Aspice itaque, quanta praescribant tibi etiam in euangelio
ante Philippi consultationem et ante omnem argumentationem
tuam. et in primis ipsa statim praefatio Iohannis
euangelizatoris demonstrat, quid retro fuerit qui caro fieri
habebat: in principio erat sermo, et sermo erat apud
deum, et deus erat sermo; hic erat in principio apud
deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum
est nihil. nam si haec non aliter accipi licet quam quomodo
scripta sunt, indubitanter alius ostenditur qui fuerit a
23J lob. 1, 1-3. om. F 5 quae om. F 6 saluo M, salua PF statu
scripai: sonatu F, sonitu PM 10 uidit PM (corr. i in e m. 2), uidet F
12 cedere JR3. credere PMFR1 13 est hoc F 14 inuenire Iun: inueniti
PMF reliqui 16 ab initio PM, semper ab initio F 17 pluribus.
etin addidi 18 pauciora Urs: paucioribus PMF utique et in paucioribus .
tecludi uult Eng, improbans quae supra addidi 23 erat uerbum P
{erasit R et superscripsit sermo)
licet et sermo deus, sed qua dei filius, non qua pater — alius
per quem omnia, alius a quo omnia. alium autem quomodo
dicamus, saepe iam edidimus: quo alium dicamus necesse est
non eundem, — (non eundem) autem non quasi separatum —:
dispositione alium, non diuisione. hic ergo caro factus est,
non ipse, cuius erat sermo. huius gloria uisa est tamquam
unici a patre, non tamquam patris. hic unicus sinum patris
disseruit. non sinum suum pater. praecedit enim: deum
nemo uidit umquam. idem et agnus dei ab Iohanne designatur,
non ipse, cuius est dictus. certe filius dei semper, sed
non ipse, cuius est filius. hoc eum Nathanahel statim sensit,
sicut et alibi Petrus: tu es filius dei. hoc et ipse recte
sensisse illos confirmat, Nathanaheli quidem respondens: quia
dixi: uide te sub ficu, ideo credis, Petrum uero beatum
adfirmans, cui non caro neque sanguis reuelasset quod [et
patrem] senserat, sed pater qui in caelis est. quo dicto utriusque
personae constituit distinctionem: et filii in terris, quem
Petrus agnouerat dei filium, et patris qui in caelis, qui Petro
reuelauerat quod [Petrus I agnouerat [dei filium Christum].
cum in templo introiit, aedem patris appellat, ut filius.
cum ad Nicodemum dicit: ita, inquit, dilexit deus mundum,
1, 29. 12] Ioh. 1, 49. 13] Matth. 16, 16. 14] Ioh. 1, 50. 15] cf.
Matth. 16, 17. 20] cf. Ioh. 2, 16. 22] Ioh. 3, 16. scripsi: alium sermonem dei alium dominum
(deum Iun) PMF 2 sermo deus scripsi: deus sermo PMF 3 alius scripsi
(bis): alium PMF 4 dicamus (loco priore) Rig: praedicamus PM (a in e
corr. m. 2) F 5 (non eundem) autem Oehlerus: parenthesin indicaui
ego 6 caro factus est PM, factus est caro FB uulgo 8 unicus Eng:
unius PMF, unus Pam sinum om. F 10 idem et agnus Urs: inde
et si agnus PMF reliqui 11 dictus scripsi (scil. agnus; dictus est =
dicitur cf. 237, 6 et 278,8): dilectus PMF 12 eum PMFB1, enim B2GN
14 Nathanaeli Gel: nathanahel PMF 15 dixi R3, dixit PMFBl 16 et
. patrem seciwst: reuelasset, — quod et patrem senserat — sed Eng, dqeradens
quae infra l. 20 seclusi 20 Fetrus seclusi dei filium Christum
seclusi 21 templo PMFB1, templum B3 uulgo 22 inquit om. Pam
crediderit non pereat, sed habeat uitam sempiternam.
et rursus: non enim misit deus filium suum in mundum,
ut iudicet mundum, sed ut saluus sit mundus per
eum; qui crediderit in illum, non iudicatur; qui non
crediderit in illum, iam iudicatus est, quia non credidit
in nomine unici filii dei. Iohannes autem, cum interrogaret
qui de Iesu, cur tingeret: pater, inquit, diligit filium
et omnia tradidit in manu eius; qui credit in filium,
habet uitam aeternam; qui non credit in filio dei,
non uidebit deum, sed ira dei manebit super eum.
quem uero Samaritidi ostendit? si Messiam, qui dicitur
Christus, filium utique se, non patrem, demonstrauit, qui et
alibi Christus, dei filius, non pater, dictus est. exinde discipulis:
meum est, inquit, ut faciam uoluntatem eius,
qui me misit, ut consummem opus eius. et ad Iudaeos
de paralytici sanitate: pater meus usque modo operatur,
et ego operor. pater et ego filius dicit. denique propter
hoc magis Iudaei illum interficere uolebant, non
tantum quod solueret sabbatum, sed quod patrem
suum deum diceret, aequans se deo. tunc ergo dicebat
ad eos: nihil filius facere potest a semetipso, nisi
uideat patrem facientem; quae enim ille facit, eadem
et filius facit. pater enim diligit filium et omnia
demonstrat illi, quae ille facit, et maiora istis opera
15] Ioh. 4, 34. 17] Ioh. 5, 17. 18] Ioh. 5, 18. 22] Ioh. 5, 19-27. RF, credidit (corr. R sec. ffirsaugiensem) M 7 cum
interrogaret qui de Iesu cur tingeret scripsi (cf. Ioh. 3, 26): cum interrogaretur
quid de Iesu contingeret PMF, cum interrogaretur quid de Iesu,
cam tingeret Eng 8 diligit Pam (cf. cap. 16): dilexit PMF 9 credit
Pam: credidit PMF 10 credit Pam: credidit PMF 12 nero om. F
15 (cibus) meus est fort. (cf. de ieiun. c. 15) 20 tantum R3, tamen
PMFR1 quod (prius) om. F 23 uiderit Pam 25 demonstrat scripsi:
demonstrauit PMF quae.-demonstrabit illi om. MP (sed in mg. haec
ex Uirsaugiensi addidit R) facit R, fecit F istis Pam: ista Jo\'
Hirsaugiensis teste Bhenano
suscitat mortuos et uiuificat, ita et filius quos uult
uiuificat. neque enim pater iudicat, sed omne iudicium
dedit filio, uti omnes honorent filium, sicut
honorant patrem. qui non honorat filium, non honorat
patrem, qui filium misit. amen, amen dico uobis.
quod qui audit sermonem (meum) et credit ei, qui me
misit, habet uitam aeternam et in iudicium non ueniet.
sed transit de morte in uitam. amen dico uobis, quod
ueniet hora, qua mortui audient uocem filii dei, et
cum audierint, uiuent. sicut enim pater habet uitam
aeternam a semetipso, ita et filio dedit uitam aeternam
habere in semetipso, et iudicium dedit illi facere
in potestate, quia filius hominis est, per carnem scilicet,
sicut et filius dei per spiritum eius. adhuc adicit: ego autem
habeo maius quam Iohannis testimonium; opera enim.
quae pater mihi dedit consummare, illa ipsa de me
testimonium perhibent, quod me pater miserit; et
qui me misit pater, ipse testimonium dixit de me.
subiungens autem: neque uocem eius audistis umquam
neque formam eius uidistis, confirmat retro non patrem.
sed filium fuisse qui uidebatur et audiebatur. denique dicit:
ego ueni in patris mei nomine, et non me recepistis.
