De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
  2. quam patitur natura, repente adfligit et omnis
  3. corporis atque animi pergit confundere sensus.
  4. dissoluuntur enim positurae principiorum
  5. et penitus motus vitales inpediuntur,
  6. donec materies omnis concussa per artus
  7. vitalis animae nodos a corpore solvit
  8. dispersamque foras per caulas eiecit omnis;
  9. nam quid praeterea facere ictum posse reamur
  10. oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?
  11. fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu
  12. reliqui motus vitalis vincere saepe,
  13. vincere et ingentis plagae sedare tumultus
  14. inque suos quicquid rursus revocare meatus
  15. et quasi iam leti dominantem in corpore motum
  16. discutere ac paene amissos accendere sensus;
  17. nam qua re potius leti iam limine ab ipso
  18. ad vitam possint conlecta mente reverti,
  19. quam quo decursum prope iam siet ire et abire?
  20. Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai
  21. corpora vi quadam per viscera viva per artus
  22. sollicitata suis trepidant in sedibus intus,
  23. inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,
  24. scire licet nullo primordia posse dolore
  25. temptari nullamque voluptatem capere ex se;
  26. quandoquidem non sunt ex ullis principiorum
  27. corporibus, quorum motus novitate laborent
  28. aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.
  29. haut igitur debent esse ullo praedita sensu.
  30. Denique uti possint sentire animalia quaeque,
  31. principiis si iam est sensus tribuendus eorum,
  32. quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?
  33. scilicet et risu tremulo concussa cachinnant
  34. et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque
  35. multaque de rerum mixtura dicere callent
  36. et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;
  37. quando quidem totis mortalibus adsimulata
  38. ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,
  39. inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;
  40. quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices
  41. et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.
  42. quod si delira haec furiosaque cernimus esse
  43. et ridere potest non ex ridentibus auctus,
  44. et sapere et doctis rationem reddere dictis
  45. non ex seminibus sapientibus atque disertis,
  46. qui minus esse queant ea quae sentire videmus
  47. seminibus permixta carentibus undique sensu?
  48. Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;
  49. omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis
  50. umoris guttas mater cum terra recepit,
  51. feta parit nitidas fruges arbustaque laeta
  52. et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,
  53. pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt
  54. et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;
  55. qua propter merito maternum nomen adepta est.
  56. cedit item retro, de terra quod fuit ante,
  57. in terras, et quod missumst ex aetheris oris,
  58. id rursum caeli rellatum templa receptant.
  59. nec sic interemit mors res ut materiai
  60. corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;
  61. inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
  62. res ut convertant formas mutentque colores
  63. et capiant sensus et puncto tempore reddant;
  64. ut noscas referre earum primordia rerum
  65. cum quibus et quali positura contineantur
  66. et quos inter se dent motus accipiantque,
  67. neve putes aeterna penes residere potesse
  68. corpora prima quod in summis fluitare videmus
  69. rebus et interdum nasci subitoque perire.
  70. quin etiam refert nostris in versibus ipsis
  71. cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;
  72. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  73. significant, eadem fruges arbusta animantis;
  74. si non omnia sunt, at multo maxima pars est
  75. consimilis; verum positura discrepitant res.
  76. sic ipsis in rebus item iam materiai
  77. intervalla vias conexus pondera plagas
  78. concursus motus ordo positura figurae
  79. cum permutantur, mutari res quoque debent.
  80. Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.
  81. nam tibi vehementer nova res molitur ad auris
  82. accedere et nova se species ostendere rerum.
  83. sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum
  84. difficilis magis ad credendum constet, itemque
  85. nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
  86. quod non paulatim minuant mirarier omnes,
  87. principio caeli clarum purumque colorem
  88. quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,
  89. lunamque et solis praeclara luce nitorem;
  90. omnia quae nunc si primum mortalibus essent
  91. ex improviso si sint obiecta repente,
  92. quid magis his rebus poterat mirabile dici,
  93. aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
  94. nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.
  95. quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,
  96. suspicere in caeli dignatur lucida templa.
  97. desine qua propter novitate exterritus ipsa
  98. expuere ex animo rationem, sed magis acri
  99. iudicio perpende, et si tibi vera videntur,
  100. dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.
