Eandem adhuc sententiam exequitur remunerationes
uexationibus praeferens: scimus enim, inquit, quoniam
etsi terrena domus nostri tabernaculi dissoluatur,
habemus domum non manu factam aeternam in
caelis, id est: pro hoc, quod dissoluetur caro nostra per
passiones, domicilium consecuturi sumus in caelis. meminerat
euangelicae definitionis: beati, qui persecutionem patiuntur
propteriustitiam, quia illorum est regnum caelorum
m. non tamen carnis restitutionem negauit, si.. compensationem
mercedis opposuit, cum ipsi compensatio debeatur,
cui dissolutio reputatur, scilicet carni. sed quia domum dixerat
carnem, eleganter uoluit et in mercedis comparatione
uocabulo domus uti, ipsi domui, quae dissoluetur per passio-nem,
meliorem domum repromittens per resurrectionem. nam
et dominus multas mansiones quasi domus apud patrem repromittit.
quamquam et de domicilio mundi potest intellegi,
quo dissoluto aeterna sedes repromittatur in caelis, quia et
quae sequuntur ad carnem manifeste pertinentia ostendunt
priora non ad carnem pertinere. diuisionem enim facit apostolus,
cum subicit: nam et in hoc gemimus domicilium
nostrum, quod de caelo est superindui desiderantes;
siquidem exuti non nudi inueniemur, id est: ante
uolumus superinduere uirtutem caelestem aeternitatis quam
carne exuamur. huius enim gratiae priuilegium illos manet,
Cor. 5, 2—3. PMF, etiam Gel 3 adhuc FGel: ad hoc PM 5 nostri
PMF, nostri huius C 7 pro hoc quod Gel: quod pro hoc PMRt, quod
per hoc F, pro hoc R3G 8 quod domicilium R 10 est F Gel: esset
M, om. P (add. R ex Eirsaugienst) 11 lacunam signaui: pro dissolutione
eius desidero 13 deputatur C 18 et om. R3 20 secuntur
PMF ostenduntur P 21 priora-pertinere om. P (add. R in mg.
ex Hirsaugiensi) 22 in hoc C, hoc PMF gemimua PMF, ingemi-
scimus C 24 inueniemur MF, inueniamur Puulgo 25 superinducere MF
duritias temporum antichristi merebuntur compendio mortis per
demutationem expunctae concurrere cum resurgentibus, sicut
Thesalonicensibus scribit: hoc enim dicimus uobis
sermone domini, quod nos qui uiuimus, qui remanemus
in aduentum domini, non praeueniemus eos,
qui dormierunt, quoniam ipse dominus in iussu
et uoce tubae dei descendet de caelo, et mortui
in Christo resurgent primi; dehinc nos cum ipsis
simul rapiemur in nubibus obuiam Christo et
ita semper cum domino erimus.
Horum demutationem ad (omnes in prima ad) Corinthios
reddit dicens: non omnes quidem resurgemus, omnes
autem demutabimur, in atomo, in momentaneo motu
oculi. in nouissima tuba. [sed illi scilicet soli, qui inuenientur
in carne: et mortui, inquit, resurgent, nos demutabimur.]
hac ergo prius positione perspecta reliqua reuocabis
ad superiorem sensum. nam cum adicit: oportet
etenim corruptiuum istud induere incorruptelam et
mortale istud induere inmortalitatem, hoc erit illud
domicilium de caelo, quod gementes in hac carne superinduere
desideramus, utique super carnem in qua deprehendemur,
quia \'grauari nos\' ait, \'qui simus in tabernaculo, quod nolimus
23] cf. II Cor. 5, 4. Oehlems: aduentu PMF 7 in iussu et om. Gel 8 uoce
tubae MF (sed cf. p. 59, 14), in uoce angeli (archangeli Gel) et in tuba
Preliqui descendet M, descendit PF 10 simul om. P (add. R ex
Hirsaugiensi) 11 christo PMF, domino in aera C (cf. c. 24) 12 omnes
in prima ad addidi 13 (non) omnes scripsi: omnes PMF omnes
autem scripsi: non autem omnes PMF 15 sed illi-demutabimur seelusi:
totum hunc locum ob eam rem consulto et deprauatum et interpolatum
esse, quia quae afferebantur uerba apostoli non concordabant
cum Vulgatae recensione, ex eis cognosci licet, quae infra p. 87, 7 sqq.
leguntur 16 resurgent (primil et) nos Gel 17 hac P, haec MF positione
PMF, dispositione Gel perspecta scripsi: prospecta PMF
19 etenim PMF, enim Ruulgo corruptum R 21 superinduere PMF,
Buperindui C 23 nolimus PM, uolumus F
scilicet dum demutatur superinduendo quod est de caelis.
quis enim non desiderabit, dum in carne est, superinduere
inmortalitatem et continuare uitam lucrifacta morte per uicariam
demutationem, ne inferos experiatur usque nouissimum
quadrantem exacturos? ceterum demutationem etiam post
resurrectionem consecuturus est inferos iam expertus. abhinc
enim definimus carnem omnimodo quidem [resurrecturam
atque] illa ex demutatione superuentura habitum angelicum
suscepturam. aut si in his solis, qui inuenientur in carne,
demutari eam oportebit, ut deuoretur mortale a uita, id est
caro ab illo superindumento caelesti aeterno: ergo qui mortui
deprehendentur uitam non consequentur, priuati iam materia
et, ut ita dixerim, esca uitae, id est carne, aut necesse est
recipiant eam et illi, ut et in ipsis mortale deuorari possit
a uita, si uitam sunt consecuturi. sed in mortuis, inquis,
iam deuoratum erit mortale istud. non utique in omnibus.
quantos enim licebit uel pridianos inueniri, tam recentia
cadauera. ut nihil in illis deuoratum uideri possit? utique
enim deuoratum non aliud existimas quam interceptum, quam
abolitum, quam omni sensui ereptum, quod comparere omni
genere cessauerit. nec gigantum autem antiquissima cadauera
deuorata constabit, quorum crates adhuc uiuunt. diximus iam
de isto alibi. sed et proxime in ista ciuitate cum odei fundamenta
tot ueterum sepulturarum sacrilega conlocarentur, quingentorum
fere annorum ossa adhuc succida et capillos olentes
populus exhorruit. constat non tantum ossa durare uerum et
Tert. de anima c. 51. PM, demutanmr FRmg 4 lucrifacta F, lucrifactam PM,
lucrificata C 6 exacturos R, exacturus PMF 8 omni modo quidem PMF,
quidem omni modo Gel reliqui resurrecturam atque seclusi 9 illam C
12 aeterno PMF, et aeterno C 15 recipiam M (corr. m. 2) 19 Jo.J illis B,
illis PMF 20 existimans P (n del. R) M (corr. m. 2) 21 sensui scripsi:
sensu PMF 23 grates P, arates F 24 odei Gel: hodie PMFReo die R3
25 sacrilegio siue (apertura) sacrilega Eng 26 aucida M
corporis in resurrectione. postremo etsi tunc deuoratum
inuenietur mortale in omnibus mortuis, certe a morte, certe ab
aeuo, certe per aetatem, numquid a uita, numquid a superindumento,
numquid ab inmortalitatis ingestu? porro qui ab his ait
deuoratuiri mortale, ab aliis negauit. et utique hoc a diuinis
uiribus, non a naturalibus legibus perfici praestarique
conueniet. ergo cum a uita habeat deuorari quod mortale
est, id exhiberi omnifariam necesse est, ut deuoretur, et
deuorari, ut demutetur. si ignem dicas accendi oportere, non
potes id, per quod accenditur, alibi necessarium adfirmare
alibi non. sic et cum infulcit: siquidem exuti non inueniemur
nudi, de eis scilicet, qui non in uita nec in carne
deprehendentur a die domini, non alias negauit nudos quos
praedixit exutos, nisi quia et reuestitos uoluit intellegi eadem
substantia, qua fuerant spoliati. ut nudi enim inuenientur
carne deposita uel ex parte discissa siue detrita, - et hoc
enim nuditas potest dici — dehinc recipient eam, ut redinduti
carnem fieri possint etiam superinduti inmortalitatem.
superindui enim nisi uestito iam conuenire non poterit.
Proinde cum dicit: itaque confisi semper et scientes
quod, cum inmoremur in corpore, peregrinemur a
domino, per fidem enim incedimus, non per speciem,
manifestum est hoc quoque non pertinere ad offuscationem
carnis quasi separantis nos a domino. et hic enim exhortatio
fastidiendae uitae huius obuertitur, siquidem peregrinamur a
domino quamdiu uiuimus, per fidem incedentes, non per
Iun: fructicaturi F, fructificaturi PM 5 qui ab his F
Gel, quia his PM 6 deuoratuiri scripsi (c:!. p. 4-4, 3): deuorat Qiri P,
deuoratum* iri M, deuorat non iri F 12 non inueniemur nudi PMF,
non nudi inueniamur C 15 et reuestitos C, reaestitos PMF 18 dehinc
PMF, et dehinc C 19 carnem Gel: carne PMF 20 potest R3
22 inmoremur PMF, immoramur C peregrinemur PMF, peregrinamur
C 25 let hic enim exhortatio fastidiendae uitae huius obuertitur,
siquidem peregrinamur a domino, quamdiu B, quamdiu PMF
et bonum ducentes magis peregrinari a corpore et inmorari
ad dominum, scilicet ut per speciem magis incedamus
quam per fidem, per rem potius quam per spem. uides quam
et hic corporum contemptum ad martyriorum praestantiam
referat. nemo enim peregrinatus a corpore statim inmoratur
penes dominum, nisi ex martyrii praerogatiua, paradiso scilicet.
non inferis, deuersurus. defecerant autem apostolo uerba ad
significandum de corpore excessum? an ratione etiam noue
loquitur? temporalem enim absentiam a corpore uolens significare
peregrinari nos ab eo dixit, quoniam qui peregrinabitur
etiam reuertetur in domicilium. exinde etiam ad omnes: gestimus,
inquit, siue peregrinantes siue inmorantes placibiles
deo esse: omnes enim manifestari nos oportet
pro tribunali Christi Iesu. si omnes, et totos; si totos, et
interiores et exteriores, id est tam animas quam et corpora:
uti unusquisque, inquit, reportet quae per corpus secundum
quae gessit, bonum siue malum. hoc iam quomodo
legas quaero. quasi turbate enim per hyperbaton struxit.
utrumne quae per corpus \'reportanda erunt\' an [quae per
corpus] \'gesta sunt\'? sed et si [quae per corpus] reportanda
sunt, corporalis indubitate resurrectio est. et si [quae per
corpus] gesta sunt, per corpus utique pensanda sunt, per
quod et gesta sunt. ita et totus hic a capite tractatus apostoli
tali clausula detextus, qua carnis resurrectio ostenditur, secundum
haec erit intellegendus, quae cum clausula consonant.
