Dimittit discipulos, ad praedicandum dei regnum.
7, 9. 20] cf. Luc. 8, 44. 28] cf. Luc. 9, 1—6. scripsi: enim MR 5 certa B, certe M Christo. qua si aaripti:
Christo, quasi M, Chriato, qua sic R 6 non ut hominem sanctum scil:
tetigit 11 aollempne M 13 ille (scil. sanguinis fluxue) scripsi: illa MB
15 uideri om. Bt 17 intectum M (tel in mg. add. m. X) 18 intellegitig
M 20 probaui M (t s. u. add. m. 1) omittam R, omittat M,
oraittatur fort. 26 uoluisset? ut uulgo legis mentiebatur uulgo
quid in uiam ferre. quis hoc mandasset, nisi qui et coruos
alit et flores agri uestit, qui boui quoque terenti libertatem
oris ad ueniam pabuli ex opere summouendi ante praecepit, quia
dignus operarius mercede sua? haec Marcion deleat, dum sensui
salua sint. at cum iubet puluerem excutere de pedibus in eos,
a quibus excepti non fuissent, et hoc in testimonium mandat
fieri. nemo testatur quod non iudicio destinatur: inhumanitatem
qui in testationem redigi iubet iudicem comminatur.
nullum deum nouum a Christo probatum illa etiam opinio
omnium declarauit, qua Christum Iesum alii Iohannem alii
Heliam alii unum aliquem ex ueteribus prophetis Herodi adse-\'
uerabant. ex quibus quicumque fuisset, non utique hoc esset
suscitatus, ut alium deum post resurrectiouem praedicaret. Pascit
populum in solitudine, de pristino scilicet more. aut si
non eadem est maiestas, ergo iam minor est creatore, qui
non uno die, sed annis quadraginta, nec de inferioribus materiis
panis et piscis, sed de manna caelesti, nec quinque circiter,
sed sexcenta milia hominum protelauit. adeo autem
ea<dem>) fuit maiestas, ut et pabuli exiguitatem non tantum
sufficere, uerum etiam exuberare de pristino uoluerit exemplo.
sic enim et in tempore famis sub Helia uiduae Sareptensis
modica et suprema alimenta ex prophetae benedictione per
totum famis tempus redundauerant. habes tertiam Basiliarum.
si et quartam reuoluas, inuenies totum hunc ordinem Christi
circa illum dei hominem, qui oblatos sibi decem ordiacios
12, 27. cf. Dent. 25, 4. 5] cf. Luc. 10, 7. 6] cf. Luc. 9, 5. 7] cf. ib.
11] cf. Luc. 9, 7-9. 15] cf. Luc. 9, 10-17. 17] cf. Exod. 16, 35.
18] cf. Exod. 12, 37. 20] cf. Exod. 9, 17. 22] cf. HI Beg. 17, 7-16.
26] cf. illI Reg. 4, 42-4.5. MR, aumendi Ur, 9 a uerbis in teatationem pergit F
10 prolatum fort. 11 qua Eng: quia MR 13 hoc (= propterea) MF,
(ob) hoc R uulgo esset scripsi: est MR 16 est (priore loco) scripsi:
et MR 20 eadem scripsi (cf. Z. 16): ea MR 22 Bareptensia M, Sareptensi
R uulgo 23 supprema M 25 reuoluas Urs: resoluas MR
reliqui Christi R3, Christum MRl 26 ordiacioB M, hordeaceoa B
comparata multitudine et pabuli mediocritate respondisset: quid
ergo?hoc dem in(con)spectu centum[milibus]hominum?
da inquit, et manducabunt, quoniam haec dicit dominus:
manducabunt et relinquent reliquias secundum
dictum domini. o Chritum et in nouis ueterem! Haec
itaque qui uiderat Petrus et cum pristinis compararat et non
tantum retro facta sed et in futurum iam tunc prophetantia
recognouerat, interroganti domino, quisnam illis uideretur,
cum pro omnibus responderet: tu es Christus, non potest
non eum sensisse Christum, [nisi] quem nouerat in scripturis.
quem iam recensebat in factis. hoc et ipse confirmat usque
adhuc patiens, immo et silentium indicens. si enim Petrus
quidem non poterat alium eum confiteri quam creatoris, ille
autem praecepit, ne cui hoc dicerent, utique id noluit prouulgari,
quod Petrus senserat. \'immo\', inquis, \'quia non recte senserat,
noluit mendacium disseminari'*. sed aliam silentii causam
edixit, quia oporteret filium hominis multa pati et reprobari
a presbyteris et scribis et sacerdotibus et interfici et post
tertium diem resurgere. qua cum praedicata sunt et ipsa in
Christum creatoris, sicut suis locis implebimus, sic quoque
ipsum se ostendit esse, in quem praedicabantur. certe et si
non essent praedicata, eam causam indicti silentii protulit,
quae non Petri errorem demonstraret: obeundarum passionum
necessitatem. Qui u oluerit, inquit, animam suam saluam
facere perdet illam, et qui perdiderit eam propter
me saluam faciet eam. certe filius hominis hanc sententiam
emisit. perspice igitur et tu cum rege Babylonio fornacem
Luc. 9, 18-22. 9] cf. Luc. 9, 20. 10] Marc. 8, 29. cf. Matth. 16, 16.
Luc. 9, 20. 13] cf. Luc. 9, 21. 15] cf. Luc. 9, 21. 17] cf. Luc. 9,
22. 25] Luc. 9, 24. 28] cf. Dan. 3, 92. MBt, ego JPwdgo dem W, idem MRl in conspectu Rig:
inapectu AI, inspectum R milibus secl. Pam 4 haec M, hoc R
7 qui R3, quae MR*- 11 nisi seclusit Lat: receperunt reliqui 15 dicerent
R, diceret M 20 sunt M, aint R uulgo 24 (sed) obeundarum R3
enim uere erat, nondum scilicet natus ex homine — iam
tunc istos exitus constituentem. saluas facit animas trium
fratrum, qui eas pro deo perdere conspirauerant, Chaldaeorum
uero perdidit, quas illi per idolatriam saluas facere maluerant.
quae est ista noua doctrina, cuius uetera documenta
sunt? quamquam et praedicationes martyriorum tam futurorum
quam a deo mercedem relaturorum decucurrerunt: uide, inquit
Esaias, quomodo periit iustus, et nemo excipit corde,
et uiri iusti auferuntur, et nemo considerat. quando
magis hoc fit quam in persecutione? *** sanctorum eius,
utique non simplex, nec de naturae lege communis, sed illa
insignis et pro fide militaris, in qua qui animam suam propter
deum perdit seruat illam. ut et hic tamen iudicem adcognoscas,
qui malum animae lucrum perditione eius et bonum
animae detrimentum salute eius remuneraturus sit, et zeloten
deum mihi exhibet, malum malo reddentem: qui confusus,
inquit, mei fuerit, et ego confundar eius, *** quando
nec confusionis materia conueniat nisi meo Christo, cuius ordo
magis pudendus, ut etiam haereticorum conuiciis pateat, omnem
natuitatis et educationis foeditatem et ipsius etiam carnis
indignitatem, quanta amaritudine possunt, perorantibus. ceterum
quomodo ille erit obnoxius confusionis, qui eam non capit?
non uulua, licet uirginis tamen feminae, ** coagulatus, et si
M 4 caldaeoram M 5 perdit/ort. 8 relatgrorum M
(corr. m. 1) 9 periit M, perit B uulgo 11 lacunam signaui: (sed et
honorabilis, inquit Dauid, mora) supplendum puto (cf. quae sequuntwr
et supra l. 8: quam a deo mercedem relaturorum) 12 sed B, et MF
14 illam, ut uulgo adcognoscas M, cognoscaa R uulgo 16 salute R,
iSaIutis MF remuneraturus sit et Eng: remuneraturus. sed et MRI,
remuneratur. sed et B* uulgo 18 mei Big: me MB lactØUJm signaui:
(sic quoque meus Christus) supplendum puto 24 lacunam aignaui: prolatus,
non (oue iaculatus, non Eng [cf. Euagrius AU. Sim. ti Thsopk.
p. 8, 11 ed. Bratke: iaculatus uuluae intamiaatae]) intercidisse uidetar
coagulatus B3, coagulatum MBl
humore, non caro habitus ante formam, non pecus dictus post
figuram, non decem mensium cruciatu deliberatus, non subita
dolorum concussione cum tanti temporis caeno per corporis
cloacam effusus ad terram, nec statim lucem lacrimis auspicatus
ex primo retinaculi sui uulnere, nec multum ablutus, nec sale ac
melle medicatus, nec pannis iam sepulturae inuolucrum initiatus,
nec exinde per inmunditias inter sinus uolutatus, molestus uberibus,
diu infans, uix puer, tarde homo, sed de caelo expositus,
semel grandis, semel totus, statim Christus, spiritus et uirtus et
deus tantum; ceterum, (at) non uerus, qui non uidebatur, ita nec
de crucis maledicto erubescendus, cuius carebat ueritate carens
corpore. non poterat itaque dixisse: qui mei confusus fuerit.
noster hoc debuit pronuntiasse, minoratus a patre modico
citra angelos, uermis et non homo, ignominia hominis
et nullificamen populi, quatenus ita uoluit, ut
liuore eius sanaremur, ut dedecore eius salus nostra constaret. et
merito se pro suo homine deposuit, pro imagine et similitudine
sua, non aliena, [tunc] ut, quoniam homo (non) erubuerat lapidem
et lignum adorans, eadem constantia non confusus de Christo
pro impudentia idolatriae satis deo faceret per impudentiam
fidei. quid horum Christo tuo competit, Marcion, ad meritum
confusionis? plane pudere te debet, quod illum ipse finxisti.
Iam et hoc uel maxime erubescere debuisti, quod illum
cum Moyse et Helia in secessu montis conspici pateris quorum
destructor aduenerat. hoc scilicet intellegi uoluit uox illa de
caelo: hic est filius meus dilectus, hunc audite, id
est non Moysen iam et Heliam. ergo sufficiebat uox sola sine
ostentatione Moysei et Heliae. definiendo enim, quem audirent,
53,5. 18] cf. Gen. 1,26. 19] cf. Ez. 20, 32. 24]cf.Luc.9,28—36. 27]Luc.9,35. tcripsi: aemine, tamen ex MR utnguine et scripsi (cf.
de carne Chrigti 4: humoris et tungninis foeda coagula): aemine et MR1, feminae
IPutdgo (probat Eng) 3 delibratua Lat 6 ex scripsi: et MB ac
JfF, et R 8 molestius M 9 tarde M; tardus R 11 ut add. R9. om. MRl
171iquoreM 19tuncMcI.i2* nonadd.R*,om.MRl 24iamscripsi:namMB
Hieremiam ceterosque, quos non ostendit, permisit audiri, si
uetuit quos ostendit? nunc et si praesentia illorum fuit necessaria,
non utique in conloquio ostenderentur, quod familiaritatiindicium
est, nec in consortio claritatis, quod dignationis et
gratiae exemplum est, sed in sordibus aliquibus, quod destructionis
argumentum est, immo in tenebris creatoris, quibus discutiendis
erat missus, longe etiam discreti a claritate Christi,
qui uoces et litteras ipsas eorum ab euangelio suo erat separaturus.
sicin alienos demonstrat illos, dum secum habet? sic
relinquendos decet quos sibi iungit? sic destruit quos de radiis
suis exstruit? quid faceret Christus ipsorum? credo, secundum
peruersitatem tales eos reuelasset, quales Christus Marcionis
debuisset, aut quoscumque alios secum <ostendisset) quam
prophetas suos. sed quid tam Christi creatoris quam secum
ostendere praedicatores suos? cum illis uideri, quibus in reuelationibus
erat uisus? cum illis loqui, qui eum fuerant locuti?
cum eis gloriam suam communicare, a quibus dominus gloriae
nuncupabatur? cum principalibus suis, quorum alter populi
informator aliquando alter reformator quandoque, alter initiator
ueteris testamenti alter consummator noui. igitur et Petrus,
meritum contubernium Christi sui agnoscens, (in) indiuiduitatem
eius suggerit consilium: bonum est hic nos esse, - bonum
plane, ubi Moyses scilicet et Helias — et faciamus hic
tria tabernacula, unum tibi et Moysi unum et He-
liaeunum. (sed nesciens, quid diceret.\' quomodo nesciens?
utrumne simplici errore an ratione, qua defendimus in causa
nouae prophetiae gratiae exstasin, id est amentiam, conuenire?
23] Luc. 9, 33. 26] cf. ib. M 2 ieremiam M 6 sed et B 10 sicin acripsi: sic
in MR, siccin ed. Mign. habet. sic uulgo 11 iunget M iungit.
sic uulgo 12 exstruit. quid uulgo 14 ostendisset addidi (ef. I. 16)
15 Christi acripsi: Christus MR 22 meritum MB, merito Pam <in)
indiuiduitatem scripsi: indiuiduitate MR, indiuiduitati Eng 23 hic nos M,
nos hic R uulgo 27 errore M in ras. qua Iun: quam MR causae M
conspicit uel cum per ipsum deus loquitur, necesse est excidat
sensu, obumbratus scilicet uirtute diuina. de quo cum inter
nos et psychicos quaestio est, interim facile est amentiam
Petri probare. quomodo enim Moysen et Heliam cognouisset,
[nisi in spiritu?] - nec enim imagines eorum uel statuas populus
habuit. nec similitudines, lege prohibente - nisi quia in spiritu
uiderat? et ita quod dixit, scilicet in spiritu non in sensu constitutus,
scire non poterat. ceterum, si sic nesciit quasi errans, eo
quod putaret illorum esse Christum, ergo iam constat et supra
Petrum interrogatum a Christo, quem se existimarent, ut de
creatoris dixisse: tu es Christus, quia, si tunc alterius dei
illum cognouisset, hic quoque non errasset. quodsi ideo et hic
errauit quia et supra, ergo certus es in illum diem quoque
nullam nouam diuinitatem a Christo reuelatam et usque adhuc
non errasse Petrum, Christo usque adhuc nihil eiusmodi reuelante,
et tamdiu non alterius deputandum Christum quam
creatoris, cuius omnem et hic ordinem expressit. tres de discentibus
arbitros futurae uisionis et uocis adsumit. et hoc
creatoris est: in tribus, inquit, testibus stabit omne
uerbum. in montem secedit. agnosco formam loci. nam et
pristinum populum apud montem et uisione et uoce sua
creator initiarat. oportebat in eo suggestu consignari nouum
testamentum, in quo conscriptum uetus fuerat, sub eodem etiam
ambitu nubis, quem nemo dubitabit de aere creatoris conglobatum,
— nisi (si) et nubes suas ille deduxerat — quia et
18] cf. Luc. 9, 28. 20] Dent. 19, 15. 22] cf. Eiod. 19, 16-20. 25 cf.
Exod. 19, 16. Luc. 9, 34. Pam: spiritum MR 3 diuina. de qao cum inter scripsi:
diuina de quo cum inter M, diuina, de quo inter R uulgo, diuina. de quo,
(scil. agemus) cum inter Eng 6 nisi in spiritu secluai (cf. I. 7) 7 habuit
necEng: habuissetMR 8 quod diait,scilicetstripsi: quod dixissetMR, quid
diiisset Eng 9 nesciit scripsi: nescit MR 12 quia si R3, quasi MRl
19 arbitros R, arbitror MF 25 quem MF, quam R dubitabit Oehlerus:
dubitauitJfR conglobatum Eng: conglobataJf (a ex Q m. 1) R 26 parenthesin
indicaui: conglobatam. nisi uulgo si addidt ille Eng: illo MR
creatoris precario usus est? itaque nec nunc muta nubes fuit,
sed uox solita de caelo et patris nonum testimonium super
filio, ad quem in secundo psalmo: filius meus es tu, ego
hodie genui te, de quo et per Esaiam: quis deum
metuens? audiat uocem filii eius. itaque iam repraesentans
eum - hic est filius 1 meus me U B - utique subaudit: quem
l\'epromisi. si enim repromisit aliquando et postea dicit: hic
est, eius est exhibentis uoce uti in demonstratione promissi,
qui aliquando promisit, non eius, cui possit responderi: 'ipse
enim tu quis es qui dicas: hic est filius meus, de quo
non magis praemisisti quam te ipsum, quod prius eras, reuelasti\'?
hunc igitur audite! quem? (nisi quem) ab initio edixerat
audiendum in nomine prophetae quoniam et prophetes existimari
habebat a populo: prophetam, inquit Moyses, suscitabit
nobis deus ex filiis uestris, secundum carnalem
scilicet censum, tamquam me audietis illum. omnis
autem qui illum non audierit, exterminabitur
anima eius de populo suo. sic et Esaias: quis in uobis
metuens (deum?) exaudiat uocem filii eius, quam et
ipse pater commendaturus erat: sistens enim, inquit, uerba
filii sui, dicendo scilicet: hic est filius meus dilectus,
hunc audite. itaque et si facta translatio sit auditionis a
Moyse et Helia in Christum, sed non ut ab alio deo nec ad
alium Christum, sed a creatore in Christum eius, secundum
decessionem ueteris et successionem noui testamenti: non
legatus, inquit Esaias, nec nuntius, sed ipse deus
15] Deut. 18, 15. Act. 3, 22. 17] Act 3, 28. cf. Dent. 18, 19. 19] Es.