  101. quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
  102. infinita foris haec extra moenia mundi,
  103. quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens
  104. atque animi iactus liber quo pervolet ipse.
  105. Principio nobis in cunctas undique partis
  106. et latere ex utroque supra supterque per omne
  107. nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se
  108. vociferatur, et elucet natura profundi.
  109. nullo iam pacto veri simile esse putandumst,
  110. undique cum vorsum spatium vacet infinitum
  111. seminaque innumero numero summaque profunda
  112. multimodis volitent aeterno percita motu,
  113. hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
  114. nil agere illa foris tot corpora materiai;
  115. cum praesertim hic sit natura factus et ipsa
  116. sponte sua forte offensando semina rerum
  117. multimodis temere in cassum frustraque coacta
  118. tandem coluerunt ea quae coniecta repente
  119. magnarum rerum fierent exordia semper,
  120. terrai maris et caeli generisque animantum.
  121. quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
  122. esse alios alibi congressus materiai,
  123. qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.
  124. Praeterea cum materies est multa parata,
  125. cum locus est praesto nec res nec causa moratur
  126. ulla, geri debent ni mirum et confieri res.
  127. nunc et seminibus si tanta est copia, quantam
  128. enumerare aetas animantum non queat omnis,
  129. quis eadem natura manet, quae semina rerum
  130. conicere in loca quaeque queat simili ratione
  131. atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
  132. esse alios aliis terrarum in partibus orbis
  133. et varias hominum gentis et saecla ferarum.
  134. Huc accedit ut in summa res nulla sit una,
  135. unica quae gignatur et unica solaque crescat,
  136. quin aliquoius siet saecli permultaque eodem
  137. sint genere. in primis animalibus indice mente
  138. invenies sic montivagum genus esse ferarum,
  139. sic hominum geminam prolem, sic denique mutas
  140. squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.
  141. qua propter caelum simili ratione fatendumst
  142. terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,
  143. non esse unica, sed numero magis innumerali;
  144. quando quidem vitae depactus terminus alte
  145. tam manet haec et tam nativo corpore constant
  146. quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.
  147. Quae bene cognita si teneas, natura videtur
  148. libera continuo, dominis privata superbis,
  149. ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
  150. nam pro sancta deum tranquilla pectora pace
  151. quae placidum degunt aevom vitamque serenam,
  152. quis regere immensi summam, quis habere profundi
  153. indu manu validas potis est moderanter habenas,
  154. quis pariter caelos omnis convertere et omnis
  155. ignibus aetheriis terras suffire feracis,
  156. omnibus inve locis esse omni tempore praesto,
  157. nubibus ut tenebras faciat caelique serena
  158. concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
  159. saepe suas disturbet et in deserta recedens
  160. saeviat exercens telum, quod saepe nocentes
  161. praeterit exanimatque indignos inque merentes?
  162. Multaque post mundi tempus genitale diemque
  163. primigenum maris et terrae solisque coortum
  164. addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
  165. semina, quae magnum iaculando contulit omne,
  166. unde mare et terrae possent augescere et unde
  167. appareret spatium caeli domus altaque tecta
  168. tolleret a terris procul et consurgeret aer.
  169. nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
  170. corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,
  171. umor ad umorem, terreno corpore terra
  172. crescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,
  173. donique ad extremum crescendi perfica finem
  174. omnia perduxit rerum natura creatrix;
  175. ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
  176. vitalis venas quam quod fluit atque recedit.
  177. omnibus hic aetas debet consistere rebus,
  178. hic natura suis refrenat viribus auctum.
  179. nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu
  180. paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
  181. plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
  182. dum facile in venas cibus omnis inditur et dum
  183. non ita sunt late dispessa, ut multa remittant
  184. et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.
  185. nam certe fluere atque recedere corpora rebus
  186. multa manus dandum est; sed plura accedere debent,
  187. donec alescendi summum tetigere cacumen.
  188. inde minutatim vires et robur adultum
  189. frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
  190. quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
  191. et quo latior est, in cunctas undique partis
  192. plura modo dispargit et a se corpora mittit,
  193. nec facile in venas cibus omnis diditur ei
  194. nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
  195. unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
  196. iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
  197. sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,
  198. quando quidem grandi cibus aevo denique defit,
  199. nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
  200. corpora conficere et plagis infesta domare.