Gel 2 boni fort. ducentes FR3, dicentes PM (i in u
corr. m. 2) 221 5 hic et Gel 7 scilicet paradiso P 11 nos FE5M (s. u.
a m. 2), se PR1 peregrinabitur F, peregrinatur PM (syll. bi in mg,
a M. jf) peregrinatur-reuertitur JEng 12 gestimus PMF, <et ideo>
gestimus Gel 13 placibiles deo esse PMF, placibiles illi esse C, placere
illi Gel 15 Iesu om. Gel si totos Gel: si omnes PMF 17 quae
F. om. PM 18 sine PF, seu M 19 struxit Gel: instruxit PMF
20 quae per corpus ter seclusi 24 et totus F, totus PM
Si enim adhuc ad superiora respectes. unde mentio
hominis exterioris et interioris inducta est, nonne et dignitatem
et spem carnis integram inuenies? cum enim de lumine.
quod inluxerit deus in cordibus nostris ad inluminationem
agnitionis gloriae suae in persona Christi, dicit habere nos
thesaurum istum in testaceis uasis, scilicet in carne:
utrumne, quia testacea est secundum originem in limo, destruetur
an. quia diuini thesauri conditorium est. extolletur? atquin
si lumen ipsum illud uerum, quod est in persona Christi,
uitam in se continet eaque uita cum lumine committitur in
carnem, peritura est in quam uita committitur? plane sit. periturus
(est> et ipse thesaurus ? perituris enim peritura creduntur,
sicut ueteribus utribus nouum uinum. cum item subicit:
semper mortificationem Christi Iesu circumferentes
in corpore nostro, qualis ista res est, quae post dei templum
iam et sepulcrum Christi potest dici? cur autem mortificationem
domini circumferimus in corpore? ut et uita, inquit,
manifestetur. ubi? in corpore. in quo? in mortali. ergo
in carne, plane mortali secundum culpam, sed et uitali secundum
gratiam; uide quantam, ut in illa uita Christi manifestetur.
in re ergo aliena salutis. in substantia perpetuae dissolutionis
manifestabitur uita Christi aeterna iugis incorrupta. iam et
dei uita? aut cuius temporis uita domini manifestabitur in
corpore nostro? illa quidem. quam uixit usque in passionem,
non modo apud Iudaeos in manifesto fuit uerum etiam
omnibus nunc gentibus prodita est. adeo eam significat,
quae portas adamantinas mortis et aeneas seras inferorum
Matth. 9, 17; Marc. 2, 22; Luc. 5, 37. 14] II Cor. 4, 10. 15] cf.
1 Cor. 3, 16. 17] II Cor. 4, 11. 27] cf. Pa. 106, 16. M 6 scilicet P, scilicet et MF 9 ipsum PMF,
ipsum tdeij B 11 plane ait. periturus <est> scripsi: plane si (sic R)
periturus PMF 12 thesaurus; perituris uulgo 16 et mortificationem F
17 uita Iesu C 18 in corpore nostro C 21 ergo om. F saluti sed
in R, salutis sed in B 22 aeterna otn. F 24 quam FC, qua JPM
25 non modo PM (add. s. u. quae m. 2) Gel: quae non modo FJR (ex
Hirsaugienst) in manifesto apud iudaeos F
corpore. quando? post mortem. quomodo? dum resurgimus
in corpore, sicut et Christus. ne enim quis argumentetur
nunc habere manifestari uitam Iesu in corpore nostro per disciplinam
sanctitatis et patientiae et iustitiae et sapientiae, quibus
domini uita floruerit, prouidentissima apostoli intentio ingerit:
si enim nos. qui uiuimus, in mortem tradimur propter
Iesum, et uita eius manifestetur in corpore nostro
mortali. adeo defunctis nobis hoc ait futurum in corpore nostro.
quodsi tunc, quomodo nisi resuscitato. eo? proinde et in
clausula: scientes, ait, quod qui suscitauit Iesum et
nos suscitabit cum ipso, quia iam resurrexerit a mortuis,
nisi quia cum ipso sicut ipsum sapit; si uero sicut ipsum,
non utique sine carne.
Sed et rursus alia caecitate in duos homines impingunt.
in ueterem et in nouum, monente apostolo deponere nos ueterem
hominem, qui corrumpitur per concupiscentiam seductionis,
renouari autem spiritu sensus et induere nouum hominem,
qui secundum deum conditus est in iustitia et religione ueritatis\',
ut et hic ad duas substantias distinguendo, uetustatem
ad carnem, nouitatem ad animam, corruptionem perpetuam
ueteri defendant, id est carni. porro si secundum substantias,
nec anima (ideo) nouus homo, quia posterior, nec caro ideo
uetus, quia prior. quantulum enim temporis inter manum dei
et adflatum? ausim dicere: etiam si multo prior anima caro,
eo ipso, quod anima impleri se expectauit, priorem eam
fecit. omnis enim consummatio atque perfectio, etsi ordine
postumat, effectu anticipat. magis illud prius est, sine quo
PM, nostra F 6 dominus F 8 et PMF, ut B uulgo
9 adeo Gel: ideo PMF 12 resurrexerit PM, resurrexit FGel 13 nisi
-sapit om. P (add. R in mg. ex Hirsaugiensi) 18 sensu spiritus Bmg
22 defendant Gel: defendat PMF 23 ideo addidi 25 anima Lquam.,
caro B 28 effectu PMF, effectu tamen C maius F
primordio? atquin Adam nouus totus, et ex nouo uetus nemo.
nam et exinde a benedictione geniturae caro atque anima simul
fiunt sine calculo temporis, ut quae simul in utero etiam
seminantur, quod docuimus in commentario animae. contemporant
fetu, coaetant natu. duo isti homines, sane ex substantia
duplici, non tamen et aetate, sic unum eduntur, dum
prior neuter. rectius est totos nos aut ueteres aut nouos esse;
qua enim (unum et) alterum possimus esse, nescimus. sed
apostolus ueterem hominem manifeste notat. expone enim,
inquit, secundum pristinam conuersationem ueterem
hominem, non secundum alicuius substantiae senium. neque
enim carnem praecipit deponamus sed quae et alibi carnalia
ostendit, opera, non corpora accusans, de quibus et hic subicit:
deponentes mendacium loquimini ueritatem unusquisque
ad proximum suum, quoniam membra alterutrum
sumus. irascimini autem et nolite delinquere.
sol non occidat super iracundiam uestram. neque
dederitis diabolo locum. qui furabatur, iam non furetur,
immo potius laboret operando manibus, uti habeat
impertire indigenti. omnis sermo turpis non procedat
ex ore uestro, sed qui sit optimus ad aedificationem
fidei, ut gratiam audientibus praestet. et nolite contristare
spiritum dei sanctum, in quo signati estis in
redemptionis die. omnis amaritudo et ira et clamor et
blasphemia auferatur a uobis cum omni malitia. estote
autem in alterutrum benigni misericordes donantes
13] cf. Gal. 5, 19. 15] Eph. 4, 25—32. fort. 2 atqui R 5 contemporant R, contemperant
PMF 6 duo isti scripsi: duos istos PMF 7 eduntur scripsi:
edunt PMF 8 neuter R3, neutre PMFR1 rectius Oehlerus: citius PMF,
scitiua fort. 9 unum et addidi possimus Bmg, possidemus PMF
10 exponens Gel 18 ne dederitis Gel 19 furabatur FGR3, furatur
PMR1 locum diabolo F 21 impartire R 22 de ore F qui sit GJR3,
quiBPM (corr.in qui sit m.2)F, si quis Gel 26 blasphemia(et indignatio)C
qui carnem ueterem hominem existimant, cur non mortem
sibi properant, ut uetere homine deposito praeceptis apostoli
occurrant? nos enim, qui totam fidem in carne administrandam
credimus, immo et per carnem, cuius est et os ad proferendum
optimum quemque sermonem et lingua ad non blasphemandum
et cor ad non indignandum et manus ad operandum
et largiendum, tam uetustatem hominis quam nouitatem ad
moralem, non ad substantialem. differentiam pertinere defendimus.
atque ita pariter agnoscimus hominem, qui secundum
pristinam conuersationem uetus fuerit, eundem et corrumpi
ita dictum secundum concupiscentiam seductionis, quemadmodum
et ueterem secundum pristinam conuersationem, non
secundum carnem per interitum perpetuum. ceterum carne
tam saluum quam eundem, utpote uitiosam disciplinam, non
corpulentiam, exutum.
Talem ubique apostolum recognoscas. ita carnis opera
damnantem. ut carnem damnare uideatur, sed, ne ita quis
existimet, ex aliorum uel cohaerentium sensuum -suggestu procurantem.
nam et dicens eos, qui in carne sint. deo placere non
posse statim de prauo intellectu ad integrum reuocat adiciens:
uos autem non estis in carne sed in spiritu. eos enim,
quos in carne esse constabat, negando - in carne esse in operibus
carnis non esse monstrabat, atque ita illos demum deo
placere non posse, non qui in carne essent, sed qui carnaliter
uiuerent, placere autem deo illos, qui in carne positi secundum
spiritum incederent. et rursus corpus quidem ait mortuum,
sed propter delinquentiam, sicut spiritum uitam propter
iustitiam. uitam autem morti opponens in carne constitutae
sine dubio illic et uitam repromisit ex iustitia, ubi mortem
determinauit ex delinquentia. ceterum frustra opposuit uitam
acripsi: credidimus PMF praeferendum F 11 corrampi.
ita M 20 sint PMF, sunt Pam 24 monstrabit F 26 illos
deo Gel 27 ait PMF, inquit Gel
excludendae utique de corpore. porro si uita mortem de corpore
excludit, non potest id perficere nisi illuc penetret, ubi
est quod excludit. et quid ego nodosius, cum apostolus absolutius?
si enim, inquit, spiritus eius, qui suscitauit
Iesum, habitat in uobis, qui suscitauit legum a mor.
