Quibus duobus dominis neget posse seruiri, quia alterum
offendi sit necesse alterum defendi, ipse declarat, deum
proponens et mamonam. proinde mamonam quem intellegi
uelit, si interpretem non habes, ab ipso potes discere. admonens
enim nos de saecularibus suffragia nobis prospicere
16, 13. 25] cf. Luc. 16, 9. MRt 3 ex i gentibus M adhuc
scripsi: ad hoc MJR 4 ut-et si seclusi (uerba et si, quae ego olim
retinueram, iwre deleuit Eng): interpolata haec esse quae tequuntur
docent; orta autem est haec interpolatio ex comiptela ad hoc pro adhuc
9 figurari (sylL fi in ras. a m. 1) M 10 drachmam ecripsi: draomam
M, dragmam R ttulgo 11 quis uero Gel: qui nero MB 14 requisiuit
(tpU. re 8. tf. a m. 1) M 16 drachma M, dragma R 22 quia 1is,
qui MSl 24 mamonam M (sic fere ubique), mammonam 1iuulgo proinde
M, deinde Buulgo 25 nelit (t ex s) M
dominicos debitores diminutis cautionibus releuat in
subsidium sibi: et ego, inquit, dico uobis, facite uobis
amicos de mamona iniustitiae, de nummo scilicet, de \'
quo et seruus ille. iniustitiae enim auctorem et dominatorem
totius saeculi nummum scimus omnes. cui famulatam uidens
Pharisaeorum cupiditatem ammentauit hanc sententiam: non
potestis deo seruire et mamonae. inridebant denique
Pharisaei pecuniae cupidi, quod intellexissent scilicet mamonam
de nummo dictum, ne quia existimet in mamona creatorem
intellegendum et Christum a creatoris illos seruitute reuocasse..
quid nunc? potius ex hoc disce unum a Christo deum ostensum.
duos enim dominos nominauit, deum et mamonam, crea.
torem et nummum: denique non potestis deo seruire,
utique ei, cui uidebantur seruire, et mamonam, cui magis
destinabantur. quodsi ipse alium se ageret, non duos dominos,
sed tres demonstrasset — et creator enim dominus, quia deus,
et utique magis dominus quam mamonas magisque homini obseruandus,
qua magis dominus —; quale est enim, ut qui mamonam
dominum dixerat et cum domino iunxerat uero, ipsum
dominum taceret, id est deum creatorem? aut numquid tacendo
eo concessit seruiendum ei esse, si solummodo sibi et mamonae
negauit posse seruiri? ita cum unum deum ponit, nominaturus
et creatorem, si alius esset ipse, creatorem nominauit
quem [dominum] sine alio [deo non] posuit. et illud itaque
relucebit, quomodo dictum sit: (si) in mamona iniusto
16, 14. 14] Luc. 16, 13. 26] Luc. 16, 11. Lat: diminuit MR 9 mammonam MK 10 dictam. ne
uulgo 12 quid MR, quin Gel 13 dominos R3, dominus MRl 15 uidebantur
seruire M, seruire uidebantur R uulgo 17 parmthesin indicaui
18 homini obseruandus acripsi: non obaeruandna MRl, obseruandus R3
20 domino iunxerat uero, (id est deo Marcionis) ipsum acripsi: deo iunxerat,
uere ipsorum MR 21 deum creatorem scripsi: de creatore MF, creatorem
Ruulgo 25 dominum et deo non seclusi (cf. I. 23: ita eam
unum deum ponit) 26 sit (si) scripsi: sit MR, si Pam
credet? in nummo scilicet iniusto, non in creatore, quem et
Marcion iustum facit, et: si in alieno fideles inuenti
non estis, meum quis dabit uobis? alienum enim debet
esse a semis dei quod iniustum est. creator autem quomodo
alienus erat Pharisaeis, proprius deus Iudaicae gentis? si ergo
haec non cadunt in creatorem, sed in mamonam, \'quis uobis
credet quod uerius est\'? et \'quis uobis dabit quod meum
est\'? non potest quasi ali{en)us dixisse de alterius dei
gratia. tunc enim uideretur ita dixisse, si eos in creatorem,
non in mamonam infideles notando per creatoris mentionem
distinctione se fecisset dei alterius, non commissuri suam ueritatem
infidelibus creatoris, t quoniam tunc alterius uideri potest,
si non ad hoc proponatur, ut a re, de qua agitur, separetur. Si
autem et iustificantes se coram hominibus Pharisaei spem
mercedis in homine ponebant, illo eos sensu increpabat, quo
et propheta Hieremias: miser homo, qui spem habet in
homine. si et adicit: scit autem deus corda uestra,
illius dei uim commemorabat, (qui) lucernam se pronuntiarat
scrutantem renes et corda. si superbiam tangit: quod elatum
est apud homines perosum est deo, Esaiam ponit ante
oculos: dies enim domini Sabaoth in omnem contumeliosum
et superbum, in omnem sublimem et
elatum, et humiliabuntur. Possum iam colligere, cur
tanto aeuo deus Marcionis fuerit in occulto. expectabat, opinor,
donec haec omnia disceret a creatore. didicit igitur usque ad
Iohannis tempora atque ita exinde processit adnuntiare regnum
Lnc. 16, 15. 17] Hier. 17, 5. 18] Luc. 16, 15. 19] cf. Prou. 20, 27.
20] cf. Ps. 7, 10. Hier. 11, 20. Apoc. 2, 23. Luc. 16, 15. 22] Es. 2, 12. R3, alio modo MRl (in M autem add. in mg. m. 3, quod
etiamin Ncomparet) 9 alienue scripsi (id est alterius dei Christus): aliusMH
12 distinctione se scripsir distinctionea MR 13 quoniam MR1, quomodo
autem Eng, quomodo R3 uulgo; uerba quoniam-separetur non habeo quomodo
intellegam; mihi quidemc0fn4ptela in uerbis si non adhoclatereuidetur
et uelim rescribi: sinomen adbuc 19 qui add. Pam pronuntiarat M,
pronuntiabat B uulgo 23 sublimen M 26 igitur MF, ergo R uulgo
ex quo regnum dei adnuntiatur. quasi non et nos limitem
quendam agnoscamus Iohannem constitutum inter uetera
et noua, ad quem desineret Iudaismus et a quo inciperet
Christianismus, non tamen, ut ab alia uirtute facta sit sedatio
legis et prophetarum et initiatio euangelii, in quo est dei
regnum.\' [Christus ipse.] nam id si probauimus, et uetera transitura
et noua successura praedicari a creatore, si et Iohannes
antecursor et praeparator ostenditur uiarum domini euangelium\',
superducturi et regnum dei promulgaturi, et ex hoc iam, quod
Iohannes uenit, ipse erit Christus qui Iohannem erit subsecutus
ut antecursorem; et, si desierunt uetera et coeperunt !
noua interstite Iohanne, non erit mirum quod ex dispositione
est creatoris, ut unde(unde) magis probetur ** quam ex legis
et prophetarum in Iohannem occasu et exinde ortu regni dei.
transeat igitur caelum et terra citius, sicut et lex et:
prophetae, quam unus apexuerborum domini-nerbum
enim, inquit Esaias, dei nostri manet in aeuum —: nam
quoniam in Esaia iam tunc Christus, sermo scilicet et spiritus
creatoris, Iohannem praedicarat — uocem clamantis in deserto:
parate uiam domini — in hoc uenturum, ut legis et]
prophetarum ordo exinde cessaret, per adimpletionem, non
per destructionem, et regnum dei a Christo adnuntiaretur, I
ideo subtexuit facilius elementa transitura quam uerba sua,\'
confirmans hoc quoque, quod de Iohanne dixerat, non praeterisse.
(Sed Christus diuortium inhibet dicens: qui dimiserit
Mal. 3, 1. cf. Matth. 11, 10. 16] Luc. 16, 17. cf. 21, 33. 17] Es.J
40, 8. 21] Es. 40, 3. 27] Luc. 16, 18. seclusi: irreptisse uidetur ex l.11 id si scripsi: et si!,
MB 11 erit M (alt. loco), erat Buulgo subsecntus scripti: subsecaturus
MM 14 undeunde Lat: unde MB, aliunde JRig lacunam
signoui: diuinitatum diBtantia (qt. 638, 22) uel simile aiiquid intercidit
15 regni scripsi: regnum MR 17 parenthesin indicaui 21 parate M.
parare Buulgo 27 inhibet Eftg: iubet M, prohibet Buulgo
(et) qui dimissam a uiro duxerit, aeque adulter
est, - ut sic quoque prohibeat diuortium, inlicitum facit repudiatae
matrimonium — Moyses uero permittit repudium in
Deuteronomio: si sumserit quis uxorem et habitauerit
cum ea, et euenerit non inuenire eam apud eum
gratiam, eo quod inuentum sit in illa impudicum
negotium, scribet libellum repudii et dabit in
manu eius et dimittet illam de domo sua. uides
diuersitatem legis et euangelii, Moysi et Christi\'? plane. non
enim recepisti illud quoque euangelium eiusdem ueritatis et
eiusdem Christi, in quo prohibens diuortium propriam quaestionem
eius absoluit: Moyses propter duritiam cordis
uestri praecepit libellum repudii dare; a primordio
autem non fuit sic; quia scilicet qui marem et
feminam fecerat, erunt duo, dixerat, in carne una;
quod deus itaque iunxit, homo (non) disiunxerit. hoc
enim responso et Moysi constitutionem protexit, ut sui, et
creatoris institutionem direxit, ut Christus ipsius. sed quatenus
ex his reuincendus es, quae recepisti, sic tibi occurram, ac si
meus Christus (tuus:) nonne et ipse prohibens diuortium et
parem tamen gestans eius, qui marem et feminam iunxit,
excusauerit potius quam destruxerit Moysi constitutionem?
