De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quippe volubilibus parvisque creata figuris.
  2. at contra mellis constantior est natura
  3. et pigri latices magis et cunctantior actus:
  4. haeret enim inter se magis omnis materiai
  5. copia, ni mirum quia non tam levibus extat
  6. corporibus neque tam suptilibus atque rutundis.
  7. namque papaveris aura potest suspensa levisque
  8. cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,
  9. at contra lapidum coniectum spicarumque
  10. noenu potest. igitur parvissima corpora pro quam
  11. et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;
  12. at contra quae cumque magis cum pondere magno
  13. asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.
  14. nunc igitur quoniamst animi natura reperta
  15. mobilis egregie, perquam constare necessest
  16. corporibus parvis et levibus atque rutundis.
  17. quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
  18. utilis invenietur et opportuna cluebit.
  19. Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
  20. quam tenui constet textura quamque loco se
  21. contineat parvo, si possit conglomerari,
  22. quod simul atque hominem leti secura quies est
  23. indepta atque animi natura animaeque recessit,
  24. nil ibi libatum de toto corpore cernas
  25. ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,
  26. vitalem praeter sensum calidumque vaporem.
  27. ergo animam totam perparvis esse necessest
  28. seminibus nexam per venas viscera nervos,
  29. qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
  30. extima membrorum circumcaesura tamen se
  31. incolumem praestat nec defit ponderis hilum.
  32. quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cum
  33. spiritus unguenti suavis diffugit in auras
  34. aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;
  35. nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur
  36. propterea neque detractum de pondere quicquam,
  37. ni mirum quia multa minutaque semina sucos
  38. efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
  39. quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
  40. scire licet perquam pauxillis esse creatam
  41. seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.
  42. Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
  43. tenvis enim quaedam moribundos deserit aura
  44. mixta vapore, vapor porro trahit secum;
  45. nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et ;
  46. rara quod eius enim constat natura, necessest
  47. inter eum primordia multa moveri.
  48. iam triplex animi est igitur natura reperta;
  49. nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
  50. nil horum quoniam recipit mens posse creare
  51. sensiferos motus, quae denique mente volutat.
  52. quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
  53. adtribuatur; east omnino nominis expers;
  54. qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat
  55. nec magis e parvis et levibus ex elementis;
  56. sensiferos motus quae didit prima per artus.
  57. prima cietur enim, parvis perfecta figuris,
  58. inde calor motus et venti caeca potestas
  59. accipit, inde , inde omnia mobilitantur:
  60. concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt
  61. omnia, postremis datur ossibus atque medullis
  62. sive voluptas est sive est contrarius ardor.
  63. nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
  64. permanare malum, quin omnia perturbentur
  65. usque adeo ut vitae desit locus atque animai
  66. diffugiant partes per caulas corporis omnis.
  67. sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
  68. motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.
  69. Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
  70. compta modis vigeant rationem reddere aventem
  71. abstrahit invitum patrii sermonis egestas;
  72. sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
  73. inter enim cursant primordia principiorum
  74. motibus inter se, nihil ut secernier unum
  75. possit nec spatio fieri divisa potestas,
  76. sed quasi multae vis unius corporis extant.
  77. quod genus in quovis animantum viscere volgo
  78. est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
  79. omnibus est unum perfectum corporis augmen,
  80. sic calor atque et venti caeca potestas
  81. mixta creant unam naturam et mobilis illa
  82. vis, initum motus ab se quae dividit ollis,
  83. sensifer unde oritur primum per viscera motus.
  84. nam penitus prorsum latet haec natura subestque
  85. nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro
  86. atque anima est animae proporro totius ipsa.
  87. quod genus in nostris membris et corpore toto
  88. mixta latens animi vis est animaeque potestas,
  89. corporibus quia de parvis paucisque creatast,
  90. sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis
  91. corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
  92. proporrost anima et dominatur corpore toto.
  93. consimili ratione necessest ventus et
  94. et calor inter se vigeant commixta per artus
  95. atque aliis aliud subsit magis emineatque,
  96. ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,
  97. ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas
  98. interemant sensum diductaque solvant.
  99. est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
  100. cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;
  101. est et frigida multa, comes formidinis, aura,
  102. quae ciet horrorem membris et concitat artus;
  103. est etiam quoque pacati status ille,
  104. pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.
  105. sed calidi plus est illis quibus acria corda
  106. iracundaque mens facile effervescit in ira,
  107. quo genere in primis vis est violenta leonum,
  108. pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
  109. nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
  110. at ventosa magis cervorum frigida mens est
  111. et gelidas citius per viscera concitat auras,
  112. quae tremulum faciunt membris existere motum.
  113. at natura boum placido magis vivit
  114. nec nimis irai fax umquam subdita percit
  115. fumida, suffundens caecae caliginis umbra,
  116. nec gelidis torpet telis perfixa pavoris;
  117. interutrasque sitast cervos saevosque leones.
  118. sic hominum genus est: quamvis doctrina politos
  119. constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
  120. naturae cuiusque animi vestigia prima.
  121. nec radicitus evelli mala posse putandumst,
  122. quin proclivius hic iras decurrat ad acris,
  123. ille metu citius paulo temptetur, at ille
  124. tertius accipiat quaedam clementius aequo.
  125. inque aliis rebus multis differre necessest
  126. naturas hominum varias moresque sequacis;
  127. quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas
  128. nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
  129. principiis, unde haec oritur variantia rerum.
  130. illud in his rebus video firmare potesse,
  131. usque adeo naturarum vestigia linqui
  132. parvola, quae nequeat ratio depellere nobis,
  133. ut nihil inpediat dignam dis degere vitam.
  134. Haec igitur natura tenetur corpore ab omni
  135. ipsaque corporis est custos et causa salutis;
  136. nam communibus inter se radicibus haerent
  137. nec sine pernicie divelli posse videntur.
  138. quod genus e thuris glaebis evellere odorem
  139. haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
  140. sic animi atque animae naturam corpore toto
  141. extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.
  142. inplexis ita principiis ab origine prima
  143. inter se fiunt consorti praedita vita,
  144. nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur
  145. corporis atque animi seorsum sentire potestas,
  146. sed communibus inter eas conflatur utrimque
  147. motibus accensus nobis per viscera sensus.
  148. Praeterea corpus per se nec gignitur umquam
  149. nec crescit neque post mortem durare videtur.
  150. non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem,
  151. qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,
  152. sed manet incolumis, non, inquam, sic animai
  153. discidium possunt artus perferre relicti,
  154. sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.
  155. ex ineunte aevo sic corporis atque animai
  156. mutua vitalis discunt contagia motus,
  157. maternis etiam membris alvoque reposta,
  158. discidium ut nequeat fieri sine peste maloque;
  159. ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,
  160. coniunctam quoque naturam consistere eorum.