tuis suscitabit et mortalia corpora uestra propter inhabitantem
spiritum eius in uobis; ut et si animam quis
corpus mortale praesumpserit. cum hoc et carnem negare non
possit, carnis quoque resuscitationem cogatur agnoscere secundum
eiusdem status communionem. ex sequentibus adhuc discas
opera carnis damnari, non ipsam: itaque, fratres, ait, debitores
sumus non carni ad uiuendum <secundum carnem);
si secundum carnem uixeritis, futurum est, ut
moriamini, si uero spiritu carnis actus mortificaueritis,
uiuetis. porro, ut ad singula quaeque respondeam,
si in carne constitutis, secundum spiritum tamen degentibus.
salus repromittitur, iam non caro aduersatur saluti, sed operatio
carnis. operatione autem carnis exclusa, quae causa est
mortis, salua iam caro ostenditur, causa carens mortis. lex
enim, inquit, spiritus uitae in Christo Iesu manumisit
me a lege delinquentiae et mortis, certe quam praemisit
habitare in membris nostris. ergo iam membra nostra legi
mortis non tenebuntur, quia nec delinquentiae, a quibus manumissa
sunt. quod enim inualidum erat legis, in quo
infirmabatur per carnem, misso deus filio suo in simulacro
carnis delinquentiae et per delinquentiam,
Rom. 7, 23. 25] Rom. 8, 3. add. R non om. F 3 illuc Lat: illud PMF 6 a mortuis
om. C 7 suscitabit PMF, uiuificabit C 13 ad uiuendum PMF, ut
uiuamus Gel secundum carnem addidi 15 actus carnis Gel 17 id
egentibus F 21 manumisit te Bmg 23 legi scripsi: lege PMF
26 in simulacro in similitudine F 27 per delinquentiam M (a ex e
m. 2) FC, per carnem P
neque enim domus cum habitatore damnabitur. habitare enim
peccatum dixit in corpore nostro. damnata autem delinquentia
caro absoluta est, sicut indemnata ea legi mortis et delinquentiae
obstricta est. sic etsi sensum carnis mortem appellauit-
lauit, dehinc et inimicitiam ad deum, sed non carnem ipsam.
cui ergo, dices, reputabitur sensus carnis, si non substantiae
ipsi? plane, si probaueris aliquid carnem de suo sapere. si
uero sine anima nullius est sensus, intellege sensum carnis
ad animam esse referendum, carni interdum deputatum, quia
propter carnem et per carnem administratur. et ideo habitare
ait delinquentiam in carne, quia et anima, a qua delinquentia
inducitur, inquilina est carnis, mortificatae quidem, sed non
suo uerum delinquentiae nomine. nam et alibi: quomodo,
inquit, etiam nunc uelut uiuentes in mundo sententiam
fertis? non ad mortuos scribens, sed ad eos, qui desinere
deberent mundialiter uiuere.
Haec enim erit uita mundialis, quam ueterem hominem
dicit confixum [esse] Christo, non corporalitatem. sed moralitatem]
ceterum si non ita accipimus, non est corporalitas nostra
confixa nec crucem Christi caro nostra perpessa est, sed quemadmodum
adiecit: uti euacuetur corpus delinquentiae,
per emendationem uitae, non per interitum substantiae, sicut
ait. uti hactenus delinquentiae seruiamus et ut hac
ratione \'commortui Christo credamus, quod etiam
Rom. 6, 6. 22] Rom. 6, 6. 24] ib. 25] cf. Rom. 6, 8. PMF, lege Buulgo 5 etsi PMF, et Gel reliqui 10 deputatum
FM (ex demutandum corr. m. 1), deputandum PBl 11 propter
carnem et om. Gel 12 animae PRl a qua B, om. PMF delinquentiae
M 18 coniunge: haec uita mandialis erit quam dicit ueterem
hominem confixum Chr. qua Rig 19 esse seclusi corporalitatem
pro corporalitas, quia intercessit: quam dicit sed moralitatem seclusi
2o Christo Pam: in christo PMF conuiuemus MC, conuiuamus PF
quidem uos. cuinam? carni? non, sed delinquentiae. ergo
salui erunt carni, uiuentes autem deo in Christo Iesu, per
carnem utique, cui mortui non erunt, delinquentiae scilicet
mortui, non carni. nam et adhuc ingerit: ne ergo regnauerit
in corpore uestro mortali delinquentia ad obaudiendum
illi et ad exhibendum membra uestra arma iniustitiae
delinquentiae: sed exhibete uosmet ipsos deo
uelut ex mortuis uiuos, — non uelut uiuos, sed uelut ex
mortuis uiuos — et membra uestra arma iustitiae. et
rursus: sicut exhibuistis membra uestra famula inmunditiae
et iniquitatis ad iniquitatem, ita et nunc
exhibete membra uestra famula iustitiae in sanctificium;
cum enim serui essetis delinquentiae, liberi
eratis iustitiae. quem ergo fructum habebatis super
his, de quibus nunc confundimini? finis enim illorum
mors. nunc uero liberi facti a delinquentia, famulati
autem deo, habetis fructum uestrum in sanctificium.
finem autem uitam aeternam. stipendia enim delinquentiae
mors, donatiuum autem dei uita aeterna in
Christo Iesu, domino nostro. ita per totam hanc sensuum
seriem ab iniustitia et delinquentia membra nostra diuellens
et iustitiae et sanctimoniae adiungens et transferens eadem a
stipendio mortis ad donatiuum uitae aeternae, carni utique
compensationem salutis repromittit, cui nullam omnino competisset
imperari propriam sanctimoniae et iustitiae disciplinam,
si non ipsius esset et praemium disciplinae, sed nec ipsum
baptisma committi, si per regenerationem non etiam restitutioni
inauguraretur, hoc quoque apostolo ingerente: an
29J Rora. 6, 3-4. F scilicet om. PM (add. m. 2) Bl 5 carni F, carne P
(corr. B) M 12 iniquitati C 16 enim Pam: ergo PMF 17 uero
PM, ergo F 18 sacrificiam P (corr. B) 21 totam B, portam PMF
22 seriem B, seriemque PMF 28 Lsi., per B, per PMB nisi etiam Rmg
eius tincti sumus? consepulti ergo illi sumus
per baptisma in mortem, uti, quemadmodum surrexit
Christus a mortuis, ita et nos in nouitate uitae incedamus.
ac ne de ista tantum uita putes dictum, quae ex
fide per baptisma in nouitate uiuenda est, prouidentissime
adstruit: si enim consati fuerimus simulacro mortis
Christi, ita et resurrectionis erimus. per simulacrum
enim morimur in baptismate, sed per ueritatem resurgimus
in carne, sicut et Christus, ut, sicut regnauit in morte
delictum, ita et gratia regnet per iustitiam in uitam
sempiternam per Iesum Christum dominum nostrum.
quomodo \'ita\', si non aeque in carne? ubi enim mors, ibi et
uita post mortem, quia et uita ibi ante, ubi postea mors.
nam si regnum mortis nihil operatur quam carnis dissolutionem,
proinde uitam contrariam morti contrarium oportet operari,
id est carnis redintegrationem, uti, sicut deuorauerat mors inualescendo
mortale, ita et deuorata ab inmortalitate audire possit:
ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio
tua? sic enim et gratia illic superabundabit, ubi et iniquitas
abundauit; sic et uirtus in infirmitate perficietur, quod periit
saluum faciens, quod mortuum est uiuificans, quod percussum
est sanans, quod languit medicans, quod ereptum est redimens.
quod famulatum est liberans, quod seductum est reuocans,
quod elisum est suscitans; et quidem de terra in caelum,
ubi nostrum municipatum Philipenses quoque ab apostolo
20] cf. Rom. 5, 20. 21J cf. II Cor. 12, 9. 21—25]cf.Ez.34,16. 26]cf.Phil.3,20. PMF, Christum Iesum C in mortem-sumus om. F 3 pcr
PMF, post C 6 uiuenda PMF, incedenda Bmg 7 consati FBmg,
conplantati PM (de pud. c. 17 legitur: consepulti) fuerimus PMF,
:ąnmUB Gel 8 ita et PMF, 9imul et (leI, sed et fort. (rf. de pttd. 17)
9 resurgemus C 13 ita B, ista PMF 18 mortale, ita et scripsi: ita
•?t mortale PMF deuorata scripsi (cf. p. 106.1 et 113,14): deuorato F,
•lenoratum M (Q in o corr. m. 1) P (Q in o corr. R) 20 superabundabit R3,
superabundauit PMFB1 21 abundabit Gel periit Pam: perit PMF
26 philipenses M, philippenses PF
legum Christum, qui transfigurabit corpus nostrae
humilitatis conformale corpori gloriae suae, sine dubio
post resurrectionem, quia nec ipse Christus glorificatus est
ante passionem. haec erunt corpora nostra, quae Romanos
obsecrat exhibere hostiam uiuam sanctam placibilem deo.
quomodo uiuam, si peritura sunt? quomodo sanctam, si profana
sunt? quomodo placibilem, si damnata sunt? age iam, quod
ad Thesalonicenses ipsius solis radio putem scriptum, — ita
claret, — qualiter accipient lucifugae isti scripturarum: ipse
autem deus pacis sanctificet uos totos? non sufficit?
sed sequitur: et integrum corpus uestrum et anima et
spiritus sine querela conseruentur in praesentia domini.
habes omnem substantiam hominis saluti destinatam, nec
alio tempore quam in aduentu domini, qui clauis est resurrectionis.
Sed caro, inquis, et sanguis regnum dei hereditati
possidere non possunt. scimus hoc quoque scriptum.
sed de industria distulimus hucusque, ut quod aduersarii in
prima statim acie obstruunt, in ultima congressione prosterneremus,
omnibus quaestionibus quasi auxiliis eius ante deiectis.
sed et nunc expediet praecedentia recognosci, ut et huic sensui
sua origo praeiudicet. ut opinor, apostolus disposita ad Corinthios
omni distinctione ecclesiasticae disciplinae summam et
sui euangelii et fidei illorum in dominicae mortis et resurrectionis
demandatione concluserat, ut et nostrae spei regulam
inde deduceret, unde constaret. itaque subicit: si autem
Christus praedicatur quod a mortuis resurrexerit.