sed ecce sic tuus sit iste Christus contrarium docens Moysi
et creatori, ut, si non contrarium ostendero, meus sit. dico
cf. Gen. 1, 27; 2, 24. MR, committit Oehlerus, commisit Pam 2 et addidi
3 parenthesin indicauit Eng: est. ut uulgo 5 deutheronomio M 9 manu
JtfF, manum R 17 non addidit Eng disiunxerit? hoc uulgo 19 direxit
R, direxerit MF 20 quaerere coepisti 221 21 tuus addidi (cf. infra
l. 24): Eng sic vult rescribi: sic tibi occurram [ac si]: mens Christus
nonne etc. 22 parem scripsi (id est aduersarium): patrem MR gestans
MK (cf. angelum, hominem gestare de carne Chr. 14; et ibidem c. 12:
dominum circumferre sabbati et 499, 3: iudioem gerere): testans Lat
(prob. Eng) eius scripsi: eum MR 24 ecce sic B, ecce si F, ac si M
si ideo quis dimittat uxoiem, ut aliam ducat: qui dimiserit,
inquit, uxorem et aliam duxerit, adulterium commisit,
et qui a marito dimissam duxerit aeque
adulter est, ex eadem utique causa dimissam, qua non licet
dimitti, ut alia ducatur; inlicite enim dimissam pro indimissa
ducens adulter est. manet enim matrimonium quod non rite
diremptum est; manente (autem) matrimonio nubere adulterium
est. ita si condicionaliter prohibuit dimittere uxorem, non in
totum prohibuit, et quod non prohibuit in totum, permisit alias,
ubi causa cessat, ob quam prohibuit; et iam non contrarium
Moysi docet, cuius praeceptum alicubi conseruat, nondum
dico confirmat. aut si omnino [non] negas permitti diuortium a \'
Christo, quomodo tu nuptias dirimis, nec coniungens marem
et feminam nec alibi coniunctos ad sacramentum baptismatis
et eucharistiae admittens, nisi inter se coniurauerint aduersus
fructum nuptiarum, ut aduersus ipsum creatorem? certe quid
faciet apud te maritus, si uxor eius commiserit adulterium?
habebitne illam? sed nec tuum apostolum sinere (scis) coniungi
prostitutae membra Christi. habet itaque et Christum
adsertorem iustitia diuortii. iam hinc confirmatur ab illo
Moyses ex eodem titulo perhibens repudium, quo et Christus:
si inuentum fuerit in muliere negotium impudicum.
nam et in euangelio Mathei: qui dimiserit, inquit, uxorem
suam praeter causam adulterii, facit eam
5, 32. MBX 8 autem addidi: dum uult verba manente-esi
Eng 10 alias ubi Big: alia subici MBl, aliud est ubi S3 11 et iam
scripsi: etiam MR 13 confirmat aut 22, confirmata ut MF non sed.
R3 16 euchariBthiae M 18 faciet Urs: facit MB 19 sed MR,
scilicet Oehlerus acis suppl. Urs, om. MB reliqui omnes 21 iam
hinc confirmatur cf. supra l. 12 22 perhibens scripsi: prohibens MS
24 Mathei R, matthei M
a uiro duxerit. ceterum praeter ex causa adulterii nec creator
disiungit quod ipse scilicet coniunxit, eodem alibi Moyse constituente
eum, qui ex compressione matrimonium fecerit, non
posse dimittere uxorem in omne tempus. quodsi ex uiolentia
coactum matrimonium stabit, quanto magis ex conuenientia
uoluntarium? sicut ex prophetiae auctoritate: uxorem iuuentutis
tuae non dimittes. habes itaque Christum ultro
uestigia ubique creatoris ineuntem tam in permittendo repudio
quam in prohibendo; habes etiam nuptiarum, quoquo uelis
latere, prospectorem, quas nec separari uult prohibendo repudium
nec cum macula haberi tunc permittendo diuortium.
erubesce non coniungens quos tuus quoque Christus iunxit,
erubesce etiam disiungens sine eo merito, quo disiungi uoluit
et tuus Christus. debeo nunc et illud ostendere, unde hanc
sententiam deduxerit dominus quoue direxerit. ita enim plenius
constabit eum non ad Moysen destruendum spectasse per
repudii propositionem subito interpositam, quia nec subito
interposita est, habens radicem ex eadem Iohannis mentione.
Iohannes enim, retundens Herodem, quod aduersus legem
uxorem fratris sui defuncti duxisset habentis filiam ex illa,
— non alias hoc permittente, immo et praecipiente lege,
quam si frater illiberis decesserit, ut a fratre ipsius et
20] cf. Luc. 3, 19. 23] cf. Deut. 25, 5. M, atque Rl, aeque R3 reliqui praeter Big 4 fecerit scripsi:
fecerat MR 5 uiolantia M 7 uerba sicnt-dimittes cum antecedentibus
coniungi nequeunt, ita scilicet comporitis, ut addi quicquam omnino non
sinant. quamobrem, nisi interciderunt aliqua, nescio an haec interpolatori
debeantur. Eng sic distingui vult: uoluntariam, sicut (et) ex
prophetiae auctoritate uxorem .. non dimittes? ex M, et R 10 quoquo
S3, quoqueMB1 12 macula R3, masculo MR1 13 iunxitilf, coniunxitU
14 quo R, quos M 17 eum non R3, eadem MRl spectasse R3, expectasae
MR1 19 mentionem M 22 alias R, alia M 23 inliberis R5,
illecebris MBt, sine liberis Oehlerus (in notis)
fuerat ab eodem Herode, postmodum et occisus. facta igitur
mentione Iohannis dominus, eo utique succensus exitu eius,
inlicitorum matrimoniorum et adulterii figuras iaculatus est
in Herodem, adulterum pronuntians etiam qui dimissam a uiro
duxerit, quo magis impietatem Herodis oneraret, qui non
minus repudio quam morte dimissam a uiro duxerat, — et hoc
fratre habente ex illa filiam et uel eo nomine inlicite —
ex libidinis, non ex legis instinctu, ac propterea propheten
quoque adsertorem legis occiderat. hoc mihi disseruisse proficiet
etiam ad subsequens argumentum diuitis apud inferos
dolentis et pauperis in sinu Abrahae requiescentis. nam et
illud quantum ad scripturae superficiem subito propositum est,
quantum ad intentionem sensus et ipsum cohaeret mentioni
Iohannis male tractati et suggillati Herodis male maritati,
utriusque exitum deformans, Herodis tormenta et Iohannis
refrigeria, ut iam audiret Herodes: habent illic Moysen
et prophetas, illos audiant. sed Marcion aliorsum cogit:
scilicet utramque mercedem creatoris siue tormenti siue refrigerii
apud inferos determinat, eis positam, qui legi et prophetis
oboedierint, Christi uero et dei sui caelestem definit sinum
et portum. respondebimus et (ad) haec, ipsa scriptura reuincente
oculos eius, qui ad inferos discerait Abrahae sinum
pauperi. aliud enim inferi, ut puto, aliud quoque Abrahae
sinus. nam et magnum ait intercidere regiones istas profundum
11] cf. Luc. 16. 19—31. 17] Luc. 16, 29. 23] cf. Luc. 16, 26. R 2 Herode om. R1 3 eo utique
scripsi: et utique MR, utique et Eng succensns exitu scripsi: snccea-
Bua exitus MB uulgo 4 adulterii figuras M, adulteri figura R 7 repudio
quam morte Eng: morte quam repudio MR parenthesin indicauit
Eng 8 inlicite R3, inlicita MRl 11 ad om. Rl 15 suggillatui Rig
maritati R3 mg, meritati MR 19 scilicet Pam: scilicet et MF, scilicet
ut R 20 determinat MF, determinet R eis (i s. o) M 21 Christi
uero et dei sui scil. mercedi definit MF, definiat 12 22 et (ad)
scripsi: et MR 23 qui Eng: quae MR ad inferos MR, ab inferis
Pam 25 intercidere MIll, intercedere Rsuulgo
oculos et quidem de longinquo, nisi in superiora et de
altitudinis longinquo per inmensam illam distantiam sublimitatis
et profunditatis. unde apparet sapienti cuique, qui aliquando
Elysios audierit, esse aliquam localem determinationem,
quae sinus dicta sit Abrahae, ad recipiendas animas filiorum
eius, etiam ex nationibus, patris scilicet multarum nationum,
in Abrahae censum deputandarum [et] ex eadem fide,
qua et Abraham deo credidit, nullo sub iugo legis nec
in signo circumcisionis. eam itaque regionem, sinum dice,
Abrahae, etsi non caelestem, sublimiorem tamen inferis, interim
refrigerium praebere animabus iustorum *, donec consummatio
rerum resurrectionem omnium plenitudine mercedis
expungat, tunc apparitura caelesti promissione, — quam Marcion
suo (deo) uindicat, quasi non a creatore promulgatam, —
ad quam ascensum suum Christus aedificat in caelum
secundum Osee, utique suis, ubi est et locus aeternus, de
quo Esaias: quis adnuntiabit uobis locum aeternum?
nisi scilicet Christus, incedens iniustitia, loquens uiam
rectam, odio habens iniustitiam et iniustitiam.
quodsi aeternus locus repromittitur et ascensus in caelum
aedificatur a creatore, promittente etiam semen Abrahae \'uelut
stellas caeli\' futurum, utique ob caelestem promissionem, salua
ea promissione cur non capiat sinum Abrahae dici temporale
aliquod animarum fidelium receptaculum, in quo iam delinietui
futuri imago ac candida quaedam utriusque iudicii
4, 13. 10] cf. Rom. 4, 11. 16] cf. Am. 9, 6. 18] Ea. 33, 14.