50, 10. 21] Ea. 44, 26. 26] Es. 63, 9. itaque uttigo 4 ad quem acripsi: atque MB, ut qui Oehltruf,
aeque Iun in secundo Pam: in primo MB 7 aubaudit scripsi: anbauditur
MR 8 repromisit JBl 9 promissi R3, promisit MRl 12 eras
Urs: erat MB 13 nisi quem addidi 17 sensum Gel 20 deum ad-
[
didi fili M (i s. u. a m. 1) 24 Christum Urs: Christo MR
reliqui aliquo M 26 decensionem M 27 deus JIB, dominus Pam
prophetas. traditit igitur pater filio discipulos nouos, ostensis
prius cum illo Moyse et Helia in claritatis praerogatiua atque
ita dimissis, quasi iam et officio et honore dispunctis, ut hoc
ipsum confirmaretur propter Marcionem, societatem esse etiam
claritatis Christi cum Moyse et Helia. totum autem habitum
uisionis istius habemus etiam apud Abacuc, ubi spiritus ex
persona interdum apostolorum: domine, audiui auditum
tuum et extimui - quem magis quam uocis caelestis illius:
hic est filius meus dilectus, hunc audite? — consideraui
operam tuam (et) excidi mente - quando magis quam cum
uisa claritate eius nesciit quid diceret Petrus? — in medio
duorum animalium cognosceris, Moysi et Heliae, de
quibus et Zacharias uidit in figura duarum olearum et duorum
ramulorum oleae. nam hi sunt, de quibus dictum est illi:
duo filii opimitatis adsistunt domino uniuersae terrae.
et rursus idem Abacuc: operuit caelos uirtus, utique nubilo
illo, et splendor eius ut lux erit, utique qua etiam uestitus
eius refulsit. et si commemoremur promissionis Moysi, hic
inuenietur expuncta. cum enim desiderasset conspectum domini
Moyses dicens: si ergo inueni gratiam coram te, manifesta
mihi te, ut cognoscenter uideam te, eum conspectum
desiderans, in quo hominem esset acturus, quod propheta
sciebat, — ceterum dei faciem, iam audierat, nemo homo
uidebit et uiuet - et hunc, inquit, sermonem, quem
dixisti, faciam tibi. et rursus Moyses: ostende mihi
Zach. 4, 3. 16] Zach. 4, 14. 17] Hab. 8, 3-4. 21] Exod. 33, 13.
24] Exod. 33, 20. 25] Exod. 33, 17. 26] Exod. 33, 18. MR, fecit Pam 9 quem i28, quam MRl uocis R, noces
MF 11 operam tuam MR, opera tua Pam (et) excidi Rig: excidi
R, excedi M 17 rursus M, rursum Ruulgo 21 ergo om. R1 22 mihi
te NF, te mihi Ruulgo 24 parenthesin indicaui: Bciebat. ceterum
uulgo (de) dei facie Oehlerus faciem iam uulgo 25 uidebit M,
uidebit me R reliqui praeter Rig inquit scil. deuI
gloria mea, et reliqua. et in nouissimo: et tunc
uidebis posteriora mea, non lumbos nec suras, sed quam
desiderauerat gloriam in posterioribus temporibus reuelandam,
in qua facie ad faciem uisibilem se ei repromiserat, etiam ad
Aaronem dicens: et si fuerit prophetes in nobis, in
uisione cognoscar illi et in uisione loquar ad eum,
non quomodo ad Moysen; os ad os loquar ad eum, in
specie — utique hominis, quam erat gestaturus — non in
aenigmate. nam et si Marcion noluit eum conloquentem
domino ostensum, sed stantem, tamen et stans os ad os stabat et
faciem ad faciem, — cum illo, inquit, non \'extra illum\' — in
gloria ipsius, nedum in conspectu. de qua gloria non aliter
- inlustratus discessit a Christo quam solebat a creatore, proinde
tunc oculos percutiens filiorum Israhelis, quemadmodum et
nunc excaecati Marcionis, qui hoc quoque argumentum aduersus
se facere non uidit.
Suscipio in me personam Israhelis. stet Christus Marcionis
et exclamet: o genitura incredula, quousque ero
apud uos? quousque sustinebo uos? statim a me audire
debebit: \'quisquis es, o oeconome, prius ede, qui sis et a
quo uenias et quod in nobis tibi ius? usque adhuc creatoris
est totum apud te. plane, si ab illo uenis et illi agis, admittimus
increpationem. si uero ab alio, dicas uelim: quid nobis
umquam de tuo commisisti, quod credere debuissemus, ut
exprobres incredulitatem qui nec te ipsum aliquando nobis
reuelasti? quam olim apud nos agere coepisti, ut tempus
80-81. 12] Luc. 9, 32. 14-15] cf. Exod. 34, 29-30. 19] Lac. 9, 41. MF, <in) gloria Ruulgo 5 repromittit
Pam 6 aronem M 7 uisionem J21 loquar R, loquor M 8 ad eum
om. R1 9 utique R3, itaque MR% 12 parenthesin indicavit Eng
13 gloria scripsi: gloriam MR conspectum Pam 15 percutiens Urs:
percutere MR 20 quousque sustinebo uos om. R1 21 0 oeconome
scripsi (cf. Luc. 12, 24): o echonome M, eperchomene F, o iicspxd/teve R
uulgo qui M, quia Ruulgo 23 apud te om. R1 26 exprobes M
de Aesopi puteo modo uenis et iam exclamas*. [suscipio adhuc
et personam discipulorum, in quos insiliit: o natio incredula,
quamdiu ero uobiscum, quamdiu uos sustinebo? hanc
eruptionem eius utique hoc modo iustissime repercuterem:
quisquis es, o oeconome, prius ede, qui sis, a quo uenias,
quod tibi ius sit in nobis? usque adhuc, puto, creatoris es,
et ideo secuti sumus, recognoscentes omnia illius in te. quodsi
ab illo uenis, admittimus increpationem. si uero alii agis, oro
te, dicas: quid nobis aliquando (commisisti,) dumtaxat de tuo,
quod iam credidisse debuissemus, ut exprobres incredulitatem,
qui nec auctorem tuum usque adhuc edis? quam olim autem
apud nos agere coepisti, ut tempus quoque opponas? in quibus
autem nos sustinuisti, ut et patientiam iactes? asinus de
Aesopi puteo modo huc apparuit et iam exclamat.] quis non
ita iniustitiam increpationis retudisset, si eius eum credidisset,
qui nondum queri debuisset? nisi quod nec ille eos insilisset,
si non olim apud illos in lege, in prophetis, in uirtutibus et
beneficiis deuersatus incredulos semper fuisset expertus. Sed
\'ecce Christus diligit paruulos, tales docens esse debere qui
semper maiores uelint esse, creator autem ursos pueris inmisit,
ulciscens Heliseum propheten conuicia ab eis passum\'. satis
impudens antithesis, cum tam diuersa committit, paruulos et
pueros, innocentem adhuc aetatem et iudicii iam capacem,
quae conuiciari poterat, ne dicam blasphemare. qua ergo iustus
deus, nec pueris impiis parsit, exigens maiori aetati honorem,
vatientitimEngfuideinfral.24):paenitentiamilfB utimpates(scii.tibi)
= dafidu dir zum Verdienst anrechnest 2 sllscipio-exclam at (1.15) seclusi:
sunt interpolatoris, qui secundum euangelium Marci 9,19: o 3i arcoxptfci;
autolc Xs-fei increpationem illam non in Israhelem sed in discipulos factam
putauit 5 iustissimeR3, iueticiaeMRl, iustitia (= iwe)fort. 6 0 oeconome
gcripsi: oechomene M, eperchomene F, iwsp/ofjisvs R uulgo 10 commisisti
add. Gel (cf. 496, 25) 11 exprobes M 12 auctorem R3, auditorem MRl
15 non ita R3, nouit MRl 16 e am susp. Eng credisset M (di a. u. a m. 2)
18 in (alt.) om. R1 20 docens esse M, esse docens R 25 blaaphernare R3, blas-
phemariMRX quaitfif1, quia22® 26 parsit scripsi: psitM, pepercitR uulgo
ut apud Aegyptum benefecerit obstetricibus protegentibus
partus Hebraeos periclitantes edicto Pharaonis. ita et
haec adfectio Christi cum creatoris est. iam nunc deus Marcionis,
qui conubium aduersatur, quomodo uideri potest paruulorum
dilector, quorum tota causa conubium est? qui semen
odit, fructum quoque exsecretur necesse est. ne ille saeuior
habendus Aegyptio rege. nam Pharao educari non sinebat
infantes, iste nec nasci, auferens uitam illis etiam decem mensium
in utero. at enim quanto credibilius, ut eius deputetur
adfectio in paruulos, qui benedicendo conubium in propagationem
generis humani ipsum quoque fructum conubii benedicendum
promisit, qui de infantia primus! \'Repraesentat
creator ignium plagam Helia postulante in illo pseudopropheta\'.
agnosco iudicis seueritatem, e contrario Christi (lenitatem increpantis)
eandem animaduersionem destinantes discipulos
super illum uiculum Samaritarum: agnoscat et haereticus ab
eodem seuerissimo iudice promitti hanc Christi lenitatem: non
contendet, inquit, nec (clamabit nec) uox eius in platea
audietur: harundinem quassatam non comminuet et
linum fumigans non extinguet. talis utique multo magis
homines non erat crematurus. nam et tunc ad Heliam: non
in igni, inquit, dominus, sed in spiritu miti. At enim
humanissimus dominus cur recusat eum, qui se tam indiuiduum
Gen. 1, 28. 13] cf. IIII Reg. 1,10. 15] cf. Luc. 9,51-56. 18] Matth. 12,
19-20. Es. 42, 2. 22] III Reg. 19, 12. 23] cf. Luc. 9, 57—58 Eng: creator MR1, creatore R3 5 aduersatur N, auersatur R
6 diloctor M (e «. 0 a m. T) 7 ne scripsi: nec MRt, nae R* uulgo
8 desinebat M (corr. m. 1) 10 utpro M (corr. m. 1) 12 benedicendum
m
(per Christum uidelicet) scripsi: benedicendo MR 13 prius M (m s. u.
add. m. 1), primus est R, primus (est status) Eng (qui probat benedicendo)
qui de infantia primus = qui incipit ab infantia, ut uidetur
15 seueritatem. e contrario uulgo lenitatem, increpantis add. Pam:
<in) eandem Oehlerus (non recipiens quod suppleuit Pam) 16 destinantes
Pam: destinantis MR 19 clamabit nec addidi (cf. p. 3, 14 et adu. Iud.
cap. 9) in platea 3T (in ras.) 24 dominus scripsi: deus MR se om. M
sequar te quocumque ieris, ergo aut superbiam aut hypocrisin
recusandam iudicando iudicem gessit. et utique damnauit
quem recusauit, non consecuturum scilicet salutem. nam sicut
ad salutem uocat quem non recusat uel etiam quem ultro
uocat, ita in perditionem damnat quem recusat illi autem
causato patris sepulturam cum respondet: sine mortui sepeliant
mortuos suos, tu autem uade et adnuntia regnum
dei, utramque legem creatoris manifeste confirmauit: et de
sacerdotio in Leuitico, prohibentem sacerdotes supremis etiam
parentum interesse — super omnem, inquit, animam
defunctam sacerdos non introibit, et super patrem
suum (at super matrem suam) non contaminabitur —,
et de deuotione in Arithmis; nam et illi, qui se deo uouerit,
inter cetera iubet, ne super ullam animam introeat defunctam,
ne super patris quidem aut matris aut fratris. puto autem,
et deuotioni et sacerdotio destinabat quem praedicando regno
dei imbuerat. aut si non ita est, satis impius pronuntiandus
qui nulla ratione legis intercedente sepulturas parentum despici
a filiis imperabat. cum uero et tertium illum prius suis
ualedicere parantem prohibet retro respectare, sectam creatoris
exequitur: hoc et ille noluerat fecisse quos ex Sodomis liberarat.
Adlegit et alios septuaginta apostolos super duodecim.
quo enim duodecim secundum totidem fontes in Elim, si non et
septuaginta secundum totidem arbusta palmarum? Antithesis
plurimum causarum diuersitas fecit, non potestatum. sed qui
diuersitatem causarum non respexit, facile eam potestatum
existimauit. \'profectionem filiorum Israhelis creator etiam illis
spoliis aureorum et argenteorum uasculorum et uestium praeter
Num.6,6—7. 20] cf. Luc. 9, 61-62. 22] cf. Gen. 19,17. 23] cf. Luc.10,1.
24] cf. Exod. 15, 27. Num. 33, 9. 28-500, 1] cf. Exod. 12, 34-35. M, secuturum R 5 recusat M (a ex u corr. m. 1)
7 sepeliant R, sepeliam M 12 patrem MR, parentem Rig 13 et super
*
matrem Buam addidi (cf. de monog. 7) 14 illi scripsi (c/. 246, 24. 25.);
illic MB, illic <illi) Eng 18 deo M
autem nec uirgam discipulis in uiam ferre praescripsit').
illi enim in solitudinem promouebantur, hi autem in ciuitates
mittebantur. considera causarum offerentiam, et intelleges
unam et eandem potestatem, quae secundum penuriam et
copiam expeditionem suorum disposuit, proinde per ciuitates
abundaturam circumcidens, sicut et egituram per solitudinem
struxerat. etiam calciamenta portare uetuit illos. ipse enim
erat, sub quo nec in solitudine per tot annos populus calciamenta
detriuerat. neminem, inquit, in uia salutaueritis.
o Christum destructorem prophetarum, a quibus hoc quoque
accepit! Heliseus, cum Gezin puerum suum mitteret in uiam
ad filium Sunamitidis resuscitandum de morte, puto, sic ei
praecepit: accinge lumbos tuos et sume bacillum meum
in manum et uade: quemcumque conueneris in uia,
ne benedixeris eum, id est ne salutaueris, et qui te benedixerit,
ne responderis ei, id est ne resalutaueris. quae
est enim inter uias benedictio nisi ex occursu mutua salutatio?
sic et domini istud: in quam introissent domum, pacem ei dicere(ut,
de) exemplo eodem est. mandauit enim et hoc Heliseus:
cum introisset ad Sunamitin, diceret ei: pax uiro tuo, pax
filio tuo. haec erunt nostrae potius antithesis, quae comparant,
non quae separant Christum. dignus autem operarius
mercede sua quis magis pronuntiarit quam deus iudex?
quia et hoc ipsum iudicare est, dignum facere mercede operarium.
nulla retributio non ex iudicatione constitit. iam nunc
et hic lex consignatur creatoris, etiam boues operantes dignos
10, 4. 10] Luc. 10, 4. 14] IIII Reg. 4, 29. 19] cf. Luc. 10, 5.