  161. Quod super est, siquis corpus sentire refutat
  162. atque animam credit permixtam corpore toto
  163. suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,
  164. vel manifestas res contra verasque repugnat.
  165. quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
  166. si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?
  167. 'at dimissa anima corpus caret undique sensu.'
  168. perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo
  169. multaque praeterea perdit quom expellitur aevo.
  170. Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
  171. sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,
  172. difficilest, contra cum sensus ducat eorum;
  173. sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas,
  174. fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
  175. lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
  176. quod foribus non fit; neque enim, qua cernimus ipsi,
  177. ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
  178. praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
  179. iam magis exemptis oculis debere videtur
  180. cernere res animus sublatis postibus ipsis.
  181. Illud in his rebus nequaquam sumere possis,
  182. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  183. corporis atque animi primordia singula primis
  184. adposita alternis, variare ac nectere membra.
  185. nam cum multo sunt animae elementa minora
  186. quam quibus e corpus nobis et viscera constant,
  187. tum numero quoque concedunt et rara per artus
  188. dissita sunt, dum taxat ut hoc promittere possis,
  189. quantula prima queant nobis iniecta ciere
  190. corpora sensiferos motus in corpore, tanta
  191. intervalla tenere exordia prima animai.
  192. nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum
  193. corpore nec membris incussam sidere cretam,
  194. nec nebulam noctu neque arani tenvia fila
  195. obvia sentimus, quando obretimur euntes,
  196. nec supera caput eiusdem cecidisse vietam
  197. vestem nec plumas avium papposque volantis,
  198. qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,
  199. nec repentis itum cuiusvis cumque animantis
  200. sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,
  201. corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
  202. usque adeo prius est in nobis multa ciendum
  203. quam primordia sentiscant concussa animai,
  204. semina corporibus nostris inmixta per artus,
  205. et quam in his intervallis tuditantia possint
  206. concursare coire et dissultare vicissim.
  207. Et magis est animus vitai claustra
  208. et dominantior ad vitam quam vis animai.
  209. nam sine mente animoque nequit residere per artus
  210. temporis exiguam partem pars ulla animai,
  211. sed comes insequitur facile et discedit in auras
  212. et gelidos artus in leti frigore linquit.
  213. at manet in vita cui mens animusque remansit,
  214. quamvis est circum caesis lacer undique membris;
  215. truncus adempta anima circum membrisque remota
  216. vivit et aetherias vitalis suscipit auras;
  217. si non omnimodis, at magna parte animai
  218. privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;
  219. ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
  220. incolumis, stat cernundi vivata potestas,
  221. dum modo ne totum corrumpas luminis orbem
  222. et circum caedas aciem solamque relinquas;
  223. id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
  224. at si tantula pars oculi media illa peresa est,
  225. occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
  226. incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.
  227. hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.
  228. Nunc age, nativos animantibus et mortalis
  229. esse animos animasque levis ut noscere possis,
  230. conquisita diu dulcique reperta labore
  231. digna tua pergam disponere carmina vita.
  232. tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum
  233. atque animam verbi causa cum dicere pergam,
  234. mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,
  235. qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.
  236. Principio quoniam tenuem constare minutis
  237. corporibus docui multoque minoribus esse
  238. principiis factam quam liquidus umor aquai
  239. aut nebula aut fumus —; nam longe mobilitate
  240. praestat et a tenui causa magis icta movetur,
  241. quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;
  242. quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
  243. exhalare vaporem altaria ferreque fumum;
  244. nam procul haec dubio nobis simulacra
  245. nunc igitur quoniam quassatis undique vasis
  246. diffluere umorem et laticem discedere cernis,
  247. et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
  248. crede animam quoque diffundi multoque perire
  249. ocius et citius dissolvi in corpora prima,
  250. cum semel ex hominis membris ablata recessit;
  251. quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,
  252. cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
  253. ac rarefactum detracto sanguine venis,
  254. qui credas posse hanc cohiberier ullo,
  255. corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?
  256. Praeterea gigni pariter cum corpore et una
  257. crescere sentimus pariterque senescere mentem.
  258. nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur
  259. corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.
  260. inde ubi robustis adolevit viribus aetas,
  261. consilium quoque maius et auctior est animi vis.
  262. post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
  263. corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
  264. claudicat ingenium, delirat lingua labat mens,
  265. omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
  266. ergo dissolui quoque convenit omnem animai
  267. naturam, ceu fumus, in altas auras;
  268. quando quidem gigni pariter pariterque videmus
  269. crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
  270. Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
  271. suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
  272. sic animum curas acris luctumque metumque;
  273. quare participem leti quoque convenit esse.
  274. quin etiam morbis in corporis avius errat
  275. saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
  276. inter dumque gravi lethargo fertur in altum
  277. aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
  278. unde neque exaudit voces nec noscere voltus
  279. illorum potis est, ad vitam qui revocantes
  280. circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
  281. quare animum quoque dissolui fateare necessest,
  282. quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
  283. nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
  284. multorum exitio perdocti quod sumus ante.
  285. et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  286. et pariter mentem sanari corpus inani
  287. denique cor, hominem cum vini vis penetravit
  288. acris et in venas discessit diditus ardor,
  289. consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
  290. crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
  291. nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
  292. et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
  293. cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
  294. conturbare animam consuevit corpore in ipso?
  295. at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
  296. significant, paulo si durior insinuarit
  297. causa, fore ut pereant aevo privata futuro.
  298. Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
  299. ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
  300. concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
  301. desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat
  302. inconstanter, et in iactando membra fatigat,
  303. ni mirum quia vis morbi distracta per artus
  304. turbat agens animam, spumans ut in aequore salso
  305. ventorum validis fervescunt viribus undae.
  306. exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
  307. adficiuntur et omnino quod semina vocis
  308. eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
  309. qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
  310. desipientia fit, quia vis animi atque animai
  311. conturbatur et, ut docui, divisa seorsum
  312. disiectatur eodem illo distracta veneno.
  313. inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
  314. in latebras acer corrupti corporis umor,
  315. tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
  316. paulatim redit in sensus animamque receptat.
  317. haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
  318. iactentur miserisque modis distracta laborent,
  319. cur eadem credis sine corpore in aperto
  320. cum validis ventis aetatem degere posse?
  321. Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  322. cernimus et flecti medicina posse videmus,
  323. id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
  324. addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
  325. aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
  326. commutare animum qui cumque adoritur et infit
  327. aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
  328. at neque transferri sibi partis nec tribui vult
  329. inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
  330. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  331. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  332. ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
  333. mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
  334. usque adeo falsae rationi vera videtur
  335. res occurrere et effugium praecludere eunti
  336. ancipitique refutatu convincere falsum.