19] Ea. 33, 15. 22] cf. Gen. 22, 17. R3, utrumque MR1 8 et tecltui 11 etsi MR3, et R\'
12 praebere scripsi: praeterea MBl, praebituram R3 uulgo lacunam
signaui. contendimus uel tale aliquid desidero 15 deo addidi:
Christo add. Ciacconius promulgatam. ad uulgo 17 Osee MR,
Amos Pam 21 repromittitur R3, repromittetur MRl 26 ac R, ad
MF quaedam R, quadam MF
Moysen et prophetas, unum deum praedicantes creatorem et
unum Christum praedicantes eius, et utrumque iudicium
poenae et salutis aeternae apud unicum deum positum, qui
occidat et uiuificet. immo'\', inquit, \'nostri dei monella de caelo
non Moysen et prophetas iussit audiri, sed Christum: hunc
audite*. merito. tunc enim apostoli satis iam audierant
Moysen et prophetas, qui secuti erant Christum credendo
Moysi et prophetis. nec enim accepisset Petrus dicere: tu es
Christus, antequam audisset et credidisset Moysi et prophetis,
a quibus solis adhuc Christus adnuntiabatur. haec
igitur fides eorum meruerat, ut etiam uoce caelesti confirmaretur,
iubente illum audiri, quem agnouerant euangelizantem
pacem, euangelizantem bona, adnuntiantem locum aeternum.
aedificantem illis ascensum suum in caelum. apud inferos
autem de eis dictum est: habent illic Moysen et prophetas,
illos audiant, qui non credebant omnino uel qui
nec sic credebant, esse post mortem superbiae diuitiarum et
gloriae deliciarum supplicia adnuntiata a Moyse et prophetis.
decreta autem ab eo deo, qui de thronis deponit dynastas et
de sterculinis eleuat inopes. ita cum utriusque pronuntiationis
diuersitas competat creatori, non erit diuinitatum statuenda
distantia, sed ipsarum materiarum.j
Conuersus ibidem ad discipulos (uae\' dicit auctori scan.
dalorum: expedisse ei, si natus non fuisset aut si molino
saxo ad collum deligato praecipitatus esset in profundum,
quam unum ex illis modicis utique discipulis eius scandalizasset.
aestima, quale supplicium comminetur ille. nec enim!
cf. Matth. 16,16. Luc. 9,20. 13J cf. Es. 52, 7. 14] cf. Es. 33, 14. 15] cf.
Amos 9, 6. 16] Luc. 16, 29. 20] cf. Ez. 26, 16. 21] cf. Ps. 112, 7:
I Reg. 2, 8. 24] cf. Luc. 17, 1-2. lacunam aignaui: audire intercidit uel ut audiatis 5 monella JIF,
monela R 17 illos audiant M, audiant illoa B uulgo omnino uel qui nec
scripsi: uel qui nec omnino MR 18 aic R3, si MR* 21 sterculims MF,
sterquilinia R uulgo utriusque scripsi: utrique MRl, utrimque R3 uulgo
25 expedisset Rig 27 (ut) unum fort. 28 ille Lat: illi MR reltqui
et iudicem et illo adfectu pronuntiantem de cura suorum,
quo et creator retro: qui tetigerit uos, ac si pupillam
oculi mei tangat. idem sensus eiusdem est. peccantem
fratrem iubet corripi; quod qui non fecerit, utique deliquit,
aut ex odio uolens fratrem in delicto perseuerare aut ex acceptione
personae parcens ei: habes Leuiticum: non odies
fratrem tuum in animo tuo, traductione traduces
proximum tuum, utique et fratrem, et non sumes propter
illum delictum. nec mirum, si ita docet qui pecora
quoque fratris tui, si errantia in uia inueneris, prohibet despicias,
quominus ea reducas fratri, nedum ipsum sibi. sed et
ueniam des fratri in te delinquenti iubet, etiam septies. parum
plane. plus est enim apud creatorem, qui nec modum statuit,
in infinitum pronuntians: fratris malitiae memor ne sis,
nec petenti eam praestes mandat, sed et non petenti. non
enim dones offensam uult, sed obliuiscaris. Lex leprosorum
quantae sit interpretationis erga species ipsius uitii et inspectationis
summi sacerdotis, nostrum erit scire, Marcionis,
morositatem legis opponere, ut et hic Christum aemulum
eius adfirmet, praeuenientem sollemnia legis etiam in curatione
decem leprosorum, quos tantummodo ire iussos, ut se ostenderent
sacerdotibus, in itinere purgauit, sine tactu iam et
sine uerbo, tacita potestate et sola uoluntate. quasi necesse
sit, semel remediatore languorum et uitiorum adnuntiato
Christo et de effectibus probato, de qualitatibus curationum
retractari aut creatorem in Christo ad legem prouocari, si
quid aliter, quam lege distinxit, ipse perfecit, cum aliter utique
Exod. 23, 4. 12] cf. Luc. 17, 4. 15] Leu. 19, 18. 17] cf. Len.
cap. 13 et 14. 21] cf. Luc. 17, 11-19. 22] cf. Luc. 17, 14. 23] cf. ib. fort. 7 habes scripsi: habens MR 8 traduces M, non
traduces R, traducens Rig 12 fratri <tuo) Gel 13 des MR3, dei J21
16 petenti <tantum) fort. 21 praeuenientera R, praeueniente M 27 retractare-prouocare
fort. prouocari; si uulgo
prophetas famulos suos, maxime documenta uirtutis et potestatis,
quae ut clariora et ualidiora, qua propria, distare a
uicariis fas est. sed eiusmodi et alibi iam dicta sunt in documento
superiore. nunc, etsi praefatus est multos tunc fuisse
leprosos apud Israhelem in diebus Helisei prophetae et neminem
eorum purgatum nisi Neman Syrum, non utique et
numerus faciet ad differentiam deorum, in destructionem creatoris
unum remediantis et praelationem eius, qui decem emundarit.
quis enim dubitabit plures (potius) potuisse curari ab eo,
qui unum curasset, quam ab illo decem, qui numquam retro
unum? sed hac cum maxime pronuntiatione diffidentiam Israhelis
uel superbiam pulsat, quod cum multi essent illic leprosi
et prophetes non deesset, etiam edito documento nemo decucurrisset
ad deum operantem in prophete. igitur quoniam ipse
erat authenticus pontifex dei patris, inspexit illos secundum
legis arcanum, significantis Christum esse uerum disceptatorem
et elimatorem humanarum macularum. sed et quod in manifesto
fuit legis praecepit: ite, ostendite uos sacerdotibus.
cur, si illos ante erat emundaturus? an quasi legis inlusor,
ut in itinere curatis ostenderet nihil esse legem cum ipsis sacerdotibus?
et utique [uideret] uiderit, si cui tam opiniosus uidebitur
Christus. immo digniora sunt interpretanda et fidei iustiora:
ideo illos remediatos, quia secundum legem inssi abire ad
sacerdotes obaudierant. neque enim credibile est emeruisse
medicinam a destructore legis obseruatores legis. sed cur
pristino leproso nihil tale praecepit? quia nec Heliseus Syro
Luc. 5, 12—13. R, prophetas MF 4 sunt JS3, sint MRl 7 Neman
scripai (cf. 641, n: Neeman J21, neaman M, Naamann IPuulgo et (8. u.
a m. 1) M, om. Rig 10 potius add. Eng 14 edito R3, in edito MR
15 prophete MF, prophetis R uulgo 17 dispectatorem fort. (çf. 539,18)
18 elimatorem ex eliminatorem M (eorr. m. 1) 22 sacerdotibus et utique
rideret? uiderit Eng uideret secl. R3 si cui tam B. sic uitam M
24 quia M, qua R uulgo 26 obseruatorea R3, obsecratores 14 (in ras.) J21
sed qui credit, id intellegit etiam altius aliquid. disce
igitur et causas. in Samariae regionibus res agebatur, unde
erat et unus interim ex leprosis. Samaria autem desciuerat
ab Israhele, habens schisma illud ex nouem tribubus, quas
auulsas per Achiam prophetam collocauerat apud Samariam
Hieroboam. sed et alias semper sibi placentes erant Samaritani
de montibus et puteis patrum, sicut in euangelio Iohannis
Samaritana illa in conloquio domini apud puteum: ne tu
maior sis? et cetera; et rursus: patres nostri in isto
monte adorauerunt, et uos dicitis, quia Hierosolymis
oportet adorare. itaque [qui] et per Esaiam \'uae.
qui dixerat eis, qui confiderent in monte Samariae, iam
et ipse eam restituere dignatus, de industria iubet ostendere se
sacerdotibus, — utique qui non erant nisi ubi et templum,
subiciens Samaritam Iudaeo, quoniam ex Iudaeis salus, licet
Israhelitae et Samaritae; tota enim promissio tribui Iudae
[Christus] fuit — ut scirent Hierosolymis esse et saeerdotes
et templum et matricem religionis et fontem, non puteum
salutis. et ideo, ut uidit agnouisse illos legem Hierosolymis
expungendam, ex fide iam iustificandos sine legis ordine remediauit.
unde et unum illum solutum ex decem memorem diuinae
gratiae Samariten miratus non mandat offerre munus ex lege,
quia satis iam obtulerat gloriam deo reddens, hoc et domino
uolente interpretari legem. et tamen cui deo gratiam reddidit
Samarites, quando nec Israhelites alium deum usque adhuc
didicisset? cui alii quam cui omnes retro remediati a Christo?
