De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. non ex illorum conventu conciliata,
  2. sed magis aeterna pollentia simplicitate,
  3. unde neque avelli quicquam neque deminui iam
  4. concedit natura reservans semina rebus.
  5. Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
  6. corpora constabunt ex partibus infinitis,
  7. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  8. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  9. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  10. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  11. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  12. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  13. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  14. credere posse animum, victus fateare necessest
  15. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  16. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  17. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  18. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  19. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  20. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  21. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  22. non possunt ea quae debet genitalis habere
  23. materies, varios conexus pondera plagas
  24. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
  25. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  26. ignem atque ex igni summam consistere solo,
  27. magno opere a vera lapsi ratione videntur.
  28. Heraclitus init quorum dux proelia primus,
  29. clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
  30. quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
  31. omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
  32. inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
  33. veraque constituunt quae belle tangere possunt
  34. auris et lepido quae sunt fucata sonore.
  35. Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
  36. ex uno si sunt igni puroque creatae?
  37. nil prodesset enim calidum denserier ignem
  38. nec rare fieri, si partes ignis eandem
  39. naturam quam totus habet super ignis haberent.
  40. acrior ardor enim conductis partibus esset,
  41. languidior porro disiectis disque supatis.
  42. amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
  43. talibus in causis, ne dum variantia rerum
  44. tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
  45. Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
  46. denseri poterunt ignes rarique relinqui;
  47. sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
  48. et fugitant in rebus inane relinquere purum,
  49. ardua dum metuunt, amittunt vera viai
  50. nec rursum cernunt exempto rebus inane
  51. omnia denseri fierique ex omnibus unum
  52. corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
  53. aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
  54. ut videas non e stipatis partibus esse.
  55. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  56. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  57. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  58. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  59. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  60. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  61. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  62. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  63. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  64. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  65. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  66. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  67. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  68. naturam res et convertunt corpora sese,
  69. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  70. nil referret enim quaedam decedere, abire
  71. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  72. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  73. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  74. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  75. concursus motus ordo positura figurae
  76. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  77. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  78. praeterea rei quae corpora mittere possit
  79. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  80. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  81. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  82. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  83. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  84. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  85. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  86. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  87. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  88. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  89. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  90. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  91. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  92. et velit ardoris naturam linquere solam,
  93. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  94. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  95. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  96. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  97. et qui principium gignundis aera rebus
  98. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  99. fingere res ipsum per se terramve creare
  100. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  101. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  102. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  103. aera iungentes igni terramque liquori,
  104. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  105. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  106. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  107. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  108. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  109. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  110. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  111. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  112. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  113. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  114. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  115. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  116. quae cum magna modis multis miranda videtur
  117. gentibus humanis regio visendaque fertur
  118. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  119. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  120. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  121. carmina quin etiam divini pectoris eius
  122. vociferantur et exponunt praeclara reperta,