1,18. 17J I Cor. 15 50. 23] cf. I Cor. 15,1—9. 27] I Cor. 15, 12-18. Gel 2 transtigurabit Pam: transfigurauit PMF
3 conformatum Gel 5 haec PM, nec F 8 placibilem Pmn: placi-
bilia JPJWJF 9 ipsius PMF, (ut) ipsius Gel 10 accipiant F 12sed3/F.
quod P 17 hereditati MF, hereditate P uulgo 21 disiectis FJimp
22 expediet Eng: expetent P, expectent MF 23 ut om. Gel 27 ita P (que
s. u. add. R) 28 Chri\'Bt\\isom.P(s.u.add.Ii) resurrereiitP3fF,resurrexit C
non esse? quae si non est, nec Christus resurrexit.
si Christus non resurrexit, inanis est praedicatio
nostra, uacua est fides nostra. inueniemur enim falsi
testes dei, qui testimonium dixerimus, quod resuscitauerit
Christum, quem non resuscitauit. nam si mortui
non resurgunt, nec Christus resurrexit. si Christus
non resurrexit, uana est fides uestra, quia adhuc in
delictis uestris estis, et qui in Christo dormierunt
perierunt. per haec cui nos rei credendae uidetur extruere?
resurrectioni, inquis, mortuorum, quae negabatur. certe sub
exemplo dominicae resurrectionis uolens eam credi. certe,
inquis. exemplum porro ex diuersitate an ex parilitate componitur?
utique, inquis, ex parilitate. quomodo autem Christus
resurrexit? in carne an non? sine dubio, si mortuum, si
sepultum audis secundum scripturas non alias quam in carne,
aeque resuscitatum in carne concedes. ipsum enim, quod
cecidit in morte, quod iacuit in sepultura, hoc et resurrexit,
non tam Christus in carne quam caro in Christo. igitur si
ad exemplum Christi resurgemus. qui resurrexit in carne,
iam non ad exemplum Christi resurgemus, si non in carne
et ipsi resurgemus: quia per hominem, inquit, mors, et
per hominem resurrectio, ut separaret quidem auctores,
mortis Adam, Christum resurrectionis, eiusdem autem constitueret
substantiae resurrectionem, cuius et mortem, per ipsorum
auctorum in nomine hominis comparationem. si enim sicut
in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes
uiuificabuntur, carne uiuificabuntur in Christo, sicut in Adam
PMF, si autem C praedicatio uestra PIf1 4 Uuacua est
fides nostra., inueniemur B, uacua est et fides uestra. inueniemnr Gel,
inneniemur PMF inuenimur autem C 5 dixerimus PMF, diiimus
idoersus deum C 17 concedes scripsi: concedis PMF 18 mor-
tem C et om. B 23 separaret M (syll. ra s. fl,. add. m. 2) Gel,
separet PF
quia et in suo corpore. ordo enim meritorum [dispositorum]
nomine disponetur. menta autem cum corpori quoque quoque,
ordo quoque corporum disponatur necesse est, ut
possit esse meritorum. si autem et baptizantur quidam pro
mortuis, uidebimus an ratione. certe illa praesumptione hoc
eos instituisse portendit, qua alii etiam carni [ut] uicarium
baptisma profuturum existimarent ad spem resurrectionis,
quae non nisi corporalis [non nisi alias] in baptismate corporali
obligaretur. quid et ipsos baptizari ait, id est** si non
quae baptizantur corpora resurgunt? anima enim non lauatione.
sed responsione sancitur. quid et nos, inquit, omni hora
periclitamur? utique per carnem. cotidie morior; utique
periculis carnis, per quam et depugnauit ad bestias Ephesi.
illas scilicet bestias Asiaticae pressurae, de qua in secunda
ad eosdem: nolumus enim uos ignorare, fratres, de pressura
nostra apud Asiam, quod super quam supra grauati
sumus citra uires, uti et de uita haesitaremus.
omnia haec, nisi fallor, eo enumerat ut, nolens uanam credi
carnis conflictationem, indubitate uelit credi carnis resurrectionem.
uana enim habenda est conflictatio eius, cuius nulla
erit resurrectio. sed dicet quis: quomodo resurgent mortui?
quo autem corpore uenient? iam hic de qualitatibus
corporum disserit, an eadem ipsa an alia resumantur. sed
13] ICor. 15,31. 14] cf. I Cor. 15,32. 16] II Cor. 1, 8. 22] I Cor. 15. 35. deleuit Gel: dispositorum MP, dispositor F, <non aliud
quam) meritorum dispositor Pam (ex Vaticanis, ut dicit) 5 quidam
Gtl: quidem PMF 6 ratione. certe Gel: ratione certa PMF 7 porten-
dit PMF, contendit Gel, Paulus ostendit (= p. ostendit) Eng ut del, Gel
9<non>nisi corporalis scripsi: nisi corporalis PMF non nisi alias seclusi
(ut olim superscriptum uerbts nisi corporalis), quae nisi corporalis non [nisij
alias [in] baptismate Eng 10 quid Gel: qui PMF id est del. Gel,
quem sequuntur posteriores omnes, ait idem Eng lacunam signaui:
corpora, pro illis inten idisse puto 11 anima Gel: animae PMF 12 responsione
PMF, purgatione Gel 17 quam supra om. Gel 18 uti rt
scripsi: uti ut PFHuti ME3 22 dicet F, licet PM (corr. m. 1)
ei hoc quoque corporalem definiri resurrectionem, cum de
qualitate corporum quaeritur.
Ventum est nunc ad carnem et sanguinem, * reuera
totius quaestionis. quas substantias quali condicione exhereda
uerit apostolus a dei regno, aeque de antecedentibus discere
est. primus, inquit, homo de terra, choicus, id est limacius,
id est Adam, secundus homo de caelo, id est
sermo dei. id est Christus, non alias tamen homo, licet de
caelo, nisi quia et ipse caro atque anima, quod homo, quod
Adam. nam et si supra nouissimus Adam dicitur, de consortio
substantiae commercium nominis traxit, quia nec Adam
ex semine caro, quod et Christus. qualis ergo choicus,
tales et choici, qualis caelestis, tales et caelestes.
substantia tales an primo disciplina, dehinc et dignitate.
quam disciplina captauit? atquin substantia nullo modo separabuntur
choici atque caelestes semel ab apostolo homines dicti.
si enim et Christus, solus uere caelestis, immo et supercaelestis,
homo tamen, qua caro atque anima, nihilo ex ista
substantiarum condicione a choica qualitate discernitur, proinde
et qui caelestes secundum illum non de substantia praesenti
sed de futura claritate caelestes praedicati intellegentur, quia et
retro, — unde distinctio ista manauit — de dignitatis differentia
ostensa est alia supercaelestium gloria, alia superterrenorum,
et alia solis, alia lunae, alia stellarum, quia et stella a stella
differt in gloria, non tamen in substantia. denique praemissa
differentia dignitatis in eadem substantia et nunc sectandae
et tunc capessendae subiungit etiam exhortationem, ut et hic
24] cf. I Cor. 15, 40-41. sufficit F 4 lacunam signaui: cardinem uelim fruppleri, <sanguinem)
nauult Eng 5 quaestionis quasi substantias M Gel 6 apostolus JRmg
BGel: apostoli PMF La dei regno, aeque B, aeque PMF 11 et si
JJJfP. et Gel dicitur scripsi: dicet PMF, dictus Gel 14 talis (prius) M
19 quam P (corr. R) R\' 22 intellegentur FM (e ex u corr. m. 1),
telleguntur P uulgo 28 parenthesin indicaui
quamur ex gloria: sicut portauimus imaginem choici,
portemus etiam imaginem supercaelestis. portauimus
enim imaginem choici per collegium transgressionis, per consortium
mortis, per exilium paradisi. nam si et in carne hic
portatur imago Adae, sed non carnem monemur exponere: si
non carnem, ergo conuersationem, ut proinde et caelestis
imaginem gestemus in nobis, non iam dei nec iam in caelo
constituti, sed secundum liniamenta Christi incedentes in
sanctitate et iustitia et ueritate. atque adeo ad disciplinam
totum hoc dirigit, ut hic dicat portandam imaginem Christi
in ista carne et in isto tempore disciplinae. \'portemus\' enim
praeceptiuo modo dicens huic tempori loquitur, in quo homo
nulla alia substantia est quam caro et anima. aut etsi quam
aliam, id est caelestem, substantiam haec fides spectat, hic
tamen repromissa sit cui ad illam elaborare mandatur. cum
igitur imaginem et choici et caelestis in conuersatione constituat,
illam eierandam, hanc uero sectandam, dehinc adiungat:
hoc enim dico, — id est propter ea, quae supra dixi; propterea
autem coniunctio est sensus supplementum antecedentibus
reddens — quod caro et sanguis regnum dei hereditate
possidere non possunt, nihil aliud intellegi mandat
carnem et sanguinem quam supra dictam imaginem choici.
quae si in conuersatione censetur uetustatis, conuersatio autem
uetustatis non capit dei regnum, proinde caro et sanguis non
Cor. 15, 50. om. P (add. R ex HirsaugietUJi) 5 si et PMF. etsi
Jtig hic portatur Urs: sic putatur PMF 14 et si PMF, si Gel
15 hic scripsi: huic PMF 16 elaborare P, et laborare MF 18 eieran-j
dam Bmg: gerandam M, gerendam PF adiungat Gel: adiungit PMF
19 quae Gel: quaequae PMF propterea deleuit Gel, queni sequunttir,
posteriores 20 autem coniunctio est scripsi: coniunctio est enim PMF,
coniunctio est. <est) enim Gel 24 conuersatio autem uetustatis om. F
25 capit PGel, capiat MFM
plane si numquam apostolus pro operibus substantiam posuit,
nec hic ita utatur. si uero in carne adhuc constitutos negauit
esse in carne, in operibus carnis negans esse, formam eius
subruere non debes, non substantiam sed opera substantiae
alienantis a dei regno. quibus etiam ad Galatas manifestatis
praedicere se et praedixisse profitetur, quod qui talia agant
regnum dei non sint hereditate consecuturi, non portantes
scilicet imaginem caelestis, sicut portauerant choici, ideoque
ei uetere conuersatione nihil aliud deputandi quam caro et
sanguis. quamquam et si subito in hanc definitionem erupisset
apostolus, eliminandam carnem et sanguinem a dei regno,
sine ullius supra sensus praestructione, nonne duas istas
substantias proinde hominem ueterem interpretaremur carni
et sanguini deditum, id est esui et potui, cuius sit dicere
aduersus fidem resurrectionis: manducemus et bibamus,
cras enim moriemur? et hoc enim infulciens apostolus,
carnem et sanguinem de fructibus ipsorum manducandi et
bibendi suggillauit.