adeo semper filius erat in dei et regis et domini omnipotentis
et altissimi nomine. interrogantibus autem quid facere
debeant respondit: ut credatis in eum, quem deus
misit. panem quoque se adfirmat, quem pater praestaret
6, 29. 27] cf. Ioh. 6, 32. scripsi: demonstrauit FHirsaugiensis pater addidi
(cf. c. 24) 2 uiuificat PM, uiuificabit F 7 sermonem <meum) Enrj:
sermonem F, sermones PMR1, sermones <meos) fipuulgo 8 uenit Cm
9 transit = transiit de uita uel morte in uitam F 11 qui audierint
Lat 13 habere om. F in a semet ipso F 14 quia PMF, qua Gei
17 illa et ipsa F 22 dicit PM, dicebat F 24 < et) omnipotentis Urs
reiecturum se, quia de caelo descendisset, non ut suam, sed
ut patris faceret uoluntatem; uoluntatem autem patris esse,
uti qui uiderit filium et crediderit in eum, uitam et resurrectionem
consequatur: neminem porro ad se uenire posse,
nisi quem pater adducat; omnem (autem,) qui a patre audisset et
didicisset, uenire ad se, non quasi patrem aliquis uiderit
adiciens et hic, ut ostenderet patris esse sermonem. per quem
docti fiant, at cum discedunt ab eo multi et apostolis suis
offert, si uelint discedere et ipsi, quid respondit Simon
Petrus? quo discedimus? uerba uitae habes, et nos
credimus, quod tu sis Christus. patrem illum esse an
patris? [Christum].
Cuius autem doctrinam dicit, ad quam mirabantur?
suam an patris? aeque ambigentibus inter se, ne ipse esset
Christus, utique non pater, sed filius: meque scitis, inquit,
unde sim; et non ueni a me ipso, sed est uerus qui
me misit, quem uos non nostis; ego noui illum, quia
apud illum sum. non dixit \'quia ipse sum\' et (ipse me
misi\' sed \'ille me misit\'. item cum misissent ad inuadendum
eum pharisaei; modicum adhuc temporis, ait, uobiscum
sum et uado ad eum, qui me misit. at ubi se negat esse
solum — sed ego, inquit, et qui me misit pater — nonne
duos demonstrat, tam duos quam inseparatos? immo totum
erat hoc quod docebat. inseparatos duos esse. siquidem et
legem proponens duorum hominum testimonium confirmantem
6J cf. lob. 6, 45. 7] Ioh. 6, 46. 11] loh. 6, 68—69. 14] cf. Ioh.
h, 20. 16] Ioh. 7, 28. 21] Ioh. 7, 33. 23] Ioh. 8, 16. addidi 10 quid PM, et quid F 11 discedimus PMF,
discedemus Pam 13 Christum seclusi, est interpretamentum uocis
illum 16 meque scitis scripsi (xdjis otBotxs): neque me scitis PMF
me
ex ueque, ut uid.), atque me scitis Iura, neque nescitis Oehlerus 22 negat
PM, negatur F, negans Oehlerus (in notis) 23 parenthesin indicalli
dicit de me qui me misit pater. quodsi unus esset, dum
idem est et filius et pater, non uteretur legis patrocinio fidem
imponentis non unius testimonio, sed duorum. item interrogatus,
ubi esset pater, neque se neque patrem notum esse
illis respondens duos dixit ignotos, quod, si ipsum nossent,
patrem nossent, non quidem quasi ipse esset pater et filius,
sed quia per indiuiduitatem neque agnosci neque ignorari
alter sine altero potest. interpretante extrinsecus scriptura non
cognouisse illos quod de patre dixisset, — qui me, ait, misit,
uerax est, et ego quae ab eo audiui, ea et loquor
in mundum — cum scilicet cognoscere debuissent sermones
patris in filio esse, legendo apud Hieremiam: et dixit mihi
dominus: ecce dedi sermones meos in os tuum et apud
Esaiam: dominus dat mihi linguam disciplinae ad
cognoscendum, quando oporteat dicere sermonem,
sicut ipse rursus: tunc, inquit, cognoscetis, quod ego
sim et a memetipso nihil loquar, sed sicut me docuit
(pater,) ita et loquor, quia et qui me misit mecum est,
et hoc ad testimonium indiuiduorum duorum.. item in altercatione
Iudaeorum exprobrans, quod occidere eum uellent:
ego, inquit, quae uidi penes patrem meum loquor, et
uos quod uidistis penes patrem uestrum id facitis,
et: nunc uultis occidere hominem ueritatem uobis
locutum, quam audiuit a deo, et: si deus esset pater
uester, dilexissetis me; ego enim ex deo exiui et ueni.
9] Ioh. 8, 26. 12] cf. Ioh. 8, 27. 13] Hier. 1, 9. 15] Es. 50. 4.
17] Ioh. 8, 28. 22] Ioh. 8, 38. 24] Ioh. 8, 40. 25] Ioh. 8, 42. om. F 6 ignotos PM, esse ignotos F ignotos, quod, si scripsi:
ignotos. quodsi uulgo 8 indiuiduitatem FR, indiuinitate P (corr. iii M
(corr. m. 1) 10 uerba qui me-in mundum, quae in libris mss. paulo
supra l. 9 post potest legttntur, huc transposui 13 patris om. F
15mihi datF 18 memetipso PM, me ipso F 19 pater addidi mecum
est. et hoc uulgo 21 eum uellent om. F 22 meum—patrem om. F
24 ueritatem om. P (add. R in mg. ex HirsaugientJi)
arripiunt huius dicti occasionem; exiuit enim a patre ut
radius ex sole, ut riuus ex fonte, ut frutex ex semine — (et:)
ego daemonium non habeo, sed honoro patrem
meum, et: si ego me ipse glorificem, nihil est
gloria mea; est qui me glorificet pater, quem
uos dicitis deum esse uestrum nec nostis illum;
at ego noui eum. et si dicam: non noui, ero similis
uestri mendax; sed noui illum et sermonem eius
seruo. et cum subiungit: Abraham diem meum uidit
et laetatus est, nempe demonstrat filium Abrahae retro
uisum, non patrem. item super caecum illum patris opera
dicit se facere oportere, cui post restitutionem luminum: tu,
inquit, credis in filium dei? et interroganti, quis esset
iste, ipse se demonstrans utique filium demonstrauit, quem
credendum esse dixerat. dehinc cognosci se profitetur a patre
et patrem a se et ideo se diligi a patre, quod animam suam
ponat, quia hoc praeceptum accepisset a patre. et interrogatus
a Iudaeis, si ipse esset Christus — utique dei, nam usque
M in hodiernum Iudaei Christum dei, non ipsum patrem sperant,
quia numquam Christus pater scriptus est uenturus -loquor,
inquit, uobis, et non creditis; opera, quae ego facio in
nomine patris, ipsa de me testimonium dicunt. quod
testimonium? ipsum scilicet esse, de quo interrogabant, id est
Christum dei. de ouibus etiam suis *, quod nemo illas de manu
eius eriperet, pater enim, (inquit,) quod mihi dedit maius,
9, 35. 14] ef. Ioh. 9, 36-37. 16] cf. Ioh. 10, 15. cf. Ioh. 10, 17.
18] cf. Ioh. 10, 24. 21] loh. 10, 25. 25] cf. Ioh. 10, 27-28. 26] Ioh.