21] IllI Reg. 4, 26. 23] Luc. 10, 7. 2uirgamMR,peramPam 4differentiam/ori.(cf. 499,26)
7 circumcidensLat: circumiensitfJJ 8 (in)struxeratfort. 9 in uialfff, per
uiamPam 12helisas3f gezinJfi?l,GiezinR3uulgo 15cumuenerisMcorr.
m.l) 18 occursa utuailf 19 domini istud seripsi: dominus utDiR, dominus
Pam 20 dicere(nt,de) exemplo Eng: dicere. eIernploMR 21 sunamitin 3 £ BS,
SunamitenJJ1 22tuoom.Rx nostraepotiusJtf,potiusnostraeaMtfao 23dignusJfjR,
dignus est NParn 26 retributioR, retribu*ione M, retributioneF
colligabis. quis tam praestans in homines nisi qui et in
pecudes? quodsi et Christus dignos mercede pronuntiat operarios,
excusauit praeceptum illud creatoris de uasis aureis et
argenteis Aegyptiorum auferendis. qui enim uillas et urbes
operati fuerant Aegyptiis, digni utique operarii mercede, non
ad fraudem sunt instincti, sed ad mercedis compensationem,
quam alias a dominatoribus exigere non poterant. Regnum dei
neque nouum neque inauditum sic quoque confirmauit, dum
illud iubet adnuntiari adpropinquasse. quod enim longe fuerit
aliquando, id potest dici adpropinquasse. si autem numquam
retro fuisset, antequam adpropinquasset, nec dici potuisset
adpropinquasse, quod numquam longe fuisset. omne quod nouum
et incognitum est, subitum est. omne quod subitum est, cum
adnuntiatur, tunc primum speciem inducens tunc primum
accipit tempus. ceterum nec retro tardasse potuerit, quamdiu
non adnuntiabatur, nec, ex quo adnuntiari coeperit, adpropinquasse.
etiam adicit, ut eis, qui illos non recepissent,
dicerent: scitote tamen adpropinquasse regnum dei. si
hoc non et comminationis gratia mandat, uanissime mandat.
quid enim ad illos, si adpropinquaret regnum, nisi quia cum
iudicio adpropinquat? in salutem scilicet eorum, qui adnuntiationem
eius recepissent, ***. quo modo, si comminatio non
potest sine executione, habes deum executorem in comminatore
et iudicem in utroque. sic et puluerem iubet excuti in illos,
in testificationem eieratae etiam terrae eorum, nedum
19] Luc. 10, 11. 25] cf. Luc. 10, 11. M, pronuutiat mercede M uulgo 6 tuerant Ktg:
fuerint MR 7 instincti MR, instructi Urs 10 fuerat Oehlerus
15 apeciem Pam: spem MR 16 accipit Rig: accepit MR potuerit
Etlg: poterit MR, ego olim rescribi uolui: poterit <diei) 23 lacunam
signaui: et in perditionem eorum, qui non recepissent interciderunt non
potest scil. esse, secundum usum auctoris: iniuria Oehlerus dtleuit non
25 utroque? sic uulgo 26 eieratae etiam scripsi (cf. 438, 3): ei; heret
etiam M, et haeret etiam R, et haerentia Oehlerus (quod ego quidem non
intellego), ad horrentiam Rmg
nullam ab eo relaturae sunt ultionem, cui rei praemittit testificationem,
minas utique portendentem ? porro cum etiam
creator in Deuteronomio Ammonitas et Moabitas prohibeat
recipi in ecclesiam, quod populum Aegypto profectum inhumane
et inhospitaliter copiis defraudassent, ergo in Christum inde
manasse constabit communicationis interdictum, ubi habet
formam. qui uos spernet, me spernet. hoc et Moysi creator:
non te contempserunt, sed me. tam enim apostolus Moyses
quam et apostoli prophetae. aequanda erat auctoritas utriusque
officii ab uno eodemque domino apostolorum et prophetarum.
Quis nunc dabit potestatem calcandi super colubros et .
scorpios? utrumne omnium animalium dominus an nec unius
lacertae deus? sed bene, quod creator hanc potestatem etiam
paruulis pueris per Esaiam repromisit, conicere manum in
cauernam aspidum et in cubile natorum aspidum nec omnino
laedi. et utique scimus — salua simplicitate scripturae, nam
nec et ipsae bestiae nocere poterunt, ubi fides fuerit — figurate
scorpios et colubros portendi spiritalia malitiae, quorum
ipse quoque princeps in serpentis et draconis et eminentissimae
cuiusque bestiae nomine deputetur penes creatorem, largitum
hanc potestatem priori Christo suo, sicut nonagesimus psalmus
ad eum: super aspidem et basiliscum incedes et conculcabis
leonem et draconem, sicut etiam Esaias: illa
die superducet dominus deus machaeram sanctam,
magnam et fortem, Christum scilicet suum, in draconem
illum, colubrum magnum et tortuosum, et interficiet
eum illa die. sed et cum idem: uia munda et uia sancta
Luc. 10, 19. 15] cf. Es. 11, 8-9. 23] Ps. 90, 13. 24] Es. 27, 1.
23] Es. 35, 8-9. alt. ex 0 a m. 1) 6 defraudassent R, defrandasset
MF 8 spernet M (bis), spernit R uulgo (bis) 10 erat Eng: erit MR
14 lacertae om. R1 15 paruulis pueris M, paruulis puerulis R, puerulis
F 17 scimus R, sciemus MF, sciamus Eng 18 poterant Eflg:
potuerunt MR 20 immanissimae Ciacconius, imminentissimae Eng
28 sed et lIf, sed R idem <dicit) susp. Eng
illic uia inmunda; qui autem dispersi erunt uadent
in ea et non errabunt, et non erit iam illic leo nec ex
bestiis pessimis quicquam ascendet in eam nec inuenietur
illic, cum \'uiam\' fidem demonstret, per quam ad deum
perueniemus, iam tunc eidem uiae, id est fidei, hanc euacuationem
et subiectionem bestiarum pollicetur. denique et tempora
promissionis congruere inuenias, si quae antecedunt legas:
inualescite, manus dimissae et genua resoluta: tunc
patefient oculi caecorum et aures exaudient surdorum;
tunc saliet claudus ut ceruus et clara erit lingua
mutorum. igitur ubi medicinarum edidit beneficia, tunc
et scorpios et serpentes sanctis suis subdidit, ille scilicet, qui
hanc potestatem, ut et aliis praestaret, prior acceperat a patre
et secundum ordinem praedicationis exhibuit.
Quis dominus caeli inuocabitur, qui non prius factor
ostenditur? gratias enim, inquit, ago et confiteor, domine
caeli, quod ea, quae erant abscondita sapientibus et
prudentibus, reuelaueris paruulis. quae ista? et cuius?
et a quo abscondita? et a quo reuelata? si a deo Marcionis
abscondita et reuelata, qui omnino nihil praemiserat, in quo
aliquid absconditum esse potuisset, non prophetias, non parabolas,
non uisiones, non ulla rerum aut uerborum aut nominum
argumenta per allegorias et figuras uel aenigmatum nebulas
obumbrata? sed \'ipsam magnitudinem sui absconderat, quam
cum maxime per Christum reuelabat\'. satis inique. quid enim
deliquerant sapientes et prudentes, ut absconderetur illis
deus, ad quem cognoscendum non suffecerat sapientia atque
prudentia illorum, nulla uia data ab ipso per aliquam operum
M, uiam fides R, uia fidem Rig, uiam fidei Iun .6 euacuationera
MR, erogationem Lat 19 reuelaueris R, reuelauerit MF
20 et a quo reuelata—abacondita in M bis comparent 21 qui = quare?,
Eng rescribendum censet: si a deo Marcionis, abscondit et reuelauit qui
omnino nihil praemiserat 25 obumbrata. sed uulgo (Eng) 27 deliquerant
R. delinquerint M delinquerant F 29 illorum? nulla uulgo
. deducerentur? quamquam et si in aliquo deliquissent erga
deum ignotum pone, nunc notum, non tamen zeloten eum
experiri debuissent, qui dissimilis creatoris inducitur. igitur si
nec materias praemiserat, in quibus aliquid occultasset, nec
reos habuerat, a quibus occultasset, nec debuerat occultasse,
etiam si habuisset, iam nec reuelator ipse erit, qui absconditor
non fuit, — ita nec dominus caeli nec pater Christi —
sed ille, in quem competunt omnia. nam et abscondit praemisso
obscuritatis propheticae instrumento, cuius intellectum
fides mereretur — nisi enim credideritis, non intellegetis
— et reos habuit sapientes atque prudentes ex ipsis\'
operibus tot ac tantis intellegibilem deum non requirentes
uel perperam in illum philosophantes et ingenia haereticis
sumministrantes, et nouissime zelotes est. denique olim hoc
per Esaiam contionabatur, quod Christus gratulatur: perdam
sapientiam sapientium et prudentiam prudentium
celabo, sicut et alibi tam abscondisse (se) quam reuelaturum
esse significat: et dabo illis thesauros absconditos, inuisibiles
aperiam illis, et rursus: quis alius disiciet.
signa uentriloquorum et diuinationes ex corde,
auertens in posteriora sapientes et cogitationes
eorum infatuans? si autem et Christum suum inluminatorem
nationum designauit: posui te in lucem nationum, quas
interpretamur in nomine paruulorum, sensu scilicet retro
paruulos et imprudentia infantes, iam uero et humilitate fidei
pusillas, facilius utique credemus eundem etiam paruulis reuelasse
per Christum, qui et retro absconderit et per Christum
reuelationem repromiserit. aut si deus Marcionis ea, quae a
29, 14. 19] Ea. 45, 3. 20] Ea. 44, 25. 24] Es. 49, 6. uulgo 3 ignotum pone (= retro), nunc
scripsi: ignotum, pone nunc MB, ignotum, pone tunc Rig 6 reuelator
R, reuelatur MF 7 absconditor R, absconditu hf, absconditur F 11 in-
tellegitis M 18 se addidi 20 dissiciet M 26 paruulos scripsi: paruos
MB, paruas B3, paruo siue pueros Eng
negotium gessit, res eius edisserens. sed (in destructionem,\'
inquis, (uti traduceret eas.\' ergo illis traduxisse debuerat, quibus
creator abscondidit, sapientibus et prudentibus. si enim benignitate
faciebat, illis erat adgnitio praestanda, quibus fuerat
negata, non paruulis, quibus nihil creator inuiderat. et tamen
usque adhuc, puto, probamus extructionem potius legis et
prophetarum inueniri in Christo quam destructionem. Omnia
sibi tradita dicit a patre. credas, si creatoris est Christus,
cuius omnia, et quia non minori se tradidit omnia filio creator
quae per eum condidit, per sermonem suum scilicet. ceterum
si oeconomus ille, quae sunt (omnia), quae illi a patre sunt
tradita? quae sunt creatoris? ergo bona sunt quae pater filio
tradidit, et bonus iam creator, cuius \'omnia\' bona sunt, et ille
iam non bonus, qui in aliena bona inuasit, ut filio traderet,
docens alieno abstinere. certe mendicissimus qui nec filium
unde ditaret habuit nisi de alieno. aut si nihil de creatoris
traditum est ei a patre, [et quomodo hominem creatoris sibi
uindicat? aut si solus homo ei traditus est, \'omnia\' homo non
est. scriptura autem (omnium) edicit traditionem filio factam.
sed et si (omnia) ad hominum genera, id est ad omnes nationes,
interpretaberis, et has filio tradidisse creatoris est: dabo tibi
gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos
terrae. aut si habebat et ipse aliqua sua (omnia), quae
filio traderet pariter cum homine creatoris, ostende unum aliquod
ex (omnibus) in fidem, in exemplum, ne tam merito non credam
eius esse \'omnia\', cuius nihil uideo, quam merito credam etiam
quae non uideo eius esse, cuius sunt uniuersa, quae uideo.
M, agnitio R 10 et quia MB, qui Gel reliqui minori se
R3, minorum si MBl 12 oeconomne scripsi (cf. 496, 21. 497, 6):
eperchomenus MB\\ arcspx<>p-evoc B3uulgo ille scil. Christus dei Marcionis
17 si interpolatum putat Eng, seruam infra 1.18 et ante quomodo
(sed cf. supra l. 13: quae sunt creatoris?) 18 quomodo scripsi: et
quomodo MB, ecquomodo Oehlerus 24 omnia, quae scripsi: quae omnia
MB habebat scripsi: habet MB 25 aliquod Ciacconius: aliquem MB
filius, nisi pater, [nemo enim scit patrem nisi filius et
filium nisi pater] et cuicumque filius reuelauerit, atque
ita Christus ignotum deum praedicauit\'. hinc enim et alii
haeretici fulciuntur, opponentes creatorem omnibus notum, et
Israheli secundum familiaritatem et nationibus secundum
naturam. et quomodo ipse testatur nec Israheli cognitum se
— Israhel autem me non cognouit et populus me
non intellexit — nec nationibus? ecce enim nec de nationibus,
inquit, nemo. propter quod et illas stillicidium situlae
deputauit et Sionem tamquam speculam in uinea derelictam.
uide ergo, an confirmatio sit propheticae uocis exprobrantis.
ignorantiam in deum humanam, quae fuerit ad filium usque.
nam et ideo subtexuit ab eo cognosci patrem, cui filius reuelauerit,
quoniam ipse erat, qui positus a patre in lumen
nationum adnuntiabatur, utique de deo inluminandarum, etiam
Israhelis, utique per agnitionem dei pleniorem. - ita non proficient
argumenta in fidem dei alterius, quae creatori competere
possunt, quia quae non competent creatori, haec poterunt in
fidem proficere dei alterius. Si et sequentia inspicias: beati
oculi, qui uident quae uidetis: dico enim uobis, quia
prophetae non uiderunt quae uos uidetis, de superiore\'
sensu descendunt adeo: neminem, ut decuit, deum cognouisse,
quando nec prophetae uidissent quae sub Christo uidebantur.I,
nam si non meus esset Christus, nec prophetarum hoc in loco
mentionem conlocasset. quid enim mirum, si non uiderant res
1,3. 9] Es. 55, 5 (?) 10] cf. Es. 40, 15. 11] cf. Es. 1, 8. 14] cf.
Luc. 10, 22. 15] cf. Es. 49, 6. 201 Luc. 10, 23-24. deleuit Gel
7 naturam Gel: naturalem MR, naturalem (agnitionern) fort. 8 parmthesin
indicatti 9 nationibus MRZ, nationis F, nationes JR1 12 confirmatio
R, conformatio MF uocis M, uocis et R 15 in lumen nationum
(= etg ou>? eavwv cf. 424, 2) scripsi: inluminatio nationum MR, inluminationi
nationum Eng 17 Israelis R, israhelem MF 19 non om.
