Cum animae corpus asserimus propriae qualitatis et sui
generis, iam haec condicio proprietatis de ceteris accidentibus
corpulentiae praeiudicabit aut haec adesse ei, quam corpus
ostendimus, sed et ipsa sui generis pro corporis proprietate,
om. A 3 gloriam Urs: gloria AB
4 sic uaria om. A 5 alimenta alii illis A 7 renunciandam A 10 mare
om. A 12 animae-corpus om. A 13 est Lat: et si B, **et si A 14 et
prius] est Oehlerus pro posterius add. Gel 16 dculi Urs 17 sorum A
alioqui B 19 ideo B alteri quid inuisibile om. A *ideo A
21 nont A 22 anima A 23 est om. B scio hanne A 25 DE
EFFIGIE (EFFIGIAE A) AB, DE EFFIGIE ANIMAE Gel sui] sensui
A 27 praeiudicauit B aut Urs: ut AB, et Oehlerus ei add. Urs
qua Pam 28 ostendamus Gel
animae quae corporibus
profitebimur sollemniora quaeque et omnimodo debita
corpulentiae adesse animae quoque, ut habitum, ut terminum,
ut illud trifariam distantiuum, longitudinem dico et latitudinem
et sublimitatem, quibus metantur corpora philosophi. quid
nunc quod et effigiem animae damus? Platone nolente, quasi
periclitetur de animae immortalitate. omne enim effigiatum
compositum et structile affirmat: dissolubile autem omne compositicium
et structile; sed animam immortalem, igitur indissolubilem,
qua immortalem et ineffigiatam, qua indissolubilem.
ceterum compositiciam et structilem, si effigiatam; tamquam
alio eam modo effigians intellectualibus formis, pulchram iustitia
et disciplinis philosophiae, deformem uero contrariis artibus.
sed nos corporales quoque illi inscribimus lineas, non
tantum ex fiducia corporalitatis per aestimationem, uerum et
ex constantia gratiae per reuelationem. nam quia spiritalia
charismata agnoscimus, post Iohannem quoque prophetiam
meruimus consequi. est hodie soror apud nos reuelationum
charismata sortita, quas in ecclesia inter dominica sollemnia
per ecstasin in spiritu patitur; conuersatur cum angelis, aliquando
etiam cum domino, et uidet et audit sacramenta, et
quorundam corda dinoscit et medicinas desiderantibus submittit.
iam uero prout scripturae leguntur aut psalmi canuntur aut
allocutiones proferuntur aut petitiones delegantur, ita inde
materiae uisionibus subministrantur. forte nescio quid de
anima disserueramus, cum ea soror in spiritu esset. post
transacta sollemnia
qB 5 distantiuum Lat: distantium AB dico et om. A
10 est A corr. 11 qua immortalem-indissolubilem om. A qua immortalem
Urs: quam immortalem B 15 sed B, et A 18 iohannen A
19 et consequi B 21 ecstasin Pam: extasin AB in mg. manu librarii
Nota formam ueteris celebrationis A 23 summittit Pam: sumit AB
24 iam B, ita A uero om. B 26 matheriae A 27 spm A 28 dimissa*
A uso A corr. renunciare A
et spiritus uidebatur, sed non inanis et uacuae qualitatis,
immo quae etiam teneri repromitteret, tenera et lucida
et aerii coloris et forma per omnia humana. haec uisio est,
deus testis et apostolus charismatum in ecclesia futurorum
idoneus sponsor: tu nec si res ipsa de singulis persuaserit,.