10, 29. 30. PM (s in r m. 1) Bl, eeparaui F, separantur IPuulgo
2 enim scripsi: antem PMF 3 et addidi 10 et scripsi: at PMF.
ac Patrl 11 laetatus PM, locutus F 12 caelum P (corr. R) 16 esse
«diierat M, esse om. F 19 dei 2?3, deus PMFJR1 25 lacunam signaui:
subiungens desidero 26 pater enim quod mihi dedit maius est omnibus PM,
pater enim qui maior est omnibus mihi dedit F Oehlerus inquit addidi
iam gradum uolunt figere stulti, immo caeci, qui non uideant
primo <ego et pater\' duorum esse significationem, dehinc in
nouissimo \'sumus\' non ex unius esse persona, quod pluraliter
dictum est, tunc, quod (unum sumus\', non (unus sumus\'
(dicit.) si enim dixisset: \'unus sumus\', potuisset adiuuare
sententiam illorum; unus enim singularis numeri significatio
uidetur. adhuc, cum duo masculini generis unum dicit neutrali
uerbo, quod non pertinet ad singularitatem, sed ad unitatem,
ad similitudinem, ad coniunctionem, ad dilectionem
patris, qui filium diligit, et ad obsequium filii, qui uoluntati
patris obsequitur, unum sumus dicens ego et pater ostendit
duos esse, quos aequat et iungit. adeo addit etiam multa se
opera a patre ostendisse, quorum nihil lapidari mereretur,
et ne putarent ideo se illum lapidare debere, quasi se deum
ipsum, id est patrem, uoluisset intellegi, quia dixerat: ego
et pater unum sumus, qua filium dei deum ostendens.
non qua ipsum deum, si in lege, inquit, scriptum est:
ego dixi, uos dii estis, **« et non potest solui
scriptura, quem pater sanctificauit et misit in
mundum uos eum blasphemare dicitis, quia dixerit:
filius dei sum? si non facio opera patris mei.
nolite credere; si uero facio et mihi credere non
uultis, uel propter opera credite; et scitote, quod
ego in patre sim et pater in me. per opera ergo erit
pater in filio, et filius in patre; et ita per opera intellegimus
18] Ioh. 10, 34-38. MF, tum Puulgo 6 dicit addidi unus Rig: quod unus
PMF 8 generis unum Eng: generis, unum uulgo 12 obsequitur. unum
uulgo 13 adeo = adhuc, ut uidetur, nisi rescribendum est: ad ea se
om. P (add. J2 ex Hirsaugierun) 17 qua-oetendens subiunge uerbo
inquit 18 ipsum deum <patrem) fort. 19 lacunam signaui: desiderantur
uerba euangelii: et illos deos nominauit lex, ad quos sermo dei
factus est, quae hoc loco propter antithesin insequmttm: quem pater
sanctificauit deesse uix possunt 21 dixerit Iun: dixerat PMF, dixi Pam
25 erat XJrs
inducere, ut duo tamen crederentur in una uirtute. quia
aliter filius credi non posset, nisi duo crederentur.
Post haec autem Martha filium dei eum confessa non
magis errauit quam Petrus et Nathanahel; quamquam et si
errasset, statim didicisset. ecce enim ad suscitandum fratrem
eius a mortuis ad caelum et ad patrem dominus suspiciens:
pater, inquit, — utique filius — gratias ago tibi, quod me
semper exaudias: propter istas turbas circumstantes
dixi, ut credant, quod tu me miseris. sed et in conturbatione
animae: et quid dicam? pater, inquit, saluum me
fac de ista hora: atquin propter hoc ueni in istam
horam; uerum, pater, glorifica nomen tuum, in quo
erat filius: ego. inquit, ueni in patris nomine. inde, —
scilicet suffecerat filii ad patrem uox — ecce ex abundantia
respondet de caelo pater: [filio contestatur: hic est filius
meus dilectus. in quo bene sensi, audite illum. ita et
isto] glorificaui et glorificabo rursus. quot personae
tibi uidentur, peruersissime Praxea, nisi quot et uoces? habes
filium in terris, habes patrem in caelis. non est separatio ista,
sed dispositio diuina. ceterum scimus deum etiam intra abyssos
esse et ubique consistere, sed ui et potestate, filiumque, ut
indiuiduum, cum ipso ubique. tamen in ipsa oikonomia pater
uoluit filium in terris haberi, se uero in caelis, quo et ipse
filius suspiciens et orabat et postulabat a patre, quo et nos
14] Ioh. 5, 43. 16] Matth. 17, 5. 18] Ioh. 12, 28. add. TJrs 4 Martha Pam: maria PMF eum (8. u. a
m. 1) M 9 <sed> propter Lat 10 quod PM, quia F 14 <et> filius
Rig patris MP (add. mei R ex Hirsaugiemi), patris mei F pareMthtsin
indicaui: uox. ecce uulgo 15 ex abundanti Lat 16 respondet
P, respondit MF filio contestatur-isto seclusi, ut quae et uerborum
xiructuram turbent et omnino non legantur in euangelio secundum Iohannem
contestaturus Oehlerus 18 isto Pltl, in isto F 19 Praxea
R. praxean PMF 22 potestate, filiumque scripsi: potestate. filium
quoque PMF 23 oikonomia PMF, otxovo|ua uulgo 24 quo R3, quod
PMFR1 caelis. quo uulgo 25 quo PM, quod F
cum sit et ubique, hanc sedem suam uoluit pater: ** mihi
thronus. * minorauit filium modico citra angelos, ad terram
demittendo, gloria tamen et honore coronaturus illum, in
caelos resumendo. haec iam praestabat illi dicens: et glorificaui
et glorificabo. postulat filius de terris, pater promittit
a caelis. quid mendacem facis et patrem et filium? si
aut pater de caelis loquebatur ad filium, cum ipse esset filius
apud terras, aut filius ad patrem precabatur, cum ipse esset
pater apud caelos, quale est, ut filius item postularet a semetipso
postulando a patre, (si) filius erat pater, aut iterum pater
sibi ipse promitteret promittendo filio, si pater erat (filius?) ut
sic duos diuisos diceremus, quomodo iactitatis, tolerabilius
erat duos diuisos quam unum deum uersipellem praedicare.
itaque ad istos tunc dominus pronuntiauit: non propter me
ista uox uenit, sed propter uos, ut credant et hi et
patrem et filium in suis quemque nominibus et personis et
locis. sed adhuc exclamat lesus et dicit: qui credit in me,
non in me credit, sed in eum credit, qui me misit,
— quia per filium in patrem creditur et auctoritas credendi filio
pater est — et qui me conspicit. conspicit eum qui me
misit. quomodo? quoniam scilicet a memetipso non
sum locutus, sed qui me misit pater ipse mihi
15] Ioh. 12, 30. 18] Ioh. 12, 44. 21] Ioh. 12, 45. 22J Ioh. 12, 49. uulgo 2 ubique. hanc uulgo suam om. F pater
mihi thronus minorauit F, pater. minorauit PM reliqui: quas indicaui
lacunas sic uelim expleri: <in caelo, inquit) mihi thronus. <(hinc e:)
minorauit 4 demittendo Urs: dimittendo PMFreliqui 8 aut FR3,
autem PMR1 ad filium R3, ad filium si autem pater PMFR1 9 terra.
-apud om. P (add. R in mg. ex Hirsaugienst) 10 pater scrijm: filius
PMF postularet Urs: postulet PMF 11 si add. R, om. PMF filius
erat pater et si pater erat (l. 12) secludi uult Eng 12 filius addidi
13 diceremus—diuisoa om. P (add. R in mg. ex Hirsaugiensi) 14 erat
PM, erit F 15 tunc Frs: nunc PMF 16 ista uox PM, uox ista F
17 et filium FR, filium PM 20 parenthesin induauit Eng 21 me
conspicit MF, conspicit PRl, conspicit me R3 uulgo
enim dat mihi linguam disciplinae ad cognoscendum,
quando oporteat dicere sermonem-quae ego
loquor, sicut mihi pater dixit, ita et loquor. haec
quomodo dicta sint, euangelizator et utique tam carus discipulus
Iohannes magis quam Praxeas nouerat, ideoque ipse
de suo sensu: ante autem sollemnitatem paschae, inquit,
sciens Iesus omnia sibi tradita a patre esse et se ex
deo exisse et ad deum uadere. sed Praxeas ipsum uult
patrem de semetipso exisse et ad semetipsum abisse, ut
diabolus in cor Iudae non filii traditionem, sed patris ipsius
inmiserit. nec diabolo bene nec haeretico, quia nec in filio
bono suo diabolus operatus est traditionem. filius enim traditus
est dei, qui erat in filio hominis, sicut scriptura subiungit:
nunc glorificatus est filius hominis, et deus glorificatus
est in illo. quis deus? utique non pater, sed sermo
patris, qui erat in filio hominis, id est in carne. in qua et(si)
glorificatus iam — uirtute uero et sermone — et ante Iesus, et
deus, inquit, glorificabit illum in semetipso, id est
pater filium, quem in semetipso habens, etsi porrectum ad terram,
mox (glorificaturus erat) per resurrectionem morte deuicta.
