ratio sermonis et spiritus utriusque, Iesus Christus dominus
noster nouis discipulis noui testamenti nouam orationis formam
determinauit. oportebat enim in hac quoque specie nouum
uinum nouis utribus recondi et nouam plagulam nouo adsui
uestimento. ceterum quicquid retro fuerat, aut demutatum
est, ut circumcisio, aut suppletum, ut reliqua lex, aut impletum,
ut prophetia, aut perfectum, ut fides ipsa. omnia de
carnalibus in spiritalia renouauit noua dei gratia superducto
euangelio, expunctore totius retro uetustatis, in quo et dei spiritus
et dei sermo et dei ratio approbatus est dominus noster
Iesus Christus, spiritus quo ualuit, sermo quo docuit, ratio
qua uenit. sic igitur oratio a Christo constituta ex tribus
constituta est: ex sermone, quo enuntiatur, ex spiritu, quo
tantum potest, ex ratione, qua docetur. docuerat et Iohannes
discipulos suos adorare; sed omnia Iohannis Christo praestruebantur,
donec ipso aucto, sicut idem Iohannes praenuntiabat
illum augeri oportere, se uero deminui, totum praeministri
opus cum ipso spiritu transiret ad dominum. ideo nec extat,
in quae uerba docuerit Iohannes adorare, quod terrena
m. rec. saec. XVI in uersu quem librarius uacuum reliquerat scripsit
De oratione A 4 utriusque quidam in miscell. obseru. 3,1 p. 220 (— x):
utrumque AB 5 nouis Pam: nobis AB orationem A 6 specie A
11 spiritualia B 15 qua Lat: quo AB uenit] promouit Lat igitur
oratio Rig: igitur AB, oratio Gel instituta x 16 enunciatur A
17 potest, ex ratione qua docetur (suscipitur Rig) add. Pam ioannes
B sic fere semper 18 orare Urs 19 ipso om. A
et qui de caelis adest, quae uidit, ea loquitur. et quid
non caeleste quod domini Christi est, ut haec quoque orandi
disciplina? consideremus itaque, benedicti, caelestem eius sophiam,
inprimis de praecepto secrete adorandi, quo et fidem
hominis exigebat, ut dei omnipotentis et conspectum et auditum
sub tectis et in abditum etiam adesse confideret, et modestiam
fidei desiderabat, ut, quem ubique audire et uidere
fideret, ei soli religionem suam offerret. sequens sophia
sequenti praecepto perinde pertineat ad fidem et modestiam
fidei, si non agmine uerborum adeundum putemus ad dominum,
quem ultro suis prospicere certi sumus. et tamen breuitas
ista, quod ad tertium sophiae gradum faciat, magnae ac beatae
interpretationis substantia fulta est quantumque substringitur
uerbis, tantum diffunditur sensibus. \' neque enim propria
tantum orationis officia complexa est, uenerationem dei aut
hominis petitionem, sed omnem paene sermonem domini,
omnem commemorationem disciplinae, ut reuera in oratione
breuiarium totius euangelii comprehendatur.
Incipit a testimonio dei et merito fidei, cum dicimus,
PATER QVI IN CAELIS ES. nam et deum oramus et fidem commendamus,
cuius meritum est haec appellatio. scriptum est:
qui in eum crediderint, dedit eis potestatem, ut filii
dei uocentur. quamquam frequentissime dominus patrem
nobis pronuntiauit deum, immo et praecepit, ne quem in terris
patrem uocemus, nisi quem habemus in caelis. itaque sic
adorantes etiam praeceptum obimus. felices, qui patrem
agnoscunt. hoc est quod Israeli exprobratur, quod caelum
A sic fere semper 5 precepto A 7 abditis Gel modestum
B [et modestum fidei] B 9 sequens Iun: sequente AB
10 praecepto; quod etsi proinde Urs perinde scripsi: proinde AB pertinet
Iim fidem hominis x 11 dm A 12 simus Rig attamen Urs
14 interpretatimonis A corr. 16 uel uenerationem AB; uel del. Gel
21 pater noster Urs 23 crediderint B, credider (— crediderunt) A
24 quanquam A 25 pronunciauit A 28 israeli B sic semper, israheli
sic fere semper A exprobatur A
me non agnouerunt. dicendo autem patrem deum quoque
cognominamus. appellatio ista et pietatis et potestatis est.
item in patre filius inuocatur. ego enim, inquit, et pater
unum sumus. ne mater quidem ecclesia praeteritur. siquidem
in filio et patre mater recognoscitur, de qua constat et
patris et filii nomen. uno igitur genere aut uocabulo et deum
cum suis honoramus et praecepti meminimus et oblitos patris
- denotamus.