  337. Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
  338. et membratim vitalem deperdere sensum;
  339. in pedibus primum digitos livescere et unguis,
  340. inde pedes et crura mori, post inde per artus
  341. ire alios tractim gelidi vestigia leti.
  342. scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
  343. tempore sincera existit, mortalis habendast.
  344. quod si forte putas ipsam se posse per artus
  345. introsum trahere et partis conducere in unum
  346. atque ideo cunctis sensum diducere membris,
  347. at locus ille tamen, quo copia tanta animai
  348. cogitur, in sensu debet maiore videri;
  349. qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus ante,
  350. dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
  351. quin etiam si iam libeat concedere falsum
  352. et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
  353. lumina qui lincunt moribundi particulatim,
  354. mortalem tamen esse animam fateare necesse
  355. nec refert utrum pereat dispersa per auras
  356. an contracta suis e partibus obbrutescat,
  357. quando hominem totum magis ac magis undique sensus
  358. deficit et vitae minus et minus undique restat.
  359. Et quoniam mens est hominis pars una locoque
  360. fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
  361. atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,
  362. et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
  363. secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
  364. sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
  365. sic animus per se non quit sine corpore et ipso
  366. esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,
  367. sive aliud quid vis potius coniunctius ei
  368. fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
  369. Denique corporis atque animi vivata potestas
  370. inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
  371. nec sine corpore enim vitalis edere motus
  372. sola potest animi per se natura nec autem
  373. cassum anima corpus durare et sensibus uti.
  374. scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
  375. dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
  376. sic anima atque animus per se nil posse videtur.
  377. ni mirum quia per venas et viscera mixtim,
  378. per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
  379. nec magnis intervallis primordia possunt
  380. libera dissultare, ideo conclusa moventur
  381. sensiferos motus, quos extra corpus in auras
  382. haut possunt post mortem eiecta moveri
  383. propterea quia non simili ratione tenentur;
  384. corpus enim atque animans erit , si cohibere
  385. sese anima atque in eos poterit concludere motus,
  386. quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.
  387. quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
  388. tegmine et eiectis extra vitalibus auris
  389. dissolui sensus animi fateare necessest
  390. atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
  391. Denique cum corpus nequeat perferre animai
  392. discidium, quin in taetro tabescat odore,
  393. quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
  394. emanarit uti fumus diffusa animae vis,
  395. atque ideo tanta mutatum putre ruina
  396. conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
  397. fundamenta foras manant animaeque per artus
  398. perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
  399. atque foramina? multimodis ut noscere possis
  400. dispertitam animae naturam exisse per artus
  401. et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
  402. quam prolapsa foras enaret in auras.
  403. Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
  404. saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
  405. ire anima ac toto solui de corpore tota
  406. et quasi supremo languescere tempore voltus
  407. molliaque exsangui cadere omnia corpore membra.
  408. quod genus est, animo male factum cum perhibetur
  409. aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
  410. extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
  411. conquassatur enim tum mens animaeque potestas
  412. omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
  413. ut gravior paulo possit dissolvere causa.
  414. Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
  415. inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
  416. non modo non omnem possit durare per aevom,
  417. sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
  418. nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
  419. ire foras animam incolumem de corpore toto,
  420. nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
  421. verum deficere in certa regione locatam;
  422. ut sensus alios in parti quemque sua scit
  423. dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
  424. non tam se moriens dissolvi conquereretur,
  425. sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.
  426. Denique cur animi numquam mens consiliumque
  427. gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
  428. sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
  429. si non certa loca ad nascendum reddita cuique
  430. sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
  431. atque ita multimodis partitis artubus esse,
  432. membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
  433. usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
  434. fluminibus solitast neque in igni gignier algor.
  435. Praeterea si inmortalis natura animaist
  436. et sentire potest secreta a corpore nostro,
  437. quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.
  438. nec ratione alia nosmet proponere nobis
  439. possumus infernas animas Acherunte vagare.
  440. pictores itaque et scriptorum saecla priora
  441. sic animas intro duxerunt sensibus auctas.
  442. at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa
  443. esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;
  444. haud igitur per se possunt sentire neque esse.
  445. Et quoniam toto sentimus corpore inesse
  446. vitalem sensum et totum esse animale videmus,
  447. si subito medium celeri praeciderit ictu
  448. vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,
  449. dispertita procul dubio quoque vis animai
  450. et discissa simul cum corpore dissicietur.
  451. at quod scinditur et partis discedit in ullas,
  452. scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.
  453. falciferos memorant currus abscidere membra
  454. saepe ita de subito permixta caede calentis,
  455. ut tremere in terra videatur ab artubus id quod
  456. decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis
  457. mobilitate mali non quit sentire dolorem;
  458. et simul in pugnae studio quod dedita mens est,
  459. corpore relicuo pugnam caedesque petessit,
  460. nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe
  461. inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,
  462. nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.
  463. inde alius conatur adempto surgere crure,
  464. cum digitos agitat propter moribundus humi pes.
  465. et caput abscisum calido viventeque trunco
  466. servat humi voltum vitalem oculosque patentis,
  467. donec reliquias animai reddidit omnes.
  468. quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti
  469. serpentis cauda, procero corpore, utrumque
  470. sit libitum in multas partis discidere ferro,
  471. omnia iam sorsum cernes ancisa recenti
  472. volnere tortari et terram conspargere tabo,
  473. ipsam seque retro partem petere ore priorem,
  474. volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.
  475. omnibus esse igitur totas dicemus in illis
  476. particulis animas? at ea ratione sequetur
  477. unam animantem animas habuisse in corpore multas.
  478. ergo divisast ea quae fuit una simul cum
  479. corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,
  480. in multas quoniam partis disciditur aeque.
  481. Praeterea si inmortalis natura animai
  482. constat et in corpus nascentibus insinuatur,
  483. cur super ante actam aetatem meminisse nequimus
  484. nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?
  485. nam si tanto operest animi mutata potestas,
  486. omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,
  487. non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;
  488. qua propter fateare necessest quae fuit ante
  489. interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.
  490. Praeterea si iam perfecto corpore nobis
  491. inferri solitast animi vivata potestas
  492. tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,
  493. haud ita conveniebat uti cum corpore et una
  494. cum membris videatur in ipso sanguine cresse,
  495. sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam
  496. convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.
  497. quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst
  498. expertis animas nec leti lege solutas;
  499. nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst
  500. corporibus nostris extrinsecus insinuatas,
  501. quod fieri totum contra manifesta docet res
  502. ita conexa est per venas viscera nervos
  503. ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;
  504. morbus ut indicat et gelidai stringor aquai
  505. et lapis oppressus subitis e frugibus
  506. nec, tam contextae cum sint, exire videntur
  507. incolumes posse et salvas exsolvere sese
  508. omnibus e nervis atque ossibus articulisque,
  509. quod si forte putas extrinsecus insinuatam
  510. permanare animam nobis per membra solere,
  511. tanto quique magis cum corpore fusa peribit;
  512. quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;
  513. dispertitur enim per caulas corporis omnis.