M competent M, competunt R uulgo 22 superiore M, superiori
R uulgo
repraesentationem eorum, quae numquam praedicarant? quae
autem fuisset felicitas eorum, qui tunc uidebant, [quae alii
merito uidisse non poterant] nisi quoniam qui poterant uidisse
qui(dem) dei sui res, quas etiam praedicauerant, non
tamen uiderant? haec enim felicitas erit illorum, quia uidebant
quae alii tantum praedicauerant. denique ostendemus et iam
ostendimus, ea uisa in Christo, quae fuerant praedicata, abscondita
tamen et ab ipsis prophetis, ut absconderentur et a sapientibus
atque prudentibus saeculi. In euangelio ueritatis legis doctor
dominum adgressus: quid faciens, inquit, uitam aeternam
consequar? in haeretico \'uita* solummodo posita est, sine
\'aeternae\' mentione, ut doctor de ea uita uideatur consuluisse,
quae in lege promittitur a creatore longaeua, et dominus ideo
illi secundum legem responsum dedisse: diliges dominum
deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et
totis uiribus tuis, quoniam de legis uita sciscitabatur.
sed sciebat utique legis doctor, quo pacto uitam legalem consequi
posset, ut non de ea interrogasset, cuius regulas etiam
docebat. sed quia et mortui iam suscitabantur a Christo, et
suscitatus ad spem aeternae uitae per exempla recidiuae **
ne plus aliquid obseruationis exigeret sublimior spes, idcirco
10, 27. cf. Deut. 6, 5. 1 verba si non-praedicarant, quae in MRpaulo infrapost merito uidisse
non poterant leguntur, huc transtuli 3 quid hic sibi uelint uerba quae
alii merito uidisae non poterant, non uideo; substituta haec puto a sciolo
quodam pro uerbis quae numquam praedicarant, in quibus iure offendit,
postquam genuinus ordo uerborum erat turbatus 4 qui = ei, qui; olim uolui
supplere: quoniam (erant) qui 5 qui<(dem> scripsi: qui MR, aeque Oehlerus
6 enim scripsi: autem MR illorum Eng: aliorum MR quia scripsi: qui
MB (intellego autem: darin ndmlich icird eben ihr Gliiclc (ihr Vorzug)
in
bestehen,dajsieetc. 7denique=wam saM(co rr. m. 1) quaeR, quamMF
10 atque M, et a R uulgo, et F 12 in R, ita MF haeretico scil. euangelio
14 longaeua R, longaeua aeterna M 15 dedisse MR3, dedit li1 17 legis
uita scripsi: lege uitae MR, lege uitam Eng 20 et suscitatus MF, exsuscitatus
Ruulgo 21 lacunam signaui: et incertus intercidisse puto
22 aliquid obseruationis aliquid M spes Lat: spei MR, spe Oehlerus
consuluit de aeternae uitae consecutione. itaque dominus, ut
nec ipse alius nec aliud nouum inferens praeceptum, quam
quod principaliter ad omnem salutem et utramque uitam facit,
ipsum caput ei legis opponit, omnifariam diligendi dominum
deum suum. denique si de uita longaeua et ille consuluit et
Christus respondit, quae sit penes creatorem, non de aeterna,
quae sit penes Marcionis deum, quomodo consequetur aeternam?
non utique eodem modo, quo et longaeuam. pro
differentia enim mercedum operarum quoque credenda distantia
est. ergo non ex dilectione dei sui consequentur uitam
aeternam Marcionitae, sicut longaeuam dilector creatoris. sed
quale est, ut non magis diligendus sit qui aeternam polli- cetur,
si diligendus est qui longaeuam repromittit? ergo
eiusdem erit utraque uita, cum eadem est utrique uitae
captandae disciplina, — quod creator docet, idem Christo opus
est, diligi ut praestet, — interueniente et hic illa praescriptione,
qua facilius apud eum debeant credi maiora, apud quem minora
praecedunt, quam apud eum, cui nullam de maioribus fidem
aliqua minora praeparauerunt. uiderit nunc, si (aeternam) nostri
addiderunt: hoc mihi. satis est, quod Christus, ille aeternae.
non longae(uae) uitae inuitator, de longaeua consultus, quam
destruebat, non (ad) aeternam potius exhortatus est hominem,
quam inferebat. quid, oro te, fecisset Christus creatoris, si creatori
diligendo aedificauerat hominem qui non erat creatoris?
credo, negasset diligendum creatorem.
Cum in quodam loco orasset ad patrem illum superiorem,
- satis impudentibus et temerariis oculis suspiciens ad
caelum creatoris, a quo tam aspero et saeuo et grandine et
scripsi: consequitur MR 10 sui scripsi: tui MR con-
\'eequentur M, consequetur E uulgo 11 Marcionitae scripsi: Marcionites
MR uulgo 15 captandae scripsi: captanda MR parenihesin indicavit
Eng, sed neseio an haec omnino sint delenda idem scripsi: id ê M,
id et R wulgo 20 haec R1 21 longae<(uae)> scripsi: longae MR 22 destruebat,
non MFR3, destruebat Rl ad add. R3, om. MRl 23 si
ecripsi: si qui MR 24 qui non scripsi: non MR
potuit - adgressus eum ex discipulis quidam: domine, inquit,
doce nos orare, sicut et Iohannes discipulos suos
docuit, scilicet (quia alium deum aliter existimaret orandum\'.
hoc qui praesumpserit, prius est, probet alium deum editum
a Christo. nemo enim ante uoluisset orare nosse, quam didicisset
quem oraret. igitur si didicerat, proba. si nusquam
usque adhuc probas, scito illum in creatorem formam orationis
postulasse, in quem etiam discipuli Iohannis orabant sed quia
et Iohannes nouum aliquem ordinem orationis induxerat, ideo
hoc et a Christo discipulus eius expostulandum non inmerito
praesumpserat, ut et illi de proprio magistri sui instituto non
alium, sed aliter deum orarent. proinde nec Christus ante
orationis notitiam discipulo contulisset quam dei ipsius. ita
et ipse in eum docuit orationem, quem discipulus usque adhuc
nouerat. denique sensus orationis, quem deum sapiant, recognosce.
cui dicam \'pater\'? ei, qui me omnino non fecit, a quo
originem non traho, an ei, qui me faciundo et instruendo
generauit? a quo spiritum sanctum postulem? a quo nec
mundialis spiritus praestatur an a quo fiunt etiam angeli
spiritus, cuius et in primordio spiritus super aquas ferebatur?
eius regnum optabo uenire, quem numquam regem gloriae
audiui, an in cuius manu etiam corda sunt regum? quia mihi
dabit panem cottidianum? qui nec milium mihi condit an qui
etiam de caelo panem angelorum cottidianum populo suo praestitit?
quis mihi delicta dimittet? qui ea non iudicando non
retinet an qui, si non dimiserit, retinebit, ut iudicet? quis
non sinet nos deduci in temptationem? quem poterit temptator
non timere an qui a primordio temptatorem angelum
Ps. 103,4. 21] cf. Gen. 1,2. 22]cf.Luc.ll,2. 23] cf. Prou. 21,1. cf.Luc.
11,3. 25] cf. Sap. 16, 20. 26] cf. Luc. 11,4. 27] cf. ib. 29] cf. Gen. 3,14. addidi iheruealem M suffigi 223, aulfugi MBl 3 et om. B3
5 praeaumpaerit Urs: praesumpserat MRuulgo 8 probaв(ti) fort.
11 postalaudum NPam 20 angeli R, angelis MF 22 obtabo M
23 mihi dabit M, dabit mihi R uulgo 27 ut iudicet R, et iudicet MF
non orat illum, sed infamat. proinde a quo petam, ut accipiam?
apud quem quaeram, ut inueniam? ad quem pulsabo,
ut aperiatur mihi? quis habet petenti dare, nisi cuius omnia,
cuius sum etiam ipse, qui peto? quid autem perdidi apud
deum illum, ut apud eum quaeram et inueniam? si sapientiam
atque prudentiam, has creator abscondidit. apud eum ergo
quaeram. si salutem et uitam, et has apud creatorem. nihil
alibi quaeretur, ut inueniatur, quam ubi latuit, ut appareat
sic nec aliorsum pulsabo, quam unde sum fugatus. denique
si accipere et inuenire et admitti laboris et instantiae fructus
est illi, qui petiit et quaesiuit et pulsauit, intellege haec.
a creatore mandari et repromitti. ille enim deus optimus,
ultro ueniens ad praestandum non suo homini, nullum
illi laborem nec instantiam indixisset. iam enim non optimus,
si non ultro daret (non) petenti et inuenire praestaret non
quaerenti et aperiret non pulsanti. creator autem potuit indicere
ista per Christum, ut, quia delinquendo homo offenderat
deum suum, labore et instantia petendi acciperet et quaerendi
inueniret et pulsandi introiret. Sic et praemissa similitudo
nocturnum panis petitorem amicum facit, non alienum, et ad
amicum pulsantem, non ad ignotum. amicus autem, etiam si
offendit, magis creatoris est homo quam dei Marcionis. itaque
ad eum pulsat, ad quem ius illi erat, cuius ianuam norat,
quem habere panes sciebat, cubantem iam cum infantibus,
quos nasci uoluerat. etiam quod sero pulsatur, creatoris est:
tempus illius et serum, cuius saeculum et saeculi occasus;
17, 4. 20] cf. Luc. 11, 5-8. 25] cf. Luc. 11, 7. 26] cf. Luc. 11, 5. M (corr. m. 1) 9 appareat R, apparuit MF 10 fugatus 2!3,
functiis MRl 11 si R3, sic MRl 12 petiit J23, petit MRl 14 praestare
alicui = itpootatElv ttvos, sicut 357, 27 praestantia = itporraota
praestanda M (a ex a) suo R3, sui MRl 15 indizisset R3,
induxisset MRl 16 non add. R3, om. MIll 19 labore Eng: laboraret
MR 21 amicum R3, amici MRl 26 est tempus. illius uulgo
lucescentem. creatoris est et ianua, qui olim nationibus cluserat
quae olim (non) pulsabatur. o deus iste! exsurgit et dat,
etsi iam non quasi amico, non tamen quasi extraneo homini.
(sed quasi molesto,\' inquit. molestum autem tam cito deus
recens neminem pati potuit. Agnosce igitur et patrem, quem
etiam appellas, creatorem. ipse est, qui scit, quid filii postulent.
nam et panem petentibus de caelo dedit manna et carnem
desiderantibus emisit ortygometram, non serpentem pro pisce
nec scorpium pro ouo. illius autem erit non dare malum pro
bono, cuius utrumque sit. ceterum deus Marcionis, non habens
scorpium, non poterat id se dicere non daturum, quod non
habebat, sed ille qui, habens et scorpium, non dat. ita et spiritum
sanctum is dabit, apud quem est et non sanctus. Cum
surdum daemonium expulisset, ut et in ista specie curationis
Esaiae occurrisset, in Belzebule dictus eicere daemonia:
si ego, inquit, in Belzebule eicio daemonia, filii uestri
in quo eiciunt? hac uoce quid magis portendit quam in eo
se eicere, in quo et filii eorum, in uirtute scilicet creatoris?
nam si putas sic accipiendum: si ego in Belzebule, filii
uestri in quo? quasi illos suggillaret in Belzebule eicientes,
resistet tibi prior sensus, non posse satanan diuidi aduersus
semetipsum. adeo nec illi in Belzebule eiciebant, sed, ut diximus,
in uirtute creatoris, quam ut intellegi faceret, subiungit:
quodsi ego in digito dei expello daemonia, ergone
adpropinquauit in uos regnum dei? apud Pharaonem
Luc. 11, 11. 10] cf. Luc. 11, 12. 13] cf. Luc. 11, 13. 15] cf. Luc.
11, 14-20. 16] cf. Es. 29, 18. 17] Luc. 11, 19. 20] ib. 22] cf.
Luc. 11, 18. 25] Luc. 11, 20. kaum daft, eben erst cf. 511,1; 520,6 2 lucescentem R3,
lucesceutum M (u s. e a m. I) Rl creatoris est et ian u a, qui scripsi: creator
est, qui et ianuam MR cluserat Urs: clnserithiF, clauseritJS reliqui 8 non
addidi o deus iste MRl, Iudaeis, is et R3 uulgo, a Iudaeis Eng 4 et si iam
R, et suam M homini, eed uulgo 7 appellas creatorem uulgo 9 pisce R,
spicelf 13itaiifiaitaqueiiuuao 16 Beelzebub Oehlerus (ubiqxte) 19 se
eicere M, eicere se R uulgo 26 adpropinquauit MFR3, adpropinquabit 221
digitum dei appellauerunt, — digitus dei est hoc — quod
significant etiam modicum ualidissimum tamen. hoc et Christus
ostendens, commemorator, non obliterator uetustatum, scilicet
suarum, uirtutem dei digitum dei dixit, non alterius intellegendam
quam eius, apud quem hoc erat appellata. ergo et
regnum ipsius adpropinquauerat, cuius et uirtus digitus uocabatur.
Merito igitur adplicuit ad parabolam fortis illius
armati, quem ualidior alius oppressit, principem daemoniorum,
quem Belzebulem et satanan supra dixerat, significans digito
dei oppressum, non creatorem ab alio deo subactum. ceterum
quomodo adhuc staret regnum eius in suis terminis et legibus.
et officiis, quem, licet integro mundo, uel sic potuisset uideri
superasse ualidior ille deus Marcionis, si non secundum legem
eius etiam Marcionitae morerentur in terram defluendo, saepe
et a scorpio docti non esse superatum creatorem? \'Exclamat
mulier de turba beatum uterum, qui illum portasset, et ubera.
quae illum educassent, et dominus: immo beati qui sermonem
dei audiunt et faciunt\'. quidni? et retro sic reiecerat
matrem, ut et fratres. dum auditores et obsecutores dei praefert:
nam nec hic mater adsistebat illi. adeo nec retro negauerat
natum, cum, id rursus habiturus, proinde felicitatem ab
utero et uberibus matris suae transtulit in discipulos, a qua
non transtulisset, si eam non haberet.
Alibi malo purgare quae reprehendunt Marcionitae in
8, 14. 16] cf. Luc. 11, 27. 18] Luc. 11, 28. 19] cf. Loc.
8, 21; Matth. 12, 48-50. paretithesin indicaui: appellauerunt. digitus dei est hoc. quod significaret
uulgo 5 intellegendam MB, intellegendum Oel reliqui praeter
Iun 8 adplicuit = er tctndete sich m.., Kift malueris supplere: ad
(haec) parabolam 10 belzebnlem NF, Beelzebub Oehlerus digito
M (o ex u a m. T) 16 exclamabat Rig 19 quidni? scripsi: quia MR
20 ut et scripsi: aut MR 22 natum. cum id wulgo Datum = ftascentiam
habiturus (sril. negare: da er, wo er das eum nceitett Male
hiitte tun miissen,.. ) MRl, audiit rursus R3 Utllgo 23 transtnlit R3,
et transtulit MR1
ecce inaequalis et ipse, inconstans leuis aliud docens aliud
faciens: iubet omni petenti dare, et ipse signum petentibus
non dat; tanto aeuo lucem suam ab hominibus abscondit, et
negat lucernam abstrudendam, sed confirmat super candelabrum
proponendam, ut omnibus luceat; uetat remaledicere, multo
magis utique maledicere, et (uae) ingerit Pharisaeis et doctoribus
legis. quis (is) est tam similis dei mei Christus nisi ipsius?
Saepe iam fiximus nullo modo potuisse illum destructorem
legis denotari, si alium deum prouulgasset. ideo et tunc Pharisaeus,
qui illum uocarat ad prandium, retractabat penes se,
cur non prius tinctus esset quam recubuisset secundum legem
qui deum legis circumferret. Iesus autem etiam interpretatus
est ei legem, dicens illos calicis et catini exteriora emundare,
interiora autem ipsorum plena esse rapina et iniquitate, ut
significaret uasculorum munditias hominum esse intellegendas
apud deum; (et) quia et Pharisaeus de homine, non de calice
inloto apud se tractauerat, ideo exteriora, inquit, calicis
lauatis, id est carnem, interiora autem uestra non emundastis,
id est animam, adiciens: nonne qui exteriora fecit, id est
carnem, et interiora fecit, id est animam? quo dicto aperte
demonstrauit ad eundem deum pertinere munditias hominis
exterioris et interioris, cuius uterque sit, praeponentis misericordiam
non modo lauacro hominis sed etiam sacrificio. subiungit
enim: date quae habetis elemosynam, et omnia
munda erunt uobis. quodsi et alius potest deus misericordiam
mandasse, non tamen ante quam cognitus. porro et hic
6,28. 7] cr. Luc. 11,42.46. 10-18] cf. Luc. 11,37-41. 18] Luc. 11,39.