credas? si enim corpus anima, sine dubio ** inter illa quae
supra sumus professi. perinde et coloris proprietas omni corpori
adhaeret. quem igitur alium animae aestimabis colorem
quam aerium ac lucidum? non ut aer sit ipsa substantia eius,
etsi hoc Aenesidemo uisum est et Anaximeni, puto secundum
quosdam et Heraclito, nec ut lumen, etsi hoc placuit Pontico
Heraclidi. nam et cerauniis gemmis non ideo substantia ignita
est, quod coruscent rutilato rubore, nec berullis ideo aquosa
materia est quod fluctuent colato nitore. quanta enim et alia
color sociat, natura dissociat? sed quoniam omne tenue atque
perlucidum aeris aemulum est, hoc erit anima, qua flatus est
et spiritus tradux, siquidem prae ipsa tenuitatis subtilitate de
fide corporalitatis periclitatur. sic et effigiem de sensu iam
tuo concipe non aliam animae humanae deputandam praeter
humanam, et quidem eius corporis quod unaquaeque circumtulit.
hoc nos sapere interim primordii contemplatio inducat.
recogita enim, cum deus flasset in faciem hominis flatum
uitae, et factus esset homo in animam uiuam, totum utique
per faciem statim flatum illum in interiora
per uniuersaj corporis spatia diffusum simulque
densatum omni intus linea expressum esse, quam densatus
impleuerat, et uelut in forma gelasse. inde igitur et
A corr. et B, nec A 4 aetherii Bmg hoc A et A
6 tu nec si JRig: tunc et si (** si A) AB, tu nisi Gel 7 ne credas Gel
lacunam signaui: interciderwnt talia teneri eam et teneram esse; sine
lacuna pro inter suspicatur in se fert Hartelius 9 aderit, Quae igitur A
10 ut aer B, uter A 11 Enesidemo B, aeneas idemo A 13 et om. A
cerauneis A 14 nec & A corr. berullis A, beryllis B aquos amateria
A 15 flutuent A collato B 17 alterum est om. A 20 non
aliam B, alienam ABmg 21 et Gel: etsi AB 22 nobis A contemplacio
A 23 recogitat A homini A 24 totum Gel: totus AB itaque
A corr. 27 quem A densatus Rig: densatur A, densatum B
pressione formata. hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter
unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus Paulus
dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus,
per quos et in cogitatibus utitur et in somniis fungitur. sic
et diuiti apud inferos lingua est, et pauperi digitus, et sinus
Abrahae. per has lineas . et animae martyrum sub altari intelleguntur.
a primordio enim in Adam concreta et configurata
corpori anima, ut totius substantiae, ita et condicionis istius
semen effecit.
Pertinet ad statum fidei simplicem animam determinare
secundum Platonem, id est uniformem, dumtaxat substantiae
nomine. uiderint artes et disciplinae, uiderint et haereses.
quidam enim uolunt aliam illi substantiam naturalem inesse
spiritum, quasi aliud sit uiuere, quod uenit ab anima, aliud
spirare, quod fiat a spiritu. nam et animalibus non omnibus
utrumque adesse. pleraque enim uiuere solummodo, non etiam
spirare, eo quod non habeant organa spiritus, pulmones et arterias.
quale est autem in examinatione humanae animae culicis
atque formicae argumenta respicere, quando et uitalia pro
cuiusque generis dispositione omnibus propria animalibus temperauerit
artifex deus, ut nulla inde
nam neque homo, si pulmonibus et arteriis structus est, idcirco
aliunde spirabit, aliunde uiuet, neque formica, si membris
huiusmodi caret, idcirco. negabitur spirare, quasi solummodo
uiuens. cui uero tantum patuit in dei opera, ut alicui haec
deesse praesumpserit? Herophilus ille medicus aut lanius,
qui sexcentos exsecuit, ut naturam scrutaretur, qui hominem
scripsi: expressione B, ex impressione A 3 Paulus
Urs: populus AB 4 dominum B, domino fdno A) ABmg 5 cogitationibus
A somnis Pam 10 efficit B 11 DE SIMPLICITATE
SUBSTANTIAE QUOD ET SPIRITUS IPSA SIT AB, YNYM ESSE
ANIMAM ET SPIRITVM Gel 12 duntaxat B 13 hereses Urs: effigies
AB 15 quasi -16 spiritu om. A 19 examinatione B, animatione
ABmg 22 aptanda A 23 neque — 24 uiuet om. A 24 spirauit
B 26 haec om. A 28 *qui A sexcentos ABmg, septingentos B
scutaretur A corr.