  514. ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,
  515. disperit atque aliam naturam sufficit ex se,
  516. sic anima atque animus quamvis est integra recens in
  517. corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,
  518. dum quasi per caulas omnis diduntur in artus
  519. particulae quibus haec animi natura creatur,
  520. quae nunc in nostro dominatur corpore nata
  521. ex illa quae tunc periit partita per artus.
  522. quapropter neque natali privata videtur
  523. esse die natura animae nec funeris expers.
  524. Semina praeterea linquontur necne animai
  525. corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,
  526. haut erit ut merito inmortalis possit haberi,
  527. partibus amissis quoniam libata recessit.
  528. sin ita sinceris membris ablata profugit,
  529. ut nullas partis in corpore liquerit ex se,
  530. unde cadavera rancenti iam viscere vermes
  531. expirant atque unde animantum copia tanta
  532. exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?
  533. quod si forte animas extrinsecus insinuari?
  534. vermibus et privas in corpora posse venire
  535. credis nec reputas cur milia multa animarum
  536. conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut
  537. quaerendum videatur et in discrimen agendum,
  538. utrum tandem animae venentur semina quaeque
  539. vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,
  540. an quasi corporibus perfectis insinuentur.
  541. at neque cur faciant ipsae quareve laborent
  542. dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,
  543. sollicitae volitant morbis alguque fameque;
  544. corpus enim magis his vitiis adfine laborat,
  545. et mala multa animus contage fungitur eius.
  546. sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,
  547. cum subeant; at qua possint via nulla videtur.
  548. haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.
  549. nec tamen est ut qui cum perfectis insinuentur
  550. corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse
  551. conexae neque consensu contagia fient.
  552. Denique cur acris violentia triste leonum
  553. seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?
  554. a patribus datur et a patrius pavor incitat artus,
  555. et iam cetera de genere hoc cur omnia membris
  556. ex ineunte aevo generascunt ingenioque,
  557. si non, certa suo quia semine seminioque
  558. vis animi pariter crescit cum corpore quoque?
  559. quod si inmortalis foret et mutare soleret
  560. corpora, permixtis animantes moribus essent,
  561. effugeret canis Hyrcano de semine saepe
  562. cornigeri incursum cervi tremeretque per auras
  563. accipiter fugiens veniente columba,
  564. desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
  565. illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt
  566. inmortalem animam mutato corpore flecti;
  567. quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;
  568. traiciuntur enim partes atque ordine migrant;
  569. quare dissolui quoque debent posse per artus,
  570. denique ut intereant una cum corpore cunctae.
  571. sin animas hominum dicent in corpora semper
  572. ire humana, tamen quaeram cur e sapienti
  573. stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,
  574. si non, certa suo quia semine seminioque
  575. nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.
  576. scilicet in tenero tenerascere corpore mentem
  577. confugient. quod si iam fit, fateare necessest
  578. mortalem esse animam, quoniam mutata per artus
  579. tanto opere amittit vitam sensumque priorem.
  580. quove modo poterit pariter cum corpore quoque
  581. confirmata cupitum aetatis tangere florem
  582. vis animi, nisi erit consors in origine prima?
  583. quidve foras sibi vult membris exire senectis?
  584. an metuit conclusa manere in corpore putri
  585. et domus aetatis spatio ne fessa vetusto
  586. obruat? at non sunt immortali ulla pericla.
  587. Denique conubia ad Veneris partusque ferarum
  588. esse animas praesto deridiculum esse videtur,
  589. expectare immortalis mortalia membra
  590. innumero numero certareque praeproperanter
  591. inter se quae prima potissimaque insinuetur;
  592. si non forte ita sunt animarum foedera pacta,
  593. ut quae prima volans advenerit insinuetur
  594. prima neque inter se contendant viribus hilum.
  595. Denique in aethere non arbor, non aequore in alto
  596. nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis
  597. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.
  598. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.
  599. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  600. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  601. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  602. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  603. posset et innasci quavis in parte soleret,
  604. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  605. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  606. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  607. sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  608. totum posse extra corpus durare genique.
  609. quare, corpus ubi interiit, periisse necessest
  610. confiteare animam distractam in corpore toto.
  611. quippe etenim mortale aeterno iungere et una
  612. consentire putare et fungi mutua posse
  613. desiperest; quid enim diversius esse putandumst
  614. aut magis inter se disiunctum discrepitansque,
  615. quam mortale quod est inmortali atque perenni
  616. iunctum in concilio saevas tolerare procellas?
  617. praeterea quaecumque manent aeterna necessest
  618. aut quia sunt solido cum corpore respuere ictus
  619. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  620. dissociare intus partis, ut materiai
  621. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  622. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  623. plagarum quia sunt expertia sicut inanest,
  624. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  625. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  626. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  627. sicut summarum summast aeterna, neque extra
  628. quis locus est quo diffugiant neque corpora sunt quae
  629. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  630. Quod si forte ideo magis inmortalis habendast,
  631. quod vitalibus ab rebus munita tenetur,
  632. aut quia non veniunt omnino aliena salutis,
  633. aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt
  634. pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,
  635. ---
  636. praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,
  637. advenit id quod eam de rebus saepe futuris
  638. macerat inque metu male habet curisque fatigat,
  639. praeteritisque male admissis peccata remordent.
  640. adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,
  641. adde quod in nigras lethargi mergitur undas.
  642. Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,
  643. quandoquidem natura animi mortalis habetur.
  644. et vel ut ante acto nihil tempore sensimus aegri,
  645. ad confligendum venientibus undique Poenis,
  646. omnia cum belli trepido concussa tumultu
  647. horrida contremuere sub altis aetheris auris,
  648. in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum
  649. omnibus humanis esset terraque marique,
  650. sic, ubi non erimus, cum corporis atque animai
  651. discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti,
  652. scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,
  653. accidere omnino poterit sensumque movere,
  654. non si terra mari miscebitur et mare caelo.
  655. et si iam nostro sentit de corpore postquam
  656. distractast animi natura animaeque potestas,
  657. nil tamen est ad nos, qui comptu coniugioque
  658. corporis atque animae consistimus uniter apti.
  659. nec, si materiem nostram collegerit aetas
  660. post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est,
  661. atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,
  662. pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,
  663. interrupta semel cum sit repetentia nostri.
  664. et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante
  665. qui fuimus, neque iam de illis nos adficit angor.
  666. nam cum respicias inmensi temporis omne
  667. praeteritum spatium, tum motus materiai
  668. multimodi quam sint, facile hoc adcredere possis,
  669. semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta
  670. haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.