20] Luc. 11, 40. 23] cf. Os. 6, 6. Prou. 21, 3. 25] Luc. 11, 41. Eng: ea MR repperiuntur M, reperiuntur Ruulgo 5 abstrudendam
scripai: abstruendam MR pro sed malim: immo et 7 maledicere
R, benedicere M 8 is addidi 9 fiximus Lat: finximas MR
10 prouulgasset MR1, promulgassetR3 uulgo 11 uocaret Rig 17 et addidi
18 inlato M (in mg. o a m.l) tractanerat. ideo uulgo 19 emundastis M
(s 8. u. a m. 1) F, emundatis R uulgo 21 quo dicto R3, quod digito MRl
25 eleemosynam Ruulgo 26 et (s. u. a m. 1) M
quo illis et figurate uasculorum munditiae et manifeste misericordiarum
opera imperabantur. Sic et holuscula decimantes,
uocationem autem et dilectionem dei praetereuntes obiurgat.
cuius dei uocationem et dilectionem, nisi cuius et rutam et
mentam ex forma legis ex decimis offerebant? totum enim
exprobrationis hoc erat, quod modica curabant, ei utique, cui
maiora non exhibebant, dicenti: diliges dominum deum
tuum ex toto corde (tuo) et ex tota anima tua et ex
totis uiribus tuis, qui te uocauit ex Aegypto. ceterum
nec tempus admisisset, ut Christus tam praecocam, immo
tam acerbam adhuc dilectionem expostularet nouo et recenti
deo, ne dixerim nondum palam facto. Primatum quoque captantes
locorum et honorem salutationum cum incusat, sectam
creatoris administrat, eiusmodi principes Sodomorum archontas
appellantis, prohibentis etiam confidere in praepositos, immo
et in totum miserrimum hominem pronuntiantis, qui spem
habet in homine. quodsi propterea quis adfectat principatum,
ut de officiis aliorum glorietur, qui officia uetuit eiusmodi (interdictione)
sperandi et confidendi in hominem, idem et adfectatores
principatuum increpuit. Inuebitur et in doctores ipsos legis,
quod onerarent alios importabilibus oneribus, quae ipsi ne digito
quidem adgredi auderent, non legis onera suggillans quasi
detestator eius. quomodo enim detestator, qui cum maxime
potiora legis praetereuntes incusabat, elemosynam et
Es. 1, 10. 16] cf. Ps. 117, 9. 17] cf. Hier. 17, 5. 21] cf. Luc. 11, 46. R3 uitlgo
offerebant 2?3, offerebat MRt, offerebatur F 9 tuo add. Pam 11 praecocam
M, praecoquam Ruulgo 12 aceruam M nouo R\', nonam
MRl 16 appellantis MR2, appellantes F, appellans Rl prohibentis
R3, prohibentes MF, prohibens JB1 19 qui MR, quia Oehierus interdictione
addidi (ef. adu. Marc. F, 19: interdictio quorundam eduliam):
Eng speraudi et intellegendi gen. epexeg. intellegit uerborum officia eiusmodi
21 increpait M, increpauit fort. 24 detestatur M 25 eleemosynam
R uulgo uacationem M
decimas rutarum et munditias catinorum? ceterum excusandos
potius censuisset, si importabilia portare non possent. sed
quae onera taxat? quae ipsi de suo exaggerabant, docentes
doctrinas praecepta hominum commodorum suorum causa,
iungentes domum ad domum, ut quae proximi sunt auferrent,
calcantes populum, amantes munera, sectantes retributionem,
diripientes iudicata pauperum, uti esset illis uidua in rapinam
et pupillus in praedam. de quibus idem Esaias: uae qui
ualent in Israhele, et rursus: qui uos postulant dominantur
uestri. qui magis quam doctores legis? hi si et
Christo displicebant, ut sui displicebant. alienae enim legis
doctores non omnino pulsasset. Cur autem (uae) audiunt etiam,
quod aedificarent prophetis monimenta interemptis a patribus
eorum, laude potius digni, qui ex isto opere pietatis testabantur
se non consentire factis patrum, si non erat zelotes,
qualem arguunt Marcionitae, delicta patrum de filiis exigentem
usque in quartam natiuitatem? Quam uero clauem habebant
legis doctores nisi interpretationem legis? ad cuius intellectum
neque ipsi adibant, non credentes scilicet, - nisi enim
credideritis, non intellegetis — neque alios admittebant,
uti qui docebant praecepta potius et doctrinas hominum. qui
ergo nec ipsos introeuntes nec aliis aditum praestantes increpabat,
obtrectator habendus est legis an fautor? si obtrectator,
placere debebant ei praeclusores legis, si fautor, iam non et
aemulus legis. sed \'haec omnia ad infuscandum creatorem
7] cf. Es. 3, 15. 8] cf. ES. 10, 2. 9] Am. 6,1. 10J Es. 3,12. 13] cf.
Luc. 11, 47-51. 17] cf. Eiod. 20, 5. 18] cf. Luc. 11, 52. 20] Es.
7, 9. 22] cf. Col. 2, 22 et Es. 29, 13. scripsi: praecepta doctrinas MR 6 auferrent R3,
auferent MRl 7 calcantes scripsi (alludit auctor ad Es. 3, 15: quare
atteritis [=» tBn id est deculcatis] populum meum): clamantes MR
10 israhele MR, Hierusalem Pam 11 doctores legis M, legis doctores R
uulgo hi si R, hii si F, in si M 22 uti qui scripsi: utique MR, utique
<qai>jEng docebant MRI, docentes Rauulgo 23 increpabat M (p ex
b a m. 1) 25 ei scripsi: et MR non est mauult Eng
essent.\' et quis saeuum non potius timeret prouocare deficiendo
ab eo? tanto magis ergo demerendum docebat quem timendum
ingerebat. sic oportebat Christum creatoris.
Merito itaque non placet illi hypocrisis Pharisaeorum,
labiis scilicet amantium deum, non corde. cauete, inquit discipulis,
a fermento Pharisaeorum, quod est hypocrisis,
non praedicatio creatoris. odit contumaces patris filius, non
uult suos tales existere in illum, — non in alium — in quem
hypocrisis fuit et admissa, cuius exemplum a discipulis caueretur.
ita Pharisaeorum (cum) prohibet exemplum, in eum prohibebat
illud admitti, in quem admittebant Pharisaei. igitur ,
quoniam hypocrisin eorum taxarat, utique celantem occulta
cordis et incredulitatis secreta superficialibus officiis obumbrantem,
quae clauem agnitionis habens nec [in] ipsa introiret nec
alios sineret, ideo adicit: nihil autem opertum, quod non
patefiet, et nihil absconditum, quod non dinoscetur, ne
quis existimet illum dei ignoti retro et occulti reuelationem et
adagnitionem intentare, cum subiciat etiam, quae intra se mussitarent
uel inter se tractarent — scilicet super ipso diceutes: hic
non expellit daemonia nisi in Belzebule — in apertum
processura et in ore hominum futura, ex euangelii promulgatione.
Deinde conuersus ad discipulos: dico autem, inquit,
uobis amicis: nolite terreri ab eis, qui uos solummodo
occidere possunt nec post hoc ullam in uobis habent
potestatem; — sed his erit Esaias praedicens: uide,
19—23] cf. Luc. 12, 3. 20] Matth. 12. 24. 23] Luc. 12, 4. 26] Eb. 57, 1. R, quia MF deficiendo R, despiciendo MF, desciscendo fort.
5 placet JI, placebat R uulgo 10 fuit et scripsi: fuisset MR cuius
acil. hypocriseos 11 cum addidi prohibet MF, perhibet R exemplum.
in uulgo 14 superficialibus J23, auperficii talibus MRl 15 ipsa Iun:
in ipsa MR 17 dinoscetur R, diuosceretur MF 19 intemptare M intra
Eng: inter MR musitarent M 20 inter se tractarent M, tractarent R
uulgo 21 Belzebule R, belzebulem M, Beelzebub Oehlerus 22 ex
MGR3, et Rl 23 deinde M, dehinc R uulgo 24 amicia meis NPam
26 parenthesin indicatii his M, hiis R, iis Gel reliqui
autem uobis quem timeatis: timete eum, qui postquam
occiderit potestatem habet mittendi in gehennam
— creatorem utique significans —; itaque dico uobis:
hunc timete. et hoc in loco sufficeret mihi sic: quem timeri
iubet offendi uetat, et quem offendi uetat demereri iubet, et
qui haec mandat ipsius est, cui timendo et non offendendo
et demerendo procurat. sed habeo et de sequentibus sumere:
dico enim uobis: omnis qui confitebitur (in) me coram
hominibus, confitebor in illo coram deo, — qui confitebuntur
autem in Christo coram hominibus occidi habebunt,
nihil utique amplius passuri post occisionem ab illis. hi ergo
erunt, quos supra praemonet, ne timeant tantummodo occidi,
ideo praemittens non timendam occisionem, ut subiungeret
sustinendam confessionem — et omnis, quinegauit me coram
hominibus, denegabitur coram deo, ab eo utique, qui
illum confitentem confessurus fuisset. si enim confessorem
confitebitur, ipse est, qui et negatorem negabit. porro si confessor
est, cui nihil timendum est post occisionem, negator
erit, cui timendum est etiam post mortem. itaque cum creatoris
sit quod timendum est post mortem, gehennae scilicet
poena, et negator ergo creatoris est. si autem negator, et confessor,
qui post occisionem nihil ab homine passurus est, a
deo plane passurus, si negaret. atque ita Christus creatoris
est qui ostendit negatores suos creatoris gehennam timere
debere. Post deterritam itaque negationem sequitur et blasphemiae
formidandae admonitio: qui dixerit in filium hominis,
remittetur illi, qui autem dixerit in spiritum
sanctum, non remittetur ei. quodsi iam et remissio et
27] Luc. 12, 10. om. R1 5 mihi sic: quem scripsi: mihi, si quem MR 7 cui
R, cuius MF 9 <in) me iJ3, me MRX coram hominibus, occidi habebnnt
scripri; occidi habebunt coram hominibus MR 10 parenthesin indicaui
12 hi R, hic M 15 aubstruendam Pam 27 dixerint M 28 qui autem
Rig: autem qui MR 29 ei. quodsi iam et remissio R3, ei remissio.
quodsi iam et MRl et retentio M (bis)
sanctus non blasphemandus, non remissuri scilicet blasphemiam,
sicut et supra non negandus, occisuri scilicet etiam in gehennam.
quodsi et blasphemiam a creatore Christus auertit, quomodo
aduersarius ei uenerit, non scio. aut si et per haec
seueritatem eius infuscat, non remissuri blasphemiam et occisuri
etiam in gehennam, superest, ut et illius diuersi dei impune
et spiritus blasphemetur et Christus negetur et nihil intersit de
cultu eius deue contemptu et, sicut de contemptu nulla poena,
ita et de cultu nulla speranda sit merces. Perductos ad potestates
prohibet ad interrogationem cogitare de responsione.
sanctus enim, inquit, spiritus docebit uos ipsa hora.
quid eloqui debeatis. si eiusmodi documentum creatoris
est, eius erit et praeceptum, cuius praecessit exemplum. Balaam
prophetes in Arithmis arcessitus a rege Balac ad maledicendum
Israhelem, cum quo proelium inibat, simul spiritu implebatur,
non ad quam uenerat maledictionem, sed quam illi ipsa hora
spiritus suggerebat benedictionem pronuntiabat, ante professus
apud nuntios regis, mox etiam apud ipsum, id se pronuntiaturum.
quod deus ori eius indidisset. hae sunt nouae doctrinae noui
Christi, quas olim famuli creatoris initiauerunt. Ecce plane
diuersum exemplum Moysi et Christi: Moyses rixantibus
fratribus ultro intercedit et iniuriosum increpat: quid proximum
tuum percutis? et reicitur ab illo: quis te constituit
magistrum aut iudicem super nos? Christus uero
postulatus a quodam, ut inter illum et fratrem ipsius (de) diuidenda
hereditate componeret, operam suam, et quidem tam
probae causae, denegauit. iam ergo melior Moyses meus Christo
15] cf. Num. 22, 6. 18] cf. Num. 23, 5-10. cf. Num. 22, 18-19.
19] cf. Num. 22, 38. 23-25] EIOd. 2, 13-14. 25] cf. Luc. 12. 13—14. H3, cuius MMl et addidi 4 a creatore Christus M, Christus
a creatore Ruulgo 5 aduersarius (d 8. u. a m. I) M 7 et fort. delendum
13 quid loquamini NPam 15 balac M, Balach R uulgo 16 spu M
(u ex 0 m. 1) 17 ipsa <ea) hora fort. 18 professus B, professum MF
26 de add. Pam diuidunda Pam
et non iudicis dei Christus: quis me, inquit, iudicem constituit
super uos\'? aliam uocem excusationis inuenire non
potuit, ne ea uteretur, qua improbus uir et impius frater
adsertorem probitatis atque pietatis excusserat? denique probauit
malam uocem utendo ea et malum factum pacis inter
fratres componendae declinatione. aut numquid indigne tulerit
hoc dicto fugatum Moysen ideoque in causa pari disceptantium
fratrum uoluit illos commemoratione eiusdem dicti confudisse?
plane ita sit. ipse enim tunc fuerat in Moyse, qui talia audierat,
spiritus scilicet creatoris. Puto iam alibi satis commendasse
nos diuitiarum gloriam damnari a deo nostro, ipsos dynastas
detrahente de solio et pauperes adleuante de sterquilinio. ab
eo ergo erit et parabola diuitis blandientis sibi de prouentu
agrorum suorum, cui deus dicit: stulte, hac nocte animam
tuam reposcent; quae autem parasti cuius erunt? sic
denique rex (Ezechias) de gazis et apothecis deliciarum suarum
apud Persas gloriatus per Esaiam male audiuit
Quis nollet curam nos agere animae de uictu et corpori
de uestitu, nisi qui ista homini ante prospexit et exinde praestans
merito curam eorum tamquam aemulam liberalitatis suae
prohibet, qui et substantiam ipsius animae accommodauit
potiorem esca et materiam ipsius corporis figurauit potiorem
tunica, cuius et corui non serunt nec metunt nec in apothecas
condunt et tamen aluntur ab ipso, cuius et lilia et foenum
non texunt nec neunt et tamen uestiuntur ab ipso, cuius et
Salomon gloriosissimus nec ullo tamen flosculo cultior? ceterum
nihil tam abruptum, quam ut alius praestet alius de praestantia
15] Luc. 12, 20. 17] cf. Es. 39, 2. 5-7. 19] cf. Luc. 12, 22-31.
22] cf. Luc. 12, 23. 24] cf. Luc. 12, 24. 25] cf. Luc. 12, 27. uulgo denique = nam 7 declinatione E3,
declinationem MB1 10 sit. ipse Eng: si ipse MRl, si deleuit R3 13 detrahente—adleuante
R, detrahentes—adleuantes MF sterquilio M
17 Ezechias addidi 19 nolet fort. 26 neunt M (u eras.), nent JR uulgo
27 vel ullo M
si quasi derogator creatoris non uult de eiusmodi friuolis
cogitari, de quibus nec corui nec lilia laborent, ultro scilicet
pro sua uilitate subiectis, paulo post parebit. interim cur
illos modicae fidei incusat, id est cuius fidei? eiusne, quam
nondum poterant perfectam exhibere deo tantum quod (re)uelato,
cum maxime discentes eum, an quam hoc ipso titulo debebant
creatori, uti crederent haec illum ultro generi humano sumministrare
nec de eis cogitarent? nam et cum subicit: haec
enim nationes mundi quaerunt, non credendo scilicet in
deum conditorem omnium et praebitorem, quos pares gentium
nolebat in eundem deum modicos fidei increpabat, in quem
gentes incredulas notabat. porro cum et adicit: scit autem
pater opus esse haec uobis, prius quaeram, quem patrem
intellegi uelit Christus. si ipsorum, creatorem demonstrat et
bonum confirmat qui scit, quid filiis opus sit; (si) suum illum
alium deum, quomodo scit necessarium esse homini uictum
atque uestitum, quorum nihil praestitit? si enim scisset, praestitisset.
ceterum si sciit quae sunt homini necessaria nec
tamen praestitit, aut malignitate aut infirmitate non praestitit.
professus autem necessaria haec homini, utique bona confirmauit,
— nihil enim mali necessarium — et non erit iam
depretiator operum et indulgentiarum creatoris, ut quod supra
distuli expunxerim. porro, si quae necessaria scit homini alius
et prospexit et praestat, quomodo haec ipse promittit? an de
alieno bonus est? quaerite enim, inquit, regnum dei, et
haec uobis adicientur, utique ab ipso. quodsi ab ipso,
qualis est, qui aliena praestabit? si a creatore, cuius et sunt,
MR1, secure IPuulgo 6 poterat M tantum quod cf.
