Itaque haeretici inde statim [incipiunt] praestruunt et inde dehinc interstruunt, u:nd. sciunt facile capi mentes, de communione fauorabili sensuum. an aliud prius uel magis audias ab haeretico quam ab ethnico? et non protinus et non ubique conuicium carnis, in originem, in materiam, in casum, in omnem exitum eius, inmundae a primordio ex faecibus terrae, inmundioris deinceps ex seminis sui limo. friuolae infirmae criminosae onerosae molestae et post totum ignobilitatis elogium caducae in originem, terram, et cadaueris nomen, et de isto quoque nomine periturae in nullum inde iam nomen, in omnis iam uocabuli mortem? \'hancne ergo,1 (ait) uir sapiens, (et uisui et contactui et recordatui tuo ereptam persuadere uis, quod se receptura quandoque sit in integrum de corrupto, in solidum de casso, in plenum de inanito; in aliquid omnino de nihilo, et utique rehibentibus eam ignibus et undis et aluis ferarum et rumis alitum et lactibus piscium et ipsorum temporum propria gola? adeone autem eadem sperabitur quae intercidit, ut claudus . et luscus [caecus] et leprosus et paralyticus reuertantur, ut redisse non libeat ad pristinum ? an integri, ut iterum talia pati timeant? quid tum de consequentiis carnis? rursusne omnia necessaria illi et inprimis pabula atque potacula? et pulmonibus halandum et intestinis aestuandum et pudendis non pudendum et omnibus membris laborandum P rursus ulcera et uulnera et febris et podagra ? et mors redoptanda? nimirum haec erunt nota carnis recuperandae. iterum cupere de ea 1 incipiunt seclust praestruunt et inde sortpsi: et inde praestruuntPMF . <tam) ab haeretico Ur* et non protinns om. Get 8 moleatae post onerosae admodum friget 12 ait addidi 13 persuadere Luis.. B, - persuadere PM, persuadeare F 15 redhibentibus R3 uulgo 16 eam ignibus GNB3, ea imaginibus PF, eam ipnibua (ex ea imaginibul) Jf aluia PFGR3, alius MRl 17 tactibus GNR3, iactibus PMFR1 ipsorum Ltemporyrrij JB, ipsorum PMF 18 ut B, et PMF 19 caecus setHusi: . luscus caecus PMF, luscus (at) caecus Gel 23 halandam Eng: natan- duin. PMF 25 febris Let podagra., B, feLris PMF podagra et nulgo euadere\'. et nos quidem haec aliquanto honestius pro stili pudore. ceterum quantum etiam spurciloquio liceat illorum. in congressibus experiri (est) tam ethnicorum quam haereticorum.\'

Igitur quoniam et rudes quique de communibus adhuc sensibus sapiunt et dubii et simplices per eosdem sensus denuo inquietantur et ubique in primis iste in nos aries temperatur, quo carnis condicio quassatur, necessario et a nobis carnis primum condicio munietur, uitupera.tione laudatione depulsa. ita nos rhetoricari quoque prouocant haeretici, sicut etiam philosophari. futtile et frioulu istud corpusculum, quod malum denique appellare non horrent, etsi angelorum fuisset operatio, ut Menandro et Marco placet, etsi ignei alicuius extructio aeque angeli, ut Appelles docet, sufficeret ad auctoritatem carnis secundae diuinitatis patrocinium. angelos post deum nouimus. iam nunc quisquis ille summus deus haeretici cuiusque est, non inmerito ab ipso quoque deducerem carnis dignitatem, a quo uoluntas producendae ei adfuisset utique enim prohibuisset fieri quam fieri scisset, si fieri noluisset. ita et secundum illos aeque caro dei res. nihil operis non est eius, qui passus est esse. bene autem, quod et plures et clariores quaeque doctrinae totam hominis figulationem deo nostro cedunt. quantus hic sit, satis nosti qui unicum credidisti. incipiat iam tibi caro placere, cuius artifex tantus est. (sed et mundus\', inquis, \'dei opus est, et tamen praeterit habitus huius mundi, apostolo quoque auctore, nec idcirco restitutio mundi praeiudicabitur, quia 26] I Cor. 7, 81. 1 aliquanto FR, aliquando P (eorr. R) M 8 experiri < (\'st) scnpsi: ezperiri PMF, experire Oehlerua 7 in primis R,. inprimis PMF, primus Oel 9 uituperationem landatione depellas Gel 11 etiam om. F fattile PM, et futile F 14 ignei alicuius <domini) fort. (cf. adu. omna haereees cap. 6) 21 non est eiue MF, non est eius est PJf1, non eiwq eetij3 22 et plures PMF, plures Gel clariores scripsi: duriorea PMNFB quaeque MF, queque (e pr. ex o) P, quoque R 27 praeiudicabitur FRS, praeiudicatur PM (add. bi s. u. m. I) Rl dei opus est. et utique si uniuersitas inreformabilis post decessum, quid portio\'? plane, si portio uniuersitati adaequatur. ad distantiam enim prouocamus: primo quidem, \'omnia* quod sermone dei facta sunt [et sine illo nihil, caro autem et sermone dei constitit propter formam, ne quid sine sermone (fieret) - faciamus enim hominem ante praemisit - et amplius