Sed et omissis huiusmodi interpretationibus carnis et
sanguinis opera taxantibus, ipsas quoque substantias non aliter
quam sunt intellectas licebit resurrectioni uindicare. non enim
resurrectio carni et sanguini directo negatur, sed dei regnum,
quod obuenit resurrectioni — est autem et in iudicium resurrectio
—, immo et confirmatur carnis resurrectio generalis, cum
specialis excipitur. dum enim in quem statum non resurgat
edicitur, in quem resurgat subauditur. atque ita, dum pro
meritis distinctionem resurrectionis opus substantiae, non genus,
patitur, apparet hinc quoque carnem et sanguinem nomine
PMFJtaBmg 7 agunt .... sunt Gel
S hereditate Gel: in hereditate PMF 9 portauerant F12, portauimuB P
(corr. imus in erant R) M 10 existimandi C 11 quamquam scripsi:
nam PMF 14 interpretaremur B, interpretaretur PMF 22 resurrectione
F 23 negatur PMF, denegatur Gel 24parenthesin indicauit- Eng
formae resurgere in iudicium, quia non resurgant in regnum.
adhuc dicam: caro et sanguis regnum dei hereditati
possidere non possunt. t merito sola et per semetipsa,
ut ostenderet adhuc spiritum illi necessarium. spiritus enim
est qui uiuificat in regnum dei, caro nihil prodest.
prodesse tamen illi aliud potest, id est spiritus, et per spiritum
opera quoque spiritus. resurgunt itaque ex aequo omnis
caro et sanguis in qualitate sua. sed quorum adire regnum
dei, induere oportebit uim incorruptibilitatis et inmortalitatis,
sine qua regnum dei adire non possunt, antequam consequi
eam possint. merito ergo caro et sanguis, ut diximus, sola
regnum dei capere deficiunt. iam uero, cum deuorari habeat
corruptiuum istud ab incorruptibilitate, id est caro, et mortale
istud ab inmortalitate, id est sanguis, post resurrectionem
ex demutatione, merito demutata ac deuorata caro et sanguis
regnum dei hereditate possidere possunt, non tamen non
resuscitata. sunt, qui carnem et sanguinem Iudaismum uelint
accipi propter circumcisionem, alienum et ipsum a dei regno,
quia et ille uetustati deputetur et hoc titulo iam et alibi ab
apostolo denotetur, qui post reuelatum in se filium dei ad
euangelizandum eum in nationibus statim non retulerit ad
carnem et sanguinem, id est ad circumcisionem, id est ad
Iudaismum, sicut ad Galatas scribit.
Sed pro omnibus iam stabit quod(in)clausulam reseruauimus,
etiam pro apostolo ipso, reuera maximae
I Cor. 15, 53-54. 22J cf. Gal. 1, 16. iterum affertur idem locus ncripturae; nihil tamen noui. 4 hiscit
sententia post per semetipsa. ad quam lacunam explendam olim margini
adscripta fuisse crediderim quae antecedunt uerba apostoli. haec, opinor,
dicere uoluit auctor: adhuc dicam: merito solam et per semetipsam
< camem regnum dei consequi posse negauit apostolus,) ut ostenderet...
8 aequo Bmg: eo quo PMF 9 quorum PMF, quorum (est) Gel 10 inducere
P 11 sine P, siue M, sed F 17 possunt Gel: non posaunt
PMF 25 in add. Gel reseruauimus F, rescruabimus MP (corr. R)
quod aiunt oculis, sine distinctione, sine condicione, omnem
passim carnem et sanguinem a regno dei extrusit, utique et
ab ipsa regia caelorum, cum illic adhuc sedeat Iesus ad
dexteram patris, homo, etsi deus, Adam nouissimus, etsi
sermo primarius, caro et sanguis, etsi nostris purior, idem
tamen et substantia et forma quam ascendit, talis etiam descensurus,
ut angeli adfirmant, agnoscendus scilicet eis, qui illum
conuulnerauerunt. hic, sequester dei atque hominum appellatus
ex utriusque partis deposito commisso sibi, carnis quoque
depositum seruat in semetipso, arrabonem summae totius.
quemadmodum enim nobis arrabonem spiritus reliquit, ita et
a nobis arrabonem carnis accepit et uexit in caelum pignus
totius summae illuc quandoque redigendae. securae estote,
caro et sanguis, usurpastis et caelum et regnum dei in Christo.
aut si negent uos in Christo, negent et in caelo Christum
qui uobis caelum negauerunt. ita nec corruptela, inquit,
incorruptelam hereditati habebit, non ut carnem et
sanguinem existimes corruptelam, quando ipsa sint potius
obnoxia corruptelae, per mortem scilicet, siquidem mors est,
quae carnem et sanguinem non modo corrumpit uerum etiam
consumit, sed, quoniam opera carnis et sanguinis non posse
consequi regnum dei edixerat, quo magis hoc exaggeraret.
ipsi quoque corruptelae, id est morti, cui carnis et sanguinis
opera proficiunt, hereditatem incorruptelae ademit. nam et
paulo post ipsius mortis quodammodo mortem expressit,
8] cf. Ioh. 19, 37; Zach. 12, 10. 9] cf. I Tim. 2, 5. 11] cf. II Cor.
5, 5. 17] I Cor. 15, 50. 26] I Cor. 15, 55—56. B, omnem PMF 3 extrusit Rhng Gel:
eitruxit PMF 6 purior Eng: puriora FR, priora PM 7 quam scripsi
(tf. p. 41, 10): qua PMF 8 agnoscendus R3, agnoscendis PMFR1
14 securi (i ex e corr. R) PRl 18 habebit. non nulgo 22 consumit
sed uulgo 24 ipsi PMFRlGel: ipse R3
aculeus tuus? ubi est, mors, potentia tua? aculeus
autem mortis delinquentia, haec erit corruptela, uirtus
autem delinquentiae lex, illa alia sine dubio, quam constituit
in membris suis militantem aduersus legem animi sui,
ipsam scilicet uim delinquendi contra uoluntatem. nam et si
supra nouissimum inimicum mortem euacuari ait, hoc modo
nec corruptela hereditatem incorruptelae consequitur.
id est nec mors perseuerabit. quando et quomodo defectura? cum
in atomo, in momentaneo oculi motu, in nouissima
tuba et mortui resurgent incorrupti, — qui hi, nisi qui
ante corrupti, id est corpora, id est caro et sanguis? — et nos
demutabimur; — de qua habitudine, nisi in qua deprehendemur?
— oportet enim corruptiuum istud induere incorruptionem
et mortale istud induere inmortalitatem.
quid mortale, nisi caro? quid corruptiuum, nisi sanguis? ac ne
putes aliud sentire apostolum, ** prouidentem tibi et, ut de
carne dictum intellegas, laborantem: cum dicit istud corruptiuum
et istud mortale, cutem ipsam tenens dicit. certe istud
nisi de subiecto, nisi de comparenti, pronuntiasse non potuit.
demonstrationis corporalis est uerbum. aliud autem erit corruptiuum,
aliud corruptela, et aliud mortale, [etj aliud mortalitas.
aliud enim quod patitur, aliud quod pati efficit. ita quae
10] I Cor. 15, 52. 14] I Cor. 15, 53. PMFRl, contentionem (cf. c. 54) R3 uulgo 2 potentia
PMF, contentio Pam 6 etsi PMF, et Gel difficultas inest in
uerbis: nam et si etc. ut enim apte haec dicerentur. si nullis interpositis
ad ea se applicarent, quae supra leguntur p. 105, 25: hereditatem incorruptelae
ademit, ita nunc simili membro interiecto mihi quidem offensioni
sunt. nescio igitur, an ea, quae intercedunt, uel ab auctore uel ab
alio postmodum addita sint. 8 consequitur PMF, consequetur C 9 perseuerabit
3f (b ex u m. 1) R3, perseuerauit PFR1 11 incorrupti. qui
uulgo 18 demutabimur Pam: demutamur PMF 14 incorruptionem et
mortale istud induere C, om. PMFBGel 16 at F 17 lacunam signaui:
adspice ipsum interridisse puto 18 dictum deleri uult van der Vliet
(St. eccl. p. 71) 21 autem erit PMFR1, autem R2 uulgo 22 et seclttsi
ea necesse est patiantur et incorruptelam et inmortalitatem.
Videamus iam nunc, quo corpore uenturos mortuos
disputet. et bene, quod erupit statim ostendere, quasi quia
eiusmodi quaerat. stulte, inquit, tu; quod seminas non reuiuificatur,
nisi mortuum fuerit. hoc ergo iam de exemplo
seminis constet non aliam uiuificari carnem quam ipsam, quae
erit mortua, et ita sequentia relucebunt. nihil enim aduersus
regulam exempli licebit intellegi, ne, quia sequitur: et quod
seminas, non corpus quod futurum est seminas, idcirco
aliud resurrecturum corpus quam quod moriendo seminatur
existimes. ceterum excidisti ab exemplo. numquam enim frumento
seminato et in terra dissoluto ordeum erupit et non
id ipsum genus grani eademque natura et qualitas et forma.
denique unde (aliud.) si non id ipsum? et corruptela enim
ipsum est, dum ipsius est. sed enim et suggerit, quomodo
\'non quod futurum est corpus\' seminetur, dicens: sed nudum
granum, si forte, frumenti uel alicuius eiusmodi: deus
autem dat illi corpus prout uult. certe ei grano, quod
nudum seminari ait. certe, inquis. ergo saluum est cui dare
habet deus corpus. quomodo autem saluum est, si nusquam
est, si non resurgit, si non id ipsum resurgit? si non resurgit,
saluum non est. si non est et saluum, accipere corpus a deo
non potest. sed enim saluum omni modo constat. ad quid
ergo dabit illi deus prout uult corpus, habenti utique proprium
corpus illud nudum, nisi ut iam non nudum resurgat?
ergo additum erit quod corpori superstruitur, nec exterminatur
illud, cui superstruitur, sed augetur. saluum est autem quod
Gel: nidemus PMF 4 quasi om. F, qui si M (corr.
m. 1) quia om. M 5 non Gel: nonne PMFR1, nnmne R3 reuiuificatur
Eng (cl. p. 51, 19): uiuificatur PMF 13 erupit MF, erumpit
Puulgo 14 qualitate Pam 15 aliud addidi 16 sed enim scripsi:
non enim PMF 17 seminatnr Pam 18 uel PMF, aut Gel 22 si non
id ipsom-saluum non est om. F 26 non nudum M3, nondum PMFR1
27 additicium erit corpus quod C
sine fundamento spicae, sine munimento aristae. sine superbia
culmi. exurgit autem copia feneratum, compagine aedificatum,
ordine structum, cultu munitum et usquequaque uestitum.
