Hunc si pater misit in similitudinem carnis peccati,
non ideo phantasma dicetur caro, quae in illo uidebatur. peccatum
enim carni supra adscripsit et illam fecit legem peccati
habitantem in membris suis et aduersantem legi sensus. ob
hoc igitur missum filium in similitudinem carnis peccati, ut
peccati carnem simili substantia redimeret, id est carne, quae
peccatrici carni similis esset, cum peccatrix ipsa non esset.
nam et haec erit dei uirtus in substantia pari perficere salutem.
non enim magnum, si spiritus dei carnem remediaret,
sed si caro, consimilis peccatrici, dum caro est, sed non peccati.
ita similitudo ad titulum peccati pertinebit, non ad substantiae
mendacium. nam nec addidisset \'peccati\', si substantiae
similitudinem uellet intellegi, ut negaret ueritatem; tantum
7, 14. 15] cf. Rom. 8, 3. 17] cf. Rom. 7, 23. 21] cf. Hebr. 4,15. 1 parenthesin indicaui 2 absit seclusi erubescere cum datiuo iunctum
cf. Apol. c. 9: erubescat error uester Christianis abominanti apostolo M,
abominati postulo F, abominari postulo Rl, abominatur apostolus B3 uulgo
4 non addidi licuit MR, liquuit Gel reliqui 5 latens Ciacconius 13 hinc
Bcd. ex uerbis apostoli 14 et scripsi:TiecMR;intellego autem:so dafitr also
auch tlon denJuden allen (nicht nur tlOn den gldubig gewordenen cf.Bom. 11,
1-7) hdtte erkannt werden konnen 20 carne Bz, carni MRl, carnea Pam
struxit: \'carnis peccati\', et substantiam confirmauit, id
est carnem, et similitudinem ad uitium substantiae retulit, id
est ad peccatum. puta nunc similitudinem substantiae dictam:
non ideo negabitur substantiae ueritas. (cur ergo similis,
(si) uera\'? quia uera quidem, sed non ex semine: de statu
similis et uera, de censu non uero dissimilis. ceterum similitudo
in contrariis nulla est. spiritus non diceretur carnis similitudo,
— quia nec caro similitudinem spiritus caperet — sed
phantasma diceretur, si id quod non erat uidebatur. similitudo
autem dicitur, cum est quod uidetur. est enim, dum alterius
par est. phantasma autem, qua hoc tantum est, non est similitudo.
Et hic autem ipse edisserens, quomodo nolit nos esse
in carne, cum simus in carne, ut scilicet non simus in operibus
carnis, ostendit hac ratione scripsisse: caro et sanguis
regnum dei non consequentur, non substantiam damnans,
sed opera eius; quae, (quia) possunt non admitti a nobis in
carne adhuc positis, non ad reatum substantiae, sed ad conuersationispertinebunt.
Item si corpusquidem mortuum
propter delictum, — adeo non animae, sed corporis mors
est - spiritus autem uita propter iustitiam, ***
cui mors obuenit propter delictum, id est corpori. non enim
alii quid restituitur, nisi qui illud amisit, et ita erit resurrectio.
mortuorum dum est, corporum. nam et subiungit: qui
24] Rom. 8, 11. Lat 6 si addidi 7 similis et
Lat: simili sed MR dissimilis MR, dissimili Oehlerus 9 similitudonem
M (corr. m. 1) 13 autem R3. autem est MRl nos esse M,
esse nos R uulgo 14 in operibus MR3F, ex operibus Rl 15 scripsisse
<se) fort.: ase)>scripsisse Pam, scripsisse MR 16 non consequentur M,
consequi non possunt Ruulgo 17 quia add. R3 20 parenthestn
indicaui sed R3, et MRl 21 (ei utique obueniet uita propter
iustitiam) suppl. Urs 23 alii quid scripsi: alicui MR 24 resurrectio,
mortuorum dum est, corporum scripsi: resurrectio mortuorum, dum est
corporum uulgo nam et M. nam R
corpora uestra. adeo et carnis resurrectionem confirmauit,
absque qua nec corpus aliquid dici capit nec mortale
aliquid intellegi, et Christi substantiam corporalem probauit;
siquidem proinde uiuificabuntur et mortalia corpora nostra,
quemadmodum et ille resuscitatus est, non alias proinde, nisi
quia in corpore. Salio et hic amplissimum abruptum intercisae
scripturae, sed adprehendo testimonium perhibentem apostolum
Israheli, quod zelum dei habeant, sui utique, non tamen per
scientiam. deum enim, inquit, ignorantes et suam iustitiam
sistere quaerentes non subiecerunt se iustitiae
dei; finis etenim legis Christus in iustitiam
omni credenti, hic erit argumentatio haeretici, quasi deum
superiorem ignorauerint Iudaei, qui aduersus eum iustitiam
suam, id est legis suae, constituerint, non recipientes Christum,
finem legis. cur ergo zelo eorum erga deum proprium
testimonium perhibet, si non et inscitiam erga eundem deum
eis exprobrat, quod zelo quidem dei agerentur, sed non per
scientiam, ignorantes scilicet eum, dum dispositiones eius in
Christo ignorant consummationem legi staturo atque ita suam
iustitiam tuentur aduersus illum. atque adeo ipse creator et
ignorantiam erga se eorum contestatur: Israhel me non
agnouit et populus me non intellexit, et quod iustitiam
suam magis sisterent: docentes doctrinas praecepta
hominum, nec non et congregati essent aduersus
dominum et aduersus Christum ipsius, ex inscitia scilicet
nihil igitur potest in alium deum exponi, quod competit in
creatorem, quia et alias inmerito apostolus Iudaeos de
Rom. 10, 1. 22] Ea. 1, 3. 24] Matth. 15, 9. cf. Es. 29, 13. 25] cf.
Ps. 2, 2. R3, uiuificauit MRl 3 aliquid scripsi: aliud MR 4 aliquid
scripsi: aliud MR 5 nostra B, uestra M 10 deum: ita legisse
uidetur Marcion pro dei iustitiam cf. l. 13 sqq. 12 iustitiam ParA:
iustitia MR 16 <et) zelo Gel 17 inscitiam MRl, inscientiam R3G
uulgo 23 populus <meus) Gel 26 inscientia Para
si iustitiam dei sui aduersus eum sistebant, quem ignorabant?
atquin exclamat: (o profundum diuitiarum et sapientiae dei et
inuestigabiles uiae eius unde ista eruptio? ex recordatione
scilicet scripturarum, quas retro reuoluerat, ex contemplatione
sacramentorum, quae supra disseruerat in fidem Christi ex
lege uenientem. haec si Marcion de industria erasit, quid
apostolus eius exclamat, nullas intuens diuitias dei, tam pauperis
et egeni quam qui nihil condidit, nihil praedicauit, nihil
denique habuit, ut qui in aliena descendit? sed enim et apostolus
et diuitiae creatoris olim absconditae nunc reseratae. sic enim
repromiserat: et dabo illis thesauros occultos, inuisibiles
aperiam eis. inde ergo exclamatum est: o profundum
diuitiarum et sapientiae dei! cuius iam
thesauri patebant. id Esaiae et sequentia de eiusdem prophetae
instrumento: quis enim cognouit sensum domini, aut
quis consiliarius (eius) fuit? quis porrexit ei et
retribuetur illi? qui tanta de scripturis ademisti, quid
ista seruasti, quasi non et haec creatoris? Plane noui dei
praecepta uideamus: odio, inquit, habentes malum et
bono adhaerentes — aliud est enim apud creatorem: auferte
malum de uobis et: declina a malo et fac bonum —;
amore fraternitatis inuicem adfectuosi - non enim
id ipsum est: diliges proximum tamquam te —; spe
Rom. 1, 17. (cf. p. 619, 7) 12] Es. 45, 3. 13] Rom. 11, 33.
16] Rom. 11, 33-34. Es. 40, 13-14. 20] Rom. 12, 9. 21] I Cor.
5, 13. cf. Dent. 17, 7; 21, 21. 22] Ps. 33, 15. 23] Rom. 12, 10.
