De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  2. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  3. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  4. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  5. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  6. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  7. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  8. credere posse animum, victus fateare necessest
  9. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  10. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  11. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  12. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  13. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  14. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  15. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  16. non possunt ea quae debet genitalis habere
  17. materies, varios conexus pondera plagas
  18. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
  19. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  20. ignem atque ex igni summam consistere solo,
  21. magno opere a vera lapsi ratione videntur.
  22. Heraclitus init quorum dux proelia primus,
  23. clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
  24. quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
  25. omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
  26. inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
  27. veraque constituunt quae belle tangere possunt
  28. auris et lepido quae sunt fucata sonore.
  29. Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
  30. ex uno si sunt igni puroque creatae?
  31. nil prodesset enim calidum denserier ignem
  32. nec rare fieri, si partes ignis eandem
  33. naturam quam totus habet super ignis haberent.
  34. acrior ardor enim conductis partibus esset,
  35. languidior porro disiectis disque supatis.
  36. amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
  37. talibus in causis, ne dum variantia rerum
  38. tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
  39. Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
  40. denseri poterunt ignes rarique relinqui;
  41. sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
  42. et fugitant in rebus inane relinquere purum,
  43. ardua dum metuunt, amittunt vera viai
  44. nec rursum cernunt exempto rebus inane
  45. omnia denseri fierique ex omnibus unum
  46. corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
  47. aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
  48. ut videas non e stipatis partibus esse.
  49. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  50. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  51. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  52. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  53. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  54. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  55. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  56. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  57. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  58. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  59. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  60. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  61. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  62. naturam res et convertunt corpora sese,
  63. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  64. nil referret enim quaedam decedere, abire
  65. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  66. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  67. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  68. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  69. concursus motus ordo positura figurae
  70. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  71. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  72. praeterea rei quae corpora mittere possit
  73. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  74. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  75. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  76. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  77. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  78. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  79. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  80. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  81. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  82. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  83. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  84. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  85. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  86. et velit ardoris naturam linquere solam,
  87. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  88. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  89. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  90. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  91. et qui principium gignundis aera rebus
  92. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  93. fingere res ipsum per se terramve creare
  94. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  95. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  96. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  97. aera iungentes igni terramque liquori,
  98. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  99. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  100. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  101. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  102. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  103. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  104. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  105. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  106. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  107. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  108. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  109. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  110. quae cum magna modis multis miranda videtur
  111. gentibus humanis regio visendaque fertur
  112. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  113. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  114. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  115. carmina quin etiam divini pectoris eius
  116. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  117. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  118. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  119. partibus egregie multis multoque minores,
  120. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  121. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  122. sanctius et multo certa ratione magis quam
  123. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  124. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  125. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  126. Primum quod motus exempto rebus inani
  127. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  128. aera solem ignem terras animalia frugis
  129. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  130. deinde quod omnino finem non esse secandis
  131. corporibus facient neque pausam stare fragori
  132. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  133. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  134. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  135. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  136. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  137. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  138. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  139. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  140. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  141. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  142. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  143. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  144. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  145. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  146. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  147. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  148. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  149. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  150. quam contra res illorum retroque putari?
  151. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  152. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  153. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  154. sin ita forte putas ignis terraeque coire