Erant plane, qui et tunc non intellegerent, quoniam et
Thomas aliquamdiu incredulus. domine, enim inquit, non scimus,
quo eas. et quomodo uiam nouimus? et Iesus: ego
sum uia ueritas et uita: nemo uenit ad patrem nisi per
18] Ioh. 13, 32. 23] loh. 14, 5. 24] Ioh. 14, 6-7. 1 parentheainindicaui 3 sermonem-quaeseripsi: sermonem, quemPMF
4 loquor. sicut uulgo 6 nouerat R3, nominat PFM (in mg. m. 2 ut meminit)
R1 9 exisBe Urs: esse PMF 16 in illo PM, in caelo F 17 carne. in
qua et(si) scripsi: carne, in qua et PMF (intellege: quamquam Iesus et
ante glorificatus erat, tamen de futura sua glorificatione loquitur)
18 Iesas Iun: Iesum PMF et deus PM, deus F 19 glorificabit
Iun: glorificauit PMF 20 quem om. R3 reliqui praeter Oehlerum
21 glorificaturus erat addidi: glorificauit add. Urs 22 erant plane qui
PM, erant tibi plane quippe qui F quoniam PM, quomodo F 23 domine
enim inquit Gel, domino enim inquit PMF, domine, inquit Oehlervs
sed abhinc nostis illum et uidistis illum. et peruenimus
iam ad Philippum, qui spe excitatus uidendi patris,
nec intellegens quomodo uisum patrem audisset: ostende,
inquit, nobis patrem, et sufficit nobis. et dominus: a
Philippe, tanto tempore uobiscum sum, et non cognouistis
me? quem dicit cognosci ab illis debuisse (se)
— hoc enim solum discuti oportet — quasi patrem, an
quasi filium? si quasi patrem, doceat Praxeas tanto tempore
Christum cum eis conuersatum patrem aliquando non dico
intellegi, uerum uel aestimari potuisse. nobis omnes scripturae,
et ueteres et nouae, Christum dei filium dei praefiniunt. hoc
et retro praedicabatur, hoc et ab ipso Christo pronuntiabatur,
immo iam et ab ipso patre, coram de caelis filium profitente
et filium glorificante: hic est filius meus, et: glorificaui
et glorificabo, hoc et a discipulis credebatur, hoc et a
Iudaeis non credebatur. hoc se uolens credi ab illis omni
hora patrem nominabat et patrem praeferebat et patrem
honorabat. si ita est, ergo non patrem tanto tempore secum
conuersatum ignorauerant, sed filium; et dominus, eum se
ignorari exprobrans, quem ignorauerant, eum utique agnosci
uolebat, quem tanto tempore non agnosci exprobrauerat, id
est filium. et apparere iam potest, quo modo dictum sit: qui\'
me uidet, uidet et patrem, scilicet quo et supra: ego et
pater unum sumus; — quare? quia ego ex deo exiui et
ueni — et: ego sum uia, nemo ad patrem uenit nisi
per me; et: nemo ad me uenit nisi pater eum adduxerit;
et: omnia mihi pater tradidit; et: sicut pater
uiuificat, ita et filius; et: si me cognouistis, et patrem
23] Ioh. 14, 9. 24] Iob. 10, 30. 25] Ioh. 16. 28. 26] Ioh. 14, 6.
27] Ioh. 6, 44. 28] Matth. 11, 27. loh. 5, 21. 29] Ioh. 14, 7. Gel: sed et PMF 7 se add. Eng: ego olim rescribendum
putabam: quasi) quem dicit cognosci \'<6(\') 12 et nouae Christum dei
scripsi: Christum dei et nouae PMF 16 a discipulis PM, diacipulis F
22 tempore non agnosci MF, non agnosci tempore Puulgo 2o ego
om. F 28 mihi pater PM, pater mihi F
per quem pater et uideretur in factis et audiretur in
uerbis et cognosceretur in filio facta et uerba patris administrante,
quia inuisibilis pater, quod et Philippus didicerat in
lege et meminisse debuerat: deum nemo uidebit et uiuet.
et ideo suggillatur patrem uidere desiderans quasi uisibilem
et instruitur uisibilem eum in filio fieri ex uirtutibus, non
ex personae repraesentatione. denique si patrem eundem filium
uellet intellegi dicendo: qui me uidet, patrem uidet, quomodo
subicit: non credis, quia ego in patre et pater in
me? debuerat enim subiunxisse: (non credis, quia ego sum
pater? aut quo exaggerauit, si non illud manifestauit, quod
uoluerat intellegi, se scilicet filium esse? porro dicendo: non
credis, quia ego in patre et pater in me, propterea
potius exaggerauit, ne, quia dixerat: qui me uidit et
patrem uidit, pater existimaretur, quod numquam se existimari
uoluit, qui semper se filium et a patre uenisse profitebatur.
igitur et manifestam fecit duarum personarum coniunctionem,
ne pater seorsum quasi uisibilis in conspectu desideraretur,
et ut filius repraesentator patris haberetur, et nihilominus
hoc quoque interpretatus est, quomodo pater esset in filio et
filius in patre: uerba, inquit, quae ego loquor uobis, non
sunt mea, — utique quia patris — pater autem manens in
me facit opera. per opera ergo uirtutum et uerba doctrinae
manens in filio pater per ea uidetur, per quae manet, et per
eum, in quo manet, ex hoc ipso apparente proprietate utriusque
personae, dum dicit: ego sum in patre, et pater in
me. atque adeo: credite, ait. quid? me patrem esse? non
puto scriptum esse, sed: quia ego in patre et pater
:?2-23] ib. 27] ib. 28] Ioh. 14, 11. 29] ib. om. F 7 uirtutis fort. 10 credis PMF, creditis
Pam in me <est) Pam 11 credis PMF, creditis Pam 13 se
scilicet JS3, sic scilicet PMFR1 16 se existimari MF, existimari se Puulgo
20 ut om. F haberetur. et uulgo 22 quae ego FR, quae PM
utique opera, per quae pater in filio non uisu, sed sensu
uidebatur.