24] Leu. 19, 18. Rom. 12, 12. in ras. a m. t) M 4 inuestigabiles (ab in et ueetigo)
MJt, (in)inuestigabiles Pam ista Iun: irae MR, illa Rig 5 euoluerat
fort. 7 legem M haec scil. scripturas et sacramenta (non)
erasit Urs 10 apostolus MBl, opes R3 uulgo; intellege: et apostolus
(scil. creatoris, non Marcionis est, cĮ. I. 8) et diuitiae creatoris (scil.
sunt) 17 eius add. R3, om. MRX 21 in M margini adscripsit m. 1:
antifrasin
domino, quam sperare in magistratus-; pressuram
s sustinentes tes - exa udiet en im te dom in us in die pressurae
[habes psalmum] —; benedicite et nolite maledicere
— quis hoc docebit quam qui omnia benedictionibus condidit?
—; non altum sapientes, sed humilibus adsectantesne
sitis apud uos sapientes - \'uae\' enim audiunt
per Esaiam —; malum pro malo nemini retribueritiset
malitiae fratris tui ne memineris -; nec uosmet
ipsos ulciscentes; \'mihi enim uindictam et ego
uindicabo\', dicit dominus; pacem cum omnibus
(hominibus) habetote. ergo et legalis talio non retributionem
iniuriae permittebat, sed inceptionem metu retributionis
comprimebat. merito itaque totam creatoris disciplinam principali
praecepto eius conclusit: diliges proximum tamquam
te. hoc legis supplementum si ex ipsa lege est, quis
sit deus legis, iam ignoro; metuo, ne deus Marcionis. si uero
euangelium Christi hoc praecepto adimpletur, Christi autem
non est creatoris, quo iam contendimus? dixerit Christus aut
non: (non) ego ueni legem dissoluere sed implere,
frustra de ista sententia neganda Ponticus laborauit: si euangelium
legem non adimpleuit, ecce lex euangelium adimpleuit. bene
autem, quod et in clausula tribunal Christi comminatur, utique
iudicis et ultoris, utique creatoris, illum certe constituens promerendum,
quem intentat timendum, etiamsi alium praedicaret.
Gen. 1, 31. 28. -6] Rom. 12,16. 7] cf. Es. 5,21. 8] Rom. 12,17. 9] cf.
Zach. 7, 10. Rom. 12, 19. 10] ib. cf. Deut. 32, 35. 11] Rom. 12, 18.
15] Rom. 13, 9. cf. Leu. 19,18. 20] Matth. 5,17. 23] cf. Rom. 14,9-10. MR1, dominum R3 4 habes psalmum secl. Eng 6 adsectantes
(ouvaitorfdjievoi) M, assentantes R 11 omnibus hominibus Pam:
omnibus MR3, hominibus Rl 13 permittebat om. Rl 19 contendimus.
dixerit uulgo aut MRl, an R3 uulgo 20 <non) ego Eng: ego <non)
Oel, ego MR implere? frustra uulgo 21 Ponticus R\'łmg Pam Rig
(cf. 637, 2): Pontus MR reliqui laborabit tnauult Eng (sed cf. 434,
23; 444, 8-12) 23 clausulam M
Breuioribus quoque epistulis non pigebit intendere. est
sapor et in paucis. occiderant Iudaei prophetas suos. possum dicere: Ad Thessalonicenses
prima
quid ad apostolum dei alterius et quidem optimi, qui nec suorum
delicta damnare dicatur quique et ipse prophetas eosdem destruendo
quodammodo perimat? quid mali admisit apud illum Israhel,
si occidit quos et ille reprobauit, si prior inimicam in eos sententiam
statuit? \'deliquit autem apud deum ipsorum\': is exprobrabit
iniquitatem, ad quem pertinet laesus; certe quiuis alius
quam aduersarius laesi. sed nec onerasset illos imputando etiam
domini necem qui et dominum interfecerunt dicendo
et prophetas suos, licet \'suos\' adiectio sit haeretici. quid
enim tam acerbum, si alterius dei praedicatorem Christum
interemerunt qui sui dei prophetas contrucidauerunt? status
autem (est) exaggerationis, quod et dominum et famulos eius
peremissent. denique si alterius dei Christum alterius prophetas
peremerunt, aequauit impietatem, non exaggerauit. aequanda
autem non fuit: ergo exaggerari non potuit, nisi in eundem
deum commissa ex utroque titulo. ergo eiusdem dei Christus
et prophetae. Quam autem sanctitatem nostram (uoluntatem
dei\' dicat, ex contrariis, quae prohibet, agnoscere est — abstinere
enim, inquit, a stupro, non a matrimonio; scire
unumquemque uas suum in honore tractare. quomodo?
dum non in libidine, qua gentes. libido autem nec
M (locus uacuus relictus est: in mg.
a m. 1: ad thessalonicenses), de epistola ad Thessalonicenses prima RF
4 dampnare M 5 quid MR, quid enim Pam 7 ipsorum: is Eng:
ipsorum. is uulgo exprobrabit Iun: exprobrauit MR 8 quem
MR3, quam Rl laeaus = laesura, si locus est integer; sed cum
nusquam alibi inueniatur hoc uocabulum, nescio an interpolatum sit
(cf. laesi l. 10); nihil enim desideratur, si deest: ad quem pertinet scil.
iniquitas 9 laesi sed R3, laesisset MRl 11 haeretici M (in ras.)
14 est addidi (autem ortum, ut uidetur, ex aut g) 16 impietatem scripsi
(cf. infra: aequauda fuit): impietates MR, impietatem, sed Eng 18 deum
scripsi: dominum MR eiusdem dei R3, eius dfis dei (in mg. d9 a m. 2) M,
eius dna deus Rl 20 agnoscere est scripsi: agnosceres MR parenthesin
indicaui 21 enim om. Gel 22 uas suum M, suum uas Ruulgo
naturalibus et portentosis luxuriae —: est turpitudini quaque et
inmunditiae contraria, quae non matrimonium excludat, sed
libidinem, quae uas nostrum in honore matrimonii tractet.
hunc autem locum salua alterius, id est plenioris sanctitatis
praelatione tractauerim, continentiam et uirginitatem nuptiis
anteponens, sed non prohibitis. destructores enim dei nuptiarum,
non sectatores castitatis retundo. Ait eos, qui remaneant
in aduentum Christi cum eis, qui mortui in Christo
primi resurgent, quod in nubibus auferentur in aerem obuiam
domino. agnosco his iam tunc prospectis mirari substantias
caelestes ipsam Hierusalem, quae sursum est, et per Esaiam
pronuntiare: quinam huc uelut nubes uolant, tamquam
columbae cum pullis ad me? hunc ascensum si
Christus nobis praeparabit, ille erit Christus, de quo Osee:
qui ascensum suum aedificat in caelos, utique sibi
et suis. exinde a quo sperabo nunc, nisi a quo haec audiui
? Quem spiritum prohibet extingui et quas prophetias uetat
nihil haberi? utique non creatoris spiritum nec creatoris prophetias
secundum Marcionem. quae enim destruit, ipse iam
extinxit et nihil fecit, nec potest prohibere quae ipse fecit. ergo
incumbit Marcioni exhibere hodie apud ecclesiam suam exinde
spiritum dei sui, qui non sit extinguendus, et prophetias, quae
non sint nihil habendae. et si exhibuit quod putat, sciat nos
quodcumque illud ad formam spiritalis et propheticae gratiae
16] Am. 9, 6. 18] cf. I Thess. 5, 19-20. M, portentuosis R IUJ:uriae-: est (seil. sanctitas: es
ist die .... cf. 627, 19) scripgi: luxuria est MR, lex uxoria est IAt,
<lex naturae) luxuriae est Oehlerus, <sanctitas) luxuriae est Urs quaque
Bcripsi: quoque MR 3 contraria MR3G, non contraria Rl 6 cootineam
M 10 aerem Pam: aere MR 15 praeparabit Eftg: praeparaait
MR Osee MR (cl 637, 16), Amos Iun 17 hunc fort. nisi t.
lit. M 19 nihili Urs (sic et infra l. 21 et 24) 20 destruit (sdlicet prophetias
et spiritum creatoris qua apostolus dei alterius) MB, destraxit
Gel 21 ipse scripsi: nihil MR 23 qui R*, quod MRl
cordis reuelet et sacramenta edisserat. cum nihil tale protulerit
ac probarit, nos proferemus et spiritum et prophetias creatoris
secundum ipsum praedicantes. atque ita constabit apostolus
de quibus dixerit, de eis scilicet, quae futura erant in ecclesia
eius dei, qui dum est, spiritus quoque eius operatur et promissio
celebratur. Age nunc, qui salutem carnis abnuitis et,
si quando corpus in huiusmodi praenominatur, aliud nescio
quid interpretamini illud quam substantiam carnis, quomodo
apostolus omnes in nobis substantias certis nominibus distinxit
et omnes in uno uoto constituit salutis, optans, ut spiritus
noster et corpus et anima sine querela in aduentu domini et
salutificatoris nostri Christi conseruentur? nam et animam
posuit et corpus, tam duas res quam diuersas. licet enim et
anima I et] corpus sit aliquod suae qualitatis, sicut et spiritus,
cum tamen et corpus et anima distincte nominantur, habet
<autem) anima suum uocabulum proprium, non egens communi
uocabulo corporis, id relinquitur carni, quae non nominata
proprio, communi utatur necesse est. etenim aliam substantiam
in homine non uideo post spiritum et animam, cui uocabulum
corporis accommodetur praeter carnem, hanc totiens in corporis
nomine intellegens, quotiens non nominatur; multo magis
hic, cum quae dicitur corpus suo nomine appellatur.