Nomen dei patris nemini proditum fuerat. etiam qui de
ipso interrogauerat, Moyses, aliud quidem nomen audierat.
nobis reuelatum est in filio.
patris nomen est. ego ueni, inquit, in nomine patris, et
rursus: pater, glorifica nomen tuum, et apertius: nomen
tuum manifestaui hominibus. id ergo ut sanctificetur
postulamus. non quod deceat homines bene deo optare, quasi
sit et alius de quo ei possit optari aut laboret, nisi optemus.
plane benedici deum omni loco ac tempore condecet ob debitam
semper memoriam beneficiorum eius ab omni homine. sed et
hoc benedictionis uice fungitur. ceterum quando non sanctum
et sanctificatum est per semetipsum nomen dei, cum ceteros
sanctificet ex semetipso? cui illa angelorum circumstantia non
cessat dicere: sanctus, sanctus, sanctus. proinde igitur
et nos angelorum, si meruerimus, candidati, iam hinc caelestem
illam in deum uocem et officium futurae claritatis ediscimus.
hoc quantum ad gloriam dei. alioquin quantum ad nostram
petitionem, cum dicimus: BANCTIFICETUR \'NOMEN TUUM, id petimus,
ut sanctificetur in nobis, qui in illo sumus, simul et
in ceteris, quos adhuc gratia dei expectat, ut et huic praecepto
17, 6. 23] Es. 6, 3. Apoc. 4, 8. A 11 moses A quidem B, quidam A, quid, non Itm
12 iam quis scripsi: I*quis A, iam B nouum Gel: non AB non
patris nomen est? Hartelius 13 no nomen A corr. ego ueni-14 glorifica
nomen tuum om. B 17 aliud Gel 20 cęterum A 21 cęteros A
23 cessant A 24 meminerimus Gel 25 fu*turae A. ediximus Muratorius
29 cgteris A huius Ivm
ideoque suspensa enuntiatione non dicentes, sanctificetur in
nobis, in omnibus dicimus.
Secundum hanc formam subiungimus: FIAT UOLUNTAS
TUA IN CAEIIIS ET IN TERRA, non quod aliquis obsistat, quo
minus uoluntas dei fiat, et ei successum uoluntatis suae oremus,
sed in omnibus petimus fieri uoluntatem eius. ex interpretatione
enim figurata carnis et spiritus nos sumus caelum
et terra. quamquam etsi simpliciter intellegendum est, idem
tamen est sensus petitionis, ut in nobis fiat uoluntas dei in
terris, ut possit scilicet fieri et in caelis. quid autem deus
uult quam incedere nos secundum suam disciplinam? petimus
ergo substantiam et facultatem uoluntatis suae
nobis, ut salui simus et in caelis et in terris, quia summa est
uoluntatis eius salus eorum quos adoptauit. est et illa dei
uoluntas, quam dominus administrauit praedicando operando
sustinendo. si enim ipse pronuntiauit non suam, sed patris
facere se uoluntatem, sine dubio, quae faciebat, ea erat uoluntas
patris, ad quae nunc nos uelut ad exemplaria prouocamur,
ut et praedicemus et operemur et sustineamus ad
mortem usque. quae ut implere possimus, opus est dei uoluntate.
item dicentes, fiat uoluntas tua, uel eo nobis bene
optamus, quod nihil mali sit in dei uoluntate, etiam si quid
pro meritis cuiusque secus inrogatur. iam hoc dicto ad sufferentiam
nosmetipsos praemonemus. dominus quoque cum
sub instantiam passionis infirmitatem carnis demonstrare iam
in sua carne uoluisset, pater, inquit, transfer poculum
istud, et recordatus, nisi quod mea non, sed tua fiat
uoluntas. ipse erat uoluntas et potestas patris et tamen ad
demonstrationem sufferentiae debitae uoluntati se patris tradidit.
x 2 enunciatione A 5 celis A. 8 figura A corr. in mg.