Post Philippum et totam substantiam quaestionis istius.
quae in finem euangelii perseuerat, in eodem genere sermonis
quo [pater] et filius in sua proprietate distinguitur, paracletum
quoque a patre se postulaturum, cum ascendisset ad
patrem, et missurum repromittit, et quidem alium. sed iam
praemisimus quomodo alium. ceterum: demeo sumet, inquit.
sicut ipse de patris. ita conexus patris in filio et filii in paracleto
tres efficit cohaerentes, alterum ex altero. qui tres unum
sunt, non unus, quomodo dictum est: ego et pater unum
sumus, ad substantiae unitatem, non ad numeri singularitatem.
percurre adhuc et inuenies quem patrem credis uitem patris
dictum et patrem agricolam, uti quem in terra tu putas
fuisse, hunc rursus in caelis a filio agnosci, cum illuc respiciens
discipulos suos patri tradit. sed et si in isto euangelio
non est reuelatum: deus meus, ad quid me dereliquisti?
et: pater, in tuis manibus depone spiritum meum,
tamen post resurrectionem et deuictae gloriam mortis exposita
necessitate omnis humilitatis, cum iam patrem se posset
ostendere tam fideli feminae, ex dilectione, non ex curiositate
nec ex incredulitate Thomae tangere eum adgressae: ne
inquit, contigeris me, nondum ascendi ad patrem meum.
uade autem ad fratres meos — quibus et in hoc (se) filium
ostendit; filios enim appellasset illos, si pater fuisset — et
dices eis: ascendo ad patrem meum et patrem uestrum
Ioh. 15, 1. 17] cf. Ioh. 17, 11. 18] Matth. 27, 46. 19] Luc. 23, 46.
28] Ioh. 20, 17. Eng perseuerat Lat: perseuerant PMF, defendit Eng, uerba
quae in fine euangelii pro subiecto accipiens 6 pater seclusi distinguitur
PMF, distinguuntur Urs 14 uitem scripsi (c/. Ioh. 15, 1): uiee
PMF 15 uti quem Leopoldtts: utique PMF, et quem Iun 16 agnosci
sdl. inuenies 18 est PMF, esset Urs 20 deuictae PlJf, deuicta
F gloriam R3, gloria PMFR1 25 quibus scripsi: quia PMF, quin
Urs, qui se Eng se add. Urs
ad deum? an filius ad patrem, et sermo ad deum? ipsa quoque
clausula euangelii propter quid consignat haec scripta,
nisi: ut credatis, inquit, Iesum Christum filium dei?
igitur quaecumque ex his putaueris ad demonstrationem eiusdem
patris et filii proficere tibi posse, aduersus definitiuam
euangelii sententiam niteris. non ideo enim scripta sunt, ut
patrem credas Iesum Christum, sed ut filium.
Propter unum Philippi sermonem et domini responsionem
ad eum uidemur Iohannis euangelium decucurrisse, ne
tot manifeste pronuntiata et ante et postea unus sermo subuertat,
secundum omnia potius quam aduersus omnia, etiam
aduersus suos sensus, interpretandus. ceterum ut alia euangelia
nunc interponam, quae (de) natiuitate dominica fidem
confirmant. sufficit eum, qui nasci habebat ex uirgine, ab
ipso adnuntiali angelo filium dei determinatum: spiritus
dei superueniet in te, et uirtus altissimi obumbrabit
te: propterea quod nascetur ex te sanctum uocabitur
filius dei. uolent quidem et hic argumentari, sed ueritas
praeualebit. \'nempe\', inquiunt, (filius dei deus est, **« et uirtus
altissimi altissimus est), nec pudet illis inicere, quod, si esset,
scriptum fuisset. quem enim uerebatur, ut non aperte pronuntiaret:
(deus superueniet\', et \'altissimus obumbrabit te\'? dicens
autem (spiritus dei\', etsi spiritus dei ♦*, tamen non directo
deum nominans, portionem totius intellegi uoluit, quae cessura
erat in filii nomen. hic spiritus dei idem erit sermo. sicut
PM (cf. 284, 15), deum meum FR 8 Iesum R5, in
Iesum PMFR1 10 decurrisse F 14 nunc scripsi: non PMF (de)
natiuitate Pam: natiuitate PMF 15 eum R3, enim PMFR1 16 adnuntiali
scripsi: adnuntiari PMF determinate Eng (defendeml adnuntiari)
17 in te om. F 18 uocabitur sanctum F 20 spiritus dei stisp. Eng
i non probans quam indicaui lacunam) lacunam signaui: ut et spiritus
dei deus est intercidisse puto 21 iilis scripsi: illos PM} illo F inicere
PM, uincere F quod-uerebatur om. F 24 etsi spiritum dei Eng,
nihil praeterea desiderans lacunam signaui: deus capit dici supplenda
censto: deus addidit TJrs 26 erit (isaam. 1) M sicut MF, sic P
quoque intellegimus in mentione sermonis, ita et hic sermonem
quoque agnoscimus in nomine spiritus. nam et spiritus
substantia est sermonis, et sermo operatio spiritus,
et duo unum sunt. ceterum alium Iohannes profitebitur.
carnem factum, alium angelus carnem futurum, si non et
spiritus sermo est et sermo spiritus. sicut ergo sermo dei
non est ipse, cuius est, ita nec spiritus, et si dei dictus
est, non tamen ipse est, cuius est dictus. nulla res alicuius
ipse est, cuius est. plane cum quid ex ipso est et sic eius
est, dum ex ipso sit, potest tale quid esse, quale et ipse, ei
quo est et cuius est. et ideo spiritus deus et sermo deus.
quia ex deo, non tamen ipse, ex quo est. quod(si) deus dei
tamquam, substantiua res, non erit ipse deus, sed hactenus
deus, qua ex ipsius dei substantia [quae et substantiua res
est] et ut portio aliqua totius, multo magis uirtus altissimi
non erit ipse altissimus, quia nec substantiua res est.
quod est spiritus, sicut nec sapientia, nec prouidentia. (ut) et
haec enim substantiae non sunt, sed accidentia uniuscuiusque
substantiae, et uirtus spiritui accidit nec ipsa erit spiritus.
his itaque rebus, quodcumque sunt, spiritu dei et sermone
et uirtute, conlatis in uirginem, quod de ea nascitur filius
dei est. hoc se et in istis euangeliis ipse testatur statim a
puero: non scitis, inquit, quod in patris mei me esse
oportet? hoc et satanas eum in temptationibus nouit: si
filius dei es, hoc et exinde daemonia confitentur: scimus
Luc. 4, 34. PM, factum F 8 dei scripsi: deus PMF 9 tamen P,
enim MF 10 ipse scripai: ipsa PMF cuius est PM, cuius F
13 non om. F quodsi Urs: quod PMF dei, tamquam uulgo 15 qua
ex Lat: quia ex PMF quae PMF, qua Urs quae et substantioa
res est seclusi: explicant haec quae breuius dicta sunt in uersu antecedenti:
substantiua res (cf. infra l.17 quia nec substantiua res est) substantiua
PM, substantia F 16 totius, multo Urs: totius. multo
reliqui 17 quia R3, qui PMFR1 18 (ut) et scripsi: et PMF 20 et
uirtus F, uirtua PM ipse susp. Eng 23 hoc se R3, si hoc se P]Į[PR:
a Petro agnitum non negat. exultans in spiritu ad patrem:
confiteor, inquit, tibi, pater, quod absconderis haec a
sapientibus. hic quoque patrem nemini notum nisi filio
adfirmat. et patris filium f confessurus confessores et negaturus
negatores suos apud patrem, inducens parabolam filii,
non patris, in uineam missi post aliquot seruos et occisi a
malis rusticis et a patre defensi, ignorans et ipse diem et
horam ultimam soli patri notam. disponens regnum discipulis,
quomodo et sibi dispositum dicit a patre, habens potestatem
legiones angelorum postulandi ad auxilium a patre si uellet,
exclamans quod se deus reliquisset, in patris manibus spiritum
ponens, et post resurrectionem spondens missurum se discipulis
promissionem patris, et nouissime mandans ut tinguerent in
patrem et filium et spiritum sanctum, non in unum. nam nec
semel, sed ter, ad singula nomina in personas singulas tinguimur.