ipsa morte mutante quae uixerant, et morte non simplici,
sed ipsa inter artificia exsectionis errante. philosophi pro
certo renuntiauerunt culicibus et formicis et tineis deesse pulmones
et arterias. dic mihi, inspector curiosissime, oculos
habent ad uidendum? atquin et pergunt quo uolunt et uitant
et appetunt quae uidendo sciunt: designa oculos, denota pupulas.
sed et exedunt tineae: demonstra mandibulas, deprome
genuinos. sed et personant culices, ne in tenebris quidem
aurium caeci: tubam pariter et hiantiam oris illius ostende.
quoduis animal unius licet puncti aliquo alatur necesse est:
exhibe pabuli transmittendi, decoquendi defaecandique membra.
quid ergo dicemus? si per haec uiuitur, erunt haec in omnibus
utique quae uiuent, etsi non uidentur, etsi non apprehenduntur
pro mediocritate. hoc magis credas, si deum recogites
tantum artificem in modicis quantum et in maximis. si uero
non putas capere tam minuta corpuscula dei ingenium, sic
quoque magnificentiam eius agnoscas, quod modicis animalibus
sine necessariis membris nihilominus uiuere instruxerit saluo
etiam uisu sine oculis et esu sine denticulis et digestu sine
alueis, quemadmodum et incedunt quaedam sine pedibus
impetu, quod angues, et insurgente conatu, quod uermes,
et spumante reptatu, quod limaces. ita et spirari cur non
putes sine pulmonum follibus et sine fistulis arteriarum, ut
pro magno amplectaris argumento idcirco animae humanae spiritum
accedere, quia sint quae spiritu careant, et idcirco ea
spiritu carere, quia de flaturalibus artibus structa non sint?
uiuere sine spiritu existimas aliquid, spirare sine pulmonibus
non putas? quid est, oro te, spirare? flatum, opinor, ex se-.
metipso agere. quid est non uiuere? flatum, opinor, ex
B, odit A 2 simplicis A 3 errante philosopho B, errantes
philosophi Gel 4 cu*libus A corr. 7 pupulas A, pupillas B 8 et
om. A 10 aurium] uenarum fort. hiantiam B, lanceam A 11 puncti
spatio aliquo fort. 12 exhibe A, exhibeas B pa*buli A 14 uiuent]
uidentur Bmg adpraehendantur B 18 quomodo dicis A 20 uisu]
usu B 25 amplecturis A corr. 27 de om. B artubus Gel 29 ex
semetipso B, semetipsum A 30 non om. A
est spirare quod uiuere. sed mortui erit non agere flatum:
ergo uiuentis est agere flatum. sed et spirantis est agere
flatum: ergo et spirare uiuentis est. utrumque si sine anima
decurrere potuisset, non fuisset animae spirare, sed solummodo
uiuere. at enim uiuere spirare est et spirare uiuere est. ergo
totum hoc et spirare et uiuere eius est cuius et uiuere, id est
animae. denique si separas spiritum et animam, separa et
opera. agant in discreto aliquid ambo, seorsum anima, seorsum
spiritus; anima sine spiritu uiuat, spiritus sine anima
spiret; alterum relinquat corpora, alterum remaneat, mors et
\'uita conueniant. si enim duo sunt anima et spiritus, diuidi
possunt, ut diuisione eorum alterius discedentis, alterius inmanentis,
mortis et uitae concursus eueniat. sed nullo modo
eueniet: ergo duo non erunt, quae diuidi non possunt, quae
diuidi possent, si duo fuissent. sed licet et duo esse concreta.