Cogimur quaedam identidem iterare, ut cohaerentia Ad Thessalonicenses
secunda
eis confirmemus. dominum et hic retributorem utriusque
10-18] cf. I Thess. 5, 23. 25—630, 6] cf. Q Thess. 1, 6-8. MRl 4 apostolua Iun: apostolum
MR 10 in nobis substantias Zahnius: in nouis substantiis MR 13 salutificatoris
R3, salutificaris MRl 15 anima scripsi: anima et MRl,
animae R3uulgo 17 autem addidi 18 corporis; id uulgo 23 cum
quae R3, cumque MRl nomine R, nominatur M 24 AD THES-
SALOUICENSES PRIMA EXPLICIT M (in mg. a m. 1 inoip II), de
epistola ad Thessalonicenses secunda RlF cohaerentia MR3, cohaerente
JB1
quod nolit Marcion, parem creatoris, apud quem iustum sit
adflictatoribus nostris rependi adflictationem et nobis, qui
adflictemur, requietem in reuelatione domini Iesu uenientis
a caelo cum angelis uirtutis suae et in flamma ignis. sed
flammam et ignem delendo haereticus extinxit, ne scilicet
nostratem deum faceret. lucet tamen uanitas liturae. cum
enim ad ultionem uenturum scribat apostolus dominum
exigendam de eis, qui deum ignorent et qui non obaudiant
euangelio, quos ait poenam luituros exitialem aeternam a
facie domini et a gloria ualentiae eius, sequitur,
ut flammam ignis inducat, scilicet ueniens ad puniendum.
ita et in hoc, nolente Marcione, crematoris dei Christus est, et
in illo creatoris [est], quod etiam de ignorantibus dominum
ulciscitur, id est de ethnicis. seorsum enim posuit *** euangelio
non obaudientes, siue Christianos peccatores siue Iudaeos.
porro de ethnicis exigere poenas, qui euangelium forte non
norint, non est dei eius, qui naturaliter sit ignotus nec usquam
nisi in euangelio sit reuelatus, non omnibus scibilis. creatori
autem etiam naturalis agnitio debetur, ex operibus intellegendo
et exinde in pleniorem notitiam requirendo. illius est ergo
etiam ignorantes deum plectere, quem non liceat ignorari.
ipsum quod ait: a facie domini et a gloria ualentiae
eius, uerbis usus Esaiae et ex ipsa causa, eundem sapit dominum,
consurgentem ut comminuat terram. Quis autem est
homo delicti, filius perditionis, quem reuelari prius
oportet ante domini aduentum, extollens se super omne quod
deus dicitur et omnem religionem, consessurus in templo dei
23] ib. 25] cf. Es. 2, 19. 26] II Thess. 2, 3. cf. II Thess. 2, 3-4. R, quia MF 4 reuelatione R, reuelationem MF 13 Christns
est M, Christas R 14 est seclusi 15 hetnicis M lacunam signavi:
deum ignorantes, id est ethnicos, seorsum supplendum censeo 17 hetniciaJT
22 ignorari M, ignorare R 23 a (prius) om. M 24 Esaiae et ex ipsa (= eadem)
causa, eundem scripsi: Esaiae, ex (et M) ipsa cauBa eundem MR wiigo
25 autem est M, est autem R uulgo 28 consessurus Pam: consecuturus MR
docent ueteres ac nouae prophetiae, ut Iohannes apostolus,
qui iam antichristos dicit processisse in mundum, praecursores
antichristi spiritus, negantes Christum in carne uenisse et
soluentes Iesum, scilicet in deo creatore; secundum uero
Marcionem nescio, ne Christus sit creatoris. nondum (enim) uenit
apud illum. quisquis est autem ex duobus, quaero, cur ueniat
in omni uirtute et signis et ostentis mendacii. propterea,
inquit, quod dilectionem ueritatis non susceperint, ut
salui essent; et propter hoc erit eis (in) instinctum
fallaciae, ut (credant mendacio, ut) iudicentur omnes,
qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati.
igitur si antichristus est secundum creatorem, deus erit
creator, qui eum mittit ad impingendos eos in errorem, qui non
crediderunt ueritati, ut salui fierent; eiusdem erit ueritas et salus,
qui eas summissu erroris ulciscitur, id est creatoris, cui et
competit zelus ipse, errore decipere quos ueritate non cepit. si
uero non est antiohristus secundum nos, ergo Christus est
creatoris secundum Marcionem. et quale erit, ut ad ulciscendam
ueritatem suam Christum creatoris summittat? sed et (si)
de antichristo consentit, proinde dixerim: quale est, ut illi
satanas, angelus creatoris, sit necessarius et occidatur ab
eo, habens fallaciae operatione fungi creatori? in summa, si
indubitatum est eius esse et angelum et ueritatem et salutem,
cuius et ira et aemulatio et fallaciae inmissio aduersus
contemptores et desultores, etiam aduersus ignorantes — ut
iam et Marcion de gradu cedat, deum quoque suum zeloten
sec. Marcionis recensionem. 22] cf. II Thess. 2, 8. M, sit Christus R uulgo enim add. JJrs 7 quisquis
Lat: cuiusquis MR 10 (in) instinctum scripsi: instinctum MR (Marcionis
igitur apostolicum sic habuisse puto: xal SIA TOOTO satai Cl(,\'t01\'Ç
sl; ivspY6iav nXavir];) 11 credant mendacio ut addidi 13 est secundum
creatorem ed. Migniana: et secundum creatorem A-IR, est secundum nos
et Urs 16 eas Oehlerus: ea MR, ex Pam 20 creatoris Rig: creatori
MR sed et (si> ed. Migniana: sed (si) et Urs, at si et Oehlerus
21 illi R3, illis MRl 27 suum Rhng, summum MR
rerum naturam operibus beneficiis plagis praedicationibus testibus
ad agnitionem sui praestruxit nec tamen agnitus est, non
qui semel unico euangelii instrumento, et ipso incerto nec palam
alium deum praedicante, productus est. ita cui competit uindicta,
ei competet materia uindictae, euangelium dico et ueritas
et salus. Iubere autem operari eum, qui uelit manducare, eius
disciplina est, qui boui trituranti os liberum iussit.