Et quid ego in tam manifestis morabor, cum ea congredi
debeam, de quibus manifesta obumbrare quaerunt? undique
enim obducti distinctione patris et filii, quam manente
coniunctione disponimus ut solis et radii et fontis et fluuii,
per indiuiduum tamen numerum duorum et trium, aliter eam
ad suam nihilominus sententiam interpretari conantur, ut aeque
in una persona utrumque distinguant, patrem et filium, dicentes
10, 21. 3] Luc. 10, 21; Matth. 11,25. 4] cf. Luc. 10, 22; Matth. 11,27.
51 cf. Matth. 10,32-83; Luc. 12,8-9. 6] cf. Matth. 21,33-41; Marc. 12,
1-9;Luc. 20, 9-16. 8] cf.Matth. 24, 36; Marc. 13,32. 9] cf. Luc. 22,29;
10] cf. Matth. 26,53. 12] cf.Luc. 23,46. 13] cr. Luc. 24,49. 14] cf. Mattb. 28,19, 1 ad uerba ChriBtum-negat cf. quae adnotaui infra ad l. 5 2 agnitum
P:łl, cognitum F exultans F, insultana PM uulgo 4 sapientibus, hic
fort. hic quoque cf. 278, 23 et in istis euangeliis 5 adfirmans fort.
patris PM, patri F nescio an huc sint inserenda quae supra l. 1
leguntur, hoc modo: et patris filium Christum se dei a Petro agnitum
non negat, confessurus confessurus MF, confessurum P uulgo negaturus
MF, negaturum Puulgo 9 soli PM, sibi F 17 manifestis PM,
manifestatis F congredi Pill, aggredi FB uulgo 19 (de) distinctione
Oehlerus 23 dicentes MF, discentes P uulgo
autem spiritum, id est deum, id est Christum. et qui unum
eundemque contendunt patrem et filium, iam incipiunt diuidere
illos potius quam unare. si enim alius est Iesus, alius
Christus, alius erit filius. (alius) pater, quia filius Iesus, et
pater Christus. talem monarchiam apud Valentinum fortasse
didicerunt. sed et haec iniectio eorum, duos facere Iesum et
Christum, ex praetractatis iam retusa est, quod sermo dei
uel spiritus dei et uirtus altissimi dictus sit quem patrem
faciunt. non enim ipse sunt, cuius dicuntur, sed ex ipso et
ipsius. et aliter tamen in isto capitulo reuincentur. \'ecce/
inquiunt, \'ab angelo praedicatum est: propterea quod nascetur
sanctum uocabitur filius dei. caro [itaque] nata
est: caro itaque erit filius dei.\' immo de spiritu dei dictum
est. certe enim de spiritu sancto uirgo concepit et quod
concepit, id peperit; id ergo nasci habebat, quod erat conceptum,
[et pariundum] id est spiritus, cuius et uocabitur
nomen Emmanuel, quod est interpretatum: nobiscum
deus. caro autem deus non est, ut de illa dictum sit: uocabitur
sanctum filius dei, sed ille, qui in ea natus est
deus, de quo et psalmus: quoniam deus homo natus est
in illa et aedificauit eam uoluntate patris. quis deus
in ea natus? sermo, et spiritus, qui cum sermone de patris
uoluntate natus est. igitur, dum sermo in carne, et de hoc
quaerendum, quomodo sermo caro sit factus, utrumne quasi
transfiguratus in carnem an indutus carnem. immo indutus.
ceterum deum inmutabilem et informabilem credi necesse
est, ut aeternum. transfiguratio autem interemptio est pristini.
R3, pater P]łfFBl 7 uerba duos facere Ieaum et
Christum, quae in libr. mss. paulo supra post didicerunt comparent, huc
transtuli (cf. I p. 350, 3) * 8 praetractatis MF, retractatis P (corr. R
ex HiTsaugiensi) 10 ipse scripsi: ipsae PMF 13 itaque seclusi 17 et
pariundum seclusi 24 dum sermo in carne scripsi: sermo in carne
dum PMF, natus est: igitur sermo in carne. tum Eng 26 in carnem
scripsi: in carne PMF an indutus carnem RF, om. ltIP (add. haec
in mg. R ex Hirsaugiensi) 28 ut aeternum PM, in aetemum F
quod fuerat, et incipit esse quod non erat. deus autem neque
desinit esse neque aliud potest esse. sermo autem deus, et
sermo domini manet in aeuum, perseuerando scilicet in
sua forma. quem si non capit transfigurari, consequens est,
ut sic caro factus intellegatur, dum fit in carne et manifestatur
et uidetur et contrectatur per carnem, quia et cetera
sic accipi exigunt. si enim sermo ex transfiguratione et demutatione
substantiae caro factus est, una iam erit substantia
Iesus ex duabus, ex carne et spiritu, mixtura quaedam, ut
electrum ex auro et argento, et incipit nec aurum esse, id
est spiritus, neque argentum, id est caro, dum alterum altero
mutatur et tertium quid efficitur. neque ergo deus erit Iesus —
sermo enim desiit esse qui caro factus est — neque homo [caro]
caro enim non proprie est qui sermo fuit. ita ex utroque
neutrum (dum) est, aliud longe tertium est quam utrumque.
sedenim inuenimus illum directo et deum et hominem expositum.
ipso hoc psalmo suggerente: quoniam deus homo
natus est in illa, et aedificauit eam uoluntate patris;
certe usquequaque filium dei et filium hominis, [cum deum
et hominem] sine dubio secundum utramque substantiam in.
sua proprietate distantem, quia neque sermo aliud quam deus
neque caro aliud quam homo. sic et apostolus de utraque
eius substantia docet: qui factus est, inquit, ex semine
Dauid: hic erit homo et filius hominis, qui definitus
est filius dei secundum spiritum: hic erit deus et
[sermo] dei filius. uidemus duplicem statum, non confusum.
?<sed coniunctum, in una persona, deum et hominem Iesum,
om. F 4 aeternum P (corr. R in aeuum ex Hirsaugimsi)
•> transfigurari Urs: configurari PMF 6 fit PMR1, sit FR3 9 erit
Frs: erat PMF 10 mixtura PM, ei mixtura F 11 id est spiritus
(Jfn. F 13 parenthesin indicaui 14 caro seclusi 15 non am. F qui
Crs: quia PMF 16 dam add. Eng 19 et aedificauit PMR1, aedificauit
FR3uulgo 20 cam deum et hominem seclusi: ex u. 17 irrepsisse uide-
(ur 27 sermo seclusi: sermo <dei,> dei filius Eng
substantiae, ut et spiritus res suas egerit in illo, id est uirtutes
et opera et signa, et caro passiones suas functa sit.
esuriens sub diabolo, sitiens sub Samaritide flens Lazarum,
anxia usque ad mortem, denique et mortua [est]. quodsi
tertium quid esset, ex utroque confusum, ut electrum, non
tam distincta documenta parerent utriusque substantiae, sed
et spiritus carnalia et caro spiritalia egisset ex translatione.
aut neque carnalia neque spiritalia, sed tertiae alicuius formae
ex confusione. immo aut sermo mortuus esset aut caro mortua
non esset, si sermo conuersus esset in carnem; aut caro enim
immortalis fuisset aut sermo mortalis. sed quia substantiae
ambae in statu suo quaeque distincte agebant, ideo illis et
operae et exitus sui occurrerunt. disce igitur cum Nicodemo
quia quod in carne natum est caro est et quod de
spiritu spiritus est. neque caro spiritus fit neque spiritus
caro. in uno plane esse possunt. ex his Iesus constitit. es
carne homo, ex spiritu deus. quem tunc angelus ex ea parte,
qua spiritus erat, dei filium pronuntiauit, seruans carni filium
hominis dici. sic et apostolus eum, dei et hominum appellans
sequestrem, utriusque substantiae confirmauit. nouissime: qui
filium dei carnem interpretaris, exhibe, qui sit filius hominis.\'
aut numquid spiritus erit? sed spiritum patrem ipsum uis
haberi, quia deus spiritus, quasi non et dei spiritus, sicut et
sermo deus et dei sermo.
