De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus
  2. corpora discedunt conexaque convenientis
  3. efficiunt motus; at contra aliena videmus
  4. reicere in terras naturam, multaque caecis
  5. corporibus fugiunt e corpore percita plagis,
  6. quae neque conecti quoquam potuere neque intus
  7. vitalis motus consentire atque imitari.
  8. sed ne forte putes animalia sola teneri
  9. legibus his, quaedam ratio res terminat omnis
  10. nam vel uti tota natura dissimiles sunt
  11. inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest
  12. dissimili constare figura principiorum;
  13. non quo multa parum simili sint praedita forma,
  14. sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
  15. semina cum porro distent, differre necessust
  16. intervalla vias conexus pondera plagas
  17. concursus motus; quae non animalia solum
  18. corpora seiungunt, sed terras ac mare totum
  19. secernunt caelumque a terris omne retentant.
  20. Nunc age dicta meo dulci quaesita labore
  21. percipe, ne forte haec albis ex alba rearis
  22. principiis esse, ante oculos quae candida cernis,
  23. aut ea quae nigrant nigro de semine nata;
  24. nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,
  25. propterea gerere hunc credas, quod materiai
  26. corpora consimili sint eius tincta colore;
  27. nullus enim color est omnino materiai
  28. corporibus, neque par rebus neque denique dispar.
  29. in quae corpora si nullus tibi forte videtur
  30. posse animi iniectus fieri, procul avius erras.
  31. nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam
  32. dispexere, tamen cognoscant corpora tactu
  33. ex ineunte aevo nullo coniuncta colore,
  34. scire licet nostrae quoque menti corpora posse
  35. vorti in notitiam nullo circum lita fuco.
  36. denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris
  37. tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.
  38. Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo.
  39. omnis enim color omnino mutatur in omnis;
  40. quod facere haud ullo debent primordia pacto;
  41. immutabile enim quiddam superare necessest,
  42. ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
  43. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  44. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  45. proinde colore cave contingas semina rerum,
  46. ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
  47. Praeterea si nulla coloris principiis est
  48. reddita natura et variis sunt praedita formis,
  49. e quibus omnigenus gignunt variantque colores,
  50. propterea magni quod refert, semina quaeque
  51. cum quibus et quali positura contineantur
  52. et quos inter se dent motus accipiantque,
  53. perfacile extemplo rationem reddere possis,
  54. cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,
  55. marmoreo fieri possint candore repente,
  56. ut mare, cum magni commorunt aequora venti,
  57. vertitur in canos candenti marmore fluctus;
  58. dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,
  59. materies ubi permixta est illius et ordo
  60. principiis mutatus et addita demptaque quaedam,
  61. continuo id fieri ut candens videatur et album.
  62. quod si caeruleis constarent aequora ponti
  63. seminibus, nullo possent albescere pacto;
  64. nam quo cumque modo perturbes caerula quae sint,
  65. numquam in marmoreum possunt migrare colorem.
  66. sin alio atque alio sunt semina tincta colore,
  67. quae maris efficiunt unum purumque nitorem,
  68. ut saepe ex aliis formis variisque figuris
  69. efficitur quiddam quadratum unaque figura,
  70. conveniebat, ut in quadrato cernimus esse
  71. dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti
  72. aut alio in quovis uno puroque nitore
  73. dissimiles longe inter se variosque colores.
  74. praeterea nihil officiunt obstantque figurae
  75. dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra;
  76. at varii rerum inpediunt prohibentque colores,
  77. quo minus esse uno possit res tota nitore.
  78. Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus
  79. principiis rerum non numquam causa colores,
  80. occidit, ex albis quoniam non alba creantur,
  81. nec quae nigra cluent de nigris, sed variis ex.
  82. quippe etenim multo proclivius exorientur
  83. candida de nullo quam nigro nata colore
  84. aut alio quovis, qui contra pugnet et obstet.
  85. Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores
  86. esse neque in lucem existunt primordia rerum,
  87. scire licet quam sint nullo velata colore;
  88. qualis enim caecis poterit color esse tenebris?
  89. lumine quin ipso mutatur propterea quod
  90. recta aut obliqua percussus luce refulget;
  91. pluma columbarum quo pacto in sole videtur,
  92. quae sita cervices circum collumque coronat;
  93. namque alias fit uti claro sit rubra pyropo,
  94. inter dum quodam sensu fit uti videatur
  95. inter caeruleum viridis miscere zmaragdos.
  96. caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,
  97. consimili mutat ratione obversa colores;
  98. qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,
  99. scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.