haec sunt ei corpus a deo aliud, in quod non abolitione sed
ampliatione mutatur, ut tunc et illud suum sit, quod extrinsecus
a deo adquirit: et unicuique seminum suum corpus;
puta re non suum, id est non pristinum. serui igitur exemplo
et conserua speculum eius carni: eandem credes fructificaturam,
quae sit seminata, ipsam, etsi pleniorem, non aliam, etsi
aliter reuertentem. accipiet enim et ipsa suggestum et ornatum,
qualem illi deus uoluerit superducere secundum merita.
sine dubio ad hoc direxit: non omnis caro eadem caro:
non ad denegandam substantiae communionem sed praerogatiuae
peraequationem, corpus honoris, non generis, in differentiam
redigens. in hoc et figurata subicit exempla animalium
et elementorum: alia caro hominis, id est serui dei, qui
uere homo est. alia iumenti, id est ethnici, — de quo et propheta:
adsimilatus est, inquit, homo inrationabilibus
iumentis, — alia caro uolatilium, id est martyrum, qui ad
superiora conantur, alia piscium, id est quibus aqua baptismatis
sufficit. sic et de supercaelestibus corporibus argumenta
committit: alia solis gloria, id est Christi. et alia lunae, id
est ecclesiae, et alia stellarum, id est seminis Abrahae. et
stella enim a stella differt in gloria, et corpora terrena
et caelestia, Iudaeus scilicet et Christianus. ceterum si non
23—25J I Cor. 15, 41. 25] I Cor. 15, 40. tnuerti ordinem uerborum: et unicuique seminum ... id est non pristinum;
ut tunc et illud... adquirit PMF 8 puta re scripsi: putari
PMF, putauit Gel, deputauit Pam 9 credes scripsi: credena PMF
10 plenior est R 11 reuerentem Gel 13 direxit PM, dixerit F. dirigit
Gel 17 *elementorum M 20 uolucrum C 21 alia autem C
22 argumentari conuenit PMl 23 gloria PMF, claritas Gel 26 Iudae-
U9 ... Christianus R3, iudaeos ... christianos PMFR1
luminum apposuit humanis, non pertinentia ad condicionis
comparationem sicut nec ad resurrectionis consecutionem. postremo
cum per haec differentiam gloriae, non substantiae, conclusisset,
sic, inquit, et resurrectio mortuorum. quomodo? non
de alio aliquo, sed de sola gloria differens. rursus enim resurrectionem
ad eandem substantiam reuocans et ad granum denuo
spectans: seminatur n at u r, inquit, (in) c corruptela a, res resurgit t (in)incorruptela;
seminatur in dedecoratione, resurgit in
gloria: seminatur in infirmitate, resurgit in uirtute;
seminatur corpus animale, resurgit spiritale. certe non
aliud resurgit quam quod seminatur, nec aliud seminatur quam
quod dissoluitur humi, nec aliud dissoluitur humi quam caro.
hanc enim sententia dei elisit: terra es et in terram ibis,
quia et de terra erat sumpta. hinc et apostolus concepit seminari
eam dicere, cum rehibetur in terram, quia et seminibus
sequestratorium terra est, illic deponendis et inde repetendis.
ideoque et consignat imprimens: sic enim scriptum est, ne
aliud existimes esse seminari quam: in terram ibis, ex qua
es sumptus; sic nec alterius quam carnis. [sic enim scriptum
est.]
Sed corpus animale animam quidam argumentantur, ut
illum a carne auocent recidiuatum. porro cum constet fixumque
sit illud resurrecturum corpus, quod fuerit seminatum,
ad ipsius rei exhibitionem prouocabuntur. aut ostendant animam
seminatam post mortem, id est mortuam, id est
humi elisam disiectam dissolutam, quod in illam decretum
Cor. 15, 44.\' Gel 5 quoniam R 8 in bis addidit Gel 13 humi dissolaitur
F 14 sententia dei Bmg Gel: sententiam deus PMF 17 sequestratorium
P, sequestratorum MF 18 consignat PMF, reconsignat
Gel 20 nec scripsi: ne PMF sic enim scriptum est seclusi 23 illum
C, illam PMF recidiuatum C, recidiuatam PMF 25 exhibitionem PMF
Bmg, exhortationem R 27 decretum a deo MF, a deo decretum Puulgo
(et> infirmitatem, ut ipsius sit etiam consurgere in
incorruptelam et in gloriam et in uirtutem. sed enim in
Lazaro, praecipuo resurrectionis exemplo, caro iacuit in infirmitate,
caro paene computruit in dedecorationem, caro interim
putuit in corruptionem, et tamen Lazarus caro resurrexit,
cum anima quidem, sed incorrupta, quam nemo uinculis lineis
strinxerat, nemo in sepulcro collocarat, nemo iam foetere senserat,
nemo quatriduo uiderat seminatam. totum habitum.
totum exitum Lazari omnium quoque caro hodie experitur.
anima uero nullius. in qua ergo stilus apostoli comparet, de
qua eum loqui constat, ea erit et corpus animale, cum seminatur,
et spiritale, cum suscitatur. nam ut ita intellegas.
manum adhuc porrigit, aeque de eiusdem scripturae auctoritate
factum retexens primum hominem Adam in animam
uiuentem. si Adam homo primus, caro autem homo ante
animam, sine dubio caro erit facta in animam. facta porro
in animam, cum esset corpus, utique animale corpus est facta.
quid eam appellari uelint quam quod per animam facta est.
quam quod ante animam non fuit, quam quod post animam
non erit, nisi cum resurgit? recepta enim anima rursus animale
corpus efficitur, ut fiat spiritale. non enim resurgit nisi
quod fuit. ita unde carni competit corpus animale dici, inde
animae nullo modo competit. caro enim ante corpus quam
animale corpus. animata enim, postea facta est corpus animale.
anima uero etsi corpus, tamen, quia ipsa est corpus non animatum
sed animans potius, animale corpus non potest dici
addidi consurgere PMF, exsurgere Gelreliqtti 16 muenfcem
PM, uiuam F 17 animam. facta (factam M) porro MF, animam
uiuentem. porro P uulgo 18 facta est F 19 nelint (scil. illi quidam,
qui supra nominantur 109, 22) PMF, uellent Gel 25 facta (a ex 11) P
26 animatum Rig: animata PMF 27 animans Gel: anima PMF
non accidens autem alii quomodo se faciet animale? sicut
ergo ante animale corpus caro, recipiens animam. ita et postea
spiritale, induens spiritum. hunc ordinem apostolus disponens
in Adam quoque et in Christo. eum merito distinguit ut in
capitibus distinctionis ipsius *** at cum Christum nouissimum
Adam appellat, hinc eum recognosce ad carnis, non ad
animae, resurrectionem omnibus doctrinae uiribus operatum.
si enim et primus homo, Adam, caro, non anima, qui denique
in animam uiuam factus est, et nouissimus Adam, Christus, ideo
Adam quia homo, ideo homo quia caro, non quia anima. atque
ita (si) subiungit: non primum quod spiritale sed quod
animale, postea quod spiritale, secundum utrumque Adam.
ecquid tibi uidetur corpus animale et corpus spiritale in eadem
carne distinguere, cuius distinctionem in utroque Adam, id
est in utroque homine, praestruxit? ex qua enim substantia
pariant inter se Christus et Adam? scilicet ex carne. licet et
ex anima, sed carnis nomine homo uterque sunt; prior enim
caro homo. ex illa et ordinem admittere potuerunt, ut alter
primus, alter nouissimus homo, id est Adam, deputarentur.
ceterum diuersa in ordinem disponi non possunt, de substantia
dumtaxat. de loco enim aut tempore aut condicione forsitan
possint. hic autem de substantia carnis primus et nouissimus
dicti sunt, sicut et rursus primus homo de terra et secundas
de caelo; quia etsi de caelo secundum spiritum, sed homo
fort. fecit P enim MFR3, aiunt PBI animale
Bmg Gel: autem PMF 2 animale Gel: animalem PMF 3 tantej
animale B, animale PMF 6 lacunam signaui: desideratur locus scriptvrae,
quo ordo duplex in Adam et in Christum transfertur; inter-
cidisse igitur uidetur: factns est, dicens. primus homo Adam in
animam uiuentem, nouissimus Adam in spiritum uiuificantem
at gcripsi: et PMF 9 qui denique PMF, quidni? quae Gel
10 uiuam om. F factus P, facta MFGel 12 si addidi 13 Adam.
ecquid uulgo 14 ecquid Gel: et quid PM, et quod F 16 ex qua PMFRI.
aequa R3, utraque Gel 17 et carne et anima. sed Gel 21 ordine F
Adam, non animae, [ut primus homo in animam uiuam, nouissimus
in spiritum uiuificantem distincti sunt] aeque distinctio
eorum carni distinctionem praeiudicabit, ut de carne sit dictum:
non primum quod spiritale sed quod animale,
postea quod spiritale, atque ita eadem sit et supra
intellegenda et quae seminetur, corpus animale, et quae
resurgat, corpus spiritale, [quia non primum quod spiritale.
sed quod animale] quia primus Adam in animam, nouissimus
Adam in spiritum. totum de homine, totum de carne, quando
de homine quid ergo dicemus? nonne et nunc habet caro
, spiritum ex fide? ut quaerendum sit, quomodo corpus animale
dicatur seminari. plane accipit et hic spiritum caro, sed
arrabonem, animae autem non arrabonem sed plenitudinem.
itaque etiam propterea, maioris substantiae nomine, animale
corpus nuncupata est, in quo seminatur, futura proinde per
plenitudinem spiritus insuper spiritale, in quo resuscitatur.
quid mirum, si magis inde uocitata est, unde conferta est,
quam unde respersa est?
