Philippicae
Cicero, Marcus Tullius
Cicero. M. Tulli Ciceronis Orationes, Vol. VI. Clark, Albert Curtis, editor. Oxford: Clarendon Press, 1918.
sed stuporem hominis vel dicam pecudis attendite. sic enim dixit: ‘Brutus[*](M. Brutus D), quem ego honoris causa nomino, cruentum pugionem tenens Ciceronem exclamavit: ex quo intellegi debet eum conscium fuisse.’ ergo ego sceleratus appellor a te[*](a te D: ante V: abs te coni. Halm) quem tu suspicatum aliquid suspicaris; ille[*](ille (vel is) del. Gruter) qui stillantem prae se pugionem tulit, is a te honoris causa nominatur? esto; sit in verbis tuis hic stupor: quanto in rebus sententiisque maior? constitue hoc, consul, aliquando, Brutorum, C. Cassi, Cn. Domiti, C. Treboni, reliquorum quam velis esse causam; edormi crapulam, inquam, et exhala. an faces admovendae sunt quae[*](quae te V2D) excitent tantae causae indormientem? numquamne intelleges statuendum tibi esse utrum illi qui istam rem gesserunt homicidaene[*](homicidaene c: -ne om. Vt (-e rei ns)) sint an vindices libertatis.
attende enim[*](enim om. Cus.) paulisper cogitationemque sobrii hominis punctum[*](per punctum Cus.) temporis suscipe. ego qui sum illorum, ut ipse fateor, familiaris, ut a[*](ut a Vns: aut ut a ct) te arguor, socius, nego quicquam esse medium: confiteor eos, nisi liberatores populi Romani conservatoresque rei publicae sint, plus quam sicarios, plus quam homicidas, plus etiam quam parricidas esse, si quidem est atrocius patriae parentem quam suum occidere. tu homo sapiens et considerate, quid dicis? si parricidas[*](parricidae D), cur honoris causa a te sunt et in hoc ordine et apud populum Romanum semper appellati? cur M. Brutus referente te[*](te referente D) legibus est solutus, si ab urbe plus quam decem dies afuisset? cur ludi Apollinares incredibili M. Bruti honore celebrati? cur provinciae Bruto, Cassio[*](Cassio et Bruto D) datae, cur quaestores additi, cur legatorum numerus auctus? atqui[*](atqui O. Jahn: atque codd.) haec acta per te. non igitur homicidas[*](homicidae D). sequitur ut liberatores tuo iudicio[*](iudicio sint D), quando quidem tertium nihil potest esse.
quid est? num conturbo te? non enim fortasse satis quae diiunctius[*](distinctius nst: om. c) dicuntur intellegis. sed tamen haec summa est[*](est summa D) conclusionis meae: quoniam scelere a te liberati sunt, ab eodem[*](eodem te D dignissimos iudicatos Vc: -simi iudicantur t: -simi iudicati (-andi n2) ns) amplissimis praemiis dignissimos iudicatos. itaque iam retexo orationem meam. scribam ad illos ut, si qui forte, quod a te mihi obiectum est, quaerent[*](quaerent Vc: quaerenti nst) sitne verum, ne cui negent. etenim vereor ne aut celatum me illis ipsis[*](ab ipsis illis D) non honestum aut invitatum refugisse mihi sit turpissimum. quae enim res umquam, pro sancte Iuppiter! non modo in hac urbe sed in omnibus terris est gesta maior; quae gloriosior, quae commendatior hominum[*](erit hominum D) memoriae sempiternae? in huius me tu consili societatem tamquam in equum Troianum cum principibus includis?
non recuso; ago etiam gratias, quoquo animo facis. tanta enim res est ut invidiam istam quam tu in me vis concitare cum laude non comparem. quid enim beatius illis quos tu expulsos a te praedicas et relegatos? qui locus est aut tam desertus aut tam inhumanus qui illos, cum[*](cum ed. Crat. (in mg.): quo codd.: quoquo Angelius) accesserint, non adfari atque appetere videatur? qui homines tam agrestes qui se, cum eos aspexerint, non maximum cepisse vitae fructum putent? quae vero tam immemor posteritas, quae tam ingratae litterae reperientur quae eorum gloriam non immortalitatis memoria prosequantur? tu vero ascribe me talem in numerum.
sed unam rem vereor ne non probes: si enim fuissem[*](in eo fuissem coni. Müller: regnum etiam D), non solum regem sed etiam regnum de re publica sustulissem; et, si meus stilus ille fuisset, ut dicitur, mihi crede, non solum unum actum sed totam fabulam confecissem. quamquam si interfici Caesarem voluisse crimen est, vide, quaeso, Antoni, quid tibi futurum sit, quem et Narbone hoc consilium cum C. Trebonio[*](C. om. V1) cepisse notissimum est et ob eius consili societatem, cum interficeretur Caesar, tum te a Trebonio vidimus sevocari. ego autem—vide[*](video D) quam tecum agam non[*](non om. V) inimice—quod bene cogitasti aliquando, laudo; quod non indicasti, gratias ago; quod non fecisti, ignosco.
