De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  2. et qui principium gignundis aera rebus
  3. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  4. fingere res ipsum per se terramve creare
  5. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  6. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  7. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  8. aera iungentes igni terramque liquori,
  9. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  10. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  11. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  12. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  13. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  14. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  15. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  16. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  17. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  18. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  19. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  20. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  21. quae cum magna modis multis miranda videtur
  22. gentibus humanis regio visendaque fertur
  23. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  24. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  25. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  26. carmina quin etiam divini pectoris eius
  27. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  28. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  29. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  30. partibus egregie multis multoque minores,
  31. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  32. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  33. sanctius et multo certa ratione magis quam
  34. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  35. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  36. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  37. Primum quod motus exempto rebus inani
  38. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  39. aera solem ignem terras animalia frugis
  40. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  41. deinde quod omnino finem non esse secandis
  42. corporibus facient neque pausam stare fragori
  43. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  44. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  45. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  46. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  47. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  48. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  49. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  50. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  51. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  52. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  53. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  54. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  55. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  56. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  57. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  58. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  59. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  60. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  61. quam contra res illorum retroque putari?
  62. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  63. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  64. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  65. sin ita forte putas ignis terraeque coire
  66. corpus et aerias auras roremque liquoris,
  67. nil in concilio naturam ut mutet eorum,
  68. nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
  69. non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
  70. quippe suam quicque in coetu variantis acervi
  71. naturam ostendet mixtusque videbitur aer
  72. cum terra simul et quodam cum rore manere.
  73. at primordia gignundis in rebus oportet
  74. naturam clandestinam caecamque adhibere,
  75. emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet
  76. quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
  77. Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
  78. et primum faciunt ignem se vertere in auras
  79. aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
  80. ex imbri retroque a terra cuncta reverti,
  81. umorem primum, post aera, deinde calorem,
  82. nec cessare haec inter se mutare, meare
  83. a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
  84. quod facere haud ullo debent primordia pacto.
  85. immutabile enim quiddam superare necessest,
  86. ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
  87. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  88. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  89. quapropter quoniam quae paulo diximus ante
  90. in commutatum veniunt, constare necessest
  91. ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
  92. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
  93. quin potius tali natura praedita quaedam
  94. corpora constituas, ignem si forte crearint,
  95. posse eadem demptis paucis paucisque tributis,
  96. ordine mutato et motu, facere aeris auras,
  97. sic alias aliis rebus mutarier omnis?
  98. 'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
  99. aeris e terra res omnis crescere alique;
  100. et nisi tempestas indulget tempore fausto
  101. imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
  102. solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
  103. crescere non possint fruges arbusta animantis.'
  104. scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
  105. adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis
  106. omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
  107. adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
  108. certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
  109. ni mirum quia multa modis communia multis
  110. multarum rerum in rebus primordia mixta
  111. sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
  112. atque eadem magni refert primordia saepe
  113. cum quibus et quali positura contineantur
  114. et quos inter se dent motus accipiantque;
  115. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  116. constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
  117. verum aliis alioque modo commixta moventur.
  118. quin etiam passim nostris in versibus ipsis
  119. multa elementa vides multis communia verbis,
  120. cum tamen inter se versus ac verba necessest
  121. confiteare et re et sonitu distare sonanti.
  122. tantum elementa queunt permutato ordine solo;
  123. at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
  124. possunt unde queant variae res quaeque creari.
  125. Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian
  126. quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
  127. concedit nobis patrii sermonis egestas,
  128. sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.
  129. principio, rerum quam dicit homoeomerian,
  130. ossa videlicet e pauxillis atque minutis
  131. ossibus hic et de pauxillis atque minutis
  132. visceribus viscus gigni sanguenque creari
  133. sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
  134. ex aurique putat micis consistere posse
  135. aurum et de terris terram concrescere parvis,
  136. ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,
  137. cetera consimili fingit ratione putatque.
  138. nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
  139. concedit neque corporibus finem esse secandis.
  140. quare in utraque mihi pariter ratione videtur
  141. errare atque illi, supra quos diximus ante.
  142. Adde quod inbecilla nimis primordia fingit;
  143. si primordia sunt, simili quae praedita constant
  144. natura atque ipsae res sunt aequeque laborant
  145. et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat.
  146. nam quid in oppressu valido durabit eorum,
  147. ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis?
  148. ignis an umor an aura? quid horum? sanguen an ossa?
  149. nil ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
  150. tam mortalis erit quam quae manifesta videmus
  151. ex oculis nostris aliqua vi victa perire.
  152. at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
  153. crescere de nihilo testor res ante probatas.
  154. Praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
  155. scire licet nobis venas et sanguen et ossa
  156. * * *
  157. sive cibos omnis commixto corpore dicent
  158. esse et habere in se nervorum corpora parva
  159. ossaque et omnino venas partisque cruoris,
  160. fiet uti cibus omnis et aridus et liquor ipse
  161. ex alienigenis rebus constare putetur,
  162. ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.
  163. Praeterea quae cumque e terra corpora crescunt,
  164. si sunt in terris, terram constare necessest
  165. ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
  166. transfer item, totidem verbis utare licebit:
  167. in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
  168. ex alienigenis consistant ligna necessest,
  169. praeterea tellus quae corpora cumque alit auget
  170. ex alienigenis, quae lignis exoriuntur.
  171. Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis,
  172. id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis
  173. res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
  174. apparere unum, cuius sint plurima mixta
  175. et magis in promptu primaque in fronte locata.
  176. quod tamen a vera longe ratione repulsumst;
  177. conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci
  178. robore cum in saxi franguntur, mittere signum
  179. sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
  180. cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem
  181. consimili ratione herbis quoque saepe decebat,
  182. et latices dulcis guttas similique sapore
  183. mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,
  184. scilicet et glebis terrarum saepe friatis
  185. herbarum genera et fruges frondesque videri
  186. dispertita inter terram latitare minute,
  187. postremo in lignis cinerem fumumque videri,
  188. cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
  189. quorum nil fieri quoniam manifesta docet res,
  190. scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
  191. verum semina multimodis inmixta latere
  192. multarum rerum in rebus communia debent.
  193. 'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis
  194. arboribus vicina cacumina summa terantur
  195. inter se validis facere id cogentibus austris,
  196. donec flammai fulserunt flore coorto.'
  197. scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,
  198. verum semina sunt ardoris multa, terendo
  199. quae cum confluxere, creant incendia silvis.
  200. quod si facta foret silvis abscondita flamma,
  201. non possent ullum tempus celarier ignes,
  202. conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.
  203. iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,
  204. permagni referre eadem primordia saepe
  205. cum quibus et quali positura contineantur
  206. et quos inter se dent motus accipiantque,
  207. atque eadem paulo inter se mutata creare
  208. ignes et lignum? quo pacto verba quoque ipsa
  209. inter se paulo mutatis sunt elementis,
  210. cum ligna atque ignes distincta voce notemus.
  211. Denique iam quae cumque in rebus cernis apertis
  212. si fieri non posse putas, quin materiai
  213. corpora consimili natura praedita fingas,
  214. hac ratione tibi pereunt primordia rerum:
  215. fiet uti risu tremulo concussa cachinnent
  216. et lacrimis salsis umectent ora genasque.
  217. Nunc age, quod super est, cognosce et clarius audi.
  218. nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri
  219. percussit thyrso laudis spes magna meum cor
  220. et simul incussit suavem mi in pectus amorem
  221. Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti
  222. avia Pieridum peragro loca nullius ante
  223. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  224. atque haurire iuvatque novos decerpere flores
  225. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  226. unde prius nulli velarint tempora Musae;