9 quanquam A sic fere semper 17 sic Gel pronunciauit A 18 erant B
23 sit mali Gel 24 sequius Scal 26 sub instantiam Urs: substantia
AB 27 transfert B
VErrm-r quoque REGNUM TUUM ad id pertinet, quo et fiat
uoluntas tua, in nobis scilicet. nam deus quando non regnat,
in cuius manu cor omnium regum est? sed quicquid
nobis optamus, in illum auguramur, et illi deputamus quod ab
illo expectamus. itaque si ad dei uoluntatem et ad nostram
suspensionem pertinet regni dominici repraesentatio, quomodo
quidam per tractum quendam in saeculo postulant, cum regnum
dei, quod ut adueniat oramus, ad consummationem saeculi.
tendat? optamus maturius regnare et non diutius seruire.
etiamsi praefinitum in oratione non esset de postulando regni
aduentu, ultro eam uocem protulissemus festinantes ad spei
nostrae complexum. clamant ad dominum inuidia
martyrum sub altari: quonam usque non ulcisceris, domine,
sanguinem nostrum de incolis terrae? nam utique
ultio illorum a saeculi fine dirigitur. immo quam celeriter
ueniat, domine, regnum tuum, uotum Christianorum, confusio
nationum, exultatio angelorum, propter quod conflictamur,
immo potius propter quod oramus.
Sed quam eleganter diuina sapientia ordinem orationis
instruxit, ut post caelestia, id est post dei nomen, dei uoluntatem
et dei regnum terrenis quoque necessitatibus petitioni
locum faceret! nam et edixerat\' dominus: quaerite prius
regnum, et tunc uobis etiam haec adicientur. quamquam
PANEM NOSTRUM QVOTIDIANUM DA NOBIS HODIE spiritaliter
potius intellegamus. Christus enim panis noster est, quia
uita Christus et uitae panis. ego sum, inquit, panis uitae,
et paulo supra: panis est sermo dei uiui, qui descendit
Leopoldus: quod et AB, quod est Semlerus 7 per tractum
Scal: pertractum B, protractum A in om. A 10 prefinitum A
11 eam uocem] eum uoto Lat protulissemus Rig: postulissemus A,
postulassemus B, Lat, post tulissemus Scal 12 domini Hartelius inuidia
AB, in uisu Gel, ut uidit Iohannes fort., iudicia Hartelius 15 caeleriter
A 19 eliganter A 22 et edixerat Gel: et ei dixerat AJB
23 regnum dei x 26 uitae panis Semlerw: uita panis AB-
est corpus meum. itaque petendo panem quotidianum perpetuitatem
postulamus in Christo et indiuiduitatem a corpore
eius. sed et quia carnaliter admittitur ista uox, non sine religione
potest fieri et spiritalis disciplinae. panem enim peti
mandat, quod solum fidelibus necessarium est; cetera enim
nationes requirunt. ita et exemplis inculcat et parabolis retractat,
cum dicit: numquid panem filiis pater aufert et
canibus tradit? item: numquid filio panem poscenti
lapidem tradit? ostendit enim, quid a patre filii expectent.
sed et nocturnus ille pulsator panem poscebat. merito autem
adiecit: da nobis hodie, ut qui praemiserat: nolite de crastino
cogitare quid edatis. cui rei parabolam quoque accommodauit
illius hominis, qui prouenientibus fructibus ampliationem
ipsa nocte moritur.
Consequens erat, ut obseruata dei liberalitate etiam clementiam
eius precaremur. quid enim alimenta proderunt, si
illi reputamur reuera quasi taurus ad uictimam? sciebat dominus
se solum sine delicto esse. docet itaque petamus DI-
MITTI NOBIS DEBITA NOSTRA. exomologesis est petitio ueniae,
quia qui petit ueniam, delictum confitetur. sic et paenitentia
demonstratur acceptabilis deo, quia uult eam quam mortem
peccatoris. debitum autem in scripturis delicti figura est, quod
perinde iudicio debeatur et ab eo exigatur nec\' euadat iustitiam
exactionis, nisi donetur exactio; sicut illi seruo dominus
debitum remisit. huc enim spectat exemplum parabolae totius.
nam et quod idem seruus a domino liberatus non perinde
9] ibid. 7, 8. 11] cf. Luc. 2, 5. 12] ibid. 6, 34. fort. 6 cetera A 10 expectens A corr.