  100. Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se
  101. pupula, cum sentire colorem dicitur album,
  102. atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
  103. nec refert ea quae tangas quo forte colore
  104. praedita sint, verum quali magis apta figura,
  105. scire licet nihil principiis opus esse colore,
  106. sed variis formis variantes edere tactus.
  107. Praeterea quoniam non certis certa figuris
  108. est natura coloris et omnia principiorum
  109. formamenta queunt in quovis esse nitore,
  110. cur ea quae constant ex illis non pariter sunt
  111. omnigenus perfusa coloribus in genere omni?
  112. conveniebat enim corvos quoque saepe volantis
  113. ex albis album pinnis iactare colorem
  114. et nigros fieri nigro de semine cycnos
  115. aut alio quovis uno varioque colore.
  116. Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
  117. distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
  118. evanescere paulatim stinguique colorem;
  119. ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:
  120. purpura poeniceusque color clarissimus multo,
  121. filatim cum distractum est, disperditur omnis;
  122. noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
  123. particulas, quam discedant ad semina rerum.
  124. Postremo quoniam non omnia corpora vocem
  125. mittere concedis neque odorem, propterea fit
  126. ut non omnibus adtribuas sonitus et odores:
  127. sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
  128. scire licet quaedam tam constare orba colore
  129. quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
  130. nec minus haec animum cognoscere posse sagacem
  131. quam quae sunt aliis rebus privata notare.
  132. Sed ne forte putes solo spoliata colore
  133. corpora prima manere, etiam secreta teporis
  134. sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,
  135. et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,
  136. nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
  137. sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
  138. et nardi florem, nectar qui naribus halat,
  139. cum facere instituas, cum primis quaerere par est,
  140. quod licet ac possis reperire, inolentis olivi
  141. naturam, nullam quae mittat naribus auram,
  142. quam minime ut possit mixtos in corpore odores
  143. concoctosque suo contractans perdere viro,
  144. propter eandem rem debent primordia rerum
  145. non adhibere suum gignundis rebus odorem
  146. nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
  147. nec simili ratione saporem denique quemquam
  148. nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,
  149. cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,
  150. molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,
  151. omnia sint a principiis seiuncta necessest,
  152. inmortalia si volumus subiungere rebus
  153. fundamenta, quibus nitatur summa salutis;
  154. ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
  155. Nunc ea quae sentire videmus cumque necessest
  156. ex insensilibus tamen omnia confiteare
  157. principiis constare. neque id manufesta refutant
  158. nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
  159. sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
  160. ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.
  161. quippe videre licet vivos existere vermes
  162. stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
  163. intempestivis ex imbribus umida tellus.
  164. Praeterea cunctas itidem res vertere sese.
  165. vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta
  166. in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra
  167. naturam, et nostro de corpore saepe ferarum
  168. augescunt vires et corpora pennipotentum.
  169. ergo omnes natura cibos in corpora viva
  170. vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
  171. non alia longe ratione atque arida ligna
  172. explicat in flammas et in ignis omnia versat.
  173. iamne vides igitur magni primordia rerum
  174. referre in quali sint ordine quaeque locata
  175. et commixta quibus dent motus accipiantque?
  176. Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,
  177. quod movet et varios sensus expromere cogit,
  178. ex insensilibus ne credas sensile gigni?
  179. ni mirum lapides et ligna et terra quod una
  180. mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.
  181. illud in his igitur rebus meminisse decebit,
  182. non ex omnibus omnino, quaecumque creant res
  183. sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
  184. sed magni referre ea primum quantula constent,
  185. sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
  186. motibus ordinibus posituris denique quae sint.
  187. quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;
  188. et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
  189. vermiculos pariunt, quia corpora materiai
  190. antiquis ex ordinibus permota nova re
  191. conciliantur ita ut debent animalia gigni.
  192. Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari
  193. constituunt, porro ex aliis sentire sueti
  194. * * *
  195. mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis
  196. visceribus nervis venis, quae cumque videmus
  197. mollia mortali consistere corpore creta.
  198. sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;
  199. nempe tamen debent aut sensum partis habere
  200. aut similis totis animalibus esse putari.
  201. at nequeant per se partes sentire necesse est:
  202. namque animus sensus membrorum respuit omnis,
  203. nec manus a nobis potis est secreta neque ulla
  204. corporis omnino sensum pars sola tenere.
  205. linquitur ut totis animantibus adsimulentur,
  206. vitali ut possint consentire undique sensu.
  207. qui poterunt igitur rerum primordia dici