29-89. 9] Ioh. 4, 12. 10] Ioh. 4, 20. 12] cf. Am. 6, 1. 16] cf.
Ioh. 4,22. 17] cf. Gen. 49, 9-10. 28] cf. Luc. 17, 19. 24] cf. Luc. 17,18. 2creditidEng:crediditMR 5 sciama MF
nouem JkfJB, decem Pam 9 neMR, naePam 10 sis. et uulgo 11 hierusolymis
M 12 qui seclusi Esaiam MR, Amos Pam ttae qui MRl, uae 223
13 dizeratacripei: dizeritMR confiderentLat: confidentMR 14 ipee eam
scripri: ipsam MR 16 samaritani M 17 Samaritanae Rig 18 Christus
seclusi: est interpretamentum uerborum totaenim promissio hierolysimis M
20 illos legem M, legem illos R 27 retro remediati M, remediati retro Ruulgo
ueram se deo omnipotenti oblationem, gratiarum scilicet
actionem, apud uerum templum et uerum pontificem eius
Christum facere debere. Sed nec Pharisaei possunt uideri de
alterius dei regno consuluisse dominum, quando uenturum sit,
quamdiu alius a Christo editus deus non erat, nec ille de
alterius regno respondisse quam de cuius consulebatur. non
uenit, inquit, regnum dei cum obseruatione nec
dicunt: ecce hic, ecce illic; ecce enim regnum dei
intra uos est. quis non ita interpretabitur \'intra uos est\'
id est in manu, in potestate uestra, si audiatis, si faciatis dei
praeceptum? quodsi in praecepto est dei regnum, propone
igitur contra, secundum nostras antithesis, Moysen, et una
sententia est. praeceptum, inquit, excelsum non est
nec longe a te. non in caelo est, ut dicas: quis
ascendet in caelum et deponet nobis illud et auditum
illud faciemus? nec ultra mare est, ut dicas:
quis transfretabit et sumet illud nobis et auditum
illud faciemus? prope te est uerbum, in ore tuo et
in corde tuo et in manibus tuis facere illud.
hoc erit: \'non hic nec illic; ecce enim intra uos est
regnum dei.\' et ne argumentetur audacia haeretica de regno
creatoris, de quo consulebatur, non de suo respondisse eis
dominum, sequentia obsistunt. dicens enim filium hominis ante
multa pati et reprobari oportere ante aduentum <suum\\ in quo
et regnum substantialiter reuelabitur, suum ostendit et regnum,
de quo responderat, quod passiones et reprobationes ipsius
expectabat. reprobari autem habens et postea agnosci et adsumi
et extolli, etiam ipsum uerbum \'reprobari\' inde decerpsit, ubi
in lapidis aenigmate utraque reuelatio eius apud Dauid
21] cf. Luc. 17, 21. 24] cf. Luc. 17, 25. om. Gel 15 in caelo est MR est in caelo Pam 16 ascendet
Pam: ascendit MR 26 reuelabitur R, reuelabatur M 29 cerpsit M
quem reprobauerunt aedificantes, iste factus est
in caput anguli; a domino factum est hoc. uanum
enim, si credimus deum de contumelia aut gloria silicis alicuius
praedicasse, ut non eum portenderet et in lapidis, quem
et in petrae et in montis figura portenderat. Sed si de suo
loquitur aduentu, cur eum diebus Noe et Loth comparat tetris
et atrocibus deus mitis et lenis? cur admonet meminisse uxoris
Loth, quae praeceptum creatoris non impune contempsit, si
non cum iudicio ueniet uindicandorum praeceptorum suorum?
etiam si uindicat, ut et ille, si iudicat, me non debuit per
eius documenta formare, quem destruit, ne ille me formare
uideatur. si uero et hic non de suo loquitur aduentu sed de
Iudaei Christi, expectemus etiamnunc, ne quid de suo praedicet,
ill(ius ill)um interim esse credentes, quem omni loco praedicat.
Nam et orandi perseuerantiam et instantiam mandans
parabolam iudicis ponit coacti audire uiduam instantia et
perseuerantia interpellationum eius. ergo iudicem deum ostendit
orandum, non se, si non ipse est iudex. sed (et) subiunxit
facturum deum uindictam electorum suorum. si ergo ipse erit
uindex qui et iudex, [si] creatorem ergo meliorem deum probauit,
quem electorum suorum clamantium ad eum die et nocte
uindicem ostendit. et tamen, cum templum creatoris inducit
et duos adorantes diuersa mente describit, Pharisaeum in
superbia, publicanum in humilitate, ideoque alterum reprobatum,
alterum iustificatum descendisse, utique docendo, qua
2, 2-3; Es. 28, 16. cf. Luc. 17, 26-32. SJ cf. Luc. 17, 32. 16] cf.
Luc. 18, 1-8. 19] cf. Luc. 18, 7-8. 22] cf. ib. 23] cf. Luc. 18, 9-14. scripsi: credidimus M12 silicis scripsi: scilicet MR 5 ut non
Gel (cf. locum simillimum 591,12-14): non ut MR et in lapidis, quem
gcripsi: quem et in lapidis MR 6 portenderat MR, portenderet Gel 8 mitis
et lenis M, lenis et mitis F, et lenis et mitis R uulgo 10 (cum 8. u. a m.l)
M ueniet Eng: uenitMR 11 ut om. M iudicat me, non uulgo 15ill<ius
iU)um«mjp«i;illum3fJ2 17 inatantiai?, instantiam MF 1sperseuerantiai2,
perseuerantiamMF 19 etaddidi 21 uindexquietiudexacripsi.iudex qui et
uiudeiJO si«ecZ.JS3 22acnocte Gel 23 et tamen=u.jedenfalh, ut uidetur
relaturi essent iam orandi. disciplinam, siue reprobatricem
superbiae siue iustificatricem humilitatis. alterius dei nec
templum nec oratores nec iudicium inuenio penes Christum,
nisi creatoris: illum iubet adorare in humilitate, ut adleuatorem
hurnilium, non in superbia, ut destructorem superborum.
quem alium adorandum mihi ostendit? qua disciplina? qua
spe? neminem, opinor. nam et quam docuit orationem creatori
probauimus conuenire. aliud est, si etiam adorari, qua
deus optimus et ultro bonus, non uult. \'Sed quis optimus
nisi unus, inquit, deus\'? non quasi ex duobus diis unum
optimum ostenderit, sed (unum) esse optimum deum solum, qui
sic unus sit optimus, qua solus deus. et utique optimus qui
pluit super iustos et iniustos et solem suum oriri
facit super bonos et malos, sustinens et alens et iuuans
etiam Marcionitas. Denique interrogatus ab illo quodam: praeceptor
optime, quid faciens uitam aeternam possidebo?
de praeceptis creatoris an ea sciret, id est faceret,
expostulauit, ad contestandum praeceptis creatoris uitam adquiri
sempiternam, cumque ille principaliora quaeque adfirmasset
obseruasse se ab adolescentia: unum, inquit, tibi deest:
omnia, quaecumque habes, uende et da pauperibus.
et habebis thesaurum in caelo, et ueni, sequere me.
age, Marcion, omnesque iam \'commiserones* et \'coodibiles\' eius,
haeretici, quid audebitis dicere? resciditne Christus priora
praecepta non occidendi non adulterandi non furandi non falsum
testandi diligendi patrem et matrem, an et illa seruauit
et quod deerat adiecit, — quamquam et hoc praeceptum
13] Matth. 5, 45. 16] Luc. 18, 18. 18] cf. Luc. 18, 20. 21] Luc.
18,22. 24] cf. hniuB libri cap. 9 (440,25) 26—27] cf. Exod. 20, 12-16. MR*, eam R* uulgo 3 iustiflcatricem 223, iustificationem MRl
9 qua R3, quam MRl 13 qua Rquam MRl 18 praeceptu R3.