sed non erunt concreta, si aliud est uiuere, aliud spirare.
distinguunt substantias opera. et quanto nunc firmius est ut
unum credas, cum distantiam non das ut ipsa sit anima spiritus,
dum ipsius est spirare
si diem aliud haberi uelis, aliud lucem, quae accedat diei,
cum dies ipsa lux sit? plane erunt et alia genera lucis, ut
ex ignium ministerio. erunt enim et aliae spiritus species,
ut ex deo, ut ex diabolo. ita cum de anima et spiritu agitur,
ipsa erit anima spiritus, sicut ipsa dies lux. ipsum est enim
quid per quod est quid.
Sed ut animam spiritum dicam, praesentis quaestionis
ratio compellit, quia spirare alii substantiae adscribitur. hoc
dum animae uindicamus, quam uniformem et simplicem agnoscimus,
spiritum necesse est certa condicione dicamus, non
om. A 4 si] sin A corr. 6 et] si et B est A,
si B, sic Pam 7 id est om. A 8 separs A corr. et animam Urs:
naturam B, natura A 13 inmanentis A, manentis B 15 quae diuidi
— 17 sed non erunt in B uncinis inclusa possunt, quae diuidi
om. B quae diuidi possent — 17 non erunt om. Gel 16 si A, et B prius
duo addidi et om. B 18 distingunt A 21 accidat B 22 planae A
ut] aut A 23 *spiritus A 30 conditione A
quia spirat, non quia spiritus proprie est. nam et flare spirare
est. ita et animam, quam flatum ex proprietate defendimus,
spiritum nunc ex necessitate pronuntiamus. ceterum aduersus
Hermogenem, qui eam ex materia, non ex dei flatu contendit,
flatum proprie tuemur. ille enim aduersus ipsius scripturae
fidem flatum in spiritum uertit, ut, dum incredibile est spiritum
dei in delictum et mox in iudicium deuenire, ex materia
potius anima credatur quam ex dei spiritu. idcirco nos et
illic flatum eam defendimus, non spiritum, secundum scripturam
et secundum spiritus distinctionem, et hic spiritum ingratis
pronuntiamus secundum spirandi et flandi communionem.
illic de substantia quaestio est; spirare enim substantiae actus
est. nec diutius de isto, nisi propter haereticos, qui nescio
quod spiritale semen infulciunt animae de Sophiae matris occulta
liberalitate conlatum ignorante factore; cum scriptura
factoris magis dei sui conscia nihil amplius promulgauerit
quam deum flantem
factum in animam uiuam, per quam exinde et uiuat
et spiret, satis declarata differentia spiritus et animae in sequentibus
instrumentis, ipso deo pronuntiante: spiritus ex
me prodiuit, et flatum omnem ego feci. et anima enim
flatus factus ex spiritu. et rursus: qui dedit flatum populo
super terram et spiritum calcantibus eam. primo enim
anima id est flatus populo in terra incedenti id est in carne
carnaliter agenti, postea spiritus eis qui terram calcant id est
opera carnis subigunt, quia et apostolus non primum quod
spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. nam et si
Adam statim prophetauit magnum illud sacramentum in Christum
et ecclesiam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro
5, 30 sq. Gen. 2, 23 sq. A 5 hermogenen A 6 ipsius om. A 12 conditionem B
14 hereticos A nestio A 17 sui om. A conscientia A, consciam B
19 et om. A 20 declarata differentia Oehlerus: declarat ad differentia
(differentias B) AB, declarans differentias Gel 21 pronuntiant A
24 sup* A 27 carne B 28 est om. A et si scripsi: etsi imlgo
matrem et adglutinabit se mulieri suae, et erunt duo
in unam carnem, accidentiam spiritus passus est. cecidit
enim ecstasis super illum, sancti spiritus uis operatrix prophetiae.