Ita de uocabulorum occasionibus plurimum quaestiones
subornantur, sicut et de uerborum communionibus. nam quia
et illud apud apostolum positum est: uti deuoretur mortale
auita, caro scilicet, deuorationem quoque ad perditionem
scilicet carnis arripiunt, quasi non bilem et dolorem dicamur
deuorare, id est abscondere ac tegere et intra nosmetipsos
seclusi ut interpretamenium olim \'"perscriptum
uerbis aeque distinctio eorum, quae propter lacunam supra
indicatam non jotuerunt intellegi 3 sunt PMF, sint R vulgo 4 praeiudicabit
scripsi: praeiudicauit PMF 8 quia-animale seclusi 13 accipit
scripsi: accepit PJIP 15 ita distinxi: olim delere uolui propterea,
quod abundare uidetur, quia nomine = propter. 16 quo scripsi: qua
PMF Lper, plenitudinem B. plenitudinem PMF 17 quo scripsi:
qua PMF 19 respersa Gel: dispersa PMF 24 notabilem F dicamur
(r ex s) M 25 ac tegere J23, adtegere PMFM1
hoc induere inmortalitatem, ostenditur, quomodo
mortale deuoretur a uita, dum indutum inmortalitate absconditur
et tegitur et intus continetur, non dum absumitur et
amittitur. ergo et mors, inquis, salua erit, cum fuerit deuorata.
ideo discerne pro sensibus communionem uerborum, et
integre intelleges. aliud enim mors et aliud mortale. aliter
itaque deuorabitur mors et aliter mortale. mors non capit
inmortalitatem, mortale autem capit. denique et scriptum est,
quod \'necesse sit mortale hoc induere inmortalitatem\'. quomodo
ergo capit? dum deuoratur a uita. quomodo deuoratur a uita?
dum recipitur et redigitur et includitur in ipsam. ceterum
mors merito (in) interitum deuoratur, quia et ipsa in hoc deuorat.
deuorauit, inquit, mors inualescendo, et ideo deuorata
est in contentionem. ubi est, mors, aculeus tuus? ubi
est, mors, contentio tua? proinde et uita, mortis scilicet
aemula, per contentionem deuorabit in salutem quod per
contentionem tum deuorauerit mors in interitum.
Quamquam igitur, resurrecturam carnem probantes, hoc
ipso non aliam resurrecturam probemus quam de qua agitur,\'
tamen singulae quaestiones et causae earum proprios quoque
flagitant congressus, licet aliunde iam caesae. interpretabimur
itaque plenius et uim et rationem demutationis, quae ferme
subministrat alterius carnis resurrecturae praesumptionem, quasi
demutari desinere sit in totum et de pristino perire. discernenda
est autem demutatio ab omni argumento perditionis. aliud
enim demutatio. aliud perditio. porro non aliud, si ita demutabitur
caro, ut pereat. peribit autem demutata, si non ipsa
6 immofort. uel iterurn (Eng) 7 intelleges Gcl: intellegis PMF Laii-
ter itaque deuorabitur niors et aliter mortale., mors B, mors PMF
11 quomodo ilenoratur a uita, dum B. dum PJfF 18 <in> interitum
Gel: interitum F, interitu PM 18 tum scripsi: tuam PMF, suam
Iure, om. Gel deuorauerit scripsi: deuorauerat PMF 21 earum scil.
juaestionum quosque C 22 caesae <id est meinbratim)> J23 (tacet unde)
quemadmodum enim perit, si non resurgit, ita et si
resurgit quidem, uerum in demutatione subducitur, aeque
perit. aeque enim non erit, acsi non resurrexerit. et quam
ineptum, si in hoc resurgit, ut non sit, quae potuit non
resurrexisse, (ut) non esset, quia non esse iam coeperat. non
miscebuntur omnino diuersa, mutatio atque perditio, operibus
utique diuersa. perdit haec, illa mutat. quomodo ergo quod
perditum est mutatum non est, ita quod mutatum est perditum
non est. perisse enim est in totum non esse quod
fuerit; mutatum esse aliter esse est. porro dum aliter est,
id ipsum potest esse. habet enim esse quod non perit; mutationem
enim passum est, non perditionem. atque adeo potest
et demutari quid et ipsum esse nihilominus, ut et totus homo
in hoc aeuo substantia quidem ipse est, multifariam tamen demutatur,
et habitu et ipsa corpulentia et ualitudine et condicione
et dignitate et aetate, studio negotio artificio facultatibus
sedibus legibus moribus. nec quicquam tamen amittit hominis
nec ita alius efficitur, ut cesset idem esse. immo nec alius
efficitur, sed aliud. hanc formam demutationis diuina etiam
documenta testantur. mutatur Mosei manus et quidem ad instar
emortuae exsanguis est, exalbida, frigida, sed et recepto
calore et refuso colore eadem caro et sanguis est. mutatur
postea et facies eiusdem incontemplabili claritate. sed Moyses
erat proinde qui non uidebatur. sic et Stephanus angelicum
59-60. M (e ex e) BGel: demutationem PF 3 demutatione
scripsi: demutationem PMF 4 ac si C, si PMF resurrexit F
6 <ut> non esset scripsi: necesse est PMF, necesse JBl, nec esse R\'J
11 porro Gel: sed porro PMF 14 et (alterum) om. F 15 est scripsi:
sit PMF demutatur F, demutetur PM 18 amittit hominis scripsi:
admittat homini PMF, amittat hominis Gel 19 efficitur scripsi: etficiatur
PMF 20 efficitur PMF, efficiatur C 21 mosei PMF, moysi R
22 est scripsi: et PMF
dominus quoque in secessu montis etiam uestimenta
luce mutauerat, sed liniamenta Petro agnoscibilia seruauerat;
ubi etiam Moyses et Helias, alter in imagine carnis nondum
receptae alter in ueritate nondum defunctae, eandem tamen
habitudinem corporis etiam in gloria perseuerare docuerunt.
de quo exemplo instructus et Paulus: qui transfigurabit,
inquit, corpus humilitatis nostrae conformale corpori
gloriae suae. quodsi et transfigurationem et conuersionem in
transitum substantiae cuiusque defendis, ergo et Saulus in alium
uirum conuersus de corpore suo excessit? et ipse satanas, cum
in angelum lucis transfiguratur, qualitatem suam amittit? non
opinor. ita et in resurrectionis euentu mutari conuerti reformari
licebit cum salute substantiae.
Etenim quam absurdum, quam uero et iniquum, utrumque
autem quam deo indignum, aliam substantiam operari
aliam mercede dispungi, ut haec quidem caro per martyria
lanietur alia uero coronetur, item e contrario haec quidem
caro in spurcitiis uolutetur alia uero damnetur. nonne praestat
omnem semel fidem a spe resurrectionis abducere quam de
grauitate atque iustitia dei ludere? Marcionem pro Valentino
resuscitari? quando neque mentem neque memoriam neque
conscientiam hominis hodierni credibile sit aboleri per indumentum
illud mutatorium inmortalitatis et incon-uptelae,
uacaturo scilicet emolumento et fructu resurrectionis et statu
diuini utrobique iudicii. si non meminerim me esse qui merui,
quomodo gloriam deo dicam? quomodo canam illi nouum
canticum. nesciens me esse qui gratiam debeam? cur autem
solius carnis demutatio excipitur, non et animae simul, quae
27] cf. Ps. 70, 8 cf. Apoc. 5, 9. PF, lapidatione lrf, in lapidatione B 7 transfigurabit Pam:
tranefigarauit PMF 8 conforme fieri Gel 9 quodsi et Gel: quod et siPltIF
10 Saulus Eng: Saul PMF 11 excessit. et uulgo 12 amittit. non uulgo
13 eueDtu Rlmg: euentum PMF 15 et iniquum C, ethnicum PMF
17 mercede FR3, mercedem PM (corr. 1n. 1) Rl 27 canticum nonam F
in hac carne totum uitae ordinem decucurrit, quae in hac
carne deum didicit et Christum induit et spem salutis seminauit,
in alia nescio qua metat fructum? ne illa gratiosissima
caro, cui gratis uita constabit. quodsi non et anima mutabitur.
iam nec animae resurrectio est; nec ipsa enim resurrexisse
credetur, si non alia resurrexerit.
Hinc iam illa uulgaris incredulitatis argutia est: si,
inquiunt, ipsa eademque substantia reuocatur cum sua forma
linea qualitate, ergo et cum insignibus suis reliquis. itaque
et caeci et claudi et paralytici et ut quis insignis excesserit,
ita et reuertetur. quid nunc. etsi ita dedignaris tantam gratiam
qualiscumque a deo consequi? non enim et nunc animae solius
admittens salutem dimidiatis hominibus eadem adscribis? quid
est credere resurrectionem, nisi integram credere? si enim
caro de dissolutione reparabitur, multo magis de uexatione
reuocabitur. minoribus maiora praescribunt. cuiuscumque membri
detruncatio uel obtusio nonne mors membri est? si uniuersalis
mors resurrectione rescinditur, quid portionalis? si demutamur
in gloriam, quanto magis in incolomitatem? uitiatio
corporum accidens res est, integritas propria est. in hac
nascimur: etiam si in utero uexemur, iam hominis est passio:
prius est genus quam casus. quomodo uita confertur a deo.
ita et refertur. quales eam accipimus, tales et recipimus.
naturae, non iniuriae reddimur; quod nascimur, non quod
laedimur, reuiuescimus. si non integros deus suscitat, non
suscitat mortuos. quis enim mortuus integer, etsi integer
moritur? quis incolomis qui exanimis? quod corpus inlaesum.
cum interenitum, cum frigidum. cum expallidum, cum edurum.
om. P (add. R in mg. tx Hirsaugiensi) M (add. in
mg. m. 2) 4 metat MB, nietuat P {ex metfl; corr. R), met F 7 creditur
F resunvxit F 8 illa uulgaris ... argutia est PMF, illae
uulgares ... argutiae C 9 ipsa inquiunt eadem F 11 clodi C 14 eadem
PMF, eam B, eandem Pam 18 detruccatio PM optusio PMF
22 uexemur PMF, uitiemur C
quando magis paralyticus, nisi cum inmobilis? ita nihil aliud
est mortuum resuscitari quam integrum fieri, ne ex ea parte
mortuus adhuc sit, ex qua non resurrexerit. idoneus deus
reficere quod fecit; hanc suam et potestatem et liberalitatem
satis iam in Christo spopondit, immo et ostendit, non tantum
resuscitatore carnis uerum etiam redintegratore. atque adeo et
apostolus: et mortui, inquit, resurgent incorrupti. quomodo,
nisi integri, qui retro corrupti tam uitio ualitudinis quam et senio
sepulturae? nam et supra utrumque proponens, oportere et corruptiuum
istud induere incorruptelam et mortale istud inmortalitatem,
non iterauit sententiam sed differentiam demandauit. inmortalitatem
enim ad rescissionem mortis, incorruptelam ad
obliterationem corruptelae diuidendo alteram ad resurrectionem,
alteram ad redintegrationem temperauit. puto autem et Thesalonicensibus
omnis substantiae integritatem repromisit. itaque nec in
posterum timebuntur corporum labes. nihil poterit amittere integritas
uel conseruata uel restituta. ex quo illi etiam, si quid
amiserat, redditur. praescribens enim adhuc easdem passiones
obituram carnem, si eadem resurrectura dicatur, naturam aduersus
dominum suum temere defendis, legem aduersus gratiam impie
adseris. quasi domino non liceat et mutare naturam sine lege
et seruare. quo enim legimus: quae impossibilia apud
homines, possibilia apud deum et: stulta mundi
elegit deus, ut sapientia mundi confundat? oro te,
si famulum tuum libertate mutaueris, quia eadem caro atque
anima permanebunt, quae flagellis et compedibus et
13-18. 23] Matth. 19, 26. 24] I Cor. 1, 27. M 7 resuscitatore scripsi: resuscitatorem PMF redint-gratore
scripsi: redintegratorem PMF 17 amittere Rig: admittere
PMF 19 adhuc B, ad hoc PMF 22 domino PMF, domino deu
(\' sine lege et scripsi: et sine lege PMF 23 quo PMF, quomodo
B enim scripst (cf. p. 120, 26 j: ergo PMF 25 sapientia PM.
