concidere atque gravi terram consternere casu.
  229. si quos ante domi domitos satis esse putabant,
  230. effervescere cernebant in rebus agundis
  231. volneribus clamore fuga terrore tumultu,
  232. nec poterant ullam partem redducere eorum;
  233. diffugiebat enim varium genus omne ferarum,
  234. ut nunc saepe boves Lucae ferro male mactae