  671. nec memori tamen id quimus reprehendere mente;
  672. inter enim iectast vitai pausa vageque
  673. deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.
  674. debet enim, misere si forte aegreque futurumst;
  675. ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit
  676. accidere. id quoniam mors eximit, esseque prohibet
  677. illum cui possint incommoda conciliari,
  678. scire licet nobis nihil esse in morte timendum
  679. nec miserum fieri qui non est posse, neque hilum
  680. differre an nullo fuerit iam tempore natus,
  681. mortalem vitam mors cum inmortalis ademit.
  682. Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,
  683. post mortem fore ut aut putescat corpore posto
  684. aut flammis interfiat malisve ferarum,
  685. scire licet non sincerum sonere atque subesse
  686. caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse
  687. credere se quemquam sibi sensum in morte futurum;
  688. non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde
  689. nec radicitus e vita se tollit et eicit,
  690. sed facit esse sui quiddam super inscius ipse.
  691. vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,
  692. corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,
  693. ipse sui miseret; neque enim se dividit illim
  694. nec removet satis a proiecto corpore et illum
  695. se fingit sensuque suo contaminat astans.
  696. hinc indignatur se mortalem esse creatum
  697. nec videt in vera nullum fore morte alium se,
  698. qui possit vivus sibi se lugere peremptum
  699. stansque iacentem se lacerari urive dolere.
  700. nam si in morte malumst malis morsuque ferarum
  701. tractari, non invenio qui non sit acerbum
  702. ignibus inpositum calidis torrescere flammis
  703. aut in melle situm suffocari atque rigere
  704. frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,
  705. urgerive superne obrutum pondere terrae.
  706. 'Iam iam non domus accipiet te laeta neque uxor
  707. optima, nec dulces occurrent oscula nati
  708. praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.
  709. non poteris factis florentibus esse tuisque
  710. praesidium. misero misere' aiunt 'omnia ademit
  711. una dies infesta tibi tot praemia vitae.'
  712. illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum
  713. iam desiderium rerum super insidet una.'
  714. quod bene si videant animo dictisque sequantur,
  715. dissoluant animi magno se angore metuque.
  716. 'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi
  717. quod super est cunctis privatus doloribus aegris;
  718. at nos horrifico cinefactum te prope busto
  719. insatiabiliter deflevimus, aeternumque
  720. nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'
  721. illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari
  722. tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,
  723. cur quisquam aeterno possit tabescere luctu.
  724. Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque
  725. pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,
  726. ex animo ut dicant: 'brevis hic est fructus homullis;
  727. iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'
  728. tam quam in morte mali cum primis hoc sit eorum,
  729. quod sitis exurat miseros atque arida torrat,
  730. aut aliae cuius desiderium insideat rei.
  731. nec sibi enim quisquam tum se vitamque requiret,
  732. cum pariter mens et corpus sopita quiescunt;
  733. nam licet aeternum per nos sic esse soporem,
  734. nec desiderium nostri nos adficit ullum,
  735. et tamen haud quaquam nostros tunc illa per artus
  736. longe ab sensiferis primordia motibus errant,
  737. cum correptus homo ex somno se colligit ipse.
  738. multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,
  739. si minus esse potest quam quod nihil esse videmus;
  740. maior enim turbae disiectus materiai
  741. consequitur leto nec quisquam expergitus extat,
  742. frigida quem semel est vitai pausa secuta.
  743. Denique si vocem rerum natura repente.
  744. mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa:
  745. 'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris
  746. luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles?
  747. nam si grata fuit tibi vita ante acta priorque
  748. et non omnia pertusum congesta quasi in vas
  749. commoda perfluxere atque ingrata interiere;
  750. cur non ut plenus vitae conviva recedis
  751. aequo animoque capis securam, stulte, quietem?
  752. sin ea quae fructus cumque es periere profusa
  753. vitaque in offensost, cur amplius addere quaeris,
  754. rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,
  755. non potius vitae finem facis atque laboris?
  756. nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,
  757. quod placeat, nihil est; eadem sunt omnia semper.
  758. si tibi non annis corpus iam marcet et artus
  759. confecti languent, eadem tamen omnia restant,
  760. omnia si perges vivendo vincere saecla,
  761. atque etiam potius, si numquam sis moriturus',
  762. quid respondemus, nisi iustam intendere litem
  763. naturam et veram verbis exponere causam?
  764. grandior hic vero si iam seniorque queratur
  765. atque obitum lamentetur miser amplius aequo,
  766. non merito inclamet magis et voce increpet acri:
  767. 'aufer abhinc lacrimas, baratre, et compesce querellas.
  768. omnia perfunctus vitai praemia marces;
  769. sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis,
  770. inperfecta tibi elapsast ingrataque vita,
  771. et nec opinanti mors ad caput adstitit ante
  772. quam satur ac plenus possis discedere rerum.
  773. nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte
  774. aequo animoque, age dum, magnis concede necessis?'
  775. iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;
  776. cedit enim rerum novitate extrusa vetustas
  777. semper, et ex aliis aliud reparare necessest.
  778. Nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra;
  779. materies opus est, ut crescant postera saecla;
  780. quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
  781. nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.
  782. sic alid ex alio numquam desistet oriri
  783. vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
  784. respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
  785. temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
  786. hoc igitur speculum nobis natura futuri
  787. temporis exponit post mortem denique nostram.
  788. numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
  789. quicquam, non omni somno securius exstat?
  790. Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo
  791. prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.
  792. nec miser inpendens magnum timet saxum
  793. Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;
  794. sed magis in vita divom metus urget inanis
  795. mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.
  796. nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem
  797. nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam
  798. perpetuam aetatem possunt reperire profecto.
  799. quam libet immani proiectu corporis exstet,
  800. qui non sola novem dispessis iugera membris
  801. optineat, sed qui terrai totius orbem,
  802. non tamen aeternum poterit perferre dolorem
  803. nec praebere cibum proprio de corpore semper.
  804. sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem
  805. quem volucres lacerant atque exest anxius angor
  806. aut alia quavis scindunt cuppedine curae.
  807. Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est,
  808. qui petere a populo fasces saevasque secures
  809. imbibit et semper victus tristisque recedit.
  810. nam petere imperium, quod inanest nec datur umquam,
  811. atque in eo semper durum sufferre laborem,
  812. hoc est adverso nixantem trudere monte
  813. saxum, quod tamen e summo iam vertice rusum
  814. volvitur et plani raptim petit aequora campi.
  815. deinde animi ingratam naturam pascere semper
  816. atque explere bonis rebus satiareque numquam,
  817. quod faciunt nobis annorum tempora, circum
  818. cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,
  819. nec tamen explemur vitai fructibus umquam,
  820. hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas
  821. quod memorant laticem pertusum congerere in vas,
  822. quod tamen expleri nulla ratione potestur.
