De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. aere fluminibus terris terraque creatis,
  2. nec congressa modo vitalis convenientes
  3. contulit inter se motus, quibus omnituentes
  4. accensi sensus animantem quamque tuentur.
  5. Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
  6. quam patitur natura, repente adfligit et omnis
  7. corporis atque animi pergit confundere sensus.
  8. dissoluuntur enim positurae principiorum
  9. et penitus motus vitales inpediuntur,
  10. donec materies omnis concussa per artus
  11. vitalis animae nodos a corpore solvit
  12. dispersamque foras per caulas eiecit omnis;
  13. nam quid praeterea facere ictum posse reamur
  14. oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?
  15. fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu
  16. reliqui motus vitalis vincere saepe,
  17. vincere et ingentis plagae sedare tumultus
  18. inque suos quicquid rursus revocare meatus
  19. et quasi iam leti dominantem in corpore motum
  20. discutere ac paene amissos accendere sensus;
  21. nam qua re potius leti iam limine ab ipso
  22. ad vitam possint conlecta mente reverti,
  23. quam quo decursum prope iam siet ire et abire?
  24. Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai
  25. corpora vi quadam per viscera viva per artus
  26. sollicitata suis trepidant in sedibus intus,
  27. inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,
  28. scire licet nullo primordia posse dolore
  29. temptari nullamque voluptatem capere ex se;
  30. quandoquidem non sunt ex ullis principiorum
  31. corporibus, quorum motus novitate laborent
  32. aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.
  33. haut igitur debent esse ullo praedita sensu.
  34. Denique uti possint sentire animalia quaeque,
  35. principiis si iam est sensus tribuendus eorum,
  36. quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?
  37. scilicet et risu tremulo concussa cachinnant
  38. et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque
  39. multaque de rerum mixtura dicere callent
  40. et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;
  41. quando quidem totis mortalibus adsimulata
  42. ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,
  43. inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;
  44. quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices
  45. et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.
  46. quod si delira haec furiosaque cernimus esse
  47. et ridere potest non ex ridentibus auctus,
  48. et sapere et doctis rationem reddere dictis
  49. non ex seminibus sapientibus atque disertis,
  50. qui minus esse queant ea quae sentire videmus
  51. seminibus permixta carentibus undique sensu?
  52. Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;
  53. omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis
  54. umoris guttas mater cum terra recepit,
  55. feta parit nitidas fruges arbustaque laeta
  56. et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,
  57. pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt
  58. et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;
  59. qua propter merito maternum nomen adepta est.
  60. cedit item retro, de terra quod fuit ante,
  61. in terras, et quod missumst ex aetheris oris,
  62. id rursum caeli rellatum templa receptant.
  63. nec sic interemit mors res ut materiai
  64. corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;
  65. inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
  66. res ut convertant formas mutentque colores
  67. et capiant sensus et puncto tempore reddant;
  68. ut noscas referre earum primordia rerum
  69. cum quibus et quali positura contineantur
  70. et quos inter se dent motus accipiantque,
  71. neve putes aeterna penes residere potesse
  72. corpora prima quod in summis fluitare videmus
  73. rebus et interdum nasci subitoque perire.
  74. quin etiam refert nostris in versibus ipsis
  75. cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;
  76. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  77. significant, eadem fruges arbusta animantis;
  78. si non omnia sunt, at multo maxima pars est
  79. consimilis; verum positura discrepitant res.
  80. sic ipsis in rebus item iam materiai
  81. intervalla vias conexus pondera plagas
  82. concursus motus ordo positura figurae
  83. cum permutantur, mutari res quoque debent.
  84. Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.
  85. nam tibi vehementer nova res molitur ad auris
  86. accedere et nova se species ostendere rerum.
  87. sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum
  88. difficilis magis ad credendum constet, itemque
  89. nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
  90. quod non paulatim minuant mirarier omnes,
  91. principio caeli clarum purumque colorem
  92. quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,
  93. lunamque et solis praeclara luce nitorem;
  94. omnia quae nunc si primum mortalibus essent
  95. ex improviso si sint obiecta repente,
  96. quid magis his rebus poterat mirabile dici,
  97. aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
  98. nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.
  99. quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,
  100. suspicere in caeli dignatur lucida templa.
  101. desine qua propter novitate exterritus ipsa
  102. expuere ex animo rationem, sed magis acri
  103. iudicio perpende, et si tibi vera videntur,
  104. dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.
  105. quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
  106. infinita foris haec extra moenia mundi,
  107. quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens
  108. atque animi iactus liber quo pervolet ipse.
  109. Principio nobis in cunctas undique partis
  110. et latere ex utroque supra supterque per omne
  111. nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se
  112. vociferatur, et elucet natura profundi.