511, 1 reuelato Oehlerus: uelato M (e ex o) R 7 an quam JR3, an
aquam MEl 11 praebitorem M, probatorem R 13 incredulas It/,
increduloaii 15 si ipsorum creatorem demonetrat et bonum uulgo 16<si>
suum scripsi: suum MF, sin Euulgo 18 praestitit R, praestit MF
19 sciit scripsi: scit MR 20 praestit M 26 alieno (e ex o) M
28 praesbit M
gradu restituenda, eius est secundus gradus, cuius et primus,
eius uictus atque uestitus, cuius et regnum. ita tota promissio
creatoris est. Parabolarum status, similitudinem peraequatio
si nec in alium spectant, quam cui per omnia pariauerint, et
sumus serui — dominum enim habemus deum —, succingere
debemus lumbos, id est expediti esse ab impedimentis laciniosae
uitae et implicitae, item lucernas ardentes habere, id est
mentes a fide accensas et operibus ueritatis relucentes, atque
ita expectare dominum, id est Christum. unde redeuntem? si
a nuptiis, creatoris est, cuius nuptiae; si non creatoris, nec
ipse Marcion inuitatus ad nuptias isset, deum suum intuens,
detestatorem nuptiarum. defecit itaque parabola in persona
domini, si non esset cui nuptiae competunt. In sequenti quoque
parabola satis errat qui. furem illum, cuius horam si pater
familiae sciret, non sineret suffodiri domum suam, in personam
disponit creatoris. fur enim creator quomodo uideri potest,
dominus totius hominis? nemo sua furatur aut suffodit, sed
ille potius, qui in aliena descendit et hominem a domino eius
alienat. porro, cum furem nobis diabolum demonstret, cuius
horam etiam in primordio si homo scisset, numquam ab eo
suffossus esset, propterea iubet, parati simus, quia qua non
putamus hora filius hominis adueniet, non quasi ipse sit fur,
sed iudex scilicet eorum, qui se non parauerint nec cauerint
furem. ergo si ipse est filius hominis, iudicem teneo, et in
iudice creatoris defendo; si uero Christum creatoris in nomine
8] cf. ib. 11] cf. Luc. 12, 36. 14J cf. Luc. 12, 39-40. 22] cf. Luc.
12, 40. M, qui Ruulgo accedent M, accedunt Euulgo 5 pariauerint
jR3, paria uenerint MR\' et sumus Eng: id sumus MR\', sumus JR3uulgo
6 parenthesin indicavit Eng 12 inuitatuB M (u ex o) intuens MR,
metuens Lat 15 paterfamilias Rig 16 sineret R, sciret M suffodiri
M, suffodi R uulgo 18 suffodi M 22 parati M, ut parati B
uulgo 26 creatoris (scil. filium) scripsi (priore loco): creatorem MR
quando uenturus sit ignoremus, habes supra (prae)scriptum
neminem rei suae furem esse, saluo et illo, quod in quantum
timendum creatorem ingerit, in tantum illi negotium agens
creatoris est. itaque interroganti Petro, in illos an et in omnes
parabolam diceret, (id) est ad illos et ad uniuersos, qui ecclesiis
praefuturi essent, proponit actorum similitudinem: quorum qui
bene tractauerit conseruos absentia domini reuerso eo omnibus
bonis praeponetur, qui uero secus egerit, reuerso domino qua
die non putauerit, hora qua non scierit, illo scilicet filio
hominis, Christo creatoris, non fure sed iudice, segregabitur
et pars eius cum infidelibus ponetur. proinde igitur aut et hic
iudicem dominum opponit, (ut) et illic catechizat, aut si deum
optimum, iam et illum iudicem adfirmat, licet nolit haereticus.
temperare enim temptant hunc sensum, cum deo eius uindicatur,
quasi tranquillitatis sit et mansuetudinis segregare
solummodo et partem eius cum infidelibus ponere, ac si non
sit uocatus, ut statui suo redditus. quasi non et hoc ipsum
iudicato fiat! stultitia! quis erit exitus segregatorum? nonne
amissio salutis? siquidem ab eis segregabuntur, qui salutem,
consequentur. quis item infidelium status? nonne damnatio?
aut si nihil patientur segregati et infideles, aeque ex diuerso
nihil consequentur retenti et fideles. si uero consequentur
salutem retenti et fideles, hanc amittant necesse est ex diuerso
segregati et infideles. hoc erit iudicium, quod qui intendit
creatoris est. Quem alium intellegam caedentem seruos paucis
aut multis plagis et, prout commisit illis, ita et exigentem
ab eis, quam retributorem deum? cui me docet obsequi nisi
12, 47-48. Oehlerm: scriptum M12 5 et in MRI, in R3 reliqui
praeter Oehlerum 6 diceret, <id) est Eng: dicit et MR1, dizuset R1
vulgo illos M, ipsos R uulgo 9 praepon*etur M 12 ponet M
13 <ut) et illic (cf. 521, 25) scripsi: et illic M, et illi R, ut illic Eng
16 uindicatur. quasi uulgo 18 redditus R, redditos MF 21 item M,
igitur vulgo 28 docet MF, decet II vulgo
in terram, ille optimus, nullius gehennae dominus, qui paulo
ante discipulos, ne ignem postularent inhumanissimo uiculo,
coercuerat. quando iste Sodomam et Gomorram nimbo igneo
exussit, quando (de eo) cantatum est: ignis ante ipsum
procedet et cremabit inimicos eius, quando per Osee
comminatus est: ignem emittam in ciuitates Iudaeae,
uel per Esaiam: ignis exarsit ex indignatione mea? [non]
mentiatur, si non est ille, qui de rubo quoque ardenti uocem
suam emisit. uiderit, quem ignem intellegendum contendas:
etiam si figura est, hoc ipso, quod de meo elemento argumenta
sensui suo sumit, meus est qui de meis utitur. illius
erit similitudo ignis, cuius et ueritas. ipse melius interpretabitur
ignis istius qualitatem adiciens: putatis uenisse me
pacem mittere in terram? non, dico uobis, sed \'separationem\'.
\'machaeram* quidem scriptum est, sed Marcion
emendat. quasi non et separatio opus sit machaerae! igitur et
ignem euersionis intendit qui pacem negauit. quale proelium,
tale et incendium, qualis machaera, talis et flamma; neutra
congruens domino (tuo.) denique: diuidetur, inquit, pater in
filium et filius in patrem, et mater in filiam et filia
in matrem, et nurus in socrum et socrus in nurum.
hoc proelium inter parentes si in ipsis uerbis tuba cecinit
prophetae, uereor ne Micheas Christo Marcionis praedicarit. Et
ideo hypocritas pronuntiabat caeli quidem et terrae faciem
probantes, tempus. uero illud non dinoscentes, quo scilicet,
19, 24. 5] Ps. 96, 3. 7] Os. 8, 14. 8] Hier. 15, 14. 14] Luc.
12, 51. 16] (cf. Matth. 10, 34.) 20] Luc. 12, 52. 23] cf. Mich. 7, 6.
24] cf. Luc. 12, 56-,57. uulgo 4 coercuerat, quando uulgo 5 de eo addidi
6 per MRI, <et) per R3 uulgo 8 non secluei 9 mentiatur (scil. esse, si non
uere est; tunc enim fortasse ei eredatur) mentiatur. si uulgo 10 emisit,
uiderit uulgo, emisit. <sed) uiderit Eng 12 qui de meis utitur abundure
mihi uidetur 20 tuo addidi (spuria iudicat uerba neutra congrnena
domino Eng) 24 praedicarit Rig: praedicaret MR
docens debuerat agnosci. ceterum quis posset eius tempora
nosse, cuius per quae probaret non habebat? merito exprobrat
etiam, quod iustum non a semetipsis iudicarent. olim hoc
mandat per Ezechielem: iustum iudicium et pacatorium
iudicate, per Hieremiam: facite iudicium et iustitiam,
per Esaiam: iudicate pupillo et iustificate uiduam,
imputans etiam uineae Sorech, quod non iudicium fecisset, sed
clamorem. qui ergo docuerat, ut facerent ex praecepto, is
exigebat, ut facerent et ex arbitrio. qui seminauerat praeceptum,
ille et redundantiam eius urguebat. iam uero quam absurdum,
ut ille mandaret iuste iudicare, qui deum iudicem iustum
destruebat? nam et iudicem, qui mittit in carcerem nec ducit
inde nisi soluto etiam nouissimo quadrante, in persona creatoris
obtrectationis nomine disserunt. ad quod necesse habeo
eodem gradu occurrere. quotienscumque enim seueritas creatoris
opponitur, totiens illius est Christus, cui per timorem cogit
obsequium.
Quaestionem rursus de curatione sabbatis facta quomodo
discussit? unusquisque uestrum sabbatis non soluits
asinum aut bouem suum a praesepi et ducit ad potum?
ergo secundum condicionem legis operatus legem confirmauit,
non dissoluit, iubentem nullum opus fieri, nisi quod fieret
omni animae, quanto potius humanae? Parabolarum congruentiam
ubique recognoscor exigere. simile est regnum dei,
inquit, grano sinapis, quod accepit homo et seminauit
8] cf. Es. 5, 7. 12] cf. Luc. 12, 58-59. 19] cf. Luc. 13, 10—17.
20] Luc. 13, 15. 23] cf. Exod. 12, 16. 25] Luc. 13, 19. scripsi: ipsos MR fuerant ME, fuerunt Gel reliqui 3 exprobrat
B3, ex probat M, et probat Bl 5 ezechielem MR, Zachariam
Pam, quem sequuntur posteriores; sed saepitts confundit prophetias Tertullianus,
ut et supra 523, 8 6 iheremiam M 8 uineae B, uineam
h
M sorec M 10 seminauerat B3, Beminauerit MBl 19 decurationem
M sabbatis scripsi: aabbati M. sabbato R 20 soluet M 25 recognoscor
(rf. 521, 4) MR: recognosco te Lat, te cognosco Eng
Christus, qui, licet Marcionis, filius hominis est dictus, qui
accepit a patre semen regni, sermonem scilicet euangelii, et
seminauit in horto, isto utique in mundo. puta nunc in
homine, sed cum in (suo) horto dixerit nec mundus autem nec
homo illius sit, sed creatoris, ergo qui in suum seminarit
creatoris ostenditur. aut si, ut hunc laqueum euadant, conuerterint
hominis personam a Christo in hominem accipientem
semen regni et seminantem in horto cordis sui, nec ipsa
materia alii conueniet quam creatori. De sequenti plane similitudine
uereor, ne forte alterius dei regnum portendat. fermento
enim comparauit illud, non azymis, quae familiariora sunt
creatori. congruit et haec coniectura mendicantibus argumenta.
itaque et ego uanitatem uanitate depellam, fermentationem
quoque congruere dicens regno creatoris, quia post illam clibanus
uel furnus gehennae sequatur. quale est enim, ut (sit)
lenissimi dei regnum quod etiam iudicii feruor lacrimosa
austeritate subsequitur? Quotiens adhuc se iudicem ostendit
et in iudice creatorem! quotiens utique reicit et damnat
reiciendo! sicut hic quoque: cum surrexerit, inquit, pater
familiae — quo? nisi quo dixit Esaias: cum surrexerit
comminuere terram - et cluserit ostium — utique excludendis
iniquis, quibus pulsantibus respondebit: nescio unde
sitis, et rursus, enumerantibus quod coram illo ederint et
biberint et in plateis eorum docuerit [adiciet]: recedite a
13, 25. 24-25] cf. Luc. 13, 26. 25] Luc. 13, 27. scripsi (priore loco): quia MR 4 isto MRt, suo B3, (suo.) isto
fort. mundo, puta uulgo 6 creatoris scripsi: creator MR suo svtsp. Eng
8 hominis JRS, homines MR1 personam a Christo Rz, personam christi M,
in personam Christi Rl hominis personam cf. supra 524, 26: quod accepit
homo 9 ipsa materia scil. seminis regni 11 (de) alterius susp. Eng
regnum scripsi: regno MR 12 familiora M 16 uerba quale est—subsequitur.
quae in MRpaulo supra post quam creatori leguntur, huc transtuli sit
add. Oehlerus 17 iudici M 19 reicit scripsi: eiecit MR 22 parenthesin
indicaui 23 iniquis. quibus uulgo 24 ederint R, ediderint MF
25 adiciet seclusi
dentium frendor, — ubi? foris scilicet, ubi erunt exclusi ostio
cluso; ab eo ergo erit poena, a quo fit exclusio in poenam
— \'cum uidebunt iustos introeuntes in regnum dei, se
uero detineri foris\'. a quo? si a creatore, quis ergo erit
intus recipiens iustos in regnum? deus bonus? quid ergo illic
creatori? ut foris detineat in poenam quos aduersarius eius
exclusit? suscipiendos a se, si utique, magis in aduersarii
bilem. sed et ille, exclusurus iniquos, sciat utique creatorem
illos detenturum in poenam aut non sciat oportet. ergo aut
nolente eo detinebuntur, et minor est illo, qui detinet, cedens
ei nolens, aut si uult ita fieri, ipse ita faciendum iudicauit.
et non erit melior creatore ipse auctor infamiae creatoris.
haec si nulla ratione consistunt, ut alius punire alius liberare
credatur, unius erit tam iudicium quam et regnum, et dum
unius est utrumque, qui et iudicat, creatoris est.
Ad prandium uel ad cenam quales uocari iubet? quales
ostenderat per Esaiam: confringe panem tuum esurienti.
et mendicos et qui sine tecto sunt induc in domum
tuam, qui scilicet humanitatis istius uicem retribuere non
possint. hanc si Christus captari uetat, in resurrectione eam
repromittens, creatoris est forma, cui non placent amantes
munera, sectantes retributionem. Etiam inuitatoris parabola
cui magis parti occurrat, expende. homo quidam fecit cenam
et uocauit multos. utique cenae paratura uitae aeterna
saturitatem figurat. dico primo extraneos et nullius iuris adfines
inuitari ad cenam non solere, certe facilius solere domesticos
et familiares. ergo creatoris est inuitasse, ad quem pertinebant
cf. Epiphan. haer. 42 echol. 40. 17] cf.Luc.14, 12-14. 18] Ea. 58, 7. 21] cf.