  823. Cerberus et Furiae iam vero et lucis egestas,
  824. Tartarus horriferos eructans faucibus aestus!
  825. qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto;
  826. sed metus in vita poenarum pro male factis
  827. est insignibus insignis scelerisque luela,
  828. carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
  829. verbera carnifices robur pix lammina taedae;
  830. quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
  831. praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
  832. nec videt interea qui terminus esse malorum
  833. possit nec quae sit poenarum denique finis,
  834. atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant.
  835. hic Acherusia fit stultorum denique vita.
  836. Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis.
  837. 'lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
  838. qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
  839. inde alii multi reges rerumque potentes
  840. occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
  841. ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum
  842. stravit iterque dedit legionibus ire per altum
  843. ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
  844. et contempsit equis insultans murmura ponti,
  845. lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
  846. Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
  847. ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
  848. adde repertores doctrinarum atque leporum,
  849. adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
  850. sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
  851. denique Democritum post quam matura vetustas
  852. admonuit memores motus languescere mentis,
  853. sponte sua leto caput obvius optulit ipse.
  854. ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,
  855. qui genus humanum ingenio superavit et omnis
  856. restinxit stellas exortus ut aetherius sol.
  857. tu vero dubitabis et indignabere obire?
  858. mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,
  859. qui somno partem maiorem conteris aevi,
  860. et viligans stertis nec somnia cernere cessas
  861. sollicitamque geris cassa formidine mentem
  862. nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
  863. ebrius urgeris multis miser undique curis
  864. atque animo incerto fluitans errore vagaris.'
  865. Si possent homines, proinde ac sentire videntur
  866. pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget,
  867. e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
  868. tanta mali tam quam moles in pectore constet,
  869. haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus
  870. quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper,
  871. commutare locum, quasi onus deponere possit.
  872. exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
  873. esse domi quem pertaesumst, subitoque revertit,
  874. quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
  875. currit agens mannos ad villam praecipitanter
  876. auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;
  877. oscitat extemplo, tetigit cum limina villae,
  878. aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,
  879. aut etiam properans urbem petit atque revisit.
  880. hoc se quisque modo fugit, at quem scilicet, ut fit,
  881. effugere haut potis est: ingratius haeret et odit
  882. propterea, morbi quia causam non tenet aeger;
  883. quam bene si videat, iam rebus quisque relictis
  884. naturam primum studeat cognoscere rerum,
  885. temporis aeterni quoniam, non unius horae,
  886. ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis
  887. aetas, post mortem quae restat cumque manendo.
  888. Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
  889. quae mala nos subigit vitai tanta cupido?
  890. certe equidem finis vitae mortalibus adstat
  891. nec devitari letum pote, quin obeamus.
  892. praeterea versamur ibidem atque insumus usque
  893. nec nova vivendo procuditur ulla voluptas;
  894. sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur
  895. cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus
  896. et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.
  897. posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,
  898. quidve ferat nobis casus quive exitus instet.
  899. nec prorsum vitam ducendo demimus hilum
  900. tempore de mortis nec delibare valemus,
  901. quo minus esse diu possimus forte perempti.
  902. proinde licet quod vis vivendo condere saecla,
  903. mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,
  904. nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
  905. lumine qui finem vitai fecit, et ille,
  906. mensibus atque annis qui multis occidit ante.
  1. Avia Pieridum peragro loca nullius ante
  2. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  3. atque haurire, iuvatque novos decerpere flores
  4. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  5. unde prius nulli velarint tempora musae;
  6. primum quod magnis doceo de rebus et artis
  7. religionum animum nodis exsolvere pergo,
  8. deinde quod obscura de re tam lucida pango
  9. carmina musaeo contingens cuncta lepore.
  10. id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
  11. nam vel uti pueris absinthia taetra medentes
  12. cum dare conantur, prius oras pocula circum
  13. contingunt mellis dulci flavoque liquore,
  14. ut puerorum aetas inprovida ludificetur
  15. labrorum tenus, interea perpotet amarum
  16. absinthi laticem deceptaque non capiatur,
  17. sed potius tali facto recreata valescat,
  18. sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
  19. tristior esse quibus non est tractata, retroque
  20. volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
  21. carmine Pierio rationem exponere nostram
  22. et quasi musaeo dulci contingere melle;
  23. si tibi forte animum tali ratione tenere
  24. versibus in nostris possem, dum percipis omnem
  25. naturam rerum ac persentis utilitatem.
  26. Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum
  27. qualia sint et quam variis distantia formis
  28. sponte sua volitent aeterno percita motu
  29. quoque modo possit res ex his quaeque creari,
  30. nunc agere incipiam tibi quod vehementer ad has res
  31. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  32. quae quasi membranae vel cortex nominitandast,
  33. atque animi quoniam docui natura quid esset
  34. et quibus e rebus cum corpore compta vigeret
  35. quove modo distracta rediret in ordia prima,
  36. nunc agere incipiam tibi, quod vehementer ad has res
  37. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  38. quod speciem ac formam similem gerit eius imago,
  39. cuius cumque cluet de corpore fusa vagari;
  40. quae quasi membranae summo de corpore rerum
  41. dereptae volitant ultroque citroque per auras,
  42. atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes
  43. terrificant atque in somnis, cum saepe figuras
  44. contuimur miras simulacraque luce carentum,
  45. quae nos horrifice languentis saepe sopore
  46. excierunt ne forte animas Acherunte reamur
  47. effugere aut umbras inter vivos volitare
  48. neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,
  49. cum corpus simul atque animi natura perempta
  50. in sua discessum dederint primordia quaeque.
  51. dico igitur rerum effigias tenuisque figuras
  52. mittier ab rebus summo de cortice eorum;
  53. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  54. Principio quoniam mittunt in rebus apertis
  55. corpora res multae, partim diffusa solute,
  56. robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,
  57. et partim contexta magis condensaque, ut olim
  58. cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,
  59. et vituli cum membranas de corpore summo
  60. nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens
  61. exuit in spinis vestem; nam saepe videmus
  62. illorum spoliis vepres volitantibus auctas.
  63. quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago
  64. ab rebus mitti summo de corpore rerum.
  65. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  66. quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;
  67. praesertim cum sint in summis corpora rebus
  68. multa minuta, iaci quae possint ordine eodem
  69. quo fuerint et formai servare figuram,
  70. et multo citius, quanto minus indupediri
  71. pauca queunt et quae sunt prima fronte locata.
  72. nam certe iacere ac largiri multa videmus,
  73. non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,
  74. verum de summis ipsum quoque saepe colorem.
  75. et volgo faciunt id lutea russaque vela
  76. et ferrugina, cum magnis intenta theatris
  77. per malos volgata trabesque trementia flutant;
  78. namque ibi consessum caveai supter et omnem
  79. scaenai speciem patrum matrumque deorsum
  80. inficiunt coguntque suo fluitare colore.