  113. nullo iam pacto veri simile esse putandumst,
  114. undique cum vorsum spatium vacet infinitum
  115. seminaque innumero numero summaque profunda
  116. multimodis volitent aeterno percita motu,
  117. hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
  118. nil agere illa foris tot corpora materiai;
  119. cum praesertim hic sit natura factus et ipsa
  120. sponte sua forte offensando semina rerum
  121. multimodis temere in cassum frustraque coacta
  122. tandem coluerunt ea quae coniecta repente
  123. magnarum rerum fierent exordia semper,
  124. terrai maris et caeli generisque animantum.
  125. quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
  126. esse alios alibi congressus materiai,
  127. qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.
  128. Praeterea cum materies est multa parata,
  129. cum locus est praesto nec res nec causa moratur
  130. ulla, geri debent ni mirum et confieri res.
  131. nunc et seminibus si tanta est copia, quantam
  132. enumerare aetas animantum non queat omnis,
  133. quis eadem natura manet, quae semina rerum
  134. conicere in loca quaeque queat simili ratione
  135. atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
  136. esse alios aliis terrarum in partibus orbis
  137. et varias hominum gentis et saecla ferarum.
  138. Huc accedit ut in summa res nulla sit una,
  139. unica quae gignatur et unica solaque crescat,
  140. quin aliquoius siet saecli permultaque eodem
  141. sint genere. in primis animalibus indice mente
  142. invenies sic montivagum genus esse ferarum,
  143. sic hominum geminam prolem, sic denique mutas
  144. squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.
  145. qua propter caelum simili ratione fatendumst
  146. terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,
  147. non esse unica, sed numero magis innumerali;
  148. quando quidem vitae depactus terminus alte
  149. tam manet haec et tam nativo corpore constant
  150. quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.
  151. Quae bene cognita si teneas, natura videtur
  152. libera continuo, dominis privata superbis,
  153. ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
  154. nam pro sancta deum tranquilla pectora pace
  155. quae placidum degunt aevom vitamque serenam,
  156. quis regere immensi summam, quis habere profundi
  157. indu manu validas potis est moderanter habenas,
  158. quis pariter caelos omnis convertere et omnis
  159. ignibus aetheriis terras suffire feracis,
  160. omnibus inve locis esse omni tempore praesto,
  161. nubibus ut tenebras faciat caelique serena
  162. concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
  163. saepe suas disturbet et in deserta recedens
  164. saeviat exercens telum, quod saepe nocentes
  165. praeterit exanimatque indignos inque merentes?
  166. Multaque post mundi tempus genitale diemque
  167. primigenum maris et terrae solisque coortum
  168. addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
  169. semina, quae magnum iaculando contulit omne,
  170. unde mare et terrae possent augescere et unde
  171. appareret spatium caeli domus altaque tecta
  172. tolleret a terris procul et consurgeret aer.
  173. nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
  174. corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,
  175. umor ad umorem, terreno corpore terra
  176. crescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,
  177. donique ad extremum crescendi perfica finem
  178. omnia perduxit rerum natura creatrix;
  179. ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
  180. vitalis venas quam quod fluit atque recedit.
  181. omnibus hic aetas debet consistere rebus,
  182. hic natura suis refrenat viribus auctum.
  183. nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu
  184. paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
  185. plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
  186. dum facile in venas cibus omnis inditur et dum
  187. non ita sunt late dispessa, ut multa remittant
  188. et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.
  189. nam certe fluere atque recedere corpora rebus
  190. multa manus dandum est; sed plura accedere debent,
  191. donec alescendi summum tetigere cacumen.
  192. inde minutatim vires et robur adultum
  193. frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
  194. quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
  195. et quo latior est, in cunctas undique partis
  196. plura modo dispargit et a se corpora mittit,
  197. nec facile in venas cibus omnis diditur ei
  198. nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
  199. unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
  200. iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
  201. sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,
  202. quando quidem grandi cibus aevo denique defit,
  203. nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
  204. corpora conficere et plagis infesta domare.
  205. Sic igitur magni quoque circum moenia mundi
  206. expugnata dabunt labem putrisque ruinas;
  207. omnia debet enim cibus integrare novando
  208. et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,
  209. ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur
  210. quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.
  211. Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus
  212. vix animalia parva creat, quae cuncta creavit
  213. saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
  214. haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
  215. aurea de caelo demisit funis in arva
  216. nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,
  217. sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.
  218. praeterea nitidas fruges vinetaque laeta
  219. sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,
  220. ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;
  221. quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,
  222. conterimusque boves et viris agricolarum,
  223. conficimus ferrum vix arvis suppeditati:
  224. usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
  225. iamque caput quassans grandis suspirat arator
  226. crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,