Ad Laodicenos
habemus emissam, non ad Laodicenos; sed Marcion et
titulum aliquando interpolare gestit, quasi et in isto diligentissimus
explorator. nihil autem de titulis interest, cum
ad omnes apostolus scripserit dum ad quosdam, certe tamen
eum deum praedicans in Christo, cui competunt quae praedicantur.
cui ergo competet secundum boni existimationem,
quam proposuerit in sacramento uoluntatis
suae, in dispensationem adimpletionis temporum
— ut ita dixerim, sicut uerbum illud in Graeco sonat —
recapitulare — id est ad initium redigere uel ab initio
recensere — omnia in Christum, quae in caelis et quae
in terrisnisi cuius erunt omnia ab initio, etiam ipsum initium,
a quo et tempora et temporum adimple(tio et adimple)tionis
dispensatio, ob quam omnia ad initium recensentur in Christo?
alterius autem dei quod initium, id est unde, cuius opus
creaturam) MR, naturae Urs operibus M\'P, opibus
B praedicationibus M, praedicationum 22, praedictionibus Eng 3 ad
agnitionem M (in ras. a m. 1) non scripsi: an MR, nec Urs 4 nec
Gel: ne MIZ3, nae Rl Oehlerus 6 competet hiF, competit R 8 bobn
M 9 AD THESSALONICENSES SECVNDA EXPLICIT M (itS mg.
add. m. 1: ad laudiceooB), de epistola ad LaodicenoB RF 10 et titulum
scripsi: ei titulum MR 11 gestit M, gestiit Ruulgo 15 competet PaM:
competent MR 18 ut ita B3, uti pai MRl illud..sonat R3, ilium..
sonare MRX 21 erunt omnia M, omnia erunt Ruulgo 22 adimple(tio
et adimple)tionis Eng (cf. 633, T): adimpletiones MR, adimpletionis
Oehlerus
quae dispensatio sine adimpletione? denique quid in
terris egit iam olim, ut longa aliqua temporum adimplendorum
dispensatio reputetur ad recensenda omnia in Christo, etiam
quae in caelis? nec in caelis autem res ab altero actas existimabimus,
quaecumque sunt, quam ab eo, a quo et in terris
actas omnibus constat. quodsi non capit alterius <omnia) ista
deputari ab initio quam creatoris, quis credet ab alio ea
recenseri in Christum alium, et non a suo auctore et in suum
Christum? si creatoris sunt, diuersa sint necesse est a diuerso
deo; si diuersa, utique contraria. quomodo ergo contraria
recenseantur in eum, a quo denique destruuntur? nam et sequentia
quem renuntiant Christum, cum dicit: ut simus in
laudem gloriae (eius) nos, qui praesperauimus in
Christum? qui enim praesperasse potuerunt, id est ante sperasse
in deum quam uenisset, nisi Iudaei, quibus Christus praenuntiabatur
ab initio? qui ergo praenuntiabatur, ille et praesperabatur.
atque adeo hoc ad se, id est ad Iudaeos, refert, ut
distinctionem faciat conuersus ad nationes: in quo et uos,
cum audissetis sermonem ueritatis, euangelium,
in quo credidistis et signati estis spiritu promissionis
eius sancto. cuius promissionis? factae per Iohelem:
in nouissimis diebus effundam de meo spiritu in
omnem carnem, id est et in nationes. ita (et) spiritus et
euangelium in eo erit Christo, qui praesperabatur, dum praedicabatur.
Sed et 'pater gloriae\' ille est, cuius Christus rex
gloriae canitur in psalmo ascendens: quis est iste rex
gloriae? dominus uirtutum ipse est rex gloriae;
ab illo \'spiritus sapientiae\' optatur, apud quem haec quoque
1, 17. 27] Pa. 23, 10. 29] cf. Eph. 1, 17. Iun: acta MR 14 eius addidi 15 potuerunt MR, poterunt
Oehlerus 16 in dominum fort. 17 et om. Rl 24 <at> spiritus
JB3, spiritus MRl 25 praedicabatur R, praedicatur M 29 haec M,
hae R
Esaiam; ille dabit (inluminatos cordis oculos\', qui etiam exteriores
oculos luce ditauit, cui displicet caecitas populi: et
quis caecus nisi pueri mei? et excaecati sunt
famuli dei; apud illum sunt et \'diuitiae hereditatis in sanctis\'.
qui eam hereditatem ex uocatione nationum repromisit:
postula de me, et dabo tibi gentes hereditatem
tuam; ille \'inoperatus est in Christum ualentiam suam suscitando
eum a mortuis et collocando eum ad dexteram suam
subiciendo omnia\', qui et dixit: sede ad dexteram meam,
donec ponam inimicos tuos scabellum pedum
tuorum; quia et alibi spiritus ad patrem de filio: omnia
subiecisti sub pedibus eius. si ex his alius deus et
alius Christus infertur, quae recognoscuntur in creatore, quaeramus
iam creatorem. plane, puto, inuenimus, cum dicit illos
delictis mortuos, [non] in quibus ingressi erant secundum aeuum
mundi huius, secundum principem potestatis aeris,
qui operatur in filiis incredulitatis. sed mundum
non potest et hic pro deo mundi Marcion interpretari. non
enim simile est creatum creatori, factum factori, mundus deo.
sed nec princeps potestatis aeris dicetur qui est princeps potestatis
saeculorum. numquam enim praeses superiorum de
inferioribus notatur, licet et inferiora ipsi deputentur. sed nec
incredulitatis operator uideri potest, quam ipse potius et a
Iudaeis et a nationibus patitur. sufficit igitur, si haec non
cadunt in creatorem. si autem et est, in quem magis competant,
utique magis hoc apostolus sciit. quis iste? sine dubio
ille, qui ipsi creatori filios incredulitatis obstruit, aere isto
1, 18. 7] Ps. 2, 8. 8] cf. Eph. 1, 20-22 sec. recensionem Marcionis,
quem Eph. 1, 21 in epistolam ad Gal. transtulisse supra commemorauimas
cf. 581, 20. 10] Ps. 109, 1. 12] Ps. 8, 7. 15] cf. Eph. 2, 1.
16] Eph. 2, 2. Oehlerus: enumerantur MR 10 omnia <sub pediba?
eius) fort. 16 non secl. R3 17 aeris (huius) Pam 20 sdm factori M
26 competant Urs: competat MR
thronum meum: ero similis altissimo. hic erit
diabolus, quem et alibi, si tamen ita et apostolum legi uolunt,
deum aeui huius agnoscemus. ita enim totum saeculum mendacio
diuinitatis impleuit. qui plane si non fuisset, tunc haec
in creatorem spectasse potuissent. sed et (si) in Iudaismo conuersatus
fuerat apostolus, non quia interposuit de delictis:
in quibus et nos omnes conuersati sumus, ideo delictorum
dominum et principem aeris huius creatorem praestat
intellegi, sed quia in Iudaismo unus fuerat de filiis incredulitatis
diabolum habens operatorem, cum persequeretur ecclesiam
et Christum creatoris, propter quod et: incredulitatis
fuimus, inquit. sed natura, ne, quia filios appellauit
Iudaeos creator, argumentetur haereticus dominum irae creatorem.
cum enim dicit: fuimus natura filii iracundiae
creatoris autem non natura sunt filii Iudaei, sed adlectione
patrum, irae filios ad naturam retulit, non ad creatorem. ad
summam subiungens: sicut et ceteri, qui utique filii dei
non sunt, apparet communi naturae omnium hominum et
delicta et concupiscentias carnis et incredulitatem et iracundiam
reputans, diabolo tamen captante naturam, quam et ipse
iam (in)fecit delicti semine inlato. Ipsius, inquit, sumus
factura, conditi in Christo. aliud est enim facere, aliud
condere. sed utrumque uni dedit. homo autem factura creatoris
est: idem ergo condidit in Christo, qui et fecit. quantum
22] Eph. 2, 10. Gel: potius MR propheta refert Iun: profert et refert
MR 6 et <si) scripsi: et MR 7 apostolus. non uulgo 11 habens
US, habenti MR1 12 iracundiae MR3, non iracundiae R1 13 fuimus,
inquit MRl, sumus, inquit F, fuimus R3, sumus G inquit, sed natura.
ne uulgo 14 haereticus M, hoc haereticus R uulgo 17 creatorem,
ad uulgo 19 sunt. apparet uulgo 21 reputans Etag (apparere c. part.