11 poscebat Urs: pulsabat AB 14 pro uenientibus Ivrn 15 longe A
cogitans ipsa x 17 dei Gel: diei AB libertate A 18 praecaremur A
19 illi Rig: illis AB, in eis Iun 20 dimitte susp. Oehlerus 21 exhomologesis
A corr. 22 patientia B 23 quia uult AB, qui mauult
Leopoldus 24 figurata A corr. 28 dum A
delegatur ad soluendum nouissimum quadrantem, id est
modicum usque delictum, eo competit, quod remittere nos quo- \'
que profitemur debitoribus nostris. iam et alibi ex hac specie
orationis: remittite, inquit, et remittetur uobis. et cum
interrogasset Petrus, si septies remittendum esset fratri, immo,
inquit, septuagies septies; ut legem in melius reformaret,
quod in Genesi de Cain septies, de Lamech autem septuagies
septies ultio reputata est.
Adiecit ad plenitudinem tam expeditae orationis, ut non
de remittendis tantum, sed etiam de auertendis in totum delictis
supplicaremus: NE NOS INDUCAS IN TEMPTATIONEM, id est,
ne nos patiaris induci, ab eo utique qui temptat. ceterum absit
ut dominus temptare uideatur, quasi aut ignoret fidem
cuiusque aut deicere
malitia. nam et Abraham non temptandae fidei gratia sacrificare
de filio iusserat, sed probandae, ut per eum faceret
exemplum praecepto suo, quo mox praecepturus erat, ne qui
pignora deo cariora haberet. ipse a diabolo temptatus praesidem
et artificem temptationis demonstrauit. hunc locum
posterioribus confirmat, orate, dicens, ne temptemini. adeo
temptati sunt dominum deserendo, quia somno potius indulserant
quam orationi. ergo respondet clausula, interpretans
quid sit, ne nos deducas in temptationem. hoc est enim:
SED DEUEHE NOS A MALO.
Compendiis pauculorum uerborum quot attinguntur edicta
prophetarum, euangeliorum, apostolorum, sermones domini,
Luc. 22, 46. om. Mwratorius spetie A. 13 ceterum A. sic fere semper
14 et fidem B 15 gestiens Rig: ... nstiens A, consentiens B 17 probbandae
A 18 ne qui scripsi: neque AB, ne quis Mercerus, ne quae
Oehlerus 19 chariora B, carior A habenda Gel 21 a deo B
22 qui Gel 23 causula A. 25 euehe Gel malos B 26 Compendiis]
incipit D INC . TERTULLIANI DIYERSARV RERV NECES-
SARIARVM I Posse nos super adicere. II Ne orans patrem fratri irascaris.
III Etiam omni animi contusione uacuum esse debere. IIII De
dei honor in patre, fidei testimonium in nomine, oblatio obsequii
in uoluntate, commemoratio spei in regno, petitio uitae
in pane, exomologesis debitorum in deprecatione, sollicitudo
temptationum in postulatione tutelae. quid mirum? deus solus
docere potuit, quomodo se uellet orari. ab ipso igitur ordinata
religio orationis et de spiritu ipsius iam tunc cum ex
ore diuino ferretur, animata suo priuilegio ascendit in caelum
commendans patri quae filius docuit.
Quoniam tamen dominus prospector humanarum neces- 10
sitatum seorsum post traditam orandi disciplinam, petite, inquit,
et accipietis, et sunt, quae petantur pro circumstantia
cuiusque, praemissa legitima et ordinaria oratione quasi fundamento,
accedentium ius est desideriorum superstruendi extrinsecus
petitiones, cum memoria tamen praeceptorum.
