De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. palantis comites com montis inter opacos
  2. quaerimus et magna dispersos voce ciemus.
  3. sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,
  4. unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
  5. verba repulsantes iterabant dicta referri.
  6. haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere
  7. finitimi fingunt et Faunos esse locuntur,
  8. quorum noctivago strepitu ludoque iocanti
  9. adfirmant volgo taciturna silentia rumpi
  10. chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
  11. tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
  12. et genus agricolum late sentiscere, quom Pan
  13. pinea semiferi capitis velamina quassans
  14. unco saepe labro calamos percurrit hiantis,
  15. fistula silvestrem ne cesset fundere musam.
  16. cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,
  17. ne loca deserta ab divis quoque forte putentur
  18. sola tenere. ideo iactant miracula dictis
  19. aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
  20. humanum genus est avidum nimis auricularum.
  21. Quod super est, non est mirandum qua ratione,
  22. per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
  23. haec loca per voces veniant aurisque lacessant,
  24. conloquium clausis foribus quoque saepe videmus;
  25. ni mirum quia vox per flexa foramina rerum
  26. incolumis transire potest, simulacra renutant;
  27. perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,
  28. qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.
  29. praeterea partis in cunctas dividitur vox,
  30. ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una
  31. dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis
  32. saepe solet scintilla suos se spargere in ignis.
  33. ergo replentur loca vocibus abdita retro,
  34. omnia quae circum fervunt sonituque cientur.
  35. at simulacra viis derectis omnia tendunt,
  36. ut sunt missa semel; qua propter cernere nemo
  37. saepe supra potis est, at voces accipere extra.
  38. et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum
  39. vox optunditur atque auris confusa penetrat
  40. et sonitum potius quam verba audire videmur.
  41. Hoc, qui sentimus sucum, lingua atque palatum
  42. plusculum habent in se rationis, plus operai.
  43. principio sucum sentimus in ore, cibum cum
  44. mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai
  45. siquis forte manu premere ac siccare .
  46. inde quod exprimimus per caulas omne palati
  47. diditur et rarae per flexa foramina linguae,
  48. hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,
  49. suaviter attingunt et suaviter omnia tractant
  50. umida linguai circum sudantia templa;
  51. at contra pungunt sensum lacerantque coorta,
  52. quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.
  53. deinde voluptas est e suco fine palati;
  54. cum vero deorsum per fauces praecipitavit,
  55. nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus;
  56. nec refert quicquam quo victu corpus alatur,
  57. dum modo quod capias concoctum didere possis
  58. artubus et stomachi tumidum servare tenorem.
  59. Nunc aliis alius qui sit cibus ut videamus,
  60. expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst,
  61. hoc tamen esse aliis possit perdulce videri,
  62. tantaque in his rebus distantia differitasque est,
  63. ut quod aliis cibus est aliis fuat acre venenum;
  64. est itaque ut serpens, hominis quae tacta salivis
  65. disperit ac sese mandendo conficit ipsa.
  66. praeterea nobis veratrum est acre venenum,
  67. at capris adipes et cocturnicibus auget.
  68. id quibus ut fiat rebus cognoscere possis,
  69. principio meminisse decet quae diximus ante,
  70. semina multimodis in rebus mixta teneri.
  71. porro omnes quae cumque cibum capiunt animantes,
  72. ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim
  73. extima membrorum circumcaesura ,
  74. proinde et seminibus constant variantque figura.
  75. semina cum porro distent, differre necessest
  76. intervalla viasque, foramina quae perhibemus,
  77. omnibus in membris et in ore ipsoque palato.
  78. esse minora igitur quaedam maioraque debent,
  79. esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,
  80. multa rutunda, modis multis multangula quaedam.
  81. namque figurarum ratio ut motusque reposcunt,
  82. proinde foraminibus debent differe figurae
  83. et variare viae proinde ac textura .
  84. hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum,
  85. illi, cui suave est, levissima corpora debent
  86. contractabiliter caulas intrare palati,
  87. at contra quibus est eadem res intus acerba,
  88. aspera ni mirum penetrant hamataque fauces.
  89. nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque.
  90. quippe ubi cui febris bili superante coorta est
  91. aut alia ratione aliquast vis excita morbi,
  92. perturbatur ibi iam totum corpus et omnes
  93. commutantur ibi positurae principiorum;
  94. fit prius ad sensum ut quae corpora conveniebant
  95. nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,
  96. quae penetrata queunt sensum progignere acerbum;
  97. utraque enim sunt in mellis commixta sapore;
  98. id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
  99. Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris
  100. tangat agam. primum res multas esse necessest
  101. unde fluens volvat varius se fluctus odorum,
  102. et fluere et mitti volgo spargique putandumst;
  103. verum aliis alius magis est animantibus aptus,
  104. dissimilis propter formas. ideoque per auras
  105. mellis apes quamvis longe ducuntur odore,
  106. volturiique cadaveribus; tum fissa ferarum
  107. ungula quo tulerit gressum promissa canum vis
  108. ducit, et humanum longe praesentit odorem
  109. Romulidarum arcis servator, candidus anser.
  110. sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
  111. pabula ducit et a taetro resilire veneno
  112. cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.
  113. Hic odor ipse igitur, naris qui cumque lacessit,
  114. est alio ut possit permitti longius alter;
  115. sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
  116. quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res
  117. quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.
  118. errabundus enim tarde venit ac perit ante
  119. paulatim facilis distractus in auras;
  120. ex alto primum quia vix emittitur ex re;
  121. nam penitus fluere atque recedere rebus odores
  122. significat quod fracta magis redolere videntur
  123. omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta.
  124. deinde videre licet maioribus esse creatum
  125. principiis quam vox, quoniam per saxea saepta
  126. non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.
  127. quare etiam quod olet non tam facile esse videbis
  128. investigare in qua sit regione locatum;
  129. refrigescit enim cunctando plaga per auras
  130. nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
  131. errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt.
  132. Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
  133. in generest, sed item species rerum atque colores
  134. non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,
  135. ut non sint aliis quaedam magis acria visu.
  136. quin etiam gallum noctem explaudentibus alis
  137. auroram clara consuetum voce vocare,
  138. noenu queunt rapidi contra constare leones
  139. inque tueri: ita continuo meminere fugai.
  140. ni mirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
  141. semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum,
  142. pupillas interfodiunt acremque dolorem
  143. praebent, ut nequeant contra durare feroces,
  144. cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,
  145. aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis
  146. exitus ex oculis liber datur, in remorando
  147. laedere ne possint ex ulla lumina parte.
  148. Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
  149. quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
  150. principio hoc dico, rerum simulacra vagari
  151. multa modis multis in cunctas undique partis
  152. tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
  153. obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
  154. quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu
  155. quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,
  156. corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
  157. tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.
  158. Centauros itaque et Scyllarum membra videmus
  159. Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
  160. quorum morte obita tellus amplectitur ossa;
  161. omnigenus quoniam passim simulacra feruntur,
  162. partim sponte sua quae fiunt in ipso,
  163. partim quae variis ab rebus cumque recedunt
  164. et quae confiunt ex horum facta figuris.
  165. nam certe ex vivo Centauri non fit imago,
  166. nulla fuit quoniam talis natura animata;
  167. verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,
  168. haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
  169. propter subtilem naturam et tenvia texta.
  170. cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
  171. quae cum mobiliter summa levitate feruntur,
  172. ut prius ostendi, facile uno commovet ictu
  173. quae libet una animum nobis subtilis imago;
  174. tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.
  175. haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
  176. quatinus hoc simile est illi, quod mente videmus
  177. atque oculis, simili fieri ratione necessest.
  178. Nunc igitur docui quoniam me forte leonum
  179. cernere per simulacra, oculos quae cumque lacessunt,
  180. scire licet mentem simili ratione moveri
  181. per simulacra leonum et cetera quae videt aeque
  182. nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.
  183. nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
  184. mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt
  185. haec eadem nostros animos quae cum vigilamus,
  186. usque adeo, certe ut videamur cernere eum quem
  187. rellicta vita iam mors et terra potitast.
  188. hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes
  189. corporis offecti sensus per membra quiescunt
  190. nec possunt falsum veris convincere rebus.
  191. praeterea meminisse iacet languetque sopore,
  192. nec dissentit eum mortis letique potitum
  193. iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
  194. quod super est, non est mirum simulacra moveri
  195. bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
  196. nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago.
  197. quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
  198. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  199. scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
  200. tanta est mobilitas et rerum copia tanta
  201. tantaque sensibili quovis est tempore in uno
  202. copia particularum, ut possit suppeditare.
  203. Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
  204. clarandumst, plane si res exponere avemus.
  205. quaeritur in primis quare, quod cuique libido
  206. venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.
  207. anne voluntatem nostram simulacra tuentur
  208. et simul ac volumus nobis occurrit imago,
  209. si mare, si terram cordist, si denique caelum?
  210. conventus hominum, pompam, convivia, pugnas,
  211. omnia sub verbone creat natura paratque?
  212. cum praesertim aliis eadem in regione locoque
  213. longe dissimilis animus res cogitet omnis.
  214. quid porro, in numerum procedere cum simulacra
  215. cernimus in somnis et mollia membra movere,
  216. mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt
  217. et repetunt oculis gestum pede convenienti?
  218. scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,
  219. nocturno facere ut possint in tempore ludos.
  220. an magis illud erit verum? quia tempore in uno,
  221. cum sentimus, id est cum vox emittitur una,
  222. tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
  223. propterea fit uti quovis in tempore quaeque
  224. praesto sint simulacra locis in quisque parata.
  225. tanta est mobilitas et rerum copia tanta.
  226. hoc ubi prima perit alioque est altera nata
  227. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  228. et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute
  229. cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt
  230. praeterea pereunt, nisi quae ex sese ipse paravit.
  231. ipse parat sese porro speratque futurum
  232. ut videat quod consequitur rem quamque: fit ergo.