structum ut 69, 17 manifestum esse): reputaris M, reputari R, reputare
Urs 22 iam <in)fecit Rig: iam fecit MR, infecif Urs, suam fecit Pam
23 est enim M, est R-
Inspice et cohaerentia: memores uos, aliquando
nationes in carne, qui appellamini praeputiatio
ab ea quae dicitur circumcisio in carne
manu facta, quod essetis illo in tempore sine
Christo, alienati a conuersatione Israhelis et peregrini
testamentorum et promissionis eorum spem
non habentes et sine deo in mundo. sine quo autem
deo fuerunt nationes et sine quo Christo? utique eo, cuius
erat conuersatio Israhelis et testamenta et promissio. at nunc,
inquit, in Christo uos, qui eratis longe, facti estis
prope in sanguine eius. a quibus erant retro longe? a
quibus supra dicit: a Christo creatoris, a conuersatione Israhelis,
a testamentis, a spe promissionis, a deo ipso. si haec
ita sunt, ergo his prope fiunt nunc nationes in Christo, a
quibus tunc longe fuerunt. si autem conuersationi Israhelis,
quae est in religione dei creatoris, et testamentis et promissioni
et ipsi deo eorum proximi sumus facti in Christo, ridiculum
satis, si nos alterius dei Christus de longinquo admouit
creatori. meminerat apostolus ita praedicatum de nationum
uocatione ex longinquo uocandarum: qui longe erant a me
adpropinquauerunt iustitiae meae. tam enim iustitia
quam et pax creatoris in Christo adnuntiabatur, ut saepe iam
ostendimus. itaque ipse est, inquit, pax nostra, qui fecit
duo unum — Iudaicum scilicet et gentile, quod prope et
quod longe — soluto medio pariete inimicitiae in carne
sua. sed Marcion abstulit (sua), ut inimicitiae daret \'carne\',
24-26] Eph. 2, 14-15. Pam appellamini MRI, appellabimini FOehlerus
praeputiatio M, praeputium Ruulgo 16 fuerunt M, fuerant
Ruulgo 19 nos R3, non MRl 25 iudaicum scilicet M, Iudaicum
scilicet populum Ruulgo gentile scripsi (cf. 637, 14): gentilem MR
27 inimicitiae = uoci \'inimicitiae\' \'carne\' scripst: carnem MR
hic, non Marrucine, sed Pontice: cuius supra sanguinem confessus
es, hic negas carnem? Si legem praeceptorum sententiis
uacuam fecit, — adimplendo certe legem; uacat enim
iam: non adulterabis, cum dicitur: (nec uidebis ad concupiscendum\',
uacat: non occides, cum dicitur: (nec maledices);
aduersarium legis de adiutore non potes facere — ut
duos conderet in semetipso — qui fecerat idem condens,
secundum quod et supra: ipsius enim factura sumus conditi
in Christo — in unum nouum hominem, faciens
pacem — si uere nouum, uere et hominem, non phantasma,
nouum autem, ut noue natum ex uirgine dei spiritu — ut
reconciliet ambos deo — et deo, quem utrumque genus
offenderat, et Iudaicum et gentile — in uno corpore, inquit,
cum inter fecisset inimicitiam in eo per crucem: ita et
hic caro corpus in Christo, quod crucem pati potuit. hoc
itaque adnuntiante pacem eis qui prope et eis qui longe,
accessum consecuti simul ad patrem iam non sumus peregrini
et aduenae, sed conciues sanctorum, sed domestici
dei, — utique eius, a quo supra ostendimus alienos
fuisse nos et longe constitutos — superaedificati super
fundamentum apostolorum. abstulit haereticus: et prophetarum,
oblitus dominum posuisse in ecclesia sicut apostolos
ita et prophetas, si non timuit, ne et super ueterum
prophetarum fundamentum aedificatio nostra constaret in
5, 18. 6] Exod. 20, 13. Matth. 5, 21. cf. Matth. 5, 22. 9] Eph.
2, 10. 17-18] cf. Eph. 2, 17-18. 18] Eph. 2, 19. 21-23] Eph. 2, 20. seclusi sicubi MR, sicuti Pam, sic uti lun dixi B3, dixit MBl
2 Pontice, cuius uulgo 3 carnem. si uulgo 4 parenthesin indicaui ut et infra
l. 7,11,13; incipit apodosis inde a verbis ita et 1.15 7 potes Pam: potest
MB 12 ut none scripsi: et noueM22 13 deo, quem R, dei, quem MF
14 et gentile M, et gentilem populum R uulgo inquit fort. delendum .
15 cumJR3, tum MBl interfeciesetR9, interfecit, sedMK1 17 adnuntiareRl
19 et aduenae M, nec aduenae R uulgo 24 prophetas, si non timuit scripsi:
prophetae. timuit si non MBt, prophetas. timuit scilicet B3 uulgo ueterem
M (e in u corr. m. 1) 25 fundamentum M, fundamenta Muulgo
non cesset unde enim accepit summum angularem dicere Christum,
nisi de psalmi significatione: lapis, quem reprobauerunt
aedificantes, iste factus est in summo anguli?
De mania haeretici praecidendi non miror, (miror) si
syllabas subtrahit, cum paginas totas plerumque subducit. datam
inquit sibi apostolus gratiam nouissimo omnium inluminandi
omnes, quae dispensatio sacramenti occulti ab
aeuis in deo, qui omnia condidit. rapuit haereticus \'in* praepositionem
et ita legi facit: \'occulti ab aeuis deo, qui omnia condidit\'.
sed emicat falsum. infert enim apostolus: ut nota fiat
principatibus et potestatibus in supercaelestibus per
ecclesiam multifaria sapientia dei. cuius dicit principatibus
et potestatibus? si creatoris, quale est, ut principatibus et potestatibus
eius ostendi uoluerit deus ille sapientiam suam. ipsi
autem non. quando nec potestates sine suo principe potuissent
quid cognoscere? aut si ideo deum non nominauit hic, quasi in
illis et princeps ipse reputetur, ergo et occultatum sacramentum
principatibus et potestatibus eius, qui omnia condidit, pronuntiasset,
proinde in illis deputans ipsum. quod si illi dicit occultatum,
illi debebat dixisse manifest(at)um. ergo non (deo) erat occultatum,
sed (in deo\', omnium conditore, occultum autem principatibus
et potestatibus eius. quis enim cognouit sensum domini
aut quis ei consiliarius fuit? hic captus haereticus
fortasse mutabit, uti dicat deum suum suis potestatibus et
3, 8-9. 11] Eph. 3, 10. 23] Es. 40, 13. M, lapidem angularem Euulgo 4 in summum angnli fort
(alibi: in caput anguli) 5 mania (= fiavia) haeretici praecidendi scripsi: manibua
haeretici praecidendisitf/J.manibus haeretici praecidentis Patn miror
adàłdi(cf. 625,18), Engintegrumputans hunc locum sic intellegit:rucJcsichtlich
dessen, was durch die Hdnde des Ketzers weggeschnitten icerden muji,
wundere ich mich nicht, wenn er .. 12 in supercaelestibus Gel: insuper
caelestibus MR multi uaria M 19 condidit Lat: condit MB
20 illi scripsi: illis MR 21 illi Rig: illi? M (corr. m. 1), ille B
manifeatatum scripsi: manifestum MR 24 ei consiliariua M, consiliarius
ei R uulgo 25 mutabit Iun: mutauit MR reliqui
quam ignorasset deus, conditor omnium. et quo competebat
praetendere ignorantiam creatoris extranei et longa separatione
discreti, cum domestici quoque superioris dei nescissent?
tamen et creatori notum erat futurum. an non utique notum
quod sub caelo et in terra eius habebat reuelari? ergo (et> ex
hoc confirmatur quod supra struximus. si enim creator cogniturus
erat quandoque occultum illud dei superioris sacramentum
et ita scriptura habebat: \'occulti deo, qui omnia condidit,\'
sic inferre debuerat: \'ut nota fiat illi multifaria sapientia dei,\'
tunc: \'et potestatibus et principatibus cuiuscumque dei, cum
quibus sciturus esset creator. adeo subtractum constat quod
et sic ueritati suae saluum est. Volo nunc et ego tibi de
allegoriis apostoli controuersiam nectere, quas non uis in prophetis
habuisse formas: captiuam, inquit, duxit captiuitatem.
quibus armis? quibus proeliis? de cuius gentis uastatione?
de cuius ciuitatis euersione? quas feminas, quos pueros
quosue regulos catenis uictor inseruit? nam et cum apud
Dauid Christus canitur \'succinctus gladio super femur* aut
apud Esaiam \'spolia accipiens Samariae et uirtutem Damasci\'.
uere eum et uisibilem extundis proeliatorem. agnosce igitur
iam et armaturam et militiam eius spiritalem, si iam didicisti
esse captiuitatem spiritalem, ut et hanc illius agnoscas, uel
quia et captiuitatis huius mentionem de prophetis apostolus
sumpsit, a quibus et mandata: deponentes mendacium
loquimini ueritatem ad proximum quisque, et: irascimini
et nolite delinquere — ut ipsis uerbis, quibus
psalmus, exponeret sensus eius —; sol non occidat super
8, 4. 25] Eph. 4, 25. cf. Zach. 8, 16. 26] Eph. 4, 26. Ps. 4, 5.