nam et malus spiritus accidens res est. denique
Saulem tam dei spiritus postea uertit in alium uirum, id est
in propheten, cum dictum est: quid hoc filio Cis? an et
Saul in prophetis? quam et malus spiritus postea uertit in
alium uirum, in apostatam scilicet. ludam quoque aliquamdiu
cum electis deputatum usque ad loculorum officium, etsi iam
fraudatorem, traditorem tamen nondum, postea diabolus intrauit.
igitur si neque dei neque diaboli spiritus ex natiuitate
conseritur animae, solam eam constat ante euentum spiritus
utriusque; si solam, et simplicem et uniformem substantiae
nomine, atque ita non aliunde spirantem quam ex substantiae
suae sorte.
Proinde et animum, siue mens est, NOV
non aliud quid intellegimus quam suggestum animae ingenitum
et insitum et natiuitus proprium, quo agit, quo sapit,
quem secum habens ex semetipsa se commoueat in semet
ipsam, atque ita moueri uideatur ab illo tamquam substantia
alia, ut uolunt qui etiam uniuersitatis motatorem animum decernunt,
illum deum Socratis, illum Valentini Monogenen ex
patre BVSQV et matre
est! initium enim omnium commentatus animum et
uniuersitatis oscillum de illius axe suspendens purumque eum
affirmans et simplicem et incommiscibilem, hoc uel maxime
B, agglutinabit A mulieri A, uxori B 3 carnem .
unam Big 4 ecstasis Rig: extasis AB uis B, sui A 5 de*nique A
6. malum A corr. 8 mali A euertit B 9 malum A aliquandiu A
11 sed postea B 17 DE ANIMO AB, NON SEPARARI ANIMAM ET
ANIMVM Gel NOYC- A 18 non Gel: quo non AB 19 natiuitus
ABmg, natiuum B 20 se commoueat in semet ipsa om. A 21 ipsam
scripsi: ipsa B 22 alio A mutatorem Bmg 23 Monogenen B, uni-
genitum A 24 BreQ. A, j3usaj B, Bytho Rig Sige Rig: -C€ITHN€;
A, xetpavT) B, sip,wr Gel, ivvou* Pam quam A 25 enim om. A et A,
ut B 27 incommissibilem B
animae addicit. hoc etiam Aristoteles denotauit, nescio an
sua paratior implere quam aliena inanire. denique et ipse definitionem
animi cum differret, interim alterum animi genus
pronuntiauit, illum diuinum, quem rursus et impassibilem subostendens
abstulit et ipsum a consortio animae. cum enim
animam passibilem constet eorum quae sortita est pati, aut
per animum et cum animo patietur, si concreta est animo:
non poterit animus inpassibilis induci: aut si non per animum
-nec cum animo patietur anima, non erit concreta illi, cum quo
nihil et qui nihil patitur. porro si nihil per illum et cum
illo anima patietur, iam nec sentiet nec sapiet nec mouebitur
per illum, ut uolunt. nam et sensus passiones facit Aristoteles.
quidni? et sentire enim pati est, quia pati sentire est.
proinde et sapere sentire est et moueri sentire est,
pati est. uidemus autem nihil istorum animam experiri ut
non et animo deputetur, quia per illum et cum illo transigitur.
iam ergo et commiscibilis est animus aduersus Anaxagoran et
passibilis aduersus Aristotelen. ceterum si discretio admittitur,
ut substantia duae res sint, animus atque anima, alterius erit
et passio et sensus et sapor omnis et actus et motus, alterius
autem otium et quies et stupor et nulla iam causa, et aut
animus uacabit aut anima. quodsi constat ambobus haec
omnia reputari, ergo unum erunt utrumque, et Democritus
obtinebit differentiam tollens, et quaeretur, quomodo unum
utrumque, ex duarum substantiarum confusione an ex unius
dispositione. nos autem animum ita dicimus animae concretum,
non ut substantia alium, sed ut substantiae officium.