De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. sic animi sensum non certa parte reponunt;
  2. magno opere in quo mi diversi errare videntur.
  3. Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,
  4. cum tamen ex alia laetamur parte latenti;
  5. et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,
  6. cum miser ex animo laetatur corpore toto;
  7. non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,
  8. in nullo caput interea sit forte dolore.
  9. Praeterea molli cum somno dedita membra
  10. effusumque iacet sine sensu corpus honustum,
  11. est aliud tamen in nobis quod tempore in illo
  12. multimodis agitatur et omnis accipit in se
  13. laetitiae motus et curas cordis inanis.
  14. Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis
  15. esse neque harmonia corpus sentire solere,
  16. principio fit uti detracto corpore multo
  17. saepe tamen nobis in membris vita moretur.
  18. Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris
  19. diffugere forasque per os est editus ,
  20. deserit extemplo venas atque ossa relinquit;
  21. noscere ut hinc possis non aequas omnia partis
  22. corpora habere neque ex aequo fulcire salutem,
  23. sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis
  24. semina, curare in membris ut vita moretur.
  25. est igitur calor ac ventus vitalis in ipso
  26. corpore, qui nobis moribundos deserit artus.
  27. quapropter quoniam est animi natura reperta
  28. atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai
  29. nomen, ad organicos alto delatum Heliconi,
  30. sive aliunde ipsi porro traxere et in illam
  31. transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.
  32. quidquid id est, habeant: tu cetera percipe dicta.
  33. Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri
  34. inter se atque unam naturam conficere ex se,
  35. sed caput esse quasi et dominari in corpore toto
  36. consilium, quod nos animum mentemque vocamus.
  37. idque situm media regione in pectoris haeret.
  38. hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum
  39. laetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.
  40. cetera pars animae per totum dissita corpus
  41. paret et ad numen mentis momenque movetur.
  42. idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,
  43. cum neque res animam neque corpus commovet una.
  44. et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore
  45. laeditur in nobis, non omni concruciamur
  46. corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse
  47. laetitiaque viget, cum cetera pars animai
  48. per membra atque artus nulla novitate cietur;
  49. verum ubi vementi magis est commota metu mens,
  50. consentire animam totam per membra videmus
  51. sudoresque ita palloremque existere toto
  52. corpore et infringi linguam vocemque aboriri,
  53. caligare oculos, sonere auris, succidere artus,
  54. denique concidere ex animi terrore videmus
  55. saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit
  56. esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi vi
  57. percussa est, exim corpus propellit et icit.
  58. Haec eadem ratio naturam animi atque animai
  59. corpoream docet esse; ubi enim propellere membra,
  60. corripere ex somno corpus mutareque vultum
  61. atque hominem totum regere ac versare videtur,
  62. quorum nil fieri sine tactu posse videmus
  63. nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst
  64. corporea natura animum constare animamque?
  65. praeterea pariter fungi cum corpore et una
  66. consentire animum nobis in corpore cernis.
  67. si minus offendit vitam vis horrida teli
  68. ossibus ac nervis disclusis intus adacta,
  69. at tamen insequitur languor terraeque petitus
  70. suavis et in terra mentis qui gignitur aestus
  71. inter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.
  72. ergo corpoream naturam animi esse necessest,
  73. corporeis quoniam telis ictuque laborat.
  74. Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde
  75. constiterit pergam rationem reddere dictis.
  76. principio esse aio persuptilem atque minutis
  77. perquam corporibus factum constare. id ita esse
  78. hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis.
  79. Nil adeo fieri celeri ratione videtur,
  80. quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa;
  81. ocius ergo animus quam res se perciet ulla,
  82. ante oculos quorum in promptu natura videtur.
  83. at quod mobile tanto operest, constare rutundis
  84. perquam seminibus debet perquamque minutis,
  85. momine uti parvo possint inpulsa moveri.
  86. namque movetur aqua et tantillo momine flutat,
  87. quippe volubilibus parvisque creata figuris.
  88. at contra mellis constantior est natura
  89. et pigri latices magis et cunctantior actus:
  90. haeret enim inter se magis omnis materiai
  91. copia, ni mirum quia non tam levibus extat
  92. corporibus neque tam suptilibus atque rutundis.