28] Eph. 4, 27. M 6 et addidi 10 multi uaria M 14 nectere. quas
uulgo non uis scripsi: nonus MR 15 habuisse scripsi: habuisset
MR 21 eum R3, cum MR1 ertundis Oehlerus: eicondis MR 22 didicisti
R, didicistis MF 27 uocabulum ut, quod in MR paulo infra
post sol legitur, huc transtuli 28 occidat R3, excidat MR1
tenebrarum — cum iusto enim iustus eris et cum peruerso
peruerteris, et: auferte malum de medio uestrum,
et: exite de medio eorum et inmundum ne adtigeritis;
separamini, qui fertis uasa domini —. sic et \'inebriari
uino dedecore\' inde est, ubi sanctorum inebriatores increpantur:
et potum dabatis sanctis meis uinum, quod
prohibitus erat potare et Aaron et filii eius, cum adirent
ad sancta. et psalmis et hymnis deo canerent docere illius
est, qui cum tympanis potius et psalteriis uinum bibentes
incusari a deo norat. ita cuius inuenio praecepta et semina
praeceptorum uel augmenta, eius apostolum agnosco. Ceterum
mulieres uiris subiectas esse debere unde confirmat? quia
uir, inquit, caput est mulieris. dic mihi, Marcion, de opere
creatoris deus tuus legi suae adstruit auctoritatem? hoc iam
plane minus est, cum et ipsi Christo suo et ecclesiae eius
inde statum sumit: sicut et Christus caput est ecclesiae.
similiter et cum dicit: carnem suam diligit qui uxorem
suam diligit, sicut et Christus ecclesiam, uides comparari
operi creatoris Christum tuum et ecclesiam tuam. quantum
honoris carni datur in ecclesiae nomine! Nemo, inquit,
carnem suam odio habet, — nisi plane solus Marcion — sed
et nutrit et fouet eam, sicut Christus ecclesiam. at tu
(ut) eam solus odisti, auferens illi resurrectionem, odisse debebis
4] II Cor. 6, 17. cf. Es. 52,11. 5] Es. 52,11. cf. Eph. 5,18. 7] Am. 2,12.
8] cf. Leu. 10, 9. 9] cf. Eph. 5, 19. 10] cf. Es. 5, 12. 12] cf. Eph.
5, 22. 13] Eph. 5, 23. 17] ib. 18] Eph. 5, 28. 21-23] Eph. 5, 29. M, peraerso R 6 dedecore (nomen adiectiuum intdlege)
MF, dedecori Ruulgo 7 dabatis Pam: dabitis MR 8 aaron M,
Aaron sacerdos Muulgo 9 canerentMR1, canereR3 11 norantJf semina
R, seminia M 17 statum R3, satam MRl 18 uzorem suam MF,
uxorem R 19 ecclesiam. uides uulgo 22 solns marcion M, Marcion
solus Ruulgo 23 sicut MR, sicut et Pam 24 ut addidi eam
solus M, solus eam Ruulgo resurrectionem. odisse vnvAgo
amauit et carnem sicut ecclesiam. nemo non diliget imaginem
quoque sponsae, immo et seruabit illam et honorabit et coronabit.
habet similitudo cum ueritate honoris consortium. laborabo
ego nunc eundem deum probare masculi et Christi,
mulieris (et) ecclesiae, carnis et spiritus, ipso apostolo sententiam
creatoris adhibente, immo et disserente?: propter hanc
relinquet homo patrem et matrem, et erunt duo in
carne una. sacramentum hoc magnum est. sufficit
interim, ista si creatoris magna sunt apud apostolum sacramenta,
minima apud haereticos; sed ego autem dico, inquit,
in Christum et ecclesiam. habes interpretationem, non
separationem sacramenti. ostendit figuram (sacra)menti ab eo
praeministratam, cuius erat utique sacramentum. quid uidetur
Marcioni? creator quidem ignoto deo figuras praeministrare
non potuit, etiam quia aduersario, si noto; deus superior ab
inferiore et a destruendo potius mutuari nihil debuit. Obaudiant
et parentibus filii: nam — etsi Marcion abstulit: hoc
enim est primum in promissione praeceptum — lex loquitur:
honora patrem et matrem; et parentes, enutrite
filios in disciplina et correptione domini: audisti enim
et ueteribus dictum: narrabitis haec in auribus filiorum
uestrorum et filii uestri aeque in auribus filiorum
suorum. quo iam mihi duos deos, si una est disciplina?
et si duo sunt, illum sequar, qui prior docuit. Sed
6, 1 ei recensione Marcionis 18] cf. Eph. 6, 2. 20] Exod. 20, 12.
cf. Eph. 6, 2. Eph. 6, 4. 22] Ezod. 10, 2. Urs: ueritatis honore MR 5 Chriati i28, Christum
MRl 6 et add. R3 7 disserente R3, differente R1, deferente M hanc
MR, hoc Pam 9 carnem unam Pam 10 interim, ista scnpsi: inter
ista MR intellege: sufficit interim, si ista creatoris (scil. uerba) magna
snnt apud apostolum sacramenta, (quae) minima (sunt) apud haereticos
(sacramenta) 12 habes Rlmg, habet MR tWtlgo 13 sacramenti R,
menti MF 17 a destruendo bcripsi: ad destruendum MR 19 enim
est M, est enim Ruulgo 20 matrem, et tndgo 21 audistis M 22 in
auribus M, in aures R
creatores! cur enim non at non uindicem, unum munditenentem
nominari debuisse, si creatorem significabat, cuius essent quas
praemisit potestates? porro, cam supra quidem induere nos
iubeat armaturam, in qua stemus ad machinationes diaboli,
iam ostendit diaboli esse quae diabolo subiungit, potestates et
munditenentes tenebrarum istarum, quae et nos diabolo depu
tamus. ant si diabolus creator est, quis erit diabolus apud
creatorem? an sicut duo dii ita et duo diaboli, et pluraliter
potestates et munditenentes? sed quomodo creator et diabolus
et deus idem, cum diabolus non idem et deus et diabolus?
aut enim ambo et dei, si ambo diaboli, aut qui deus, hic non
et diabolus, sicut nec diabolus deus. ipsum uoeabulum diaboli
quaero, ex qua delatura competat creatori., fortasse detulit
aliquam dei superioris intentionem, quod ipse ab archangelo
passus est, et quidem mentito. non ideo enim interdixerat
illius arbusculae gustum, ne dei fierent, sed ne de transgressione
morerentur. nec spiritalia autem nequitiae ideo creatorem
significabunt, quia. adiecit: in caelis. sciebat enim et
apostolus in caelis operata esse spiritalia nequitiae, angeloram
scandalizaterum, ia filias hominum. et quale erit, ut ambiguitatibus
et per aenigmata nescio quae creatorem taxaret qui,
in catenis iam constitutus [quo ob libertatem praedicationis,
constantiam manifestandi sacramenti in apertione oris, quam
sibi expostulare a deo mandabat, ecclesiae utique praestabat?
Ad Colossenses
testimomio temporum compendium figere, priorem
8, 3. 18] cf. Eph. 6. 12. 20} ci Gen. 6, 4. 24] cf. Eph. 6, 19-20. B, dl Jf, dei Pam 9 sioot MSP&, si Rl dii MR, dei JPam
12 M ambo M, ei iam BI, si ambo iam R3 nulgo nott et scripsi: et
non MR 14 delatura: cUabohts = delator 19 sigmfleabnnt MR, signiflcftbant
Pem 21 erit M, erat R ftulgo 21 scandalizatorum, in Ekg:
aeandalizatorum in uulg» 22 creatori M 28 quo del. R* 25 sibi
ecripsi: ibi MR expostnlari matmlt JEng 26 AD LAODICENOS
EXPLICIT M (m mg. add. m. 1: ad colosenses) de epistola ad Colossenses
RF haeresis M, haereses R
probabit et apostolus dicens: de spe reposita ia caelis
quam audistis in sermone ueritatis euangelii, quod
peruenit ad uos sicut et in totum mundum. nam
si iam tunc traditio euangelica ubique manauerat, quanto
magis nunc? porro, si nostra est quae ubique manauit, magis
quam omnis haeretica, nedum Antoniniani Marcionis, nostra
erit apostolica. Marcionis autem cum totum impleuerit mundum,
ne tunc quidem se defendere poterit de apostolica. eam
enim et sic constabit esse, quae prior mundum repleuit, illius
scilicet dei euangelio, qui et hoc cecinit de praedicationibus
eius: in omnem terram exiit sonus eorum et in terminos
orbis uerba eorum. Inuisibilis dei imaginem ait
Christum. sed nos enim inuisibilem dicimus patrem Christi,
scientes filium semper retro uisum, si quibus uisus est, in
dei nomine, ut imaginem ipsius; ne quam et hinc differentiam
scindat dei uisibilis et inuisibilis, cum olim dei nostri sit
definitio: dominum nemo uidebit et uiuet. Si non est
Christus primogenitus conditionis, ut sermo creatoris, per
quem omnia facta sunt et sine quo nihil factum est, si non
in illo condita sunt uniuersa in caelis et in terris, uisibilia
et inuisibilia, siue throni siue dominationes siue principatus
siue potestates, si non cuncta per illum et in illo sunt condita,
— haec enim Marcioni displicere oportebant — non utique
tam nude posuisset apostolus: et ipse est ante omnes.