  81. et quanto circum mage sunt inclusa theatri
  82. moenia, tam magis haec intus perfusa lepore
  83. omnia conrident correpta luce diei.
  84. ergo lintea de summo cum corpore fucum
  85. mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis
  86. res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque.
  87. sunt igitur iam formarum vestigia certa,
  88. quae volgo volitant subtili praedita filo
  89. nec singillatim possunt secreta videri.
  90. Praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res
  91. consimiles ideo diffusae rebus abundant,
  92. ex alto quia dum veniunt extrinsecus ortae
  93. scinduntur per iter flexum, nec recta viarum
  94. ostia sunt, qua contendant exire coortae.
  95. at contra tenuis summi membrana coloris
  96. cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit,
  97. in promptu quoniam est in prima fronte locata.
  98. Postremo speculis in aqua splendoreque in omni
  99. quae cumque apparent nobis simulacra, necessest,
  100. quandoquidem simili specie sunt praedita rerum,
  101. exin imaginibus missis consistere eorum.
  102. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  103. quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.
  104. sunt igitur tenues formarum illis similesque
  105. effigiae, singillatim quas cernere nemo
  106. cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
  107. reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,
  108. nec ratione alia servari posse videntur,
  109. tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.
  110. Nunc age, quam tenui natura constet imago
  111. percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
  112. sunt infra nostros sensus tantoque minora
  113. quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
  114. nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum
  115. cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.
  116. primum animalia sunt iam partim tantula, corum
  117. tertia pars nulla possit ratione videri.
  118. horum intestinum quodvis quale esse putandumst!
  119. quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
  120. quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,
  121. unde anima atque animi constet natura necessumst,
  122. nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?
  123. praeterea quaecumque suo de corpore odorem
  124. expirant acrem, panaces absinthia taetra
  125. habrotonique graves et tristia centaurea,
  126. quorum unum quidvis leviter si forte duobus
  127. ---
  128. quin potius noscas rerum simulacra vagari
  129. multa modis multis, nulla vi cassaque sensu?
  130. Sed ne forte putes ea demum sola vagari,
  131. quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt,
  132. sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
  133. constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer,
  134. quae multis formata modis sublime feruntur,
  135. ut nubes facile inter dum concrescere in alto
  136. cernimus et mundi speciem violare serenam
  137. mulcentes motu; nam saepe Gigantum
  138. ora volare videntur et umbram ducere late,
  139. inter dum magni montes avolsaque saxa
  140. montibus ante ire et solem succedere praeter,
  141. inde alios trahere atque inducere belua nimbos.
  142. nec speciem mutare suam liquentia cessant
  143. et cuiusque modi formarum vertere in oras.
  144. Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
  145. perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant
  146. ---
  147. semper enim summum quicquid de rebus abundat,
  148. quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res,
  149. transit, ut in primis vestem; sed ubi aspera saxa
  150. aut in materiam ligni pervenit, ibi iam
  151. scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
  152. at cum splendida quae constant opposta fuerunt
  153. densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum;
  154. nam neque, uti vestem, possunt transire, neque autem
  155. scindi; quam meminit levor praestare salutem.
  156. qua propter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
  157. et quamvis subito quovis in tempore quamque
  158. rem contra speculum ponas, apparet imago;
  159. perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
  160. texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
  161. ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,
  162. ut merito celer his rebus dicatur origo.
  163. et quasi multa brevi spatio summittere debet
  164. lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
  165. sic ab rebus item simili ratione necessest
  166. temporis in puncto rerum simulacra ferantur
  167. multa modis multis in cunctas undique partis;
  168. quandoquidem speculum quo cumque obvertimus oris,
  169. res ibi respondent simili forma atque colore.
  170. Praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
  171. tempestas, perquam subito fit turbida foede,
  172. undique uti tenebras omnis Acherunta rearis
  173. liquisse et magnas caeli complesse cavernas.
  174. usque adeo taetra nimborum nocte coorta
  175. inpendent atrae Formidinis ora superne;
  176. quorum quantula pars sit imago dicere nemost
  177. qui possit neque eam rationem reddere dictis.
  178. Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur,
  179. et quae mobilitas ollis tranantibus auras
  180. reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,
  181. in quem quaeque locum diverso numine tendunt,
  182. suavidicis potius quam multis versibus edam;
  183. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  184. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  185. Principio persaepe levis res atque minutis
  186. corporibus factas celeris licet esse videre.
  187. in quo iam genere est solis lux et vapor eius,
  188. propterea quia sunt e primis facta minutis,
  189. quae quasi cuduntur perque intervallum
  190. non dubitant transire sequenti concita plaga;
  191. suppeditatur enim confestim lumine lumen
  192. et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.
  193. qua propter simulacra pari ratione necessest
  194. inmemorabile per spatium transcurrere posse
  195. temporis in puncto, primum quod parvola causa
  196. est procul a tergo quae provehat atque propellat,
  197. quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur,
  198. deinde quod usque adeo textura praedita rara
  199. mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res
  200. et quasi permanare per intervallum.
  201. Praeterea si quae penitus corpuscula rerum
  202. ex altoque foras mittuntur, solis uti lux
  203. ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
  204. per totum caeli spatium diffundere sese
  205. perque volare mare ac terras caelumque rigare.
  206. quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
  207. cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?
  208. quone vides citius debere et longius ire
  209. multiplexque loci spatium transcurrere eodem
  210. tempore quo solis pervolgant lumina caelum?
  211. Hoc etiam in primis specimen verum esse videtur,
  212. quam celeri motu rerum simulacra ferantur,
  213. quod simul ac primum sub diu splendor aquai
  214. ponitur, extemplo caelo stellante serena
  215. sidera respondent in aqua radiantia mundi.
  216. iamne vides igitur quam puncto tempore imago
  217. aetheris ex oris in terrarum accidat oras?
  218. quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
  219. corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
  220. perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
  221. frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis
  222. aequoris, exesor moerorum litora circum,
  223. nec variae cessant voces volitare per auras.
  224. denique in os salsi venit umor saepe saporis,
  225. cum mare versamur propter, dilutaque contra
  226. cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
  227. usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
  228. fertur et in cunctas dimittitur undique partis
  229. nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
  230. perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
  231. cernere odorari licet et sentire sonare.
  232. Praeterea quoniam manibus tractata figura
  233. in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
  234. cernitur in luce et claro candore, necessest
  235. consimili causa tactum visumque moveri.
  236. nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
  237. commovet in tenebris, in luci quae poterit res
  238. accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
  239. esse in imaginibus qua propter causa videtur
  240. cernundi neque posse sine his res ulla videri.