virum[*](virum Vcn2: verum n1st) res illa quaerebat. quod si te in iudicium quis adducat usurpetque illud Cassianum, ‘cui bono fuerit,’ vide, quaeso, ne haereas. quamquam illud quidem fuit, ut tu dicebas[*](illud fuit tu ut dicebas quidem V), omnibus bono qui servire nolebant, tibi tamen praecipue qui non modo non servis sed etiam regnas; qui maximo te aere alieno ad aedem Opis liberavisti[*](liberasti n: liberabis V); qui per easdem tabulas innumerabilem pecuniam dissipavisti; ad quem e domo Caesaris tam multa delata sunt; cuius domi[*](domus D) quaestuosissima est falsorum commentariorum et chirographorum officina, agrorum, oppidorum[*](officina ... oppidorum om. V), immunitatium[*](immunitas c: -tatis nst), vectigalium flagitiosissimae nundinae.
etenim quae res egestati et aeri alieno tuo praeter mortem Caesaris subvenire potuisset? nescio quid conturbatus esse[*](mihi esse D) videris: num quid subtimes ne ad te hoc crimen pertinere videatur? libero te metu: nemo credet umquam; non est tuum de re publica bene mereri; habet istius pulcherrimi facti clarissimos viros res publica auctores; ego te tantum gaudere dico, fecisse non arguo. respondi maximis criminibus: nunc[*](nunc ed. R: num Vcns: tunc t) etiam reliquis respondendum est.
castra mihi Pompei atque illud omne tempus obiecisti. quo quidem tempore si, ut dixi, meum consilium[*](diximus consilium V) auctoritasque valuisset, tu hodie egeres, nos liberi essemus; res publica non tot duces et exercitus amisisset. fateor enim me, cum ea quae acciderunt providerem futura[*](providem futuram V), tanta in maestitia fuisse quanta ceteri optimi cives, si idem providissent, fuissent. dolebam, dolebam, patres conscripti, rem publicam vestris quondam meisque consiliis conservatam brevi tempore esse perituram. nec vero eram tam indoctus ignarusque rerum ut frangerer animo propter vitae cupiditatem, quae me manens conficeret angoribus, dimissa molestiis omnibus liberaret. illos[*](illos hos Cus.) ego praestantissimos viros, lumina rei publicae, vivere volebam, tot consularis, tot praetorios, tot honestissimos senatores, omnem praeterea florem nobilitatis ac iuventutis, tum optimorum civium exercitus; qui si viverent, quamvis iniqua condicione pacis—mihi enim omnis pax cum civibus bello civili utilior videbatur—rem publicam hodie teneremus.
quae sententia si valuisset ac non ei maxime mihi quorum ego vitae consulebam spe victoriae elati obstitissent, ut alia omittam, tu certe numquam in hoc ordine vel potius numquam in hac urbe mansisses. at vero Cn. Pompei voluntatem a me alienabat[*](abalienabat D) oratio mea. an ille quemquam plus dilexit, cum ullo aut sermones aut consilia contulit saepius? quod quidem erat magnum, de summa re publica[*](publica om. D) dissentientis[*](dissidentes n) in eadem consuetudine amicitiae permanere. ego quid ille et[*](sed et (et sup. l. in s) ego D: an et ego?) contra ille quid ego sentirem et spectarem videbat. ego incolumitati civium primum, ut[*](ut V: et cns: ac t) postea dignitati possemus[*](possemus om. D), ille praesenti dignitati[*](dignitati om. D) potius consulebat. quod autem habebat uterque quid sequeretur[*](quod sequeretur Lambinus), idcirco tolerabilior erat nostra dissensio.
quid vero ille singularis[*](singularis V: consularis D) vir ac paene divinus de me senserit sciunt qui eum de Pharsalia[*](eum Pharsalica D) fuga Paphum persecuti sunt. numquam ab eo mentio de me nisi honorifica, nisi plena amicissimi desideri, cum me vidisse plus fateretur, se speravisse meliora. et eius viri nomine me insectari audes cuius me amicum[*](me ante amicum om. V1: amicum me coni. Halm), te sectorem[*](sectatorem s2t) esse fateare? sed omittatur bellum illud in quo tu nimium felix fuisti. ne de iocis[*](de iocis Wesenberg: iocis D: totis V) quidem respondebo quibus me in castris usum esse dixisti: erant quidem illa[*](quidem illa Vns: illa quidem ct) castra plena curae; verum tamen homines, quamvis in turbidis rebus sint, tamen, si modo homines sunt, interdum animis relaxantur.
quod autem idem maestitiam meam reprehendit, idem iocum, magno argumento est me in utroque fuisse moderatum.
hereditates[*](hereditates Naugerius (1): -tate V: -tatem D) mihi negasti venire. Vtinam hoc tuum verum crimen esset! plures amici mei et necessarii viverent. sed qui istuc tibi venit in mentem? ego enim amplius sestertium ducentiens acceptum hereditatibus rettuli[*](retuli VD). quamquam in hoc genere fateor feliciorem esse te. me nemo nisi amicus fecit heredem, ut cum illo commodo, si quod erat, animi quidam dolor iungeretur; te is quem tu vidisti numquam, L. Rubrius Casinas fecit heredem[*](fecit heredem del. Madvig (peiore numero)).