quomodo enim ante omnes, si non ante omnia? quomodo ante
omnia, si non primogenitus conditionis, si non sermo creatoris?
unde (autem) ante omnes probabitur fuisse qui post
33, 20. 19] cf. Col. 1, 15. 20] cf. Ioh. 1, 3. 21—23] cf. Col. 1, 16.
23] cf. Col. 1, 17. 25] Col. 1, 17. ex n a m. r) M 5 si iam GR, aaam M tunc M, tum
R3G, om. Rl 7 Antoniniani R, antoniani MF 11 eoangeliam Iun
hoc M, haec Ruulgo 14 et nos fort. 15 est om. R1 est in uulgo
18 deum Pam 24 oportebant MF, oportebat R uulgo 28 autem addidi
item boni duxit omnem plenitudinem in semetipso
habitare? primo enim, quae est ista plenitudo, nisi ex illis,
quae Marcion detraxit, conditis in Christo in caelis et in terris,
angelis et hominibus, nisi ex illis inuisibilibus et uisibilibus:
nisi ex thronis et dominationibus et principatibus et potestatibus?
aut si haec pseudoapostoli nostri et Iudaici euangelizatores
de suo intulerint, edat plenitudinem dei sui Marcion.
qui nihil condidit. ceterum quale est, ut plenitudinem creatoris
aemulus et destructor eius in suo Christo habitare uoluerit?
cui denique reconciliat omnia in semetipsum, pacem
faciens per crucis suae sanguinem, nisi quem offenderant
uniuersa, aduersus quem rebellauerant per transgressionem,
cuius nouissime fuerant? conciliari enim extraneo possent.
reconciliari uero non alii quam suo. Ita et nos quondam alienatos
et inimicos sensu in malis operibus creatori redigit in
gratiam, cuius admiseramus offensam colentes conditionem
aduersus creatorem. sicubi autem et ecclesiam corpus Christi
dicit esse - ut hic ait adimplere se reliqua pressurarum Christi
in carne pro corpore eius, quod est ecclesia —, non propterea
et in totum mentionem corporis transferens a substantia carnis.
nam et supra reconciliari nos ait in corpore eius per mortem.
15] cf. Col. 1,21. 17] cf. Rom. 1, 25. 18] cf. CoL 1,24. 22] cf. CoL 1, 22. MF, autem R 3 est (B. u. a m. T) M 7 pseudoapostoli MR\\
pseudapostoli EPwilgo 8 edat scripsi: et ad MR 9 condidit. ceterum
uulgo 13 uniuersa Rl mg., una ipsa MR 14 nouisse JR1 20 uerba
quod est-per mortem (l. 22) in MRX bis leguntur, sed hoc modo
uariata: quod est in ecclesia, non propterea et in totum mentionem
corporis transferes (-eos M) a substantia carnis. nam et supra reconciliari
nos ait in corpore eius morte \'I quod est ecclesia, sed non prospere
et in totum... transferes... eius per mortem: quae secundo loco m-
uemuntur scioli cuiusdam emendatoris esae mihi quidem persuatum est,
tantum quod recipiendum mihi uidetur per mortem (= sia to5 davccroo)
pro morte et ecclesia pro in ecclesia. quapropter exemplum Rhenani et
ceterorum inter uerba haec recipientium sequi nolui. intellego autem:
etsi apostoluB corpus Christi ecclesiam dicit esse, non tamen ita, ut \'mentionem
("den Begriff") corporis\' in totum semoueat a substantia carnis.
et non per ecclesiam, plane propter ecclesiam corpus
commutando pro corpore, carnale pro spiritali. At cum monet
cauendum a subtililoquentia et philosophia, ut inani seductione,
quae sit secundum elementa mundi, — non secundum caelum
aut terram dicens, sed secundum litteras saeculares et secundum
traditionem, scilicet hominum subtililoquorum et philosophorum
- longum est quidem et alterius operis ostendere
hac sententia omnes haereses damnari, quod omnes ex subtililoquentiae
uiribus et philosophiae regulis constent, sed
Marcion principalem suae fidei terminum de Epicuri schola
agnoscat, deum inferens [nec] hebetem, ne timeri eum dicat,
collocans et cum deo creatore materiam de porticu Stoicorum,
negans carnis resurrectionem, de qua proinde nulla philosophia
consentit. cuius ingeniis tam longe abest ueritas nostra,
ut et iram dei excitare formidet et omnia ilium ex nihilo
protulisse confidat et carnem eandem restituturum repromittat,
et Christum ex uulua uirginis natum non erubescat, ridentibus
philosophis, et haereticis et ethnicis ipsis. stulta enim mundi
elegit deus, ut confundat sapientes, ille sine dubio, qui
ex respectu huius suae dispositionis perditurum se sapientiam
sapientium praeminabatur. hac simplicitate ueritatis contraria
subtililoquentiae et philosophiae nihil peruersi possumus sapere.
Denique si nos deus cum Christo uiuificat donans delicta
nobis, non possumus credere ab eo donari delicta, in quem
admissa non fuerint, ut retro ignotum. Age iam, cum dicit:
nemo uos iudicet in cibo et potu et in parte diei festi
Col. 2,13. 27] Col. 2, 16-17. scripsi: mori potuit per carnem,
mortuua est MR 3 ad M 5 parenthesm indicatti 11 scola M
12 deum F, dominum MR nec secl. RS ne R3, nec MRl eum
dicat M, dicat eum R uulgo 15 (ab) ingeniis fort. 19 philosophis et
uulgo hethnicis M 22 hac R, hanc M 23 et R, est M 25 donari
delieta M, delicta donari Ruulgo
corpus autem Christi, quid tibi uidetur, Marcion? de lege
iam non retractamus, nisi quod et hic quemadmodum exclusa
sit, edocet, dum scilicet de umbra transfertur in corpus, id
est de figuris ad ueritatem, quod est Christus. ergo et umbra
eius, cuius et corpus, id est et lex eius, (cuius) et Christus.
«egrega alii deo legem et alii deo Christum, si potes aliquam
umbram ab eo corpore, cuius umbra est, separare. manifeste
legis est Christus, si corpus est umbrae. Si autem et aliquos
taxat, qui ex uisionibus angelicis dicebant cibis abstinendum —
ne attigeris, ne gustaueris - uolentes in humilitate sensus
incedere, non tenentes caput, non ideo legem et Moysen pulsat.
quasi de angelica superstitione constituerit interdictionem
quorundam edulium. Moysen enim a deo accepisse legem
constat. denique hanc disciplinam — secundum praecepta,
inquit, et doctrinam hominum - deputauit in eos, qui
caput non tenerent, id est ipsum, in quo omnia recensentur
[in Christum] ad initium reuocata, etiam differentia escarum.
cetera praeceptorum, ut eadem, satis sit iam alibi docuisse
quam a creatore manarint, qui, cum uetera praedicaret transitura
noua facturus uniuersa, mandans etiam: nouate uobis
nouamen nonum, iam tum docebat exponere ueterem hominem
et nouum induere.
Ad Philippenses
ei fiducia uinculorum eius audentius sermonem enuntiarent
alii per inuidiam et contentionem, quidam uero et per
2, 22. 20] cf. Es. 43, 19; II Cor. 5, 17. 21] Hier. 4, 8. 22] cf.