sapientiam F
non opinor. atquin et uestis albae nitore et anuli aurei
honore et patroni nomine ac tribu mensaque honoratur. permitte
hanc et deo potestatem per uim demutationis illius condicionem,
non naturam, reformandi, dum et passiones auferuntur
et munitiones conferuntur. ita manebit quidem caro etiam
post resurrectionem eatenus passibilis, qua ipsa, qua eadem,
ea tamen impassibilis, qua in hoc ipsum manumissa a domino,
ne ultra pati possit.
Iocunditas. inquit Esaias, aeterna super caput
eorum. nihil aeternum nisi post resurrectionem. aufugit,
inquit, dolor et maeror et gemitus ab illis. proinde et
Iohanni angelus: et delebit deus omnem lacrimam ab
oculis eorum; utique ex isdem oculis, qui retro fleuerant
quique adhuc flere potuissent, si non omnem lacrimae imbrem
indulgentia diuina siccaret. et rursus: deus enim delebit
omnem lacrimam ab oculis eorum, et mors hactenus;
igitur et corruptela hactenus, proinde per incorruptelam fugata
quemadmodum mors per inmortalitatem. si dolor et maeror
et gemitus ipsaque mors ex laesuris et animae et carnis
obueniunt, quomodo auferentur, nisi cessauerint causae, scilicet
laesurae carnis atque animae? ubi casus aduersi apud dominum?
aut ubi incursus infesti apud Christum? ubi daemonici
impetus apud spiritum sanctum, iam et ipso diabolo cum
angelis suis ignibus merso? ubi necessitas aut quod dicitur
fortuna uel fatum? quae resuscitatis plaga post ueniam? quae
reconciliatis ira post gratiam? quae infirmitas post uirtutem?
quae imbecillitas post salutem? quod uestimenta et
Apoc. 20, 10. 28] cf. Dent. 8, 4; 29, 5. M (s eras.) F, illa Puulgo 2 anuli aurei MF, aurei anuli
P tmlgo 4 demutationia illius F, illius demutationis MP (sed inuer:it
ordinem m. 1) 8 qua F Gel: quia PM 18 igitur-hactenus om. P
(add. R in mg. ex Hirsaugiensi) 19 jnorBj per B, per PMF 22 dominum
PMF, deum C
manserunt, quod et in ipsis corporibus unguium et capillorum
facilia crementa et habilitatis et dignitatis iustitia
defixit, ne etiam enormitas corruptela deputaretur, quod Babylonii
ignes trium fratrum nec tiaras nec sarabaras, quamquam
Iudaeis alienas, laeserunt, quod Ionas deuoratus a belua maris,
in cuius aluo naufragia digerebantur, triduo post incolomis
expuitur, quod hodie Enoch et Helias, nondum resurrectione
dispuncti, quia nec morte functi, qua tamen de orbe translati
et hoc ipso iam aeternitatis candidati, ab omni uitio et ab
omni damno et ab omni iniuria et contumelia emunitatem
carnis ediscunt: cuinam fidei testimonium signant, nisi qua
credi oportet haec futurae integritatis esse documenta? figurae
enim nostrae fuerunt apostolo auctore, quae scripta sunt, ut
et dominum potentiorem credamus omni corporum lege et
carnis magis utique conseruatorem, cuius etiam uestimenta
etiam calciamenta protexit.
Sed futurum, inquis, aeuum alterius est dispositionis
et aeternae; igitur huius aeui substantiam non aeternam
diuersa possidere non posse. plane, si homo propter dispositionem
futuram et non dispositio propter hominem. sed enim
apostolus scribens: siue mundus siue uita siue mors
siue futura siue praesentia, omnia uestra sunt.
eosdem constituit heredes etiam futurorum. nihil tibi largitur
Esaias dicens: omnis caro foenum, (quia) et alibi: et
uidebit omnis caro salutare dei. exitus, non substantias,
distinxit. quis enim iudicium dei non in sententia duplici
Reg. 2, 11. 13] cf. I Cor. 9, 10. 22] I Cor. 3, 22. 25] Es. 40, 6.
Ea. 40, 5. PMF, et inobsoleta C 3 facilia crementa et scripsi:
et facilia crementa PMF 4 enormitas P, inormitaa M, normitas F corruptela
PMF, corruptelae Gel 5 sarabaras scripst: sarabus PMF,
sarabara Gel 6 alienas PMF, aliena Gel 11 emunitatem PMF, immunitatem
B 16 conseruatorem Gel: et conseruatorem PMF 25 quia
addidi
destinatur, et omnis caro uidebit salutare dei, quae saluti
ordinatur. ego me scio neque alia carne adulteria commisisse
neque nunc alia carne ad continentiam eniti. si quis est bina
pudenda circumferens, potest iam et demere foenum carnis
inmundae et solam sibi reseruare quae uisura sit dei salutare.
sed cum idem prophetes etiam nationes ostendat nunc deputatas
uelut puluerem et saliuam nunc speraturas et credituras
in nomen et in brachium domini. numquid et de nationibus
fallimur? et aliae quidem sunt crediturae aliae in puluerem
deputatae ex diuersitate substantiae? sed et Christus intra
oceanum et de isto caelo, quod nobis incubat, uerum lumen
nationibus offulsit, — et ipsi Valentiniani hic errare didicerunt
— nec alia erit forma nationum credentium nisi quae
et non credentium de carne, de anima. sicut ergo easdem
nationes non genere sed sorte distinxit, ita et carnes. quae
in ipsis nationibus una substantia est, non materia sed mer.
cede disiunxit.-
Ecce autem, ut adhuc controuersiam exaggerent carni.
maxime eidem, de officiis quoque membrorum argumentantur,
aut et ipsa dicentes permanere debere in suis operibus et
fructibus, ut eidem corpulentiae adscripta, aut, quia constet
discessura esse officia membrorum, corpulentiam quoque t
eradant, cuius scilicet perseuerantia credenda non sit utique
sine membris, quia nec membra credenda sint sine officiis.
quo enim iam. inquiunt, spelunca haec oris et dentium statio
et gulae lapsus et competum stomachi et aluei gurges et
C, domini PMF 7 deputatas FR, deputas PM 12 incubat
JR3, incumbat PFR1, incumbit M (i ex a) 13 parenthesin indicaui:
offulsit. et uulgo effulsit Gel 17 una-materia om. F 18 distinzit Fx
19 eiaggerent (e ex a) MGel: exaggerant P, exaggeraret F 20 eidem
PMFC, fidem B 22 idem F ut F 24 eradant PM, credant i~,
euanidam <credendam) fort. eradicantes Eng utique fort. deltndum:
ut quae Oehlerus 27 cornpetum PM. compitum Gel, compum F, completum
Bmg aluei PJIFRI, alui R:\' uulgo
erit? quo huiusmodi membra admittunt subigunt deuoluunt
diuidunt digerunt egerunt? quo manus ipsae et pedes et
operarii quique artus, cum uictus etiam cura cessabit? quo
renes, conscii seminum, et reliqua genitalium utriusque sexus
et conceptuum stabula et uberum fontes, discessuro concubitu
et fetu et educatu? postremo quo totum corpus, totum scilicet
uacaturum? ad haec ergo praestruximus non oportere committi
futurorum atque praesentium dispositiones, intercessura tunc
demutatione, et nunc superstruimus officia ista membrorum
necessitatibus uitae huius eo usque consistere, donec et ipsa
uita transferatur a temporalitate in aeternitatem, sicut animale
corpus in spiritale, dum mortale istud induet inmortalitatem
et corruptiuum istud incorruptelam; et ipsa autem liberata
tunc uita a necessitatibus liberabuntur et membra ab officiis,
nec ideo non erunt necessaria. licet enim officiis liberentur, sed
iudiciis retinentur, ut quisque referat per corpus prout
gessit. saluum enim hominem tribunal dei exigit; saluum
uero sine membris non licet esse, ex quorum non officiis
sed substantiis constat, nisi forte et nauem sine carina, sine
prora, sine puppi, sine compaginis totius incolomitate saluam
adseuerabis. et tamen nauem procella dissipatam uel carie
dissolutam redactis et recuratis omnibus membris eandem
saepe conspeximus, etiam titulo restitutionis gloriantem: de
dei artificio et arbitrio et iure torquemur? porro si diues
dominus et liberalis adfectui aut gloriae suae praestans solam
nauis restitutionem hactenus eam uoluerit operari, idcirco tu
negabis necessariam illi compaginem pristinam, ut exinde iam
uacaturam, cum soli saluti nauis sine operatione conueniat?
F 6 conceptu non F discessnro
PF, descessuro M, decessuro Gel 13 induet Pam: induit PMF
15 LaJ necessitatibus B, necessitatibus PMF 17 retinentur (re ex de)
M quisque Oehlerus: quis PMF 19 non licet esse Wmg Gel: non
licet enim PMF, non. licet eum Bmg 22 et carinam dissolutam C
27 tn Gel: tunc PMF, tunc Eng
saluti destinando carnem destinarit, an eandem uelit denuo
esse. quam non debebis ex futura membrorum uacatione
praescribere denuo esse non posse. licet enim esse quid denuo
et nihilominus uacare. nec potest autem dici uacare, si non
sit. at enim si sit, poterit et non uacare; nihil enim apud
deum uacabit.