  241. Nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur
  242. undique et in cunctas iaciuntur didita partis;
  243. verum nos oculis quia solis cernere quimus,
  244. propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes
  245. res ibi eam contra feriant forma atque colore.
  246. et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
  247. efficit ut videamus et internoscere curat;
  248. nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
  249. qui inter se cumque est oculosque locatus,
  250. isque ita per nostras acies perlabitur omnis
  251. et quasi perterget pupillas atque ita transit.
  252. propterea fit uti videamus quam procul absit
  253. res quaeque. et quanto plus ante agitatur
  254. et nostros oculos perterget longior aura,
  255. tam procul esse magis res quaeque remota videtur.
  256. scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
  257. quale sit ut videamus, et una quam procul absit.
  258. Illud in his rebus minime mirabile habendumst,
  259. cur, ea quae feriant oculos simulacra videri
  260. singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
  261. ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum
  262. acre fluit frigus, non privam quamque solemus
  263. particulam venti sentire et frigoris eius,
  264. sed magis unorsum, fierique perinde videmus
  265. corpore tum plagas in nostro tam quam aliquae res
  266. verberet atque sui det sensum corporis extra.
  267. praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum
  268. tangimus extremum saxi summumque colorem
  269. nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam
  270. duritiem penitus saxi sentimus in alto.
  271. Nunc age, cur ultra speculum videatur imago
  272. percipe: nam certe penitus remmota videtur.
  273. quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,
  274. ianua cum per se transpectum praebet apertum,
  275. multa facitque foris ex aedibus ut videantur;
  276. is quoque enim duplici geminoque fit visus.
  277. primus enim citra postes tum cernitur ,
  278. inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,
  279. post extraria lux oculos perterget et
  280. alter, et illa foris quae vere transpiciuntur.
  281. sic ubi se primum speculi proiecit imago,
  282. dum venit ad nostras acies, protrudit agitque
  283. qui inter se cumquest oculosque locatus,
  284. et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus
  285. quam speculum; sed ubi in speculum quoque sensimus ipsum,
  286. continuo a nobis in eum quae fertur imago
  287. pervenit, et nostros oculos reiecta revisit
  288. atque alium prae se propellens volvit,
  289. et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque
  290. distare ab speculo tantum semota videtur.
  291. quare etiam atque etiam minime mirarier est par
  292. ---
  293. illis quae reddunt speculorum ex aequore visum,
  294. binis quoniam res confit utraque.
  295. Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
  296. in speculis fit ut in laeva videatur eo quod
  297. planitiem ad speculi veniens cum offendit imago,
  298. non convertitur incolumis, sed recta retrorsum
  299. sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
  300. cretea persona, adlidat pilaeve trabive,
  301. atque ea continuo rectam si fronte figuram
  302. servet et elisam retro sese exprimat ipsa.
  303. fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem
  304. nunc sit laevus et e laevo sit mutua dexter.
  305. Fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago,
  306. quinque etiam aut sex ut fieri simulacra .
  307. nam quae cumque retro parte interiore latebunt,
  308. inde tamen, quamvis torte penitusque remota,
  309. omnia per flexos aditus educta licebit
  310. pluribus haec speculis videantur in aedibus esse.
  311. usque adeo speculo in speculum translucet imago,
  312. et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,
  313. inde retro rursum redit et convertit eodem.
  314. Quin etiam quae cumque latuscula sunt speculorum
  315. adsimili lateris flexura praedita nostri,
  316. dextera ea propter nobis simulacra remittunt,
  317. aut quia de speculo in speculum transfertur imago,
  318. inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod
  319. circum agitur, cum venit, imago propterea quod
  320. flexa figura docet speculi convertier ad nos.
  321. Indugredi porro pariter simulacra pedemque
  322. ponere nobiscum credas gestumque imitari
  323. propterea quia, de speculi qua parte recedas,
  324. continuo nequeunt illinc simulacra reverti;
  325. omnia quandoquidem cogit natura referri
  326. ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.
  327. Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.
  328. sol etiam caecat, contra si tendere pergas,
  329. propterea quia vis magnast ipsius et alte
  330. per purum simulacra feruntur
  331. et feriunt oculos turbantia composituras.
  332. Praeterea splendor qui cumque est acer adurit
  333. saepe oculos ideo quod semina possidet ignis
  334. multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.
  335. lurida praeterea fiunt quae cumque tuentur
  336. arquati, quia luroris de corpore eorum
  337. semina multa fluunt simulacris obvia rerum,
  338. multaque sunt oculis in eorum denique mixta,
  339. quae contage sua palloribus omnia pingunt.
  340. E tenebris autem quae sunt in luce tuemur
  341. propterea quia, cum propior caliginis
  342. ater init oculos prior et possedit apertos,
  343. insequitur candens confestim lucidus ,
  344. qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras
  345. illius; nam multis partibus hic est
  346. mobilior multisque minutior et mage pollens.
  347. qui simul atque vias oculorum luce replevit
  348. atque pate fecit, quas ante obsederat
  349. ATER, continuo rerum simulacra secuntur,
  350. quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.
  351. quod contra facere in tenebris e luce nequimus
  352. propterea quia posterior caliginis
  353. crassior insequitur, qui cuncta foramina complet
  354. obsiditque vias oculorum, ne simulacra
  355. possint ullarum rerum coniecta moveri.
  356. Quadratasque procul turris cum cernimus urbis,
  357. propterea fit uti videantur saepe rutundae,
  358. angulus optusus quia longe cernitur omnis
  359. sive etiam potius non cernitur ac perit eius
  360. plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,
  361. per multum quia dum simulacra feruntur,
  362. cogit hebescere eum crebris offensibus .
  363. hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis.
  364. fit quasi ut ad turnum saxorum structa tuantur;
  365. non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,
  366. sed quasi adumbratim paulum simulata videntur.
  367. Umbra videtur item nobis in sole moveri
  368. et vestigia nostra sequi gestumque imitari,
  369. si credis privatum lumine posse
  370. indugredi, motus hominum gestumque sequentem;
  371. nam nihil esse potest aliud nisi lumine cassus
  372. id quod nos umbram perhibere .
  373. ni mirum, quia terra locis ex ordine certis
  374. lumine privatur solis qua cumque meantes
  375. officimus, repletur item quod liquimus eius,
  376. propterea fit uti videatur, quae fuit umbra
  377. corporis, e regione eadem nos usque secuta.
  378. semper enim nova se radiorum lumina fundunt
  379. primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur.
  380. propterea facile et spoliatur lumine terra
  381. et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.
  382. Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum.
  383. nam quo cumque loco sit lux atque umbra tueri
  384. illorum est; eadem vero sint lumina necne,
  385. umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc,
  386. an potius fiat paulo quod diximus ante,
  387. hoc animi demum ratio discernere debet,
  388. nec possunt oculi naturam noscere rerum.