Luc. 14, 14. 22] cf. Es. 1, 23. 23] cf. Luc. 14, 16-24. 24] Lnc. 14,16. M, frendor dentium R trnlgo parenthesin indicaui
8 cluso; ab eo ergo scripsi: cluso ab eo. ergo uulgo 5 ergo erit MF, erit
ergo R uulgo 6 illic scripsi: illuc MR 7 creatori, ut uulgo quos B,
quod M 8 suscipiendos M (cipiendos in ras.) 9 sciat B\', scit MRl
10 aut R3, an MRl 20 humanitatis R3, et humanitatis MR*
qua Iudaici, non eius, ad quem neque natura pertinebant neque
praerogatiua. dehinc si is mittit ad conuiuas, qui cenam
parauit, sic quoque creatoris est cena, qui misit ad conuiuas
admonendos, ante iam uocatos per patres, admonendos autem
per prophetas, non, qui neminem miserit ad monendum nec
qui nihil prius egerit ad uocandum, sed ipse descenderit subito,
tantum quod innotescens iam inuitans, tantum quod inuitans
iam in conuiuium cogens, eandem faciens horam cenandi et
ad cenam inuitandi. excusant se inuitati. si ab alio deo,
merito, quia subito inuitati; si non merito, ergo nec subito;
si autem non subito inuitati, ergo a creatore, a quo olim,
cuius denique declinauerant uocationem tunc, primo dicentes
ad Aaronem: fac nobis deos, qui praeeant nobis, atque
exinde aure audientes et non audientes, uocationem scilicet
dei, qui pertinentissime ad hanc parabolam per Hieremiam:
audite, inquit, uocem meam, et ero uobis in deum
et uos mihi in populum, et ibitis in omnibus uiis
meis, quascumque mandauero uobis — ecce inuitatio
dei — et non audierunt, inquit, et non aduerterunt aurem
suam m, - ecce recuaatio populi - 8 e sed i e abieruntin his,
quae concupiuerunt corde suo malo: \'agrum emi\' et
\'boues mercatus sum\' et \'uxorem duxi ? . et adhuc ingerit: et
emisi omnes ad uos famulos meos, prophetas, — hic
erit spiritus sanctus, admonitor conuiuarum — die et ante
lucem, et non audiit populus meus et non intendit
auribus suis et obdurauit collum suum. hoc ut patri
familiae renuntiatum est, motus tunc — bene quod et motus;
15] cf. Es. 6, 9. 17] Hier. 7, 23. 20] Hier. 7, 24. 22] cf. Luc. 14,
18-20. 23] Hier. 7, 25—26. 28] cf. Luc. 14, 21. Gel: per om. MR 6 non (scil. eius) qui 8 innotescena,
iam uulgo inuitans, iam uulgo 13 uocationem, tunc primo
vulgo 17 deum scripsi: dominum MR 19 mandauero M (ue 8. u. a m. 1)
21 his M, hiia Rt, iis R3 vulgo 24 omnes ad uoa MR, ad uos omnes Pam
27 suis M (in ras. a m. 1) patrifamiliaa Rig
mandat de plateis et uicis ciuitatis facere sublectionem. uideamus
an eo sensu, quo rursus per Hieremiam: numquid
solitudo factus sum domui Israhelis aut terra in
incultum derelicta? — id est: numquid non habeo quos
adlegam aut unde adlegam? — quoniam dixit populus
meus: non uenimus ad te. itaque misit ad alios uocandos
ex eadem adhuc ciuitate. dehinc loco abundante praecepit
etiam de uiis et sepibus colligi, id est nos iam de extraneis
gentibus, illa scilicet aemulatione, qua in Deuteronomio:
auertam meam faciemab eis et monstrabo, quid illis
in nouissimis, — id est alios possessuros locum eorum — .
quoniam genitura peruersa est, filii in quibus
fides non est. illi obaemulati sunt me in non deo
et prouocauerunt me in iram in idolis suis, e t ego
obaemulabor eos in non natione, (in natione) insipienti
prouocabo eos in iram, in nobis scilicet, quorum
spem Iudaei gemunt, de qua illos gustaturos negat dominus,
derelicta Sione tamquam specula in uinea et in cucumerario
casula, posteaquam et nouissimam in Christo inuitationem
recusauit. quid ex hoc ordine, secundum dispositiones et praedicationes
creatoris recensendo, competere potest illi, cuius
nec ordo habet nec dispositio ad parabolae conspirationem,
qui totum opus semel fecit? aut quae erit prima uocatio eius,
et quae secundo actu admonitio? ante debent alii excusare,
postea alii conuenisse. nunc autem pariter utramque partem
inuitare uenit, de ciuitate, de sepibus, aduersus speculum
parabolae. nec potest iam fastidiosos iudicare quos numquam
14. 23. 11—17] Deut. 32, 20-21. 18] cf. Luc. 14,24. 19] cf. Es. 1.8. 3 iheremiam M 7 ueniemus/ortf. 10 deutheronomioM 11 meam faciem
M, faciem meam R uulgo 16 in natione add. R3, om. MMl 17 nobis Rj,
nouis MRl 18 spem MR, apeciem Lat gemunt Semlerus: gerunt MR
reliqtii 20 Christo MRX, Christum R3 uulgo 21 dispositiones M, dispositionem
R 22 illi R3, illic MRl 23 ordo-dispositio scripsi: ordinem-
dispositionem MR habet = Be habet, secundum mum auctoris adparabolae
conspirationem = ita ut conspiret cum parabola 24 primo fort.
eos iudicat contempturos uocationem, ergo et sublectionem
loco eorum ex gentibus de futuro portendit. plane adhuc
secundo uenturus est: [ut gentibus praedicet. et si] uenturus
est autem, puto, non quasi uocaturus adhuc conuiuas, sed
iam collocaturus. interea qui cenae istius uocationem in
caeleste conuiuium interpretaris spiritalis saturitatis et iocunditatis,
memento et terrenas promissiones uini et olei et frumenti
et ipsius ciuitatis aeque in spiritalia figurari a creatore.
Ouem et drachmam perditam quis requirit? nonne qui
perdidit? quis autem perdidit? nonne qui habuit? quis uero
habuit? nonne cuius fuit? si igitur homo non alterius est res
quam creatoris, is eum habuit, cuius fuit, is perdidit, qui
habuit, is requisiuit, qui perdidit, is inuenit, qui quaesiuit,
is exultauit, qui inuenit. ita utriusque parabolae argumentum
uacat circa eum, cuius non est ouis neque drachma, id est
homo. non enim perdidit, quia non habuit, nec requisiuit, quia
non perdidit, nec inuenit, quia nec requisiuit, nec exultauit,
quia non inuenit. atque adeo exultare illius est de paenitentia
peccatoris, id est de perditi recuperatione, qui se professus
est olim malle peccatoris paenitentiam quam mortem.
Quibus duobus dominis neget posse seruiri, quia alterum
offendi sit necesse alterum defendi, ipse declarat, deum
proponens et mamonam. proinde mamonam quem intellegi
uelit, si interpretem non habes, ab ipso potes discere. admonens
enim nos de saecularibus suffragia nobis prospicere
16, 13. 25] cf. Luc. 16, 9. MRt 3 ex i gentibus M adhuc
scripsi: ad hoc MJR 4 ut-et si seclusi (uerba et si, quae ego olim
retinueram, iwre deleuit Eng): interpolata haec esse quae tequuntur
docent; orta autem est haec interpolatio ex comiptela ad hoc pro adhuc
9 figurari (sylL fi in ras. a m. 1) M 10 drachmam ecripsi: draomam
M, dragmam R ttulgo 11 quis uero Gel: qui nero MB 14 requisiuit
(tpU. re 8. tf. a m. 1) M 16 drachma M, dragma R 22 quia 1is,
qui MSl 24 mamonam M (sic fere ubique), mammonam 1iuulgo proinde
M, deinde Buulgo 25 nelit (t ex s) M
dominicos debitores diminutis cautionibus releuat in
subsidium sibi: et ego, inquit, dico uobis, facite uobis
amicos de mamona iniustitiae, de nummo scilicet, de \'
quo et seruus ille. iniustitiae enim auctorem et dominatorem
totius saeculi nummum scimus omnes. cui famulatam uidens
Pharisaeorum cupiditatem ammentauit hanc sententiam: non
potestis deo seruire et mamonae. inridebant denique
Pharisaei pecuniae cupidi, quod intellexissent scilicet mamonam
de nummo dictum, ne quia existimet in mamona creatorem
intellegendum et Christum a creatoris illos seruitute reuocasse..
quid nunc? potius ex hoc disce unum a Christo deum ostensum.
duos enim dominos nominauit, deum et mamonam, crea.
torem et nummum: denique non potestis deo seruire,
utique ei, cui uidebantur seruire, et mamonam, cui magis
destinabantur. quodsi ipse alium se ageret, non duos dominos,
sed tres demonstrasset — et creator enim dominus, quia deus,
et utique magis dominus quam mamonas magisque homini obseruandus,
qua magis dominus —; quale est enim, ut qui mamonam
dominum dixerat et cum domino iunxerat uero, ipsum
dominum taceret, id est deum creatorem? aut numquid tacendo
eo concessit seruiendum ei esse, si solummodo sibi et mamonae
negauit posse seruiri? ita cum unum deum ponit, nominaturus
et creatorem, si alius esset ipse, creatorem nominauit
quem [dominum] sine alio [deo non] posuit. et illud itaque
relucebit, quomodo dictum sit: (si) in mamona iniusto
16, 14. 14] Luc. 16, 13. 26] Luc. 16, 11. Lat: diminuit MR 9 mammonam MK 10 dictam. ne
uulgo 12 quid MR, quin Gel 13 dominos R3, dominus MRl 15 uidebantur
seruire M, seruire uidebantur R uulgo 17 parmthesin indicaui
18 homini obseruandus acripsi: non obaeruandna MRl, obseruandus R3
20 domino iunxerat uero, (id est deo Marcionis) ipsum acripsi: deo iunxerat,
uere ipsorum MR 21 deum creatorem scripsi: de creatore MF, creatorem
Ruulgo 25 dominum et deo non seclusi (cf. I. 23: ita eam
unum deum ponit) 26 sit (si) scripsi: sit MR, si Pam
credet? in nummo scilicet iniusto, non in creatore, quem et
Marcion iustum facit, et: si in alieno fideles inuenti
non estis, meum quis dabit uobis? alienum enim debet
esse a semis dei quod iniustum est. creator autem quomodo
alienus erat Pharisaeis, proprius deus Iudaicae gentis? si ergo
haec non cadunt in creatorem, sed in mamonam, \'quis uobis
credet quod uerius est\'? et \'quis uobis dabit quod meum
est\'? non potest quasi ali{en)us dixisse de alterius dei
gratia. tunc enim uideretur ita dixisse, si eos in creatorem,
non in mamonam infideles notando per creatoris mentionem
distinctione se fecisset dei alterius, non commissuri suam ueritatem
infidelibus creatoris, t quoniam tunc alterius uideri potest,
si non ad hoc proponatur, ut a re, de qua agitur, separetur. Si
autem et iustificantes se coram hominibus Pharisaei spem
mercedis in homine ponebant, illo eos sensu increpabat, quo
et propheta Hieremias: miser homo, qui spem habet in
homine. si et adicit: scit autem deus corda uestra,
illius dei uim commemorabat, (qui) lucernam se pronuntiarat
scrutantem renes et corda. si superbiam tangit: quod elatum
est apud homines perosum est deo, Esaiam ponit ante
oculos: dies enim domini Sabaoth in omnem contumeliosum
et superbum, in omnem sublimem et
elatum, et humiliabuntur. Possum iam colligere, cur
tanto aeuo deus Marcionis fuerit in occulto. expectabat, opinor,
donec haec omnia disceret a creatore. didicit igitur usque ad
Iohannis tempora atque ita exinde processit adnuntiare regnum
Lnc. 16, 15. 17] Hier. 17, 5. 18] Luc. 16, 15. 19] cf. Prou. 20, 27.
20] cf. Ps. 7, 10. Hier. 11, 20. Apoc. 2, 23. Luc. 16, 15. 22] Es. 2, 12. R3, alio modo MRl (in M autem add. in mg. m. 3, quod
etiamin Ncomparet) 9 alienue scripsi (id est alterius dei Christus): aliusMH
12 distinctione se scripsir distinctionea MR 13 quoniam MR1, quomodo
autem Eng, quomodo R3 uulgo; uerba quoniam-separetur non habeo quomodo
intellegam; mihi quidemc0fn4ptela in uerbis si non adhoclatereuidetur
et uelim rescribi: sinomen adbuc 19 qui add. Pam pronuntiarat M,
pronuntiabat B uulgo 23 sublimen M 26 igitur MF, ergo R uulgo
ex quo regnum dei adnuntiatur. quasi non et nos limitem
quendam agnoscamus Iohannem constitutum inter uetera
et noua, ad quem desineret Iudaismus et a quo inciperet
Christianismus, non tamen, ut ab alia uirtute facta sit sedatio
legis et prophetarum et initiatio euangelii, in quo est dei
regnum.\' [Christus ipse.] nam id si probauimus, et uetera transitura
et noua successura praedicari a creatore, si et Iohannes
antecursor et praeparator ostenditur uiarum domini euangelium\',
superducturi et regnum dei promulgaturi, et ex hoc iam, quod
Iohannes uenit, ipse erit Christus qui Iohannem erit subsecutus
ut antecursorem; et, si desierunt uetera et coeperunt !
noua interstite Iohanne, non erit mirum quod ex dispositione
est creatoris, ut unde(unde) magis probetur ** quam ex legis
et prophetarum in Iohannem occasu et exinde ortu regni dei.
transeat igitur caelum et terra citius, sicut et lex et:
prophetae, quam unus apexuerborum domini-nerbum
enim, inquit Esaias, dei nostri manet in aeuum —: nam
quoniam in Esaia iam tunc Christus, sermo scilicet et spiritus
creatoris, Iohannem praedicarat — uocem clamantis in deserto:
parate uiam domini — in hoc uenturum, ut legis et]
prophetarum ordo exinde cessaret, per adimpletionem, non
per destructionem, et regnum dei a Christo adnuntiaretur, I
ideo subtexuit facilius elementa transitura quam uerba sua,\'
confirmans hoc quoque, quod de Iohanne dixerat, non praeterisse.
(Sed Christus diuortium inhibet dicens: qui dimiserit
Mal. 3, 1. cf. Matth. 11, 10. 16] Luc. 16, 17. cf. 21, 33. 17] Es.J
40, 8. 21] Es. 40, 3. 27] Luc. 16, 18. seclusi: irreptisse uidetur ex l.11 id si scripsi: et si!,
MB 11 erit M (alt. loco), erat Buulgo subsecntus scripti: subsecaturus
MM 14 undeunde Lat: unde MB, aliunde JRig lacunam
signoui: diuinitatum diBtantia (qt. 638, 22) uel simile aiiquid intercidit
15 regni scripsi: regnum MR 17 parenthesin indicaui 21 parate M.
parare Buulgo 27 inhibet Eftg: iubet M, prohibet Buulgo
(et) qui dimissam a uiro duxerit, aeque adulter
est, - ut sic quoque prohibeat diuortium, inlicitum facit repudiatae
matrimonium — Moyses uero permittit repudium in
Deuteronomio: si sumserit quis uxorem et habitauerit
cum ea, et euenerit non inuenire eam apud eum
gratiam, eo quod inuentum sit in illa impudicum
negotium, scribet libellum repudii et dabit in
manu eius et dimittet illam de domo sua. uides
diuersitatem legis et euangelii, Moysi et Christi\'? plane. non
enim recepisti illud quoque euangelium eiusdem ueritatis et
eiusdem Christi, in quo prohibens diuortium propriam quaestionem
eius absoluit: Moyses propter duritiam cordis
uestri praecepit libellum repudii dare; a primordio
autem non fuit sic; quia scilicet qui marem et
feminam fecerat, erunt duo, dixerat, in carne una;
quod deus itaque iunxit, homo (non) disiunxerit. hoc
enim responso et Moysi constitutionem protexit, ut sui, et
creatoris institutionem direxit, ut Christus ipsius. sed quatenus
ex his reuincendus es, quae recepisti, sic tibi occurram, ac si
meus Christus (tuus:) nonne et ipse prohibens diuortium et
parem tamen gestans eius, qui marem et feminam iunxit,
excusauerit potius quam destruxerit Moysi constitutionem?
sed ecce sic tuus sit iste Christus contrarium docens Moysi
et creatori, ut, si non contrarium ostendero, meus sit. dico
cf. Gen. 1, 27; 2, 24. MR, committit Oehlerus, commisit Pam 2 et addidi
3 parenthesin indicauit Eng: est. ut uulgo 5 deutheronomio M 9 manu
JtfF, manum R 17 non addidit Eng disiunxerit? hoc uulgo 19 direxit
R, direxerit MF 20 quaerere coepisti 221 21 tuus addidi (cf. infra
l. 24): Eng sic vult rescribi: sic tibi occurram [ac si]: mens Christus
nonne etc. 22 parem scripsi (id est aduersarium): patrem MR gestans
MK (cf. angelum, hominem gestare de carne Chr. 14; et ibidem c. 12:
dominum circumferre sabbati et 499, 3: iudioem gerere): testans Lat
(prob. Eng) eius scripsi: eum MR 24 ecce sic B, ecce si F, ac si M
si ideo quis dimittat uxoiem, ut aliam ducat: qui dimiserit,
inquit, uxorem et aliam duxerit, adulterium commisit,
et qui a marito dimissam duxerit aeque
adulter est, ex eadem utique causa dimissam, qua non licet
dimitti, ut alia ducatur; inlicite enim dimissam pro indimissa
ducens adulter est. manet enim matrimonium quod non rite
diremptum est; manente (autem) matrimonio nubere adulterium
est. ita si condicionaliter prohibuit dimittere uxorem, non in
totum prohibuit, et quod non prohibuit in totum, permisit alias,
ubi causa cessat, ob quam prohibuit; et iam non contrarium
Moysi docet, cuius praeceptum alicubi conseruat, nondum
dico confirmat. aut si omnino [non] negas permitti diuortium a \'
Christo, quomodo tu nuptias dirimis, nec coniungens marem
et feminam nec alibi coniunctos ad sacramentum baptismatis
et eucharistiae admittens, nisi inter se coniurauerint aduersus
fructum nuptiarum, ut aduersus ipsum creatorem? certe quid
faciet apud te maritus, si uxor eius commiserit adulterium?
habebitne illam? sed nec tuum apostolum sinere (scis) coniungi
prostitutae membra Christi. habet itaque et Christum
adsertorem iustitia diuortii. iam hinc confirmatur ab illo
Moyses ex eodem titulo perhibens repudium, quo et Christus:
si inuentum fuerit in muliere negotium impudicum.
nam et in euangelio Mathei: qui dimiserit, inquit, uxorem
suam praeter causam adulterii, facit eam
5, 32. MBX 8 autem addidi: dum uult verba manente-esi
Eng 10 alias ubi Big: alia subici MBl, aliud est ubi S3 11 et iam
scripsi: etiam MR 13 confirmat aut 22, confirmata ut MF non sed.