Ne quantum a praeceptis, tantum ab auribus dei longe
simus, memoria praeceptorum uiam orationibus sternit ad
, caelum; quorum praecipuum est, ne prius ascendamus ad altare
dei, quam, si quid discordiae uel offensae cum fratribus
contraxerimus, resoluamus. quale est enim ad pacem dei accedere
sine pace? ad remissionem debitorum cum retentione?
post orationem. VIII. De manibus elatis. VUII. De uultu. X De
osculo. XI De stationibus XII De habitu feminarum. XIII De uirginibus
XTTTT Responsio XV De genu ponendo XVI De loco XVII De tempore
XVIII De fratrum digressu XVTIIT De subiugendo psalmo XX De hostia
spiritali quae oratio sit XXI De ui et affectu orationis. ANACEPHALESIS.
Compendiis D ANAKEOAAAIQCIC; Compendiis A, AVCXXEq>acÀlX(roatç. Compendiis
B pauculorum D, paucorum AB quot Rig: quod ABD
27 eu*angeliorum D
1 parabole A quot Rig: quod ABD 2 fidei D, fides AB obsequi
A 6 quomodo D, ut AB 10 POSSE NOS SVPER ADICERE inscribitur
in ABD 11 tradita morandi A 13 legitime A corr. 14 accedentium
ius est D, accidentium ius est AB, accedentium iuxta Lat, accidentium
iuste Scal, accidentium iustorum Urs 16 quantum B, quam
AD preceptis A 18 NE ORANS PATREM FRATRI IRASCARIS.
Ne prius ABD altare dei D, dei altare AB 19 offense A 20 quale
AD, quid B recedere A corr.
ab initio interdicta sit nobis? nam et Ioseph dimittens
fratres suos ad perducendum patrem, et ne, inquit, irascamini
in uia. nos scilicet monuit — alias enim uia cognominatur
disciplina nostra — tum ne in uia orationis constituti
ad patrem cum ira incedamus. exinde aperte dominus amplians
legem iram in fratrem homicidio superponit. ne uerbo
quidem malo permittit expungi: etiam si irascendum est, non
ultra solis receptum, ut apostolus admonet. quam autem temerarium
est aut diem sine oratione transigere, dum cessas
fratri satisfacere, aut orationem perseuerante iracundia perdere?
Nec ab ira solummodo, sed omni omnino confusione
animi libera esse debet orationis intentio de tali spiritu emissa,
qualis est spiritus ad quem mittitur. neque enim agnosci poterit
spiritu sancto spiritus inquinatus aut tristis a laeto aut
impeditus a libero. nemo aduersarium recipit, nemo nisi
comparem suum admittit.
Ceterum quae ratio est, manibus quidem ablutis, spiritu
uero sordente orationem obire, quando et ipsis manibus
spiritales munditiae sint necessariae, ut a falso, a caede, a
saeuitia, a ueneficiis, ab idololatria ceterisque maculis, quae
spiritu conceptae manuum opera transiguntur, purae alleuentur?
curant, ad omnem orationem, etiam cum a lauacro
totius corporis ueniunt, aquam sumentes. id cum scrupulosius
percontarer et rationem requirerem, comperi commemorationem
A 4 alias AB, Helias D 5 in sup. uers. A 8 pungi fort.
etiam A 9 ammonet A 10 an dum D 12 ETIAM OMNI ANIMI
CONFVSIONE (CONTVSIONE D) VACVVM ESSE DEBERE (om. D)
nec (ne A) ABD contusione D 13 esse debet D, debet esse AB
14 est spiritus ad quem in ras. D emititur D 15 spiritu AB, a spiritu
Gel 18 DE LAVATIONE MANWM ABD 20 spirituales D
cede D 21 seuitia D beneficiis D idolatria D 22 opere D
23 uere A 24 omnememorationem A a om. AB, Gel 25 ueniunt
del. Gel ad aquam D scrupulose AB
adoramus, non dedimus, immo et aduersari debemus deditoris
exemplo nec propterea manus abluere. nisi ob aliquod conuersationis
humanae inquinamentum conscientiae causa lauemus,
ceterum satis mundae sunt manus, quas cum toto corpore in
Christo semel lauimus.
Omnibus licet membris lauet quotidie Israel, numquam
tamen mundus est. certe manus eius semper inmundae, sanguine
prophetarum et ipsius domini incrustatae in aeternum;
et ideo conscientia patrum hereditarii rei nec attollere eas ad
dominum audent, ne exclamet aliquis Eseias, ne exhorreat
Christus. nos uero non attollimus tantum, sed etiam expandimus,
et dominicam passionem modulantes et orantes confitemur
Christo.
Sed quoniam unum aliquod attigimus uacuae obseruationis,
non pigebit cetera quoque denotare, quibus merito uanitas
exprobranda est, siquidem sine ullius aut dominici aut
apostolici praecepti auctoritate fiunt. huiusmodi enim non religioni,
sed superstitioni deputantur, affectata et coacta et curiosi
potius quam rationalis officii, certe uel eo coercenda, quod
gentilibus adaequent. ut est quorundam expositis paenulis orationem
facere; sic enim adeunt ad idola nationes. quod utique
si fieri oporteret, apostoli, qui de habitu orandi docent,
comprehendissent; nisi si qui putant Paulum paenulam suam
in oratione penes Carpum reliquisse. deus scilicet non audiat
scripsi: pilati manus abluisse D, om. AB
deditione D, dedicationem AB, deditionem Gel 2 dedimus AB, dicimus
D 3 ob aliqft D, quod AB 4 lauemus om. AB 7 APO-
STROPHE BD, APOSTROFE A cottidie D 9 incrustatae D, cruentatae
AB 11 dm A esaias BD exorreat D corr. 12 etiam sup.
uers. D 13 et] e Rig, ut Hartelius dominicam passionem Leopoldus:
dominica passione ABD, de dominica passione Oehlerus modulantes
B, modulatum AD, modulati Oehlerus, modulaturi Hartelius 15 attingimus
D 16 pigebat D 17 exprobanda A corr. et siquidem AB
sine AB, si D 18 definiunt D, definiuntur fort., deficiunt Hartelius
religionis A 20 cohercenda D 21 adaequent. DE EXPOSITIS PENVLIS
CPENYLIS A) ABD positis Gel penulis D 23 si om. D oportere
D apostoli qui D, apostoliq; A, apostoli quae B 24 penulam D
cum sarabaris et tiaris suis exaudiuit.
Item quod adsignata oratione assidendi mos est quibusdam,
non perspicio rationem, nisi quam pueri uolunt. quid
enim, si Hermas ille, cuius scriptura fere \'pastor\' inscribitur,
transacta oratione non super lectum assedisset, uerum aliud
quid fecisset, id quoque ad obseruationem uindicaremus? utique
non. simpliciter enim et nunc positum est, cum adorassem
et assedissem super lectum, ad ordinem narrationis,
non ad instar disciplinae. alioquin nusquam erit adorandum,
nisi ubi fuerit lectus. immo contra scripturam
fecerit, si quis in cathedra aut subsellio sederit. porro cum
perinde faciant nationes adoratis sigillaribus suis residendo,
uel propterea in nobis reprehendi meretur, quod apud idola
celebratur. eo apponitur et inreuerentiae crimen, etiam ipsis
nationibus, si quid saperent, intellegendum. si quidem inreuerens
est assidere sub conspectu contraque conspectum eius
quem cum maxime reuerearis ac uenereris, quanto magis sub
conspectu dei uiui angelo adhuc orationis adstante factum istud
inreligiosissimum est? nisi exprobramus deo, quod nos oratio
fatigauerit.
Atquin cum modestia et humilitate adorantes magis commendabimus
deo preces nostras ne ipsis quidem manibus sublimius
elatis, sed temperate ac probe elatis, ne uultu quidem
in audaciam erecto. nam et ille publicanus, qui non tantum
prece, sed et uultu humiliatus atque deiectus orabat, iustificatior
Pharisaeo AD babylonis D 2 sarabaris Gel: sabaris ABD
tiariis D, tyaris AB 3 DE ASSIDENDO POST ORATIONEM ABD
assignata D 4 perspici orationem BD quam pueri uolunt. quid
enim om. AB 9 sedissem D 10 nos D 13 proinde D uel adoratis
ABD; uel del. Gel 14 deprehendi D 16 saperet D 18 cum B,
quam A, om. D 19 orationi Iun astante D 22 DE MANIBVS
ELATIS ABD commendabimus Oehlerus: commendauimus AD, commendamus
B 23 preces A sic semper 24 prius elatis deleri uult
Iun elatis. DE VVLTV ne uultu ABD 25 recto D et om. D
26 humilis D 27 discessit. DE SONO VOCIS ABD sono D
sono audiamur? deus autem non uocis, sed cordis auditor
est, sicut conspector. daemonium oraculi Pythii, et mutum,
inquit, intellego et non loquentem exaudio. dei aures
sonum expectant? quomodo ergo oratio Ionae de imo uentre
ceti per tantae bestiae uiscera ab ipsis abyssis per tantam
aequoris molem ad caelum potuit euadere? quid amplius referent
isti qui clarius adorant, nisi quod proximis obstrepunt?
immo prodendo petitiones suas quid minus faciunt, quam si
in publico orent? •
Alia iam consuetudo inualuit. ieiunantes habita oratione
cum fratribus subtrahunt osculum pacis, quod est signaculum ;
orationis. quando autem magis conferenda cum fratribus pax
est, nisi cum operantis oratio commendabilior ascendit, ut ipsi
de nostra operatione participent, qua maduerint de sua pace
fratri transigendo? quae oratio cum diuortio sancti osculi integra?
quem domino officium facientem impedit pax? quale
sacrificium est a quo sine pace disceditur? quaecumque oratio.
sit, non erit potior praecepti obseruatione, quo iubemur ieiunia
nostra celare. iam\' enim de abstinentia osculi agnoscimur ieiunantes.
sed et si qua ratio est, ne tamen huic praecepto reus
sis, potes domi, si forte, inter quos latere ieiunium in totum
non datur, differre pacem. ubicumque autem alibi operationem
tuam abscondere potes, debes meminisse praecepti; ita et
om. AD 2 audimur D 3 phythii A 4 dš D 5 imo
om. AB 6 coeti D abys. sic A 7 refer D 10 in mg. m. s. XII-
XIII ueraciter namque orare est. amaros in copunctione gemitus et incomposita
uerba resonare Nota gg (— Gregorius) in moral. libro D
11 DE OSCVLO ABD 13 quanto D 14 operantis oratio scripsi:
operationis. cum oratio D, oratione AB, oratio Rig, operationis tempore
oratio Oehlerus, operati(one orati)onis, cum oratio Hartelius ascendit.
Ut H. Kellnems 15 participes Urs qua maduerint D, quam auderent
AB, iam audeant Urs, quam adiuuerint Hartelius 16 transigendo Oehlerus:
transigend D, transigendus A, transigere B, transigent Kellnerus
18 disceditur D, receditur AB oratio AB, ratio D, operatio Rig
21 praecepto reus sis D, praeceptore ussis A, praeceptor tu sis B
22 domi. Si f. i. quos latere ieiunium (scil. datur), in Kellnerus si om. B
in om. D 24 debea D
quo communis et quasi publica ieiunii religio est, merito deponimus
osculum,
omnibus faciamus.
Similiter et de stationum diebus non putant plerique
sacrificiorum orationibus interueniendum, quod statio soluenda
sit accepto corpore domini. ergo deuotum deo obsequium
eucharistia resoluit an magis deo obligat? nonne sollemnior
erit statio tua, si et ad aram dei steteris? accepto corpore
domini et reseruato utrumque saluum est, et participatio sacrificii
et executio officii. si statio de militari exemplo nomen
accepit (nam et militia dei sumus), utique nulla laetitia siue
tristitia obueniens castris stationes militum rescindit. nam
laetitia libentius, tristitia sollicitius administrabit disciplinam.
De habitu uero dumtaxat feminarum uarietas obseruationis
effecit post sanctissimum apostolum nos uel maxime
nullius loci homines impudenter retractare, nisi quod non impudenter,
si secundum apostolum retractemus. de modestia
quidem cultus et ornatus aperta praescriptio est etiam Petri,
cohibentis eodem ore, quia eodem et spiritu, quo Paulus, et
uestium gloriam et auri superbiam et crinium lenonem operositatem.