  93. namque papaveris aura potest suspensa levisque
  94. cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,
  95. at contra lapidum coniectum spicarumque
  96. noenu potest. igitur parvissima corpora pro quam
  97. et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;
  98. at contra quae cumque magis cum pondere magno
  99. asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.
  100. nunc igitur quoniamst animi natura reperta
  101. mobilis egregie, perquam constare necessest
  102. corporibus parvis et levibus atque rutundis.
  103. quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
  104. utilis invenietur et opportuna cluebit.
  105. Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
  106. quam tenui constet textura quamque loco se
  107. contineat parvo, si possit conglomerari,
  108. quod simul atque hominem leti secura quies est
  109. indepta atque animi natura animaeque recessit,
  110. nil ibi libatum de toto corpore cernas
  111. ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,
  112. vitalem praeter sensum calidumque vaporem.
  113. ergo animam totam perparvis esse necessest
  114. seminibus nexam per venas viscera nervos,
  115. qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
  116. extima membrorum circumcaesura tamen se
  117. incolumem praestat nec defit ponderis hilum.
  118. quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cum
  119. spiritus unguenti suavis diffugit in auras
  120. aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;
  121. nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur
  122. propterea neque detractum de pondere quicquam,
  123. ni mirum quia multa minutaque semina sucos
  124. efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
  125. quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
  126. scire licet perquam pauxillis esse creatam
  127. seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.
  128. Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
  129. tenvis enim quaedam moribundos deserit aura
  130. mixta vapore, vapor porro trahit secum;
  131. nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et ;
  132. rara quod eius enim constat natura, necessest
  133. inter eum primordia multa moveri.
  134. iam triplex animi est igitur natura reperta;
  135. nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
  136. nil horum quoniam recipit mens posse creare
  137. sensiferos motus, quae denique mente volutat.
  138. quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
  139. adtribuatur; east omnino nominis expers;
  140. qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat
  141. nec magis e parvis et levibus ex elementis;
  142. sensiferos motus quae didit prima per artus.
  143. prima cietur enim, parvis perfecta figuris,
  144. inde calor motus et venti caeca potestas
  145. accipit, inde , inde omnia mobilitantur:
  146. concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt
  147. omnia, postremis datur ossibus atque medullis
  148. sive voluptas est sive est contrarius ardor.
  149. nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
  150. permanare malum, quin omnia perturbentur
  151. usque adeo ut vitae desit locus atque animai
  152. diffugiant partes per caulas corporis omnis.
  153. sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
  154. motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.
  155. Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
  156. compta modis vigeant rationem reddere aventem
  157. abstrahit invitum patrii sermonis egestas;
  158. sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
  159. inter enim cursant primordia principiorum
  160. motibus inter se, nihil ut secernier unum
  161. possit nec spatio fieri divisa potestas,
  162. sed quasi multae vis unius corporis extant.
  163. quod genus in quovis animantum viscere volgo
  164. est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
  165. omnibus est unum perfectum corporis augmen,
  166. sic calor atque et venti caeca potestas
  167. mixta creant unam naturam et mobilis illa
  168. vis, initum motus ab se quae dividit ollis,
  169. sensifer unde oritur primum per viscera motus.
  170. nam penitus prorsum latet haec natura subestque
  171. nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro
  172. atque anima est animae proporro totius ipsa.
  173. quod genus in nostris membris et corpore toto
  174. mixta latens animi vis est animaeque potestas,
  175. corporibus quia de parvis paucisque creatast,
  176. sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis
  177. corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
  178. proporrost anima et dominatur corpore toto.
  179. consimili ratione necessest ventus et
  180. et calor inter se vigeant commixta per artus
  181. atque aliis aliud subsit magis emineatque,
  182. ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,
  183. ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas
  184. interemant sensum diductaque solvant.
  185. est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
  186. cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;
  187. est et frigida multa, comes formidinis, aura,
  188. quae ciet horrorem membris et concitat artus;
  189. est etiam quoque pacati status ille,
  190. pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.
  191. sed calidi plus est illis quibus acria corda
  192. iracundaque mens facile effervescit in ira,
  193. quo genere in primis vis est violenta leonum,
  194. pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
  195. nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
  196. at ventosa magis cervorum frigida mens est
  197. et gelidas citius per viscera concitat auras,
  198. quae tremulum faciunt membris existere motum.
  199. at natura boum placido magis vivit