praeceptoris MRl 20 cumque ille RI, cumque illi MF, quique illum
Rl 24 commisserones M 27 an et R3, ante et MRl 28 parenthesin
indicaui largitionem (ti 8. u. a m. 1) M
gloriosissimus ille obseruator praeceptorum pecuniam multo
cariorem habiturus traduceretur? saluum eat igitur et hic
euangelio: non ueni dissoluere legem et prophetas, sed
potius adimplere. simul et cetera dubitatione liberauit
manifestando unius esse et \'dei\' nomen et (optimi), et uitam
aeternam\' et \'thesaurum in caelo\', et semetipsum cuius praecepta
supplendo et conseruauit et auxit, secundum Micheam
quoque hoc loco recognoscendus dicentem: si adnuntiauit
tibi homo, quid bonum? aut quid a te dominus exquirit
quam facere iudicium diligere misericordiam et
paratum esse sequi dominum deum tuum? et <homo\'
enim Christus adnuntians, quid sit bonum: scientiam legis:
praecepta, inquit, scis; \'facere iudicium\': uende, inquit,
quae habes; \'diligere misericordiam\': et da, inquit, egenis;
«paratum esse [inquitj ire cum domino\': et ueni, inquit,
sequere me. Tam distincta fuit a primordio Iudaea gens per
tribus et populos et familias et domos, ut nemo facile ignorari
de genere potuisset, uel de recentibus Augustianis censibus
adhuc tunc fortasse pendentibus. Iesus autem Marcionis,
— et (si) natus non dubitaretur qui homo uidebatur - utique,
qua non natus, nullam potuerat generis sui in publico habuisse
notitiam, sed erat unus aliqui deputandus ex his, qui
quo(quo) modo ignoti habebantur. cum igitur praetereuntem
18, 18. 7] cf. Luc. 18, 22. 9-16] Mich. 6, 8. 14-17J Luc. 18,
20-22. 17] cf. Luc. 18, 35-43. MRl 3 saluum (in ras. a m.l) M hic euangelio M
(cf. 456, 9 et 444, 8-12), hoc in euangelio M 7 cuius = (eius,) cuius, si
integer est locus; sed uerisimilius est intercidisse uerba < eiUB dei Christum),
ita ut aberrauerit oculus librarii a siglo ipfl. ad simile xpQ 9 quoque hoc
qu?qu$M(corr.inloco s.u.m.l) 10 tibi,homo,quid uulgo(sed cf.1.12) bonum,
aut uulgo 12 dominum M (in mg. add. m. I) 13 adnuntians (sciE. est)
15 diligere Pam: dilige MR 16 inquit secl. R3 domino MR, deo Pam
18 populos = 8^[JLOUI; 19 potuisset 228, potuit sed MRl 20 adhuc tunc
cf. adhuc proxime 25,18 adhunc M 21 et(si) scripsi: et MR 23 his
M, hiis F, iis R uulgo 24 quo(quo) Urs: quo MR, quo(dam) Eng
miserere mei, nisi quia filius Dauid, (id) est ex familia Dauid,
non temere deputabatur per matrem et fratres, qui aliquando,
ex notitia utique, adnuntiati ei fuerant? (sed antecedentes
increpabant caecum, uti taceret\'. merito, quoniam quidem uociferabatur,
non quia de Dauid filio mentiebatur. aut doce increpantes
illos scisse, quod Iesus non esset filius Dauid, ut
idcirco silentium caeco indixisse credantur. sed et si doceres.
facilius illos ignorasse praesumeres quam dominum falsam in
se praedicationem sustinere potuisse. \'sed patiens dominus\'.
non tamen confirmator erroris. immo etiam detector creatoris
ut non prius hanc caecitatem hominis illius enubilasset, ne
ultra Iesum filium Dauid existimaret? atquin, ne patientiam
eius infamaretis nec ullam rationem dissimulationis illi adfigeretis,
[ne filium Dauid negaretis manifestissime confirmauit
caeci praedicationem et ipsa remuneratione medicinae et testimonio
fidei: fides, inquit, tua te saluum fecit. quid
uis caecum credidisse? ab alio deo descendisse Iesum ad
detectionem creatoris, ad destructionem legis et prophetarum?
non illum esse, qui ex radice Iesse et ex fructu lumborum
Dauid destinabatur, caecorum quoque remunerator? sed nondum,
puto, eiusmodi tunc caeci erant qualis Marcion, ut haec
fuerit caeci illius fides, qua crediderit in uoce: Iesu, fili
Dauid. qui hoc se et cognouit et cognosci ab omnibus uoluit I
fidem hominis, etsi melius oculatam, etsi ueri luminis compotem,
exteriore quoque uisione donauit, ut et nos regulam
simulque mercedem fidei disceremus: qui uult uidere. Iesum
Luc. 18, 42-43. 17] Luc. 18, 42. 20] cf. Es. 11, 1. cf. III Reg.
8, 19. 21] cf. Ps. 145, 8. add. R3, om. MRl 9 praesnmerea scripsi: praesumeret MR\\
praesumeretur R3 falsam R3, palam MRl 11 erroris, immo
uulgo creatoris, ut uulgo 13 existimaret. atquin uulgo 15 nenegaretis
seclusi ne MR, nec Pam 18 alio Urs: illo MR 19 deiectionem
Urs 21 remuneratorem Iun 23 qua B, quia MF 25 occulatam
M 27 simulque B3, simulquam MF uidere Iesum Dauid
filium, credat uulgo
non audiet ab illo: fides tua te saluum fecit, atque ita
caecus remanebit, ruens in antithesin, ruentem et ipsam (in)
antithesin. sic enim caecus caecum deducere solet. nam si,
(quia) aliquando Dauid in recuperatione Sionis offenderant
caeci, resistentes quominus admitteretur, — in figuram populi
proinde caeci, non admissuri quandoque Christum filium Dauid
— ideo Christus ex diuerso caeco subuenit, ut hinc se
ostenderet non esse filium Dauid, ut ex animi diuersitate bonus
caecis, quos ille iusserat caedi, id cur fidei et quidem prauae
praestitisse se dixit? atquin et hoc (filius Dauid\' (dat) antithesin
de suo retundendam. nam quia Dauid offenderant caeci, nunc
uero eiusdem t carnis homo supplicem se obtulerat filio Dauid,
idcirco ei satisfacienti quodammodo placatus filius Dauid restituit
lumina cum testimonio fidei, qua hoc ipsum crediderat
exorandum sibi esse filium Dauid. et tamen Dauid audacia
hominum, puto, offenderat, non ualitudo.
Consequitur et Zacchei domus salutem. quo merito?
numquid uel ille crediderat Christum a (deo) Marcionis uenisse?
atquin adhuc in auribus erat omnium uox illa caeci: miserere
mei, Iesu, fili Dauid, et: omnis populus laudes referebant
deo, non Marcionis, sed Dauid. enimuero Zaccheus, etsi
allophylus, fortasse tamen aliqua notitia scripturarum ex commercio
Iudaico adflatus, — plus est autem, (si) et ignorans
21] Lnc. 18, 48. (scil. aduersarii Tertulliani cf. I. 11) Eng:
in om. MR 5 quia addidi dauid M, Dauidem R, dauid eat F recaperatione
B, recuperatione est M 9 ut Oehlerus, et MB, deleri
uult Eng 10 caedi, id scripsi: caedi. et MR, caedi? et Eng, non
probans quod supra suppleui quia et quidem MR, equidem Oeklerus
11 dat addidi 12 quia scripsi: qui MR, et qui Gel reliqui
caeci; nunc uulgo 13 condicionis fort., indecoris R3, defendit
carnia Eng, alludi hic putans ad II Reg. 5, 1, quod mihi quidem probabile
non uidetur (cf. 1. 16-17) Dauid. idcirco uulgo 17 offenderat
lJfF, offenderit R uulgo 18 zachaei MR 19 a <deo) Marcionis scripsi:
a Marcione MR 21 mei om. M referebat Pam 22 Zachaeua R uulgo
24 parenthesin indicaui <si) et R3 (in notis): et MRl
tuum esurienti et non habentes tectum in domum
tuam inducito — hoc cum maxime agebat, exceptum domo
sua pascens dominum — et nudum si uideris, contegito;
hoc cum maxime promittebat, in omnia misericordiae opera
dimidium substantiae offerens, dissoluens uiolentiorum contractuum
obnexus et dimittens conflictatos in laxamentum et
omnem conscriptionem iniquam dissipans dicendo: et si cui
quid per calumniam eripui, quadruplum reddo. itaque
dominus: hodie, inquit, salus huic domui. testimonium
dixit salutaria esse quae praeceperat prophetes creatoris. cum
uero dicit: uenit enim filius hominis saluum facere
quod periit, iam non contendo eum uenisse, ut saluum
faceret quod perierat cuius fuerat et cui perierat quod saluum
uenerat facere, sed in alterius quaestionis gradum dirigo. de
homine agi nulla dubitatio est. hic cum ex duabus substantiis
constet, ex corpore et anima, quaerendum est, ex qua substantiae
specie perisse uideatur. si ex corpore, ergo corpus
perierat, anima non. quod perierat saluum facit filius hominis:
habet igitur et caro salutem, si ex anima perierat, animae
perditio saluti destinatur: caro, quae non periit, salua est. si
totus homo perierat ex utraque substantia, totus homo saluus
fiat necesse est, et elisa est sententia haereticorum negantium
carnis salutem. iam et Christus creatoris confirmatur, qui
secundum creatorem totius hominis salutem pollicebatur. Seruorum
quoque parabola, qui secundum rationem feneratae pecuniae
dominicae diiudicantur, iudicem ostendit deum (tuum) etiam
ex parte seueritatis, non tantum onerantem uerum et auferentem
58, 9. 7] cf. Ea. 58, 10. 8] Luc. 19, 8. 10] Luc. 19, 9. 12] Luc,
19, 10. 25] cf. Luc. 19,11—27. 28] cf. Luc. 19, 22-23. cf. Luc. 19.26. ausp. Eng 6 contractuum Pam: contractum MJR 7 obnexus
MNPam: obnoxiia Rl, obnoxios R3 13 perit M 18 perisse
MF, periisse R uulgo 21 periit (i 8. u. am. T) M salua (aerOi
m. U) M 26 peccuniae M tuum addidi (çf. 549, 1) 28 onerantem
(= criminantem) scripsi: honorantem MR
tollentem quod non posuerit et metentem quod non seuerit,'
hic quoque me ille instruit, cuius pecuniam ut fenerem edocet.
Sciebat Christus, baptisma Iohannis unde esset. et cur
quasi nesciens interrogabat? sciebat non responsuros sibi
Pharisaeos. et cur frustra interrogabat? an. ut ex ore ipsorum
iudicaret illos uel ex corde? refer ergo et haec ad excusati.
onem creatoris et ad comparationem Christi, et considera iam,
quid secuturum esset, si quid Pharisaei ad interrogationem
renuntiassent. puta illos renuntiasse humanum Iohannis baptisma:
statim lapidibus elisi- fuissent. existeret aliqui Marcion
aduersus Marcionem, qui diceret: o deum optimum, o deum
diuersum a creatoris exemplis! sciens praeceps ituros homines
ipse illos in praerupium imposuit. sic enim et de creatore in
arboris lege tractatur. \'sed de caelis fuit baptisma Iohannis).
et quare, inquit Christus, non credidistis ei? ergo qui credi
uoluerat Iohanni, increpaturus quod non credidissent, eius erat,
cuius sacramentum Iohannes administrabat. certe nolentibus
renuntiare, quid saperent. cum et ipse uicem opponit: et ego
non dico uobis, in qua uirtute haec facio, malum malo
reddidit. Reddite quae Caesaris Caesari, et quae sunt
dei deo. quae erunt dei, quae similia sint denario Caesaris?
imago scilicet et similitudo eius. hominem igitur reddi iubet
creatori, in cuius imagine et similitudine et nomine et materia
expressus est. quaerat sibi monetam deus Marcionis, Christus
denarium hominis suo Caesari iubet reddi. non alieno; nisi
quod necesse est, *** qui suum denarium non habet. Iusta
et digna praescriptio est in omni quaestione ad propositum
interrogationis pertinere debere sensum responsionis. ceterum
15] cf. Luc. 20, 5. 16] Luc. 20, 5. 19] Luc. 20, 8. 21] cf. Luc.
20, 20-26. Luc. 20, 25. 1 haec M, hic Ruulgo 3 edocetsciZ. parabola (Eng) 6 an supple mente:
interrogabat 8 ad comparationemChristi (scil.tuicum creatore) 11 aliqui MF,
aliquisR 120 deum optimum om. M 14 praeruptum R3 20 <pro>malo reddit
Rig 21 sunt fort. delendum 22 dei? quae uulgo sint MF, sunt R uulgo
27 lacunam signaui: mutuetur ab alio intercidisse puto qui R, quid MF
absit a Christo quod ne homini quidem conuenit Saducaei,
resurrectionis negatores, de ea habentes interrogationem proposuerant
domino ex lege materiam mulieris, quae septem
fratribus ex ordine defunctis secundum praeceptum legale
nupsisset, cuius uiri deputanda esset in resurrectione. haec
fuit materia quaestionis, haec substantia consultationis; ad
hoc respondisse Christum necesse est. neminem timuit, ut
quaestiones aut declinasse uideatur aut per occasionem earum
quod alias palam non docebat subostendisse. respondit igitur
huius quidem aeui filios nubere, — uides quam pertinenter ad
causam, quia de aeuo uenturo quaerebatur, in quo neminem
nubere definiturus praestruxit hic quidem nubi, ubi sit et
mori — quos uero dignatus sit deus illius aeui possessione et
resurrectione a mortuis neque nubere neque nubi, quia nec
morituri iam sint, cum similes angelorum sint dei, resurrectionis
filii facti. cum igitur sensus responsionis non ad
aliud sit dirigendus quam ad propositum interrogationis, si
hoc sensu responsionis propositum absoluitur interrogationis,
non aliud responsio domini sapit quam quo quaestio absoluitur:
habes et tempora permissarum et negatarum nuptiarum,
non ex sua propria, sed ex resurrectionis quaestione, habes et,
ipsius resurrectionis confirmationem et totum quod Saducaei
sciscitabantur, non de alio deo interrogantes nec de proprio
nuptiarum iure quaerentes. quodsi ad ea facis respondisse
Christum, de quibus non est consultus, negas eum de quibus
interrogatus est respondere potuisse, Saducaeorum scilicet
14—17] cf. Luc. 20, 35—36. 16] cf. Matth. 22, 30. Luc. 20, 36.
2 saducaei MF, Sadducaei 22 uulgo 3 reaurrectionis (i ex e a m. I)
M 11 parenthesin indicaui 16 sint (altero loco) MF, fiant Ruulgo
sint <et filii) dei fort. (cf. Luc. 20, 36) resurrectionis MR, (et)
resurrectionis Gel uulgo 17 fili M sensus JR3, census MRl 19 sensu
R3, censu MRl responsio Oehlerus 20 ad aliud 221 23 saducaei
MF, Sadducaei R3 uulgo 25 respondisse MF, respondere Ruulgo
retractabo aduersus argumentationes cohaerentes. nacti enim
scripturae textum: quos autem dign atus est deus illius
aeui ita in legendo decurrunt, (ut 'illius aeui\') 'deo') adiungant,
quo alium deum faciant illius aeui, cum sic legi oportet:
quos autem dignatus est deus, ut facta hic distinctione
post 'deum') ad sequentia pertineat 'illius aeui\', id est: quos
dignatus sit deus illius aeui possessione et resurrectione. non
enim de deo, sed de statu illius aeui consulebatur, cuius uxor
futura esset post resurrectionem in illo aeuo. sic et de ipsis
nuptiis responsum subuertunt, ut \'filii huius aeui nubunt
et nubuntur) de hominibus dictum sit creatoris nuptias permittentis,
se autem, quos deus illius aeui, alter scilicet, dignatus
sit resurrectione, iam et hic non nubere, quia non sint
filii huius aeui. ***, quando de nuptiis illius aeui consultus,
non de huius, eas negauerit, de quibus consulebatur. itaque
qui ipsam uim et uocis et pronuntiationis et distinctionis
exceperant nihil aliud senserunt, quam quod ad materiam consultationis
pertinebat, atque adeo scribae: magister, inquiunt.
bene dixisti. confirmauerat enim [per] resurrectionem, formam
eius edendo aduersus Saducaeorum opinionem. denique testimonium
eorum, qui ita eum respondisse praesumpserant, non
recusauit. Si autem scribae Christum filium Dauid existimabant,
ipse autem Dauid dominum eum appellat, quid hoc ad Christum
non Dauid? errorem scribarum obtundebat? (non.) sed honorem
Luc. 20, 41-44. 24] cf. PB. 109, 1. uerba ita—decurrunt, quae in MR paulo supra post textum leguntur,
hue transtuli decurrunt scripsi: decucurrerunt MR (ut illius
aeui) deo scripsi: (mius aeui) deo R3 uulgo, deo MRl adiungant M,
adiungat-R1, adiunguntBS uulgo 5 faciantMRa, faciunt Rl oportet MRl,
oporteat R3 tlttlgo 12 nubuntur Rs, nubentur MR1 15 lacunam signaui:
atquin non potest uideri respondisse dominus de nuptiis huius aeui uel
similia intercidisse puto, Eng non statuens lacunam sic uult restitui: quando
... eas negauerat, de quibus (non) consulebatur? 16 negauerit scripsi:
negaueratMR 20 per secl. R3 25 ad Christum non Dauid? scnpsi ad Cbri.
stora?nonDauid uulgo obtandebat?<non>sed scripsi: obtundebat, sed MR
quam filium Dauid confirmabat, quod non congrueret destructori
creatoris. at ei nostra parte quam conueniens interpretatio!
nam qui olim a caeco illo (filius Dauid\' fuerat inuocatus, quod
tunc reticuit non habens in praesentia scribas, nunc ultro
coram eis de industria protulit, ut se, quem caecus secundum
scribarum doctrinam filium tantum Dauid praedicarat, dominum
quoque eius ostenderet, remunerata quidem fide caeci,
qua filium Dauid crediderat [in] illum, pulsata uero traditione
scribarum, qua non et dominum eum norant. quodcumque ad
gloriam spectaret Christi creatoris sic non alius tueretur, quam
Christus creatoris..
Olim constitit de nominum proprietate, ei illam *, qui
prior et Christum suum in homines adnuntiarit et legum
transnominarit. constabit itaque et de impudentia eius, qui
multos dicat uenturos in nomine ipsius, quod non sit ipsius,
si non Christus et Iesus creatoris est, ad quem proprietas
nominum pertinet. amplius et prohibeat eos recipi, quorum et
ipse par sit, ut qui proinde in nomine uenit alieno: si
non, ipsius erat a mendacio nominis praeuenire discipulos, qui
per proprietatem nominis possidebat ueritatem eius. uenient
denique illi dicentes: ego sum Christus: recipies eos, qui
consimilem recepisti; nec hic enim in nomine suo uenit. quid
nunc? quando et ipse ueniet nominum dominus, Christus et
Iesus creatoris, reicies illum P et quam iniquum, quam iniustum
et optimo deo indignum, ut non recipias eum in suo nomine
scripsi: dominum Christum MR1, Christum del. B1
4 qui olim a R, quia olim M 8 fide Jfs, fidem MRl 9 in secl. JS3
eruditione Bcribarum gusp. Eng 11 sic R, sit M 13 competere suppl.