  201. Sic igitur magni quoque circum moenia mundi
  202. expugnata dabunt labem putrisque ruinas;
  203. omnia debet enim cibus integrare novando
  204. et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,
  205. ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur
  206. quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.
  207. Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus
  208. vix animalia parva creat, quae cuncta creavit
  209. saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
  210. haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
  211. aurea de caelo demisit funis in arva
  212. nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,
  213. sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.
  214. praeterea nitidas fruges vinetaque laeta
  215. sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,
  216. ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;
  217. quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,
  218. conterimusque boves et viris agricolarum,
  219. conficimus ferrum vix arvis suppeditati:
  220. usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
  221. iamque caput quassans grandis suspirat arator
  222. crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,
  223. et cum tempora temporibus praesentia confert
  224. praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.
  225. tristis item vetulae vitis sator atque vietae
  226. temporis incusat momen saeclumque fatigat,
  227. et crepat, antiquum genus ut pietate repletum
  228. perfacile angustis tolerarit finibus aevom,
  229. cum minor esset agri multo modus ante viritim;
  230. nec tenet omnia paulatim tabescere et ire
  231. ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.
  1. E tenebris tantis tam clarum extollere lumen
  2. qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,
  3. te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc
  4. ficta pedum pono pressis vestigia signis,
  5. non ita certandi cupidus quam propter amorem
  6. quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo
  7. cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi
  8. consimile in cursu possint et fortis equi vis?
  9. tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis
  10. suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,
  11. floriferis ut apes in saltibus omnia libant,
  12. omnia nos itidem depascimur aurea dicta,
  13. aurea, perpetua semper dignissima vita.
  14. nam simul ac ratio tua coepit vociferari
  15. naturam rerum divina mente coorta
  16. diffugiunt animi terrores, moenia mundi
  17. discedunt. totum video per inane geri res.
  18. apparet divum numen sedesque quietae,
  19. quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis
  20. aspergunt neque nix acri concreta pruina
  21. cana cadens violat semperque innubilus aether
  22. integit et large diffuso lumine ridet:
  23. omnia suppeditat porro natura neque ulla
  24. res animi pacem delibat tempore in ullo.
  25. at contra nusquam apparent Acherusia templa,
  26. nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,
  27. sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.
  28. his ibi me rebus quaedam divina voluptas
  29. percipit atque horror, quod sic natura tua vi
  30. tam manifesta patens ex omni parte retecta est.
  31. Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum
  32. qualia sint et quam variis distantia formis
  33. sponte sua volitent aeterno percita motu,
  34. quove modo possint res ex his quaeque creari,
  35. hasce secundum res animi natura videtur
  36. atque animae claranda meis iam versibus esse
  37. et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,
  38. funditus humanam qui vitam turbat ab imo
  39. omnia suffundens mortis nigrore neque ullam
  40. esse voluptatem liquidam puramque relinquit.
  41. nam quod saepe homines morbos magis esse timendos
  42. infamemque ferunt vitam quam Tartara leti
  43. et se scire animi naturam sanguinis esse,
  44. aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,
  45. nec prosum quicquam nostrae rationis egere,
  46. hinc licet advertas animum magis omnia laudis
  47. iactari causa quam quod res ipsa probetur.
  48. extorres idem patria longeque fugati
  49. conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,
  50. omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,
  51. et quo cumque tamen miseri venere parentant
  52. et nigras mactant pecudes et manibus divis
  53. inferias mittunt multoque in rebus acerbis
  54. acrius advertunt animos ad religionem.
  55. quo magis in dubiis hominem spectare periclis
  56. convenit adversisque in rebus noscere qui sit;
  57. nam verae voces tum demum pectore ab imo
  58. eliciuntur et eripitur persona amanare.
  59. denique avarities et honorum caeca cupido,
  60. quae miseros homines cogunt transcendere fines
  61. iuris et inter dum socios scelerum atque ministros
  62. noctes atque dies niti praestante labore
  63. ad summas emergere opes, haec vulnera vitae
  64. non minimam partem mortis formidine aluntur.