Epb. 4, 22. 24. \'24-647, 2] -of. Phil. 1, 14-17 secundum receDlionem
Marcionia. Urs: lui MR cuius addidi 7 segrega R, aegregat MF
13 interdictionem R, interdictione M, in cendicione F 17 ipsum ftm:
in ipsam MR 18 in Christum seclusi differentia gcripsi: indifferentU
MR 20 manarit M 22 exponere MRI, deponere RauuJgo 24 AD
COLOSSENSES EXPLICIT M (in mg. add. m, 1: ad philippensea), de
epistola ad Philippenses RF 25 aodentias R, aadientius MF
iam aliqui et ex simultate Christum praedicarent, erat
aliqui uel hic locus taxandae ipsius praedicationis de diuersitate
sententiae, quae\' tantam efficeret etiam animorum uarietatem.
sed causas solas animorum, non regulas sacramentorum
in diuersitate proponen, unum tamen Christum et unum eius
deum quocumque consilio praedicatum confirmat et ideo: nihil
mea, inquit, siue causatione eine ueritate Christus
adnuntietur, quia unus adnuntiabatur siue ex cauastione
siue ex ueritate fidei. ad fidem enim praedicationis retulit
mentionem ueritatis, non ad regulae ipsius, quia una quidem
erat regula, sed fides praedicantium. quorundam uera, id est
simplex, quorundam nimis docta. quod cum ita sit, apparet
eum Christum praedicatum, qui semper adnuntiabatur. nans
si alius longe at apostolo induceretur, fecisset diuersitatem
nouitas rei. nec enim defuissent qui praedicationem euangelicam
nihilominus in Christum creatoris interpretarentur, eum
et hodie maior pars sit omnibus in locis sententiae nostrae
quam haereticae. quo nac hic apostolus de diuersitatis denotatione
et increpatione tacuisset. ita, cum diuersitas ne taxatur
quidem, nouitas non probatur. Plane de substantia Christi
putant et hic Marcionitae suffragari sibi apostolum, quod
phantasma carnis fuerit in Christo, cum dioit quod in effigie
dei constitutus. n.on rapinam existimauit pariari deo,
sed exhausit semetipsum accepta effigie serui, non
ueritate, et in similitudine hominis, non in homine, et
figura inuentus homo, non substantia, id est non carne.
MR (cf. 1.13: qaornndam nimis doctft):
bonl eiistimationein Iun 2 simnltat» Rs, simulate MR* 8 taxandae R3-,
taxaadi MRl 4 tantam (a ex xt a fII. 1) M 8 caasationAa M 13 nimie
docta R3, animis docta MRl 16 noniten rei R3, non ita spei MR*
19 nec JER, ne Pam 22 riM apostolum M, apostolum sibi Rwtigo
24 rapiaMn R, rapina MF 26 ezhansit вa, et haec sit MR1 26 homiwia
(factus) (= yBvo[ievo() fori.
que accedant. bene autem, quod et alibi Christum imaginem
dei inuisibilis appellat. numquid ergo et hic, qua in effigie
eum dei collocat, aeque non erit deus Christus uere, si nec
homo uere fuit in effigie hominis constitutus? utrobique enim
ueritas necesse habebit excludi, si effigies et similitudo et
figura phantasmati uindicabuntur. quodsi in effigie et in imagine
(dei,) qua filius patris, uere deus, praeiudicatum est etiam
in effigie et imagine hominis, qua filius hominis, uere hominem
inuentum. nam et \'inuentum* ratione posuit, id est certissime
hominem. quod enim inuenitur, constat esse. sic(ut) et deus
inuentus est per uirtutem, sic et homo per carnem, quia nec
\'morti subditum\' pronuntiasset non in substantia mortali constitutum.
plus est autem, quod adiecit: et mortem crucis.
non enim exaggeraret atrocitatem extollendo uirtutem colluctationis,
quam imaginariam (in) phantasmate scisset, frustrato
potius eam quam experto nec uirtute functo in passione sed
lusu. Quae autem retro lucri duxerat? quae et supra numerat:
gloriam carnis in nota circumcisionis, generis Hebraei ex
Hebraeo censum, titulum tribus Beniamin, Pharisaeae candidae
dignitatem. haec nunc detrimento sibi deputat: non deum, sed
stuporem Iudaeorum. haec et si stercora existimat, prae comparatione
agnitionis Christi, non prae reiectione dei creatoris,
habens iustitiam non suam iam, quae ex lege, sed quae per
Phil. S, 5. 22] ct. Phil. S, 8. 24] cf. Phil. 8,9 secandum receaaioiiemMarcionis MR1 2 Christum B*, Christi MRl 4 deus Pam:
dei MR uere B3, uero MRl 5 utrubique M 7 uindicabuntur M,
uindicabitur R uulgo 8 dei addidi patris 22s, in patris MRl dens,
praeiudicatum est Oehlerus: dei praeiudicatus est MR etiam in R*, et
iam ne MRl 11 вio(ut) et scripvi: sic et MIi, sicut EfIg 12 sic et seripsi:
sicut MR 14 crucis R3, crucem MRl 15 exaggeraret Lat: exaggerat
MR colluctationis (= Todeskampf) Eng: collectionis MBt, subiectionis
R3 uulgo 16 in addidi 17 uirtute R, uirtutem MF 18 doxerat,
quae ttulgo 19 in notaMlil, notam R3uulgo 21 nunc lun: nonMB1, modo
R* reliqui 22 haec etsi stercora M, haec existere cor J21, haec ac si stercora
JS3 uulgo existimat prae uulgo; eed inde a uoce prae incipit apodosis
lex non ei deo erat Christi.\' subtiliter satis. accipe itaque
subtilius. cum enim dicit: non quae ex lege, sed quae
per ipsum, non dixisset (per ipsum\' de alio, quam cuius fuit
lex. N Noster, in quit, municipatus in caelis. agnosco ueterem
ad Abraham promissionem creatoris: et faciam semen tuum
tamquam stellas in caelo. ideo et stella a stella differt
in gloria. quodsi Christus adueniens de caelis transfigurabit
corpus humilitatis nostrae conformale corpori gloriae suae,
resurget ergo corpus hoc nostrum, quod humiliatur in passionibus,
et in ipsa lege mortis in terram deiectum. quomodo
enim transfigurabitur, si nullum erit? aut si de eis dictum,
qui in aduentu domini deprehensi in carne demutare habebunt,
quid facient (qui primi resurgent\'? non habebunt de quo transfigurentur?
atquin cum illis, dicit, simul rapiemur in nubibus
obuiam domino. si cum illis sublati, utique cum illis
et transfigurati.\'
Soli huic epistolae breuitas sua profuit, ut falsarias
manus Marcionis euaderet. miror tamen, cum ad unum\'
hominem litteras factas receperit, quod ad Timotheum duas
et unam ad Titum de ecclesiastico statu compositas recu
sauerit. adfectauit, opinor, etiam numerum epistolarum interpolare.
Memento, inspector, quod ea, quae praetractata sunt retro,
de apostolo quoque probauerimus, et si qua in hoc opus dilata
erant expunxerimus, ne aut hic superuacuam existimes itera- Ad Phiemonem
6] Gen. 22, 17. 7] I Cor. 15, 41. 8] cf. Phil. 8, 21. 12] cf. I
Cor. 15, 51-58. 14] cf. I Thesa. 4, 16. 15] I ThesB. 4, 17. M, Christum B uulgo 7 et stella MR3, stella Bl
8 transfigarabit B3, tranafigurauit MS1 12 tranBfigurauerit Big
18 domini scripsi: dei MS demutari Lat: deputari MR reliqui
15 traDsfigurentur. atquin uulgo 18 AD PHILIPPENSES EXPLICIT
M (m mg. add. m. 1: ad philemonem), de epistola ad Philemonem BF
20 hominem (e ex u m. 1) M thimotheum M 24 ea quae MBS,
aeque Bl
habeas dilationem, qua eruimus tempori ista. si totum opusculum
inspexeris, nec hic redundantiam nec illic diffidentiam
iudicabis.
MB*, quam 221 rem Eng (qt. 647, 16 not. et 644, 13 tIOt):
gpem MB 2 tempori (= suo ita teeepore) ista Bcripri: tempora ista
ailt, tempore ista Iun, ipsa ista F Oehlerus, temporins ista Eng 4 AD-
YERSYS MAECIONEM LIBER QVINTVS EXPLICIT M, Explicit liber
quintus aduersus marcionem F