Nunc de Christo. facis patrem. stultissime, qui nec
ecripsi: autem PMF 4 sitiens P, sitiens iñs (= lesus) J/F
5 est seclust 6 electrum Pili, electvi F, ut electrum<ex auro et «rgenti»^.
fort., nisi omnino spurium est 9 aut Urs: ut PMF 13 distincte FR,
distinctae PM 20 eum scripgi: etiam PMF (cf. de res. carit. c. 63 init.,
24 quasi-spiritus om. F 26 miro quodam casu uerus ordo uerborum
hic turbatus est: uerba nunc de Christo (cf. supra l. 1). quae in libris num.
infra 283, 7 post patrem crederes leguntur, necessario huc erant transferenda.
pro eis hic leguntur: itaque Christum, nec ipsa suo loco. hiulm
auterti sententia est infra 283, 4 ubi praebent libri mss.: quam calciatus,
accidens nomini res. quae desunt: itaque Christus ob eam rem illuc inserui
Christus et non appellatio potius; unctus enim significatur.
unctus autem non magis nomen est quam uestitus, quam
calciatus. itaque Christus accidens nomini res. an tu, si ex
aliquo argumento uestitus quoque uocaretur Iesus, quomodo
Christus ab unctionis sacramento, aeque legum filium dei
diceres, uestitum uero patrem crederes? si pater Christus est,
pater unctus est, et utique ab alio. aut si a semetipso, proba.
sed non ita docent Acta Apostolorum in illa exclamatione
ecclesiae ad deum: conuenerunt enim uniuersi in ista
ciuitate aduersus sanctum filium tuum (Iesum,) quem
unxisti, Herodes et Pilatus cum nationibus. ita et
filium dei legum contestati sunt et filium a patre unctum.
ergo Iesus idem erit Christus, qui a patre unctus est, non
pater, qui filium unxit. sic et Petrus: firmissime itaque
cognoscat omnis domus Israhel, quod et dominum et
Christum, id est unctum, fecerit eum deus, hunc legum,
quem uos crucifixistis, Iohannes autem etiam mendacem
notat eum, qui negauerit Iesum esse Christum, contra de deo
natum omnem, qui crediderit Iesum esse Christum. propter quod
et hortatur, ut credamus nomini filii eius Iesu Christi,
ut scilicet communio sit nobis cum patre et filio eius
Iesu Christo. sic et Paulus ubique deum patrem ponit et dominum
nostrum legum Christum. cum ad Romanos scribit, gratias
agit deo per dominum nostrum Iesum Christum; cum ad
Galatas, non ab hominibus se apostolum praefert nec per
hominem, sed per legum Christum et deum patrem. et habes
I loh. 5, 1; 4, 2. 21] I Ioh. 3, 23. 22] I loh. 1, 3. 24] cf. Rom.
1, 8. 26] cf. Gal. 1,1. om. F 2 unctus enim R3, enim nnctus PMFB1 4 calciatus
PMF, calceatus Ruulgo an Urs: at PMF 10 ecclesiae om. P
I add. R ex Htrsuugiensi) 11 Iesum add. Pam 14 Iesus idem
MF, dominus idem P (in mg. Iesus idem add. R ex Hirsaugiemi)
16 dominum et M, deum et P (corr. RI, deum F 25 per-Chrietum
om. F (add. in mg. Ubrarius ipse)
et duos proponunt deum patrem et dominum nostrum
Iesum Christum, filium patris, et legum ipsum esse Christum,
in altero quoque nomine dei filium. nam exinde, [eo iure] quo
utrumque nomen unius est, id est dei filii. etiam alterum
sine altero eiusdem est. et siue Iesus tantummodo positum
est, intellegitur et Christus, quia Iesus unctus est, siue solummodo
Christus, idem est et Iesus, quia unctus est Iesus.
quorum nominum alterum est proprium, quod ab angelo
impositum est. alterum accidens, quod ab unctione conuenit,
dum tamen Christus filius sit. non pater. postremo: quam caecus
est qui nec in Christi nomine intellegit alium deum portendi.
si Christi nomen patri adscribat! si enim Christus pater deus
est, qui dicit: ascendo ad patrem meum et patrem ues.
trum et deum meum et deum uestrum, utique alium
patrem super se et deum ostendit. si item pater Christus est.
alius est, qui solidat tonitruum et condit spiritum et
adnuntiat in homines Christum suum. et si adstiterunt
reges terrae et archontes congregati sunt in unum
aduersus (dominum et aduersus) Christum ipsius, alius
erit dominus, contra cuius Christum congregati sunt reges et
archontes. et si haec dicit dominus domino meo Christo.
alius erit dominus, qui loquitur ad patrem Christum. et cum
apostolus scribit: uti deus domini nostri Iesu Christi
24] Eph. 1, 17. gcripsi: totum instrumentum PMFB
tota instrumenta RIIWZ,qo 2 deum patrem PMFH3, deum et patrem
MxOehlerus 4 altero FM, a teruni MP (corr. H u tn o sec. Hirsaflgiensem)
eo iure seclmi: iuxta exinde enim ferri nequit (exinde, qtiO
Teriulliano sollemne est) quo PM, quoque F 5 filii Urs: filius
PMF 7 quia Iesus R3, quia Iesus Christus PMFR1 8 Christus,
idem est et JR3, deest et PMFR1 11 Christus om. F 14 patrem PM.
ad patrem F 15 et deum meum PM (cf. 277, 1), et ad deum
meum F 16 deum om. F 20 dominum et aduersus addidi 23 Christum
scripsi: Christi PMF
deus Christi Iesu charismatum spiritalium largitor. certe, ne
per omnia euagemur, qui suscitauit Christum suscitaturus
[est] et m.ortalia corpora nostra tamquam alius
erit suscitator quam pater, mortuus et [pater] suscitatus, si
Christus, qui est mortuus, pater est.
Obmutescat, obmutescat ista blasphemia. sufficiat Christum,
filium dei, mortuum dici, et hoc, quia ita scriptum est.
nam et apostolus, non sine onere pronuntians Christum mortuum,
adiecit secundum scripturas, ut duritiam pronuntiationis
scripturarum auctoritate molliret et scandalum auditori
euerteret. quamquam cum duae substantiae censeantur in
Christo Iesu, diuina et humana, constet autem inmortalem
esse diuinam, cum mortalem quae humana sit, apparet quatenus
eum mortuum dicat, id est qua carnem et hominem et
filium hominis, non qua spiritum et sermonem et dei filium.
dicendo denique: Christus mortuus est, id est unctus, id
quod unctum est mortuum ostendit, id est carnem. ergo,
inquis, et nos eadem ratione (patrem mortuum) dicentes qua
uos filium, non blasphemamus in dominum deum; non enim
ex diuina. sed ex humana substantia mortuum dicimus. at
tamen blasphematis, non tantum quia mortuum dicitis patrem,
sed et quia crucifixum, maledictionem enim crucifixi, quae ex
lege in filium competit, - quia ch ris tus pro nobis maledictio
factus est, non pater - [Christum] in patrem conuertentes in
patrem blasphematis. nos autem dicentes Christum crucifixum
cf. Deut. 21, 23. seclusi tamquam PMF, iamque Rig 5 pater seclusi 6 pater
est PM, pater F 9 non om. F 10 adiecit R, adicit PMF 13 Christo
Ieau PM, Iesu Christo F 14 cum PMF, sicut Urs, ut Oehlerus 15 qua
P, quae MF 16 qua P, quasi MF 17 dicendo denique PM, denique
dicendo F 19 <patrem mortuum) dicentes Urs: dicentes PMF reliqui
praeter Rig. 20 uos filium P, nos filium M, nos filii F 21 dicimus
om. F at tamen scripsi: at cum PMFR1, atquin R3 uulgo 23 maledictionem
scripsi: maledictio P.1VFRI, maledictione R* uulgo 25 Christum
seclusi: in Christuni patrem Eng
nec apostolus hoc dicens blasphemauit. sicut autem de quo
quid capit dici sine blasphemia dicitur, ita (de) quo non capit.