manu propter praelationem, ne uniuersitati compararetur: et finxit, inquit, deus hominem. magnae sine dubio differentiae ratio, pro condicione scilicet rerum. minora enim quae fiebant eo, cui fiebant, si quidem homini fiebant, cui mox a deo addicta sunt. merito igitur, ut famula, iussu et imperio et sola uocali potestate uniuersa processerant, contra homo, ut dominus eorum, in hoc ab ipso deo extructus est. [ut dominus esse possit, dum fit a domino.J hominem autem memento carnem proprie dici, quae prior uocabulum hominis occupauit: et finxit deus hominem, limum de terra, - iam homo, qui adhuc limus — et insufflauit lauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo, id est limus, in animam uiuam, et posuit deus hominem, quem finxit, in paradiso. adeo homo figmentum primo, dehinc totus. hoc eo commendarim, uti quicquid omnino homini a deo prospectum atque promissum est non soli animae uerum et carni scias debitum, ut] si non ex consortio generis, certe uel ex priuilegio nominis. 4] cf. Ioh. 1, 3. 6] Gen. 1, 26. 8] Gen. 1, 27. 16] Gen. 2, 7. 19] Gen. 2, 8. 1 sibi P (corr. Ii) 2 adaequaretur fort. 3 primo quidem cf. p. 33,1: persequar itaque propositum sqq. omnia = uniuersa cf. I. 2. 7. 12. omnia quod F, quod omnia MP uulgo 4 et sine illo nihil seclusi: pror- SUS enim obscurant haec uerba antithueoB perspicuitatem 4 nihil. caro uulgo 5 constetit C sermone. faciamus uulgo 6 fieret addidi 8 inquit, deus hominem Gel: deus hominem inquit PMF intellego: ratio (scil. qua facta sunt et caro et reliqua) magnae (scil. est) differentiae 10 siquidem u/ulgo 14 ut dominus-a domino seclusi (in hoc intellege: ut dominus esse possit) possit PMF, posset Oel 17 parenthesin indicaui 23 suas M ut seclusi

Persequar itaque propositum, si tamen tantum possim carni uindicare, quantum contulit illi qui eam fecit, iam tunc gloriantem, quod illa pusillitas, limus, in manus dei, quaecumque sunt, peruenit, satis beatus etsi solummodo contactus. quid enim, si nullo amplius opere statim de contactu dei figmentum constitisset? (non) adeo magna res, [agebatur] quae ista materia extruebatur. itaque totiens honoratur, quotiens manus dei patitur, dum tangitur, dum decerpitur, dam deducitur, dum effingitur. recogita totum illi deum occupatum ac deditum, manu sensu opere consilio sapientia prouidentia et ipsa inprimis adfectione, quae liniamenta ducebat. quodcumque enim limus exprimebatur, Christus cogitabatur, homo futurus, quod et limus, et caro sermo, quod et terra tunc. sic enim praefatio patris ad filium: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. et fecit hominem deus, id utique quod fiuit, ad imaginem dei fecit illum, scilicet Christi. et sermo enim deus, qui in effigie dei constitutus non rapinam existimauit pariari deo. ita limus ille iam tunc imaginem induens Christi futuri in carne non tantum dei opus erat sed et pignus. quo nunc facit ad infuscandam originem carnis nomen terrae uentilare, ut sordentis, ut iacentis elementi? cum, et si alia materia excudendo homini competisset, artificis fastigium recogitari oporteret, qui illam et eligendo dignam iudicasset et tractando fecisset. Phidiae manus Iouem Olympium ex ebore molitur, et adoratur nec iam bestiae, et quidem insulsissimae, dens est, sed 15] Gen. 1, 26. 18] cf. Phil. 2, 6. 2 illi seripgi: ille PMF 5 de contactu dei figmentum scripsit figmentum de contacta dei PMF 6 non addidi 7 agebatur scclusi: (sed> a deo-agebatur JEng quae PMF, qua R uulgo 10 deditum FGeZ: dedicatum P, dedipatum M 12 ducebat Urs: decebat PMF, dictabat .в.g, ductabat Pam 18 limus, et Eng: limas et uulgo sermo caro Gel 17 Christom Bmg 19 pariari B* (cf. adu. Mare. F, 20): par in PMFBl, parem esse Rmg Oehlerus 25 elegendo C fidiae M, fidei P (eorr. R), fidii F 26 molitur et adoratur PMF, molitae adorantur Gel 27 sed Gel: et PMF XZIXVir. Tart. in. 3 summum saeculi numen, non quia elephantus, sed quia Phidias tantus: deus uiuus, deus uerus quamcumque materise uilitatem non de sua operatione purgasset et ab omni infirmitate sanasset? an hoc supererit, ut honestius homo deum quam hominem deus finxerit? nunc etsi scandalum limus, alia iam res est. carnem iam teneo, non terram, licet et caro audiat: terra es et in terram ibis. origo recensetur, non substantia. [reuocatur datum] est esse aliquid origine generosius et de mutatione felicius. nam et aurum terra, quia de terra, hactenus tamen terra, ex quo aurum, longe alia materia, splendidior atque nobilior, de obsoletiore matrice. ita et deo licuit carnis aurum de limi, quibus putas, sordibus . excusato censu eliquasse.