Ura: (esse) ei illam Eng, deberi illam Otklerus 14 adnnntiarit-transuominarit
scrtpsi: adnnntiaret-transnominaret MR 19 ut qui MR3G, utique
etR\' alieno: ai non, (= ei 81 ,...f, Graecorum; supple mente:coDstabitid
est constare uis- de impudentia illins) ipsius erat scripsi: alieno, si non
ipsius erat uulgo 23 nec scripsi: etMR nomine om.bl 24 quando Eng:
quod MR Christus et om. Rl 26 suo nomine MR, nomine suo Gel reliqui
quae signa temporibus imponat: bella, opinor., et regnum super
regnum et gentem super gentem et pestem et fames terraeque
motus et formidines et prodigia de caelo, quae omnia seuero
et atroci deo congruunt. haec cum adicit etiam oportere fieri,
quem se praestat? destructorem an probatorem creatoris?
cuius dispositiones confirmat impleri oportere, quas ut optimus
tam tristes quam atroces abstulisset potius quam constituisset,
si non ipsius fuissent ante haec autem persecutiones eis praedicat
et passiones euenturas, in martyrium utique et in salutem.
accipe praedicatum in Zacharia: dominus, inquit, omnipotens
proteget eos et consument illos, et lapidabunt
lapidibus fundae et bibent sanguinem illorum uelut
uinum et replebunt pateras quasi altaris, et saluos
eos faciet dominus illo die uelut oues, populum suum,
quia lapides sancti uolutant. et ne putes haec in passiones
praedicari, quae illos tot bellorum nomine ab allophylis
manebant, respice ad species. nemo in praedicatione bellorum
legitimis armis debellandorum lapidationem enumerat popularibus
coetibus magis et inermi tumultui familiarem; nemo,
tanta in bello sanguinis flumina paterarum capacitate metitur
aut unius altaris cruentationi adaequat; nemo oues appellat
eos, qui in bello armati et ipsi ex eadem feritate certantes
cadunt, sed qui in sua proprietate atque patientia dedentes
potius semetipsos quam uindicantes trucidantur. denique:
quia lapides, inquit, sancti uolutant, non \'quia milites
pugnant\'. lapides enim sunt et fundamenta, super quae nos
aedificamur, exstructi secundum Paulum super fundamenta
apostolorum, qui lapides sancti oppositi omnium offensui
11] Zach. 9, 15-16. 26] Zach. 9, 16. 27] cf. Eph. 2, 20. Gel 2 imponat R, imponant MF 10 euenturas M,
uentnras Rwuigo 11 accipe R, accipere MF in • zacharia M
16 quia Pam: qui MR 26 quia Pam: qui MR 28 fundamentum
Oehlerus \'
oporteat apud tribunalia, qui et Balaae quod non cogitauerat,
immo contra quam cogitauerat suggessit et Moysi
causato linguae tarditatem os repromisit. et sapientiam ipsam,
cui nemo resistet, per Esaiam demonstrauit: hic dicet: ego
dei sum, et (hic) clamabit: in nomine Iacob, et alius
inscribetur in nomine Israhelis. quid enim sapientius et
incontradicibilius confessione simplici et exerta in martyris
nomine, \'cum deo inualescentis\', quod est interpretatio Israhelis?
nec mirum, si is cohibuit praecogitationem, qui et ipse a patre
excepit pronuntiandi tempestiue sumministrationem: dominus
mihi dat linguam disciplinae, ** quando debeam proferre
sermonem, nisi Marcion Christum non subiectum patri
infert. a proximis quoque persecutiones et nominis, ex odio
utique, blasphemiam praedicatam non debeo rursus ostendere.
sed per tolerantiam, inquit, saluos facietis uosmetipsos,
de qua scilicet psalmus: tolerantia iustorum non periet
in finem, quia et alibi: honorabilis mors iustorum, ex
tolerantia sine dubio, quia et Zacharias: corona autem erit
eis, qui tolerauerint. sed ne audeas argumentari apostolos
ut alterius dei praecones a Iudaeis uexatos, memento prophetas
quoque, eadem a Iudaeis passos, tamen non alterius dei
cf. Luc. 21, 15. 5] Es. 44, 5. 9] cf. Gen. 82, 28. 11] EB. 50, 4.
14] cf. Luc. 21, 16-17. 16] Luc. 21, 19. 17] Ps. 9, 19. 18] Ps.
115, 6. 19] Zach. 6, 14. Eng: uolntabant MR et hic igitur scil. quia in antecedentibus
de patientia a seruis domini praestanda erat sermo cogitari
uetat M, uetat cogitari R 2 balaae M, Balae R, Balaam Pam 5 resistet
M, resiateret R dicet J23, dicent MRl 6 hic addidi 7 inscribet
susp. Eftg (sed martyr \'inualescena cum domino\' [= Israel] inscri-
bitur nomine \'Israbelis\') 8 incontradocibilius M in martyris nomine:
memento nomen p.dptopoc sapere confeasorem (Etag) 10 a patre ipse M
12 lacunam signaui: ut sciam intercidit (cf. 563, 21) uel ad cognoecendum
(cf. 268, 15) 15 rursus R3, usus MRX 16 tollerantiam M
17 tolerantia MF, tolerantia, inquit Ruulgo peribit Rig
excidii, cum coepisset uallari exercitibus Hierusalem, signa
iam ultimi finis enarrat: solis et lunae siderumque prodigia
et in terra angustias nationum obstupescentium uelut a sonitu
maris fluctuantis pro expectatione imminentium orbi malorum.
quod et ipsae uires caelorum concuti habeant, accipe Iohelem:
et dabo prodigia in caelo et in terra sanguinem et
ignem et fumi uaporem: sol conuertetur in tenebras
et in sanguinem luna, priusquam adueniat dies magnus
et inlustris domini. habes et Abacuc: fluminibus disrumpetur
terra, uidebunt te et parturient populi: dispergens
aquas gressu dedit abyssus sonum suum,
sublimitas timoris eius elata est: sol et luna constitit
in suo ordine, in lucem coruscationes tuae ibunt, in
fulgorem fulgur, scutum tuum: in comminatione tua
diminues terram et in indignatione tua depones nationes.
conueniunt, opinor, et domini pronuntiationes et prophetarum
de concussionibus mundi et orbis, elementorum et
nationum. post haec quid dominus? et tunc uidebunt
filium hominis uenientem de caelis cum plurima uirtute.
cum autem haec fient, erigetis uos et leuabitis
capita, quoniam adpropinquabit redemptio uestra, in
tempore scilicet regni, de quo subiecta erit ipsa parabola.
sic et uos, cum uideritis omnia haec fieri, scitote
adpropinquasse regnum dei. hic erit dies magnus domini
10] Hab. 3, 9-12. 19] Luc. 21, 27-28. 23] cf. Luc. 21, 29—30.
24] Luc. 21, 81. 25] cf. Ioel 2, 31. MB* coepisset B3, coepisse MRX (circum)uallari
(= xoxXoojievnfjv) fort. 3 ultimi 223, ultimus MBl 4 in
JI
terra Gel: inter MB 5 prae Leopoldua 7 progia (di s. u. a m. I) M
11 dispergens (sxoptuCwv) MIli, dispergent B9, disperges Pam 14 corruscationes
M 15 fulgur MB1, fulgor Bz 22 adpropinquabit MB,
appropinquauit N Pam 23 subiecta erit B, eubiectarit MF 24 sic B,
si MF
ecce cum caeli nubibus tamquam filius hominis
adueniens et cetera, et data est illi regia potestas
— quam in parabola postulaturus exierat relicta pecunia serais,
quae feneraretur, — et uniuersae nationes, — quas promiserat
ei in psalmo pater: postula de me, et dabo tibi
gentes hereditatem tuam — et gloria omnis seruiens
illi et potestas eius aeterna, quae non auferetur, et
regnum eius, quod non corrumpetur, quia nec morientur
in illo nec nubent, sed erunt sicut angeli. de eodem aduentu
filii hominis et fructu eius apud Abacuc: existi in salutem
populi tui ad saluos faciendos christos tuos, erecturos
scilicet se et capita leuaturos in tempore regni redemptos.
igitur cum et haec, quae sunt promissionum, proinde conueniant
sicut et illa, quae sunt concussionum, ex consonantia
propheticarum et dominicarum pronuntiationum nullam hic
poteris interstruere distinctionem, ut concussiones quidem
referas ad creatorem. saeuitiae scilicet deum, quas nec sinere,
nedum expectare deberet deus optimus, promissiones uero deo
optimo deputes, quas creator ignorans illum non prophetasset.
aut si suas prophetauit, non distantes a promissionibus Christi
(tui). par erit in liber(ali)tate optimo deo, nec plus uidebitur a
Christo tuo repromitti quam a meo filio hominis. ipsum decursum
scripturae euangelicae ab interrogatione discipulorum usque
ad parabolam fici ita inuenies contextu sensus filio hominis
hinc atque illinc adhaerere, ut in illum compingat et tristia
et laeta et concussiones et promissiones nec possis separare
2. 8. 9] cf. Luc. 20, 35-36. 11] Hab. 3, 13. 12] cf. Luc. 21, 28.