et quidem vide quam te amarit is qui albus aterne fuerit ignoras. fratris filium praeterit[*](praeterit Vns: -riit c: -reo t), Q. Fufi, honestissimi equitis Romani suique amicissimi, quem palam heredem semper factitarat, ne nominat quidem[*](ne nomen quidem perscripsit D): te, quem numquam viderat aut certe numquam[*](aut certe numq. Faernus: ut (aut V2) cere numq. V: ac ne umq. D) salutaverat, fecit heredem. velim mihi dicas, nisi molestum est, L. Turselius[*](Tursecius D) qua facie fuerit, qua statura, quo municipio, qua tribu. ‘nihil scio’ inquies[*](inques V: inquis Klotz) ‘nisi quae praedia habuerit.’ igitur[*](is igitur V2) fratrem exheredans te faciebat heredem. in multas praeterea pecunias alienissimorum hominum vi eiectis veris heredibus, tamquam heres esset, invasit.
quamquam hoc maxime admiratus sum, mentionem te hereditatum ausum esse facere, cum ipse hereditatem patris non adisses.
haec ut conligeres, homo amentissime, tot dies in aliena villa declamasti? quamquam tu quidem, ut tui familiarissimi dictitant, vini exhalandi, non ingeni acuendi[*](ingenii acuendi D: ingeniendi V: ingenii augendi Stangl) causa declamitas[*](declamas V (peiore numero)). at[*](at Vt: et c: tu ns) vero adhibes ioci causa magistrum suffragio tuo et compotorum tuorum rhetorem, cui concessisti ut in te quae vellet diceret, salsum omnino hominem, sed materia facilis[*](facilis D et Sueton. de Rhet. 5: facilis est V) in te et in tuos dicta dicere. vide autem quid intersit[*](vide autem quid intersit V: vide quid s2: om. cett.) inter te et avum tuum[*](tuum tum tuum V (cf. §§ 49, 88): tuum intersit nst: tuum quid intersit c). ille sensim[*](sensim om. V) dicebat quod causae prodesset; tu cursim dicis aliena.
at quanta merces rhetori data est! audite[*](audite semel habet Suetonius), audite, patres conscripti, et cognoscite rei publicae volnera. duo milia iugerum campi Leontini Sex. Clodio rhetori adsignasti et quidem immunia, ut populi Romani[*](populi Romani V: pro D: om. Suet.) tanta mercede nihil sapere disceres. num etiam hoc, homo audacissime, ex Caesaris commentariis? sed dicam alio loco et de Leontino agro et de Campano, quos iste agros ereptos rei publicae turpissimis possessoribus inquinavit. iam enim, quoniam criminibus eius satis respondi, de ipso emendatore et correctore nostro quaedam dicenda sunt. nec enim omnia effundam, ut, si saepius decertandum sit, ut erit, semper novus veniam: quam facultatem mihi multitudo istius vitiorum peccatorumque largitur.
visne igitur te inspiciamus a puero? sic opinor; a principio ordiamur. tenesne[*](tenes V1) memoria praetextatum te decoxisse? ‘Patris’ inquies ‘ista culpa est.’ concedo. etenim est pietatis plena defensio. illud tamen audaciae tuae quod sedisti in quattuordecim ordinibus, cum esset lege Roscia decoctoribus certus locus constitutus[*](constitutus om. V1), quamvis quis fortunae vitio, non suo decoxisset. sumpsisti virilem[*](virilem togam D), quam statim muliebrem togam[*](togam V: stolam D) reddidisti. primo volgare scortum; certa flagiti merces nec ea parva; sed cito Curio intervenit qui te a meretricio quaestu abduxit et, tamquam stolam dedisset, in matrimonio stabili et certo[*](et certo et V1: et certo te coni. Halm) conlocavit[*](locavit D).
nemo umquam puer emptus libidinis causa tam fuit in domini potestate quam tu in Curionis. quotiens te pater eius domu[*](domo D) sua eiecit, quotiens custodes posuit ne limen intrares? cum tu tamen nocte socia, hortante libidine, cogente mercede, per tegulas demitterere[*](demitt. Ferrarius: dimitt. codd.). quae flagitia domus illa diutius ferre non potuit. scisne me de rebus mihi notissimis dicere? recordare tempus illud cum pater Curio maerens iacebat in lecto; filius se ad pedes meos prosternens, lacrimans, te mihi commendabat; orabat ut se[*](se Vn2: te cett.) contra suum patrem, si sestertium sexagiens peteret, defenderem; tantum enim se pro te intercessisse dicebat. ipse autem amore ardens confirmabat[*](confirmauiat V: confirmavit Halm), quod desiderium tui discidi ferre non posset, se in exsilium iturum[*](esse iturum D tanta D).