blasphemia est, si dicatur. ergo nec compassus est pater filio.
scilicet directam blasphemiam in patrem ueriti, diminui eam
hoc modo sperant, — concedentes iam patrem et filium duos
esse — si filius quidem patitur, pater uero compatitur. stulti
et in hoc. quid est enim compati quam cum alio pati? porro
si impassibilis pater, utique et incompassibilis; aut si compassibilis,
utique passibilis. nihil ei uel timore tuo praestas. times
dicere passibilem quem dicis compassibilem. tam autem (in)coDlpassibilis
pater est quam impassibilis etiam filius ex ea condicione,
qua deus est. sed quomodo, si filius passus est, non
compassus est et pater? separatur a filio, non a deo. nam
et fluuius si aliqua turbulentia contaminatur, quamquam
una substantia de fonte decurrat nec secernatur a fonte, tamen
fluuii iniuria non pertinebit ad fontem; et licet aqua fontis
sit quae patiatur in fluuio, dum non in fonte patitur, sed in
fluuio, non fons patitur, sed fluuius, qui ex fonte est. ita et
spiritus dei, ut pati possit in filio, quia non in patre pateretur,
sed in filio, pater passus non uideretur. sed sufficit nihil
spiritum dei passum suo nomine, quia, si quid passus est in
scrtpsi: quod PMF 5 scilicet Othlerus: sicut PMF. sic
enim Urs 7 quidem Urs: si quidem PMF, sic quidem Oehlertus
10 uel timore tuo scripsi: ueluti morituro MF, ueluti mortuo p, uel
hoc timore tuo Urs 11 incompassibilis R3, compassibilis PMFR1
13 si filius passus est. non scripsi: filius passus est, si non PMF 16 de
fonte om. P (add. R ex Hirsaugiensi) 18 sit quae Rig: sitiue PMF
20 ut pati (ut concessiue intellegendum) scripsi: qui pati PMFRt, <et> qui
pati R3G, quod pati Oehlerus possit PMF, posset Urs quia <tamen)
non Urs 22 si quid <passus,) passus est Oehlerus passus est in
filio. <aliud) quidem erat, ut etc. Oehlerus, passus eat, iri filio quidem
<passus est, in quo) erat et pater, cum filius Rig, passus est, <pasens
est> in filio. <in filio) quidem erat ut pater, cum filius Eng, — ex uerbis
nihil spiritum dei passum suo nomine et ex eis quae infra leguntur:
non ipse tamen (scil. spirituS) patiens, sed pati posse praestans hoc
t quia hoc retractatus. nec quisquam negabit, quando nec nos
pati pro deo possumus, nisi spiritus dei sit in nobis, qui
et loquitur de nobis quae sunt confessionis, non ipse tamen
patiens, sed pati posse praestans.
Alioquin si ultra perges, potero tibi durius respondere
et te cum ipsius domini pronuntiatione committere, uti dicam:
(quid de isto quaeris? habes ipsum exclamantem in passione:
deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti\'?
ergo aut filius patiebatur a patre derelictus, et pater passus
non est, qui filium dereliquit; aut si pater erat qui patiebatur,
ad quem deum exclamabat? sed haec uox carnis et animae,
id est hominis, non sermonis nec spiritus, id est non dei,
propterea emissa est, ut impassibilem deum ostenderet, qui
sic filium reliquit, dum hominem eius tradidit in mortem.
hoc et apostolus sensit scribens: si pater filio non pepercit.
hoc et Esaias prior pronuntiauit: et dominus eum
tradidit pro delictis nostris. sic reliquit, dum non
parcit, sic reliquit, dum tradit. ceterum non reliquit pater
filium, in cuius manibus filius spiritum suum posuit. denique
posuit et statim obiit; spiritu enim manente in carne
caro omnino mori non potest. ita relinqui a patre mori fuit
Luc. 23, 46.. diccre ueUe auctorem perspieuum est: spiritus non suo nomine, id est
ipse, in filio passus est, sed passa est in filio caro, quae quidem ut
pati posset eguit spiritu adiutore. tnde uelim restituere: quia, si quid
passam est in filio, quid est? erat, ut pater cum filio pateretur, in
carne. 2 qui hoc retractatur? (= in dubium uocatur) fort.: quia hoc
retractatus M (ns in 11 corr. m. 1) PF, quia hoc retractatum G Oehle-
non
rus nec (alt. loco) F, et PM 3 possumus PF, possumus M
(non add. m. 1) nisi MF, si P 6 perges scripsi: pergene PMFB1,
pergas S3 uulgo 8 habes R3, habet PMFB1 9 derelinquisti M
15 reliquit PM, dereliquit FR 19 parcit R3, parcet PMFR1 tradit
R3. tradet PMFRI
scripturas, filius ascendit in superiora caelorum, qui et descendit
in interiora terrae. hic sedet ad dexteram patris, non pater
ad suam. hunc uidit Stephanus, cum lapidaretur, adhuc
stantem ad dexteram dei, ut exinde sessurum, donec ponat
illi pater omnes inimicos sub pedibus suis. hic et uenturus
est rursus super nubes caeli talis, qualis et ascendit. hic
interim acceptum a patre munus effudit, spiritum sanctum.
tertium nomen diuinitatis et tertium gradum maiestatis, unius
praedicatorem monarchiae, sed et oikonomiae interpretatorem.
, si quis sermones nouae prophetiae eius admiserit et deductorem
omnis ueritatis, quae est in patre et filio et spiritu
sancto secundum Christianum sacramentum.\'
Ceterum Iudaicae fidei ista res, sic unum deum credere.
ut filium adnumerare ei nolis et post filium spiritum, qiud
enim erit inter nos et illos nisi differentia ista? quod opus
euangelii, quae est substantia noui testamenti statuens legem
et prophetas usque ad lohannem, si non exinde pater et filius
et spiritus sanctus, tres crediti, unum deum sistunt? sic deus?
uoluit nouare sacramentum, ut noue unus crederetur per
filium et spiritum, ut coram iam deus in suis propriis Domi
nibus et personis cognosceretur, qui et retro per filium et
spiritum praedicatus non intellegebatur. uiderint igitur acti
christi, qui negant patrem et filium. negant enim patrem.
dum eundem filium dicunt, et negant filium, dum eundem
patrem credunt, dando illis quae non sunt. auferendo quae
7, 55. 5] cf. Ps. 109, 1. 7] cf. Act. 1, 11. Luc. 21, 27. 11] ef.
Ioh. 16, 18. fort. (cf. de an. c. 55) 4 uidit scripsi: uidet PMF 18.
pidaretur PMF, lapidatur Urs 5 seseurum (Q ex us a m. I) M
10 oixovofJLta? uulgo 11 deductorem Gel: deductoris PMF 15 ri
annumerare F 16 quid fort. 19 spiritus ;scssps M (corr. m. 1) spiritua
sanctus F, spiritus P
dei, non patrem, deus in illo manet et ipse in deo.
nos credimus testimonio dei, quo testatus est de filio suo:
qui filium non habet, nec uitam habet. non habet
autem filium qui eum alium quam filium credit.
JtF, non PM testimonio MF, testimonium P 5 ADVERSVS
PBAXEAN EXPLICIT PM, Explicit aduersus Prazean F