23] cf. Luc. 21, 7. 25] cf. Lnc. 21, 29. R, daniel M 4 peccunia M 5 quae M, qua Buulgo
11 fractus Gel Abacum Rl salutem R3, salute MRl 12 erecturos
Rs, erecturus MRX 13 leuaturos R3, leuaturus MRl redemptos
R3, redemptus MRl 19 nedum Pam: necdum MR 22 tui addidi
, Jiber<ali)tate scripsi: libertate MR 26 compingat scil. decursus scripturae
euangelicae
inter duos exitus concussionum et promissionum necesse
est ad unum pertineant filium hominis et incommoda
nationum et uota sanctorum, quia ita positus est in medio,
ut communis (sit) exitibus ambobus, alterum conclusurus aduentu
suo, id est incommoda nationum, alterum incipiens, id est uota
sanctorum, ut, siue mei Christi concesseris aduentum filii
hominis, quo mala imminentia ei reputes, quae aduentum eius
antecedunt, cogaris etiam bona ei adscribere, quae ab aduentu
eius oriuntur, *** cogaris mala quoque ei deputare. quae
aduentum eius antecedunt. tam enim mala cohaerent aduentui
filii hominis antecedendo quam et bona subsequendo. quaere
igitur, quem ex duobus Christis constituas in persona unius
filii hominis, in quam utraque dispositio referatur, aut et
creatorem optimum aut et deum tuum asperum dedisti natura.
in summa ipsius parabolae considera exemplum: adspicite
ficum et arbores omnes; cum fructum protulerint.
intellegunt homines aestatem adpropinquasse; sic et
uos, cum uideritis haec fieri, scitote in proximo esse
regnum dei. si enim fructificationes arbuscularum signum
aestiuo tempori praestant antecedendo illud, proinde et conflictationes
orbis signum praenotant regni praecedendo illud.
omne autem t signum eius est res, cuius est signum, et
omni rei ab eo imponitur signum, cuius est res. ita si conflictationes
signa sunt regni, sicut fructificationes aestatis, ergo
et regnum creatoris est, cuius conflictationes deputantur, quae
signa sunt regni. praemiserat oportere haec fieri tam atrocia
tam dira deus optimus, certe a prophetis et a lege praedicata:
M, qui R tmtlgo 5 sit addidi 8 reputes MBI, deputes R*
uulga 10 (вiue tui malueris, quo bona ei adscribus, quae ab aduentu
eius oriuntur> sttppl. Rig 14 in quem Rig 16 adapicite scripsi: adapice
MR 20 fructificationes R, frnticationem M . 21 proinde et M,
proinde S . 23 omnis autem [signum] eius est res fort., omne autem
signum eius est, (cuius et) res Urs
confirmat perfici oportere. Adhuc ingerit non transiturum
caelum ac terram, nisi omnia peragantur. quaenam ista? si quae
a creatore sunt (praedicata), merito sustinebunt elementa domini
\' sui ordinem expungi: si quae a deo optimo, nescio an sustineat
caelum et terra perfici quae aemulus statuit. hoc si patietur
creator, zelotes deus non est. transeat age nunc caelum et
terra, — sic enim dominus eorum destinauit — dum uerbum
eius maneat in aeuum, — sic enim et Esaias pronuntiauit —
admoneantur et discipuli, ne quando grauentur corda
eorum crapula et ebrietate et saecularibus curis et
insistat eis repentinus dies ille uelut laqueus, utique
oblitis deum ex plenitudine et cogitatione mundi — Moysei
erit admonitio —: adeo is liberabit a laqueo diei illius, qui hanc
admonitionem retro intulit. Erant et loca alia apud Hierusalem
ad docendum, erant et extra Hierusalem ad secedendum. sed
enim per diem in templo docebat, ut qui per Osee praedixerat:
in templo meo me inuenerunt et illic disputatum
est ad eos, ad noctem uero in elaeonem secedebat; sic enim
Zacharias demonstrarat: et stabunt pedes eius in monte
elaeon. erant horae quoque auditorio competentes; diluculo
conueniendum erat, quia per Esaiam cum dixisset: dominus
dat mihi linguam disciplinae, adiecit: adposuit mihi
mane aurem ad audiendum. si hoc est prophetias dissoluere,
quid erit adimplere?
13, 31. 8] cf. Es. 51, 6. 9] cf. Ea. 40, 8. 10] Luc. 21, 84-35. 13] cf.
Dent. 8, 11-14. 15] cf. Luc. 21, 37—38. 18] Os. 12, 4. 19] tf.
Luc. 21, 37. 20] Zach. 14, 4. 21] cf. Luc. 21, 38. 22] Es. 50, 4. R, cumque MF 4 sunt (praedicata) scripsi: sunt MF,
fiunt R, uocem sunt deleri uult Eng, ex antecedentibus supplens peragantur
7 caelum et terra M, terra et caelum R uulgo 8 parenthesin
indicaui et hic et infra 9 pronuntianit MRI, praennntiauit R3 «ulgo
13 mundi. Moysi uulgo parenthesin indicaui moysei MF, Moysi R
uulgo 14 liberabit R3, liberauit MB1 20 monte R, montem M
21 elaeon (= twv eXaid»v) Eng: elaeone MR 22 quia ed. Migniana:
qui MR
Proinde sciit, et quando pati oporteret eum, cuius passionem
lex figura(ra)t. nam ex tot festis Iudaeorum paschae diem
elegit in hoc enim sacramentum pronuntiarat Moyses: pascha
est domini. ideo et adfectum suum ostendit: concupiscentia
concupii pascha edere uobiscum, antequam
patiar. o legis destructorem, qui concupierat etiam pascha
seruare! nimirum uerbecina illum [in] Iudaica delectarat. an
ipse erat, qui, tamquam ouis ad uictimam adduci habens et
tamquam ouis coram tondente sic os non aperturus, figuram
sanguinis sui salutaris implere concupiscebat? poterat et ab
extraneo quolibet tradi, ne dicerem et in hoc psalmum expunctum:
qui mecum panem edit leuauit in me plantam.
poterat et sine praemio tradi. quanta enim opera traditoris
circa eum, qui populum coram offendens nec tradi magis
potuisset quam inuadi? sed hoc alii competisset Christo, non
qui prophetias adimplebat. scriptum est enim: pro eo quod
uenumdederunt iustum. nam et quantitatem et exitum pretii
postea Iuda paenitente reuocati et in emptionem dati agri
figuli, sicut in euangelio Mathei continetur, Hieremias praecanit:
et acceperunt triginta argentea pretium adpretiati
— uel honorati - et dederunt ea in agrum figuli.
professus itaque se concupiscentia concupisse edere pascha ut
suum, — indignum enim, ut quid alienum concupisceret deus —
acceptum panem et distributum discipulis corpus suum illum
fecit hoc est corpus meum dicendo, id est (figura. corporis
53, 7. 12] Ps. 40, 10. 16] Am. 2, 6. 19] Matth. 27, 3-8. 20] Matth.
27, 9. cf. Zach. 11, 12-13. 25] Luc. 22, 19. scripsi: scit MR 2 figurarat scripsi: figurat MR ex R3,
et MRl 3 elegit R3, aegit M, egit 221 pronuntiarat R, pronuntiaret
MF 7 uerbecina M, ueruecina Ruulgo in MF, del. R dulectarat
scripsi: delectaret MB delectaret? an uulgo 11 tradi. ne uulgo
12 lenanit Lat: leuabititfB 17 uenumdederunt M, uenumdedere R uulgo
20 argentea M, argenteos R 21 uel honorati addidit Tertvllianua dubitam,
ut uidetur, an recte interpretetur uersio latina verba xou TETip.v]{j.evoi>,
deleri volvit haec verba Lat, uel honorarii susp. Eng honorati 22,
honerati MF ea M, eos R 24 suum illum R, illum suum M
ceterum uacua res, quod est phantasma, figuram capere non
posset. aut si propterea panem corpus sibi finxit, quia corporis
carebat uanitatem, ergo panem debuit tradere pro nobis.
faciebat ad uanitatem Marcionis, ut panis crucifigeretur. cur
autem panem corpus suum appellat et non magis peponem,
quem Marcion cordis loco habuit, non intellegens ueterem
fuisse istam figuram corporis Christi dicentis per Hieremiam:
aduersus me cogitauerunt cogitatum dicentes: uenite.
coiciamus lignum in panem eius, scilicet crucem in corpus
eius? itaque inluminator antiquitatum, quid tunc uoluerit
significasse panem, satis declarauit corpus suum uocans panemsic
et in calicis mentione testamentum constituens sanguine
suo obsignatum substantiam corporis confirmauit. nullius
enim corporis sanguis potest esse nisi carnis. nam et si qua
corporis qualitas non carnea opponetur nobis, certe sanguinem
nisi carnea non habebit. ita consistet probatio corporis de
testimonio carnis, probatio carnis de testimonio sanguinis. ut
autem et sanguinis ueterem figuram in uino recognoseas.
aderit Esaias: quis, inquit, qui aduenit ex Edom, rubor
uestimentorum eius ex Bosor? sic decorus in stola
uiolentia cum fortitudine? quare rubra uestimenta
tua, et indumenta sicut de foro torcularis, pleno conculcato?
spiritus enim propheticus, uelut iam contemplabundus
dominum ad passionem uenientem, carne scilicet uestitum
ut in ea passum, cruentum habitum carnis in uestimentorum
rubore designat, conculcatae et expressae ui passionis
tamquam in foro torcularis, quia et inde quasi cruentati
R, quam MF 10 coiciamus MRI, coniciamus B3 ttulgo eraeem
R, tamen MF 14 nullus susp. Eng 15 sanguis JR, sanguinis M
17 consistet MF, consistit R 19 uino R, uno MF 21 Bosor Bl sic
MRt, sed B3 22 uiolentia Eng: niolenta MR 25 carne B, carnem
M 27 designat R3, designatum MBl conculcate (e 8. u. a m. J) M
28 et inde M, exinde R uulgo
in benedictione Iudae, ex cuius tribu carnis census Christi
processurus, iam tunc Christum in Iuda deliniabat: lauabit,
inquit, in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum
suum, stolam et amictum carnem demonstrans et uinum
sanguinem. ita et nunc sanguinem suum in uino consecrauit
qui tunc uinum in sanguinem figurauit.