R3 16 euchariBthiae M 18 faciet Urs: facit MB 19 sed MR,
scilicet Oehlerus acis suppl. Urs, om. MB reliqui omnes 21 iam
hinc confirmatur cf. supra l. 12 22 perhibens scripsi: prohibens MS
24 Mathei R, matthei M
a uiro duxerit. ceterum praeter ex causa adulterii nec creator
disiungit quod ipse scilicet coniunxit, eodem alibi Moyse constituente
eum, qui ex compressione matrimonium fecerit, non
posse dimittere uxorem in omne tempus. quodsi ex uiolentia
coactum matrimonium stabit, quanto magis ex conuenientia
uoluntarium? sicut ex prophetiae auctoritate: uxorem iuuentutis
tuae non dimittes. habes itaque Christum ultro
uestigia ubique creatoris ineuntem tam in permittendo repudio
quam in prohibendo; habes etiam nuptiarum, quoquo uelis
latere, prospectorem, quas nec separari uult prohibendo repudium
nec cum macula haberi tunc permittendo diuortium.
erubesce non coniungens quos tuus quoque Christus iunxit,
erubesce etiam disiungens sine eo merito, quo disiungi uoluit
et tuus Christus. debeo nunc et illud ostendere, unde hanc
sententiam deduxerit dominus quoue direxerit. ita enim plenius
constabit eum non ad Moysen destruendum spectasse per
repudii propositionem subito interpositam, quia nec subito
interposita est, habens radicem ex eadem Iohannis mentione.
Iohannes enim, retundens Herodem, quod aduersus legem
uxorem fratris sui defuncti duxisset habentis filiam ex illa,
— non alias hoc permittente, immo et praecipiente lege,
quam si frater illiberis decesserit, ut a fratre ipsius et
20] cf. Luc. 3, 19. 23] cf. Deut. 25, 5. M, atque Rl, aeque R3 reliqui praeter Big 4 fecerit scripsi:
fecerat MR 5 uiolantia M 7 uerba sicnt-dimittes cum antecedentibus
coniungi nequeunt, ita scilicet comporitis, ut addi quicquam omnino non
sinant. quamobrem, nisi interciderunt aliqua, nescio an haec interpolatori
debeantur. Eng sic distingui vult: uoluntariam, sicut (et) ex
prophetiae auctoritate uxorem .. non dimittes? ex M, et R 10 quoquo
S3, quoqueMB1 12 macula R3, masculo MR1 13 iunxitilf, coniunxitU
14 quo R, quos M 17 eum non R3, eadem MRl spectasse R3, expectasae
MR1 19 mentionem M 22 alias R, alia M 23 inliberis R5,
illecebris MBt, sine liberis Oehlerus (in notis)
fuerat ab eodem Herode, postmodum et occisus. facta igitur
mentione Iohannis dominus, eo utique succensus exitu eius,
inlicitorum matrimoniorum et adulterii figuras iaculatus est
in Herodem, adulterum pronuntians etiam qui dimissam a uiro
duxerit, quo magis impietatem Herodis oneraret, qui non
minus repudio quam morte dimissam a uiro duxerat, — et hoc
fratre habente ex illa filiam et uel eo nomine inlicite —
ex libidinis, non ex legis instinctu, ac propterea propheten
quoque adsertorem legis occiderat. hoc mihi disseruisse proficiet
etiam ad subsequens argumentum diuitis apud inferos
dolentis et pauperis in sinu Abrahae requiescentis. nam et
illud quantum ad scripturae superficiem subito propositum est,
quantum ad intentionem sensus et ipsum cohaeret mentioni
Iohannis male tractati et suggillati Herodis male maritati,
utriusque exitum deformans, Herodis tormenta et Iohannis
refrigeria, ut iam audiret Herodes: habent illic Moysen
et prophetas, illos audiant. sed Marcion aliorsum cogit:
scilicet utramque mercedem creatoris siue tormenti siue refrigerii
apud inferos determinat, eis positam, qui legi et prophetis
oboedierint, Christi uero et dei sui caelestem definit sinum
et portum. respondebimus et (ad) haec, ipsa scriptura reuincente
oculos eius, qui ad inferos discerait Abrahae sinum
pauperi. aliud enim inferi, ut puto, aliud quoque Abrahae
sinus. nam et magnum ait intercidere regiones istas profundum
11] cf. Luc. 16. 19—31. 17] Luc. 16, 29. 23] cf. Luc. 16, 26. R 2 Herode om. R1 3 eo utique
scripsi: et utique MR, utique et Eng succensns exitu scripsi: snccea-
Bua exitus MB uulgo 4 adulterii figuras M, adulteri figura R 7 repudio
quam morte Eng: morte quam repudio MR parenthesin indicauit
Eng 8 inlicite R3, inlicita MRl 11 ad om. Rl 15 suggillatui Rig
maritati R3 mg, meritati MR 19 scilicet Pam: scilicet et MF, scilicet
ut R 20 determinat MF, determinet R eis (i s. o) M 21 Christi
uero et dei sui scil. mercedi definit MF, definiat 12 22 et (ad)
scripsi: et MR 23 qui Eng: quae MR ad inferos MR, ab inferis
Pam 25 intercidere MIll, intercedere Rsuulgo
oculos et quidem de longinquo, nisi in superiora et de
altitudinis longinquo per inmensam illam distantiam sublimitatis
et profunditatis. unde apparet sapienti cuique, qui aliquando
Elysios audierit, esse aliquam localem determinationem,
quae sinus dicta sit Abrahae, ad recipiendas animas filiorum
eius, etiam ex nationibus, patris scilicet multarum nationum,
in Abrahae censum deputandarum [et] ex eadem fide,
qua et Abraham deo credidit, nullo sub iugo legis nec
in signo circumcisionis. eam itaque regionem, sinum dice,
Abrahae, etsi non caelestem, sublimiorem tamen inferis, interim
refrigerium praebere animabus iustorum *, donec consummatio
rerum resurrectionem omnium plenitudine mercedis
expungat, tunc apparitura caelesti promissione, — quam Marcion
suo (deo) uindicat, quasi non a creatore promulgatam, —
ad quam ascensum suum Christus aedificat in caelum
secundum Osee, utique suis, ubi est et locus aeternus, de
quo Esaias: quis adnuntiabit uobis locum aeternum?
nisi scilicet Christus, incedens iniustitia, loquens uiam
rectam, odio habens iniustitiam et iniustitiam.
quodsi aeternus locus repromittitur et ascensus in caelum
aedificatur a creatore, promittente etiam semen Abrahae \'uelut
stellas caeli\' futurum, utique ob caelestem promissionem, salua
ea promissione cur non capiat sinum Abrahae dici temporale
aliquod animarum fidelium receptaculum, in quo iam delinietui
futuri imago ac candida quaedam utriusque iudicii
4, 13. 10] cf. Rom. 4, 11. 16] cf. Am. 9, 6. 18] Ea. 33, 14.
19] Ea. 33, 15. 22] cf. Gen. 22, 17. R3, utrumque MR1 8 et tecltui 11 etsi MR3, et R\'
12 praebere scripsi: praeterea MBl, praebituram R3 uulgo lacunam
signaui. contendimus uel tale aliquid desidero 15 deo addidi:
Christo add. Ciacconius promulgatam. ad uulgo 17 Osee MR,
Amos Pam 21 repromittitur R3, repromittetur MRl 26 ac R, ad
MF quaedam R, quadam MF
Moysen et prophetas, unum deum praedicantes creatorem et
unum Christum praedicantes eius, et utrumque iudicium
poenae et salutis aeternae apud unicum deum positum, qui
occidat et uiuificet. immo'\', inquit, \'nostri dei monella de caelo
non Moysen et prophetas iussit audiri, sed Christum: hunc
audite*. merito. tunc enim apostoli satis iam audierant
Moysen et prophetas, qui secuti erant Christum credendo
Moysi et prophetis. nec enim accepisset Petrus dicere: tu es
Christus, antequam audisset et credidisset Moysi et prophetis,
a quibus solis adhuc Christus adnuntiabatur. haec
igitur fides eorum meruerat, ut etiam uoce caelesti confirmaretur,
iubente illum audiri, quem agnouerant euangelizantem
pacem, euangelizantem bona, adnuntiantem locum aeternum.
aedificantem illis ascensum suum in caelum. apud inferos
autem de eis dictum est: habent illic Moysen et prophetas,
illos audiant, qui non credebant omnino uel qui
nec sic credebant, esse post mortem superbiae diuitiarum et
gloriae deliciarum supplicia adnuntiata a Moyse et prophetis.
decreta autem ab eo deo, qui de thronis deponit dynastas et
de sterculinis eleuat inopes. ita cum utriusque pronuntiationis
diuersitas competat creatori, non erit diuinitatum statuenda
distantia, sed ipsarum materiarum.j
Conuersus ibidem ad discipulos (uae\' dicit auctori scan.
dalorum: expedisse ei, si natus non fuisset aut si molino
saxo ad collum deligato praecipitatus esset in profundum,
quam unum ex illis modicis utique discipulis eius scandalizasset.
aestima, quale supplicium comminetur ille. nec enim!
cf. Matth. 16,16. Luc. 9,20. 13J cf. Es. 52, 7. 14] cf. Es. 33, 14. 15] cf.
Amos 9, 6. 16] Luc. 16, 29. 20] cf. Ez. 26, 16. 21] cf. Ps. 112, 7:
I Reg. 2, 8. 24] cf. Luc. 17, 1-2. lacunam aignaui: audire intercidit uel ut audiatis 5 monella JIF,
monela R 17 illos audiant M, audiant illoa B uulgo omnino uel qui nec
scripsi: uel qui nec omnino MR 18 aic R3, si MR* 21 sterculims MF,
sterquilinia R uulgo utriusque scripsi: utrique MRl, utrimque R3 uulgo
25 expedisset Rig 27 (ut) unum fort. 28 ille Lat: illi MR reltqui
et iudicem et illo adfectu pronuntiantem de cura suorum,
quo et creator retro: qui tetigerit uos, ac si pupillam
oculi mei tangat. idem sensus eiusdem est. peccantem
fratrem iubet corripi; quod qui non fecerit, utique deliquit,
aut ex odio uolens fratrem in delicto perseuerare aut ex acceptione
personae parcens ei: habes Leuiticum: non odies
fratrem tuum in animo tuo, traductione traduces
proximum tuum, utique et fratrem, et non sumes propter
illum delictum. nec mirum, si ita docet qui pecora
quoque fratris tui, si errantia in uia inueneris, prohibet despicias,
quominus ea reducas fratri, nedum ipsum sibi. sed et
ueniam des fratri in te delinquenti iubet, etiam septies. parum
plane. plus est enim apud creatorem, qui nec modum statuit,
in infinitum pronuntians: fratris malitiae memor ne sis,
nec petenti eam praestes mandat, sed et non petenti. non
enim dones offensam uult, sed obliuiscaris. Lex leprosorum
quantae sit interpretationis erga species ipsius uitii et inspectationis
summi sacerdotis, nostrum erit scire, Marcionis,
morositatem legis opponere, ut et hic Christum aemulum
eius adfirmet, praeuenientem sollemnia legis etiam in curatione
decem leprosorum, quos tantummodo ire iussos, ut se ostenderent
sacerdotibus, in itinere purgauit, sine tactu iam et
sine uerbo, tacita potestate et sola uoluntate. quasi necesse
sit, semel remediatore languorum et uitiorum adnuntiato
Christo et de effectibus probato, de qualitatibus curationum
retractari aut creatorem in Christo ad legem prouocari, si
quid aliter, quam lege distinxit, ipse perfecit, cum aliter utique
Exod. 23, 4. 12] cf. Luc. 17, 4. 15] Leu. 19, 18. 17] cf. Len.
cap. 13 et 14. 21] cf. Luc. 17, 11-19. 22] cf. Luc. 17, 14. 23] cf. ib. fort. 7 habes scripsi: habens MR 8 traduces M, non
traduces R, traducens Rig 12 fratri <tuo) Gel 13 des MR3, dei J21
16 petenti <tantum) fort. 21 praeuenientera R, praeueniente M 27 retractare-prouocare
fort. prouocari; si uulgo
prophetas famulos suos, maxime documenta uirtutis et potestatis,
quae ut clariora et ualidiora, qua propria, distare a
uicariis fas est. sed eiusmodi et alibi iam dicta sunt in documento
superiore. nunc, etsi praefatus est multos tunc fuisse
leprosos apud Israhelem in diebus Helisei prophetae et neminem
eorum purgatum nisi Neman Syrum, non utique et
numerus faciet ad differentiam deorum, in destructionem creatoris
unum remediantis et praelationem eius, qui decem emundarit.
quis enim dubitabit plures (potius) potuisse curari ab eo,
qui unum curasset, quam ab illo decem, qui numquam retro
unum? sed hac cum maxime pronuntiatione diffidentiam Israhelis
uel superbiam pulsat, quod cum multi essent illic leprosi
et prophetes non deesset, etiam edito documento nemo decucurrisset
ad deum operantem in prophete. igitur quoniam ipse
erat authenticus pontifex dei patris, inspexit illos secundum
legis arcanum, significantis Christum esse uerum disceptatorem
et elimatorem humanarum macularum. sed et quod in manifesto
fuit legis praecepit: ite, ostendite uos sacerdotibus.
cur, si illos ante erat emundaturus? an quasi legis inlusor,
ut in itinere curatis ostenderet nihil esse legem cum ipsis sacerdotibus?
et utique [uideret] uiderit, si cui tam opiniosus uidebitur
Christus. immo digniora sunt interpretanda et fidei iustiora:
ideo illos remediatos, quia secundum legem inssi abire ad
sacerdotes obaudierant. neque enim credibile est emeruisse
medicinam a destructore legis obseruatores legis. sed cur
pristino leproso nihil tale praecepit? quia nec Heliseus Syro
Luc. 5, 12—13. R, prophetas MF 4 sunt JS3, sint MRl 7 Neman
scripai (cf. 641, n: Neeman J21, neaman M, Naamann IPuulgo et (8. u.
a m. 1) M, om. Rig 10 potius add. Eng 14 edito R3, in edito MR
15 prophete MF, prophetis R uulgo 17 dispectatorem fort. (çf. 539,18)
18 elimatorem ex eliminatorem M (eorr. m. 1) 22 sacerdotibus et utique
rideret? uiderit Eng uideret secl. R3 si cui tam B. sic uitam M
24 quia M, qua R uulgo 26 obseruatorea R3, obsecratores 14 (in ras.) J21
sed qui credit, id intellegit etiam altius aliquid. disce
igitur et causas. in Samariae regionibus res agebatur, unde
erat et unus interim ex leprosis. Samaria autem desciuerat
ab Israhele, habens schisma illud ex nouem tribubus, quas
auulsas per Achiam prophetam collocauerat apud Samariam
Hieroboam. sed et alias semper sibi placentes erant Samaritani
de montibus et puteis patrum, sicut in euangelio Iohannis
Samaritana illa in conloquio domini apud puteum: ne tu
maior sis? et cetera; et rursus: patres nostri in isto
monte adorauerunt, et uos dicitis, quia Hierosