De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. sensiferos motus, quae denique mente volutat.
  2. quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
  3. adtribuatur; east omnino nominis expers;
  4. qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat
  5. nec magis e parvis et levibus ex elementis;
  6. sensiferos motus quae didit prima per artus.
  7. prima cietur enim, parvis perfecta figuris,
  8. inde calor motus et venti caeca potestas
  9. accipit, inde , inde omnia mobilitantur:
  10. concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt
  11. omnia, postremis datur ossibus atque medullis
  12. sive voluptas est sive est contrarius ardor.
  13. nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
  14. permanare malum, quin omnia perturbentur
  15. usque adeo ut vitae desit locus atque animai
  16. diffugiant partes per caulas corporis omnis.
  17. sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
  18. motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.
  19. Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
  20. compta modis vigeant rationem reddere aventem
  21. abstrahit invitum patrii sermonis egestas;
  22. sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
  23. inter enim cursant primordia principiorum
  24. motibus inter se, nihil ut secernier unum
  25. possit nec spatio fieri divisa potestas,
  26. sed quasi multae vis unius corporis extant.
  27. quod genus in quovis animantum viscere volgo
  28. est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
  29. omnibus est unum perfectum corporis augmen,
  30. sic calor atque et venti caeca potestas
  31. mixta creant unam naturam et mobilis illa
  32. vis, initum motus ab se quae dividit ollis,
  33. sensifer unde oritur primum per viscera motus.
  34. nam penitus prorsum latet haec natura subestque
  35. nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro
  36. atque anima est animae proporro totius ipsa.
  37. quod genus in nostris membris et corpore toto
  38. mixta latens animi vis est animaeque potestas,
  39. corporibus quia de parvis paucisque creatast,
  40. sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis
  41. corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
  42. proporrost anima et dominatur corpore toto.
  43. consimili ratione necessest ventus et
  44. et calor inter se vigeant commixta per artus
  45. atque aliis aliud subsit magis emineatque,
  46. ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,
  47. ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas
  48. interemant sensum diductaque solvant.
  49. est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
  50. cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;
  51. est et frigida multa, comes formidinis, aura,
  52. quae ciet horrorem membris et concitat artus;
  53. est etiam quoque pacati status ille,
  54. pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.
  55. sed calidi plus est illis quibus acria corda
  56. iracundaque mens facile effervescit in ira,
  57. quo genere in primis vis est violenta leonum,
  58. pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
  59. nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
  60. at ventosa magis cervorum frigida mens est
  61. et gelidas citius per viscera concitat auras,
  62. quae tremulum faciunt membris existere motum.
  63. at natura boum placido magis vivit
  64. nec nimis irai fax umquam subdita percit
  65. fumida, suffundens caecae caliginis umbra,
  66. nec gelidis torpet telis perfixa pavoris;
  67. interutrasque sitast cervos saevosque leones.
  68. sic hominum genus est: quamvis doctrina politos
  69. constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
  70. naturae cuiusque animi vestigia prima.
  71. nec radicitus evelli mala posse putandumst,
  72. quin proclivius hic iras decurrat ad acris,
  73. ille metu citius paulo temptetur, at ille
  74. tertius accipiat quaedam clementius aequo.
  75. inque aliis rebus multis differre necessest
  76. naturas hominum varias moresque sequacis;
  77. quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas
  78. nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
  79. principiis, unde haec oritur variantia rerum.
  80. illud in his rebus video firmare potesse,
  81. usque adeo naturarum vestigia linqui
  82. parvola, quae nequeat ratio depellere nobis,
  83. ut nihil inpediat dignam dis degere vitam.
  84. Haec igitur natura tenetur corpore ab omni
  85. ipsaque corporis est custos et causa salutis;
  86. nam communibus inter se radicibus haerent
  87. nec sine pernicie divelli posse videntur.
  88. quod genus e thuris glaebis evellere odorem
  89. haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
  90. sic animi atque animae naturam corpore toto
  91. extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.
  92. inplexis ita principiis ab origine prima
  93. inter se fiunt consorti praedita vita,
  94. nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur
  95. corporis atque animi seorsum sentire potestas,
  96. sed communibus inter eas conflatur utrimque
  97. motibus accensus nobis per viscera sensus.
  98. Praeterea corpus per se nec gignitur umquam
  99. nec crescit neque post mortem durare videtur.
  100. non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem,
  101. qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,
  102. sed manet incolumis, non, inquam, sic animai
  103. discidium possunt artus perferre relicti,
  104. sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.
  105. ex ineunte aevo sic corporis atque animai
  106. mutua vitalis discunt contagia motus,
  107. maternis etiam membris alvoque reposta,
  108. discidium ut nequeat fieri sine peste maloque;
  109. ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,
  110. coniunctam quoque naturam consistere eorum.
  111. Quod super est, siquis corpus sentire refutat
  112. atque animam credit permixtam corpore toto
  113. suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,
  114. vel manifestas res contra verasque repugnat.
  115. quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
  116. si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?
  117. 'at dimissa anima corpus caret undique sensu.'
  118. perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo
  119. multaque praeterea perdit quom expellitur aevo.
  120. Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
  121. sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,
  122. difficilest, contra cum sensus ducat eorum;
  123. sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas,
  124. fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
  125. lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
  126. quod foribus non fit; neque enim, qua cernimus ipsi,
  127. ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
  128. praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
  129. iam magis exemptis oculis debere videtur
  130. cernere res animus sublatis postibus ipsis.
  131. Illud in his rebus nequaquam sumere possis,
  132. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  133. corporis atque animi primordia singula primis
  134. adposita alternis, variare ac nectere membra.
  135. nam cum multo sunt animae elementa minora
  136. quam quibus e corpus nobis et viscera constant,
  137. tum numero quoque concedunt et rara per artus
  138. dissita sunt, dum taxat ut hoc promittere possis,
  139. quantula prima queant nobis iniecta ciere
  140. corpora sensiferos motus in corpore, tanta
  141. intervalla tenere exordia prima animai.
  142. nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum
  143. corpore nec membris incussam sidere cretam,
  144. nec nebulam noctu neque arani tenvia fila
  145. obvia sentimus, quando obretimur euntes,
  146. nec supera caput eiusdem cecidisse vietam
  147. vestem nec plumas avium papposque volantis,
  148. qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,
  149. nec repentis itum cuiusvis cumque animantis
  150. sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,
  151. corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
  152. usque adeo prius est in nobis multa ciendum
  153. quam primordia sentiscant concussa animai,
  154. semina corporibus nostris inmixta per artus,
  155. et quam in his intervallis tuditantia possint
  156. concursare coire et dissultare vicissim.
  157. Et magis est animus vitai claustra
  158. et dominantior ad vitam quam vis animai.
  159. nam sine mente animoque nequit residere per artus
  160. temporis exiguam partem pars ulla animai,
  161. sed comes insequitur facile et discedit in auras
  162. et gelidos artus in leti frigore linquit.
  163. at manet in vita cui mens animusque remansit,
  164. quamvis est circum caesis lacer undique membris;
  165. truncus adempta anima circum membrisque remota
  166. vivit et aetherias vitalis suscipit auras;
  167. si non omnimodis, at magna parte animai
  168. privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;
  169. ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
  170. incolumis, stat cernundi vivata potestas,
  171. dum modo ne totum corrumpas luminis orbem
  172. et circum caedas aciem solamque relinquas;
  173. id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
  174. at si tantula pars oculi media illa peresa est,
  175. occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
  176. incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.
  177. hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.
  178. Nunc age, nativos animantibus et mortalis
  179. esse animos animasque levis ut noscere possis,
  180. conquisita diu dulcique reperta labore
  181. digna tua pergam disponere carmina vita.
  182. tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum
  183. atque animam verbi causa cum dicere pergam,
  184. mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,
  185. qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.
  186. Principio quoniam tenuem constare minutis
  187. corporibus docui multoque minoribus esse
  188. principiis factam quam liquidus umor aquai
  189. aut nebula aut fumus —; nam longe mobilitate
  190. praestat et a tenui causa magis icta movetur,
  191. quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;
  192. quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
  193. exhalare vaporem altaria ferreque fumum;
  194. nam procul haec dubio nobis simulacra
  195. nunc igitur quoniam quassatis undique vasis
  196. diffluere umorem et laticem discedere cernis,
  197. et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
  198. crede animam quoque diffundi multoque perire
  199. ocius et citius dissolvi in corpora prima,
  200. cum semel ex hominis membris ablata recessit;
  201. quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,
  202. cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
  203. ac rarefactum detracto sanguine venis,
  204. qui credas posse hanc cohiberier ullo,
  205. corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?
  206. Praeterea gigni pariter cum corpore et una
  207. crescere sentimus pariterque senescere mentem.
  208. nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur
  209. corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.
  210. inde ubi robustis adolevit viribus aetas,
  211. consilium quoque maius et auctior est animi vis.
  212. post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
  213. corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
  214. claudicat ingenium, delirat lingua labat mens,
  215. omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
  216. ergo dissolui quoque convenit omnem animai
  217. naturam, ceu fumus, in altas auras;
  218. quando quidem gigni pariter pariterque videmus
  219. crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
  220. Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
  221. suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
  222. sic animum curas acris luctumque metumque;
  223. quare participem leti quoque convenit esse.
  224. quin etiam morbis in corporis avius errat
  225. saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
  226. inter dumque gravi lethargo fertur in altum
  227. aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
  228. unde neque exaudit voces nec noscere voltus
  229. illorum potis est, ad vitam qui revocantes
  230. circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
  231. quare animum quoque dissolui fateare necessest,
  232. quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
  233. nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
  234. multorum exitio perdocti quod sumus ante.
  235. et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  236. et pariter mentem sanari corpus inani
  237. denique cor, hominem cum vini vis penetravit
  238. acris et in venas discessit diditus ardor,
  239. consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
  240. crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
  241. nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
  242. et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
  243. cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
  244. conturbare animam consuevit corpore in ipso?
  245. at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
  246. significant, paulo si durior insinuarit
  247. causa, fore ut pereant aevo privata futuro.
  248. Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
  249. ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
  250. concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
  251. desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat
  252. inconstanter, et in iactando membra fatigat,
  253. ni mirum quia vis morbi distracta per artus
  254. turbat agens animam, spumans ut in aequore salso
  255. ventorum validis fervescunt viribus undae.
  256. exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
  257. adficiuntur et omnino quod semina vocis
  258. eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
  259. qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
  260. desipientia fit, quia vis animi atque animai
  261. conturbatur et, ut docui, divisa seorsum
  262. disiectatur eodem illo distracta veneno.
  263. inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
  264. in latebras acer corrupti corporis umor,
  265. tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
  266. paulatim redit in sensus animamque receptat.
  267. haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
  268. iactentur miserisque modis distracta laborent,
  269. cur eadem credis sine corpore in aperto
  270. cum validis ventis aetatem degere posse?
  271. Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  272. cernimus et flecti medicina posse videmus,
  273. id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
  274. addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
  275. aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
  276. commutare animum qui cumque adoritur et infit
  277. aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
  278. at neque transferri sibi partis nec tribui vult
  279. inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
  280. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  281. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  282. ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
  283. mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
  284. usque adeo falsae rationi vera videtur
  285. res occurrere et effugium praecludere eunti
  286. ancipitique refutatu convincere falsum.
  287. Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
  288. et membratim vitalem deperdere sensum;
  289. in pedibus primum digitos livescere et unguis,
  290. inde pedes et crura mori, post inde per artus
  291. ire alios tractim gelidi vestigia leti.
  292. scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
  293. tempore sincera existit, mortalis habendast.
  294. quod si forte putas ipsam se posse per artus
  295. introsum trahere et partis conducere in unum
  296. atque ideo cunctis sensum diducere membris,
  297. at locus ille tamen, quo copia tanta animai
  298. cogitur, in sensu debet maiore videri;
  299. qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus ante,
  300. dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
  301. quin etiam si iam libeat concedere falsum
  302. et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
  303. lumina qui lincunt moribundi particulatim,
  304. mortalem tamen esse animam fateare necesse
  305. nec refert utrum pereat dispersa per auras
  306. an contracta suis e partibus obbrutescat,
  307. quando hominem totum magis ac magis undique sensus
  308. deficit et vitae minus et minus undique restat.
  309. Et quoniam mens est hominis pars una locoque
  310. fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
  311. atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,
  312. et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
  313. secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
  314. sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
  315. sic animus per se non quit sine corpore et ipso
  316. esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,
  317. sive aliud quid vis potius coniunctius ei
  318. fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
  319. Denique corporis atque animi vivata potestas
  320. inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
  321. nec sine corpore enim vitalis edere motus
  322. sola potest animi per se natura nec autem
  323. cassum anima corpus durare et sensibus uti.
  324. scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
  325. dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
  326. sic anima atque animus per se nil posse videtur.
  327. ni mirum quia per venas et viscera mixtim,
  328. per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
  329. nec magnis intervallis primordia possunt
  330. libera dissultare, ideo conclusa moventur
  331. sensiferos motus, quos extra corpus in auras
  332. haut possunt post mortem eiecta moveri
  333. propterea quia non simili ratione tenentur;
  334. corpus enim atque animans erit , si cohibere
  335. sese anima atque in eos poterit concludere motus,
  336. quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.
  337. quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
  338. tegmine et eiectis extra vitalibus auris
  339. dissolui sensus animi fateare necessest
  340. atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
  341. Denique cum corpus nequeat perferre animai
  342. discidium, quin in taetro tabescat odore,
  343. quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
  344. emanarit uti fumus diffusa animae vis,
  345. atque ideo tanta mutatum putre ruina
  346. conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
  347. fundamenta foras manant animaeque per artus
  348. perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
  349. atque foramina? multimodis ut noscere possis
  350. dispertitam animae naturam exisse per artus
  351. et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
  352. quam prolapsa foras enaret in auras.
  353. Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
  354. saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
  355. ire anima ac toto solui de corpore tota
  356. et quasi supremo languescere tempore voltus
  357. molliaque exsangui cadere omnia corpore membra.
  358. quod genus est, animo male factum cum perhibetur
  359. aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
  360. extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
  361. conquassatur enim tum mens animaeque potestas
  362. omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
  363. ut gravior paulo possit dissolvere causa.
  364. Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
  365. inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
  366. non modo non omnem possit durare per aevom,
  367. sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
  368. nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
  369. ire foras animam incolumem de corpore toto,
  370. nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
  371. verum deficere in certa regione locatam;
  372. ut sensus alios in parti quemque sua scit
  373. dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
  374. non tam se moriens dissolvi conquereretur,
  375. sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.
  376. Denique cur animi numquam mens consiliumque
  377. gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
  378. sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
  379. si non certa loca ad nascendum reddita cuique
  380. sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
  381. atque ita multimodis partitis artubus esse,
  382. membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
  383. usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
  384. fluminibus solitast neque in igni gignier algor.
  385. Praeterea si inmortalis natura animaist
  386. et sentire potest secreta a corpore nostro,
  387. quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.
  388. nec ratione alia nosmet proponere nobis
  389. possumus infernas animas Acherunte vagare.
  390. pictores itaque et scriptorum saecla priora
  391. sic animas intro duxerunt sensibus auctas.
  392. at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa
  393. esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;
  394. haud igitur per se possunt sentire neque esse.
  395. Et quoniam toto sentimus corpore inesse
  396. vitalem sensum et totum esse animale videmus,
  397. si subito medium celeri praeciderit ictu
  398. vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,
  399. dispertita procul dubio quoque vis animai
  400. et discissa simul cum corpore dissicietur.
  401. at quod scinditur et partis discedit in ullas,
  402. scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.
  403. falciferos memorant currus abscidere membra
  404. saepe ita de subito permixta caede calentis,
  405. ut tremere in terra videatur ab artubus id quod
  406. decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis
  407. mobilitate mali non quit sentire dolorem;
  408. et simul in pugnae studio quod dedita mens est,
  409. corpore relicuo pugnam caedesque petessit,
  410. nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe
  411. inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,
  412. nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.
  413. inde alius conatur adempto surgere crure,
  414. cum digitos agitat propter moribundus humi pes.
  415. et caput abscisum calido viventeque trunco
  416. servat humi voltum vitalem oculosque patentis,
  417. donec reliquias animai reddidit omnes.
  418. quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti
  419. serpentis cauda, procero corpore, utrumque
  420. sit libitum in multas partis discidere ferro,
  421. omnia iam sorsum cernes ancisa recenti
  422. volnere tortari et terram conspargere tabo,
  423. ipsam seque retro partem petere ore priorem,
  424. volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.
  425. omnibus esse igitur totas dicemus in illis
  426. particulis animas? at ea ratione sequetur
  427. unam animantem animas habuisse in corpore multas.
  428. ergo divisast ea quae fuit una simul cum
  429. corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,
  430. in multas quoniam partis disciditur aeque.
  431. Praeterea si inmortalis natura animai
  432. constat et in corpus nascentibus insinuatur,
  433. cur super ante actam aetatem meminisse nequimus
  434. nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?
  435. nam si tanto operest animi mutata potestas,
  436. omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,
  437. non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;
  438. qua propter fateare necessest quae fuit ante
  439. interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.
  440. Praeterea si iam perfecto corpore nobis
  441. inferri solitast animi vivata potestas
  442. tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,
  443. haud ita conveniebat uti cum corpore et una
  444. cum membris videatur in ipso sanguine cresse,
  445. sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam
  446. convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.
  447. quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst
  448. expertis animas nec leti lege solutas;
  449. nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst
  450. corporibus nostris extrinsecus insinuatas,
  451. quod fieri totum contra manifesta docet res
  452. ita conexa est per venas viscera nervos
  453. ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;
  454. morbus ut indicat et gelidai stringor aquai
  455. et lapis oppressus subitis e frugibus
  456. nec, tam contextae cum sint, exire videntur
  457. incolumes posse et salvas exsolvere sese
  458. omnibus e nervis atque ossibus articulisque,
  459. quod si forte putas extrinsecus insinuatam
  460. permanare animam nobis per membra solere,
  461. tanto quique magis cum corpore fusa peribit;
  462. quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;
  463. dispertitur enim per caulas corporis omnis.
  464. ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,
  465. disperit atque aliam naturam sufficit ex se,
  466. sic anima atque animus quamvis est integra recens in
  467. corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,
  468. dum quasi per caulas omnis diduntur in artus
  469. particulae quibus haec animi natura creatur,
  470. quae nunc in nostro dominatur corpore nata
  471. ex illa quae tunc periit partita per artus.
  472. quapropter neque natali privata videtur
  473. esse die natura animae nec funeris expers.
  474. Semina praeterea linquontur necne animai
  475. corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,
  476. haut erit ut merito inmortalis possit haberi,
  477. partibus amissis quoniam libata recessit.
  478. sin ita sinceris membris ablata profugit,
  479. ut nullas partis in corpore liquerit ex se,
  480. unde cadavera rancenti iam viscere vermes
  481. expirant atque unde animantum copia tanta
  482. exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?
  483. quod si forte animas extrinsecus insinuari?
  484. vermibus et privas in corpora posse venire
  485. credis nec reputas cur milia multa animarum
  486. conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut
  487. quaerendum videatur et in discrimen agendum,
  488. utrum tandem animae venentur semina quaeque
  489. vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,
  490. an quasi corporibus perfectis insinuentur.
  491. at neque cur faciant ipsae quareve laborent
  492. dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,
  493. sollicitae volitant morbis alguque fameque;
  494. corpus enim magis his vitiis adfine laborat,
  495. et mala multa animus contage fungitur eius.
  496. sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,
  497. cum subeant; at qua possint via nulla videtur.
  498. haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.
  499. nec tamen est ut qui cum perfectis insinuentur
  500. corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse
  501. conexae neque consensu contagia fient.
  502. Denique cur acris violentia triste leonum
  503. seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?
  504. a patribus datur et a patrius pavor incitat artus,
  505. et iam cetera de genere hoc cur omnia membris
  506. ex ineunte aevo generascunt ingenioque,
  507. si non, certa suo quia semine seminioque
  508. vis animi pariter crescit cum corpore quoque?
  509. quod si inmortalis foret et mutare soleret
  510. corpora, permixtis animantes moribus essent,
  511. effugeret canis Hyrcano de semine saepe
  512. cornigeri incursum cervi tremeretque per auras
  513. accipiter fugiens veniente columba,
  514. desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
  515. illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt
  516. inmortalem animam mutato corpore flecti;
  517. quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;
  518. traiciuntur enim partes atque ordine migrant;
  519. quare dissolui quoque debent posse per artus,
  520. denique ut intereant una cum corpore cunctae.
  521. sin animas hominum dicent in corpora semper
  522. ire humana, tamen quaeram cur e sapienti
  523. stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,
  524. si non, certa suo quia semine seminioque
  525. nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.
  526. scilicet in tenero tenerascere corpore mentem
  527. confugient. quod si iam fit, fateare necessest
  528. mortalem esse animam, quoniam mutata per artus
  529. tanto opere amittit vitam sensumque priorem.
  530. quove modo poterit pariter cum corpore quoque
  531. confirmata cupitum aetatis tangere florem
  532. vis animi, nisi erit consors in origine prima?
  533. quidve foras sibi vult membris exire senectis?
  534. an metuit conclusa manere in corpore putri
  535. et domus aetatis spatio ne fessa vetusto
  536. obruat? at non sunt immortali ulla pericla.
  537. Denique conubia ad Veneris partusque ferarum
  538. esse animas praesto deridiculum esse videtur,
  539. expectare immortalis mortalia membra
  540. innumero numero certareque praeproperanter
  541. inter se quae prima potissimaque insinuetur;
  542. si non forte ita sunt animarum foedera pacta,
  543. ut quae prima volans advenerit insinuetur
  544. prima neque inter se contendant viribus hilum.
  545. Denique in aethere non arbor, non aequore in alto
  546. nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis
  547. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.
  548. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.
  549. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  550. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  551. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  552. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  553. posset et innasci quavis in parte soleret,
  554. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  555. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  556. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  557. sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  558. totum posse extra corpus durare genique.
  559. quare, corpus ubi interiit, periisse necessest
  560. confiteare animam distractam in corpore toto.
  561. quippe etenim mortale aeterno iungere et una
  562. consentire putare et fungi mutua posse
  563. desiperest; quid enim diversius esse putandumst
  564. aut magis inter se disiunctum discrepitansque,
  565. quam mortale quod est inmortali atque perenni
  566. iunctum in concilio saevas tolerare procellas?
  567. praeterea quaecumque manent aeterna necessest
  568. aut quia sunt solido cum corpore respuere ictus
  569. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  570. dissociare intus partis, ut materiai
  571. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  572. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  573. plagarum quia sunt expertia sicut inanest,
  574. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  575. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  576. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  577. sicut summarum summast aeterna, neque extra
  578. quis locus est quo diffugiant neque corpora sunt quae
  579. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  580. Quod si forte ideo magis inmortalis habendast,
  581. quod vitalibus ab rebus munita tenetur,
  582. aut quia non veniunt omnino aliena salutis,
  583. aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt
  584. pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,
  585. ---
  586. praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,
  587. advenit id quod eam de rebus saepe futuris
  588. macerat inque metu male habet curisque fatigat,
  589. praeteritisque male admissis peccata remordent.
  590. adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,
  591. adde quod in nigras lethargi mergitur undas.
  592. Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,
  593. quandoquidem natura animi mortalis habetur.
  594. et vel ut ante acto nihil tempore sensimus aegri,
  595. ad confligendum venientibus undique Poenis,
  596. omnia cum belli trepido concussa tumultu
  597. horrida contremuere sub altis aetheris auris,
  598. in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum
  599. omnibus humanis esset terraque marique,
  600. sic, ubi non erimus, cum corporis atque animai
  601. discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti,
  602. scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,
  603. accidere omnino poterit sensumque movere,
  604. non si terra mari miscebitur et mare caelo.
  605. et si iam nostro sentit de corpore postquam
  606. distractast animi natura animaeque potestas,
  607. nil tamen est ad nos, qui comptu coniugioque
  608. corporis atque animae consistimus uniter apti.
  609. nec, si materiem nostram collegerit aetas
  610. post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est,
  611. atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,
  612. pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,
  613. interrupta semel cum sit repetentia nostri.
  614. et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante
  615. qui fuimus, neque iam de illis nos adficit angor.
  616. nam cum respicias inmensi temporis omne
  617. praeteritum spatium, tum motus materiai
  618. multimodi quam sint, facile hoc adcredere possis,
  619. semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta
  620. haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.
  621. nec memori tamen id quimus reprehendere mente;
  622. inter enim iectast vitai pausa vageque
  623. deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.
  624. debet enim, misere si forte aegreque futurumst;
  625. ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit
  626. accidere. id quoniam mors eximit, esseque prohibet
  627. illum cui possint incommoda conciliari,
  628. scire licet nobis nihil esse in morte timendum
  629. nec miserum fieri qui non est posse, neque hilum
  630. differre an nullo fuerit iam tempore natus,
  631. mortalem vitam mors cum inmortalis ademit.
  632. Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,
  633. post mortem fore ut aut putescat corpore posto
  634. aut flammis interfiat malisve ferarum,
  635. scire licet non sincerum sonere atque subesse
  636. caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse
  637. credere se quemquam sibi sensum in morte futurum;
  638. non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde
  639. nec radicitus e vita se tollit et eicit,
  640. sed facit esse sui quiddam super inscius ipse.
  641. vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,
  642. corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,
  643. ipse sui miseret; neque enim se dividit illim
  644. nec removet satis a proiecto corpore et illum
  645. se fingit sensuque suo contaminat astans.
  646. hinc indignatur se mortalem esse creatum
  647. nec videt in vera nullum fore morte alium se,
  648. qui possit vivus sibi se lugere peremptum
  649. stansque iacentem se lacerari urive dolere.
  650. nam si in morte malumst malis morsuque ferarum
  651. tractari, non invenio qui non sit acerbum
  652. ignibus inpositum calidis torrescere flammis
  653. aut in melle situm suffocari atque rigere
  654. frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,
  655. urgerive superne obrutum pondere terrae.
  656. 'Iam iam non domus accipiet te laeta neque uxor
  657. optima, nec dulces occurrent oscula nati
  658. praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.
  659. non poteris factis florentibus esse tuisque
  660. praesidium. misero misere' aiunt 'omnia ademit
  661. una dies infesta tibi tot praemia vitae.'
  662. illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum
  663. iam desiderium rerum super insidet una.'
  664. quod bene si videant animo dictisque sequantur,
  665. dissoluant animi magno se angore metuque.
  666. 'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi
  667. quod super est cunctis privatus doloribus aegris;
  668. at nos horrifico cinefactum te prope busto
  669. insatiabiliter deflevimus, aeternumque
  670. nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'
  671. illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari
  672. tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,
  673. cur quisquam aeterno possit tabescere luctu.
  674. Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque
  675. pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,
  676. ex animo ut dicant: 'brevis hic est fructus homullis;
  677. iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'
  678. tam quam in morte mali cum primis hoc sit eorum,
  679. quod sitis exurat miseros atque arida torrat,
  680. aut aliae cuius desiderium insideat rei.
  681. nec sibi enim quisquam tum se vitamque requiret,
  682. cum pariter mens et corpus sopita quiescunt;
  683. nam licet aeternum per nos sic esse soporem,
  684. nec desiderium nostri nos adficit ullum,
  685. et tamen haud quaquam nostros tunc illa per artus
  686. longe ab sensiferis primordia motibus errant,
  687. cum correptus homo ex somno se colligit ipse.
  688. multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,
  689. si minus esse potest quam quod nihil esse videmus;
  690. maior enim turbae disiectus materiai
  691. consequitur leto nec quisquam expergitus extat,
  692. frigida quem semel est vitai pausa secuta.
  693. Denique si vocem rerum natura repente.
  694. mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa:
  695. 'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris
  696. luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles?
  697. nam si grata fuit tibi vita ante acta priorque
  698. et non omnia pertusum congesta quasi in vas
  699. commoda perfluxere atque ingrata interiere;
  700. cur non ut plenus vitae conviva recedis
  701. aequo animoque capis securam, stulte, quietem?
  702. sin ea quae fructus cumque es periere profusa
  703. vitaque in offensost, cur amplius addere quaeris,
  704. rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,
  705. non potius vitae finem facis atque laboris?
  706. nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,
  707. quod placeat, nihil est; eadem sunt omnia semper.
  708. si tibi non annis corpus iam marcet et artus
  709. confecti languent, eadem tamen omnia restant,
  710. omnia si perges vivendo vincere saecla,
  711. atque etiam potius, si numquam sis moriturus',
  712. quid respondemus, nisi iustam intendere litem
  713. naturam et veram verbis exponere causam?
  714. grandior hic vero si iam seniorque queratur
  715. atque obitum lamentetur miser amplius aequo,
  716. non merito inclamet magis et voce increpet acri:
  717. 'aufer abhinc lacrimas, baratre, et compesce querellas.
  718. omnia perfunctus vitai praemia marces;
  719. sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis,
  720. inperfecta tibi elapsast ingrataque vita,
  721. et nec opinanti mors ad caput adstitit ante
  722. quam satur ac plenus possis discedere rerum.
  723. nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte
  724. aequo animoque, age dum, magnis concede necessis?'
  725. iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;
  726. cedit enim rerum novitate extrusa vetustas
  727. semper, et ex aliis aliud reparare necessest.
  728. Nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra;
  729. materies opus est, ut crescant postera saecla;
  730. quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
  731. nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.
  732. sic alid ex alio numquam desistet oriri
  733. vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
  734. respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
  735. temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
  736. hoc igitur speculum nobis natura futuri
  737. temporis exponit post mortem denique nostram.
  738. numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
  739. quicquam, non omni somno securius exstat?
  740. Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo
  741. prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.
  742. nec miser inpendens magnum timet saxum
  743. Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;
  744. sed magis in vita divom metus urget inanis
  745. mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.
  746. nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem
  747. nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam
  748. perpetuam aetatem possunt reperire profecto.
  749. quam libet immani proiectu corporis exstet,
  750. qui non sola novem dispessis iugera membris
  751. optineat, sed qui terrai totius orbem,
  752. non tamen aeternum poterit perferre dolorem
  753. nec praebere cibum proprio de corpore semper.
  754. sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem
  755. quem volucres lacerant atque exest anxius angor
  756. aut alia quavis scindunt cuppedine curae.
  757. Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est,
  758. qui petere a populo fasces saevasque secures
  759. imbibit et semper victus tristisque recedit.
  760. nam petere imperium, quod inanest nec datur umquam,
  761. atque in eo semper durum sufferre laborem,
  762. hoc est adverso nixantem trudere monte
  763. saxum, quod tamen e summo iam vertice rusum
  764. volvitur et plani raptim petit aequora campi.
  765. deinde animi ingratam naturam pascere semper
  766. atque explere bonis rebus satiareque numquam,
  767. quod faciunt nobis annorum tempora, circum
  768. cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,
  769. nec tamen explemur vitai fructibus umquam,
  770. hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas
  771. quod memorant laticem pertusum congerere in vas,
  772. quod tamen expleri nulla ratione potestur.
  773. Cerberus et Furiae iam vero et lucis egestas,
  774. Tartarus horriferos eructans faucibus aestus!
  775. qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto;
  776. sed metus in vita poenarum pro male factis
  777. est insignibus insignis scelerisque luela,
  778. carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
  779. verbera carnifices robur pix lammina taedae;
  780. quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
  781. praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
  782. nec videt interea qui terminus esse malorum
  783. possit nec quae sit poenarum denique finis,
  784. atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant.
  785. hic Acherusia fit stultorum denique vita.
  786. Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis.
  787. 'lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
  788. qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
  789. inde alii multi reges rerumque potentes
  790. occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
  791. ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum
  792. stravit iterque dedit legionibus ire per altum
  793. ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
  794. et contempsit equis insultans murmura ponti,
  795. lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
  796. Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
  797. ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
  798. adde repertores doctrinarum atque leporum,
  799. adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
  800. sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
  801. denique Democritum post quam matura vetustas
  802. admonuit memores motus languescere mentis,
  803. sponte sua leto caput obvius optulit ipse.
  804. ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,
  805. qui genus humanum ingenio superavit et omnis
  806. restinxit stellas exortus ut aetherius sol.
  807. tu vero dubitabis et indignabere obire?
  808. mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,
  809. qui somno partem maiorem conteris aevi,
  810. et viligans stertis nec somnia cernere cessas
  811. sollicitamque geris cassa formidine mentem
  812. nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
  813. ebrius urgeris multis miser undique curis
  814. atque animo incerto fluitans errore vagaris.'
  815. Si possent homines, proinde ac sentire videntur
  816. pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget,
  817. e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
  818. tanta mali tam quam moles in pectore constet,
  819. haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus
  820. quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper,
  821. commutare locum, quasi onus deponere possit.
  822. exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
  823. esse domi quem pertaesumst, subitoque revertit,
  824. quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
  825. currit agens mannos ad villam praecipitanter
  826. auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;
  827. oscitat extemplo, tetigit cum limina villae,
  828. aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,
  829. aut etiam properans urbem petit atque revisit.
  830. hoc se quisque modo fugit, at quem scilicet, ut fit,
  831. effugere haut potis est: ingratius haeret et odit
  832. propterea, morbi quia causam non tenet aeger;
  833. quam bene si videat, iam rebus quisque relictis
  834. naturam primum studeat cognoscere rerum,
  835. temporis aeterni quoniam, non unius horae,
  836. ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis
  837. aetas, post mortem quae restat cumque manendo.
  838. Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
  839. quae mala nos subigit vitai tanta cupido?
  840. certe equidem finis vitae mortalibus adstat
  841. nec devitari letum pote, quin obeamus.
  842. praeterea versamur ibidem atque insumus usque
  843. nec nova vivendo procuditur ulla voluptas;
  844. sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur
  845. cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus
  846. et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.
  847. posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,
  848. quidve ferat nobis casus quive exitus instet.
  849. nec prorsum vitam ducendo demimus hilum
  850. tempore de mortis nec delibare valemus,
  851. quo minus esse diu possimus forte perempti.
  852. proinde licet quod vis vivendo condere saecla,
  853. mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,
  854. nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
  855. lumine qui finem vitai fecit, et ille,
  856. mensibus atque annis qui multis occidit ante.
  1. Avia Pieridum peragro loca nullius ante
  2. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  3. atque haurire, iuvatque novos decerpere flores
  4. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  5. unde prius nulli velarint tempora musae;
  6. primum quod magnis doceo de rebus et artis
  7. religionum animum nodis exsolvere pergo,
  8. deinde quod obscura de re tam lucida pango
  9. carmina musaeo contingens cuncta lepore.
  10. id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
  11. nam vel uti pueris absinthia taetra medentes
  12. cum dare conantur, prius oras pocula circum
  13. contingunt mellis dulci flavoque liquore,
  14. ut puerorum aetas inprovida ludificetur
  15. labrorum tenus, interea perpotet amarum
  16. absinthi laticem deceptaque non capiatur,
  17. sed potius tali facto recreata valescat,
  18. sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
  19. tristior esse quibus non est tractata, retroque
  20. volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
  21. carmine Pierio rationem exponere nostram
  22. et quasi musaeo dulci contingere melle;
  23. si tibi forte animum tali ratione tenere
  24. versibus in nostris possem, dum percipis omnem
  25. naturam rerum ac persentis utilitatem.
  26. Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum
  27. qualia sint et quam variis distantia formis
  28. sponte sua volitent aeterno percita motu
  29. quoque modo possit res ex his quaeque creari,
  30. nunc agere incipiam tibi quod vehementer ad has res
  31. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  32. quae quasi membranae vel cortex nominitandast,
  33. atque animi quoniam docui natura quid esset
  34. et quibus e rebus cum corpore compta vigeret
  35. quove modo distracta rediret in ordia prima,
  36. nunc agere incipiam tibi, quod vehementer ad has res
  37. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  38. quod speciem ac formam similem gerit eius imago,
  39. cuius cumque cluet de corpore fusa vagari;
  40. quae quasi membranae summo de corpore rerum
  41. dereptae volitant ultroque citroque per auras,
  42. atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes
  43. terrificant atque in somnis, cum saepe figuras
  44. contuimur miras simulacraque luce carentum,
  45. quae nos horrifice languentis saepe sopore
  46. excierunt ne forte animas Acherunte reamur
  47. effugere aut umbras inter vivos volitare
  48. neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,
  49. cum corpus simul atque animi natura perempta
  50. in sua discessum dederint primordia quaeque.
  51. dico igitur rerum effigias tenuisque figuras
  52. mittier ab rebus summo de cortice eorum;
  53. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  54. Principio quoniam mittunt in rebus apertis
  55. corpora res multae, partim diffusa solute,
  56. robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,
  57. et partim contexta magis condensaque, ut olim
  58. cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,
  59. et vituli cum membranas de corpore summo
  60. nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens
  61. exuit in spinis vestem; nam saepe videmus
  62. illorum spoliis vepres volitantibus auctas.
  63. quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago
  64. ab rebus mitti summo de corpore rerum.
  65. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  66. quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;
  67. praesertim cum sint in summis corpora rebus
  68. multa minuta, iaci quae possint ordine eodem
  69. quo fuerint et formai servare figuram,
  70. et multo citius, quanto minus indupediri
  71. pauca queunt et quae sunt prima fronte locata.
  72. nam certe iacere ac largiri multa videmus,
  73. non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,
  74. verum de summis ipsum quoque saepe colorem.
  75. et volgo faciunt id lutea russaque vela
  76. et ferrugina, cum magnis intenta theatris
  77. per malos volgata trabesque trementia flutant;
  78. namque ibi consessum caveai supter et omnem
  79. scaenai speciem patrum matrumque deorsum
  80. inficiunt coguntque suo fluitare colore.
  81. et quanto circum mage sunt inclusa theatri
  82. moenia, tam magis haec intus perfusa lepore
  83. omnia conrident correpta luce diei.
  84. ergo lintea de summo cum corpore fucum
  85. mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis
  86. res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque.
  87. sunt igitur iam formarum vestigia certa,
  88. quae volgo volitant subtili praedita filo
  89. nec singillatim possunt secreta videri.
  90. Praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res
  91. consimiles ideo diffusae rebus abundant,
  92. ex alto quia dum veniunt extrinsecus ortae
  93. scinduntur per iter flexum, nec recta viarum
  94. ostia sunt, qua contendant exire coortae.
  95. at contra tenuis summi membrana coloris
  96. cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit,
  97. in promptu quoniam est in prima fronte locata.
  98. Postremo speculis in aqua splendoreque in omni
  99. quae cumque apparent nobis simulacra, necessest,
  100. quandoquidem simili specie sunt praedita rerum,
  101. exin imaginibus missis consistere eorum.
  102. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  103. quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.
  104. sunt igitur tenues formarum illis similesque
  105. effigiae, singillatim quas cernere nemo
  106. cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
  107. reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,
  108. nec ratione alia servari posse videntur,
  109. tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.
  110. Nunc age, quam tenui natura constet imago
  111. percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
  112. sunt infra nostros sensus tantoque minora
  113. quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
  114. nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum
  115. cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.
  116. primum animalia sunt iam partim tantula, corum
  117. tertia pars nulla possit ratione videri.
  118. horum intestinum quodvis quale esse putandumst!
  119. quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
  120. quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,
  121. unde anima atque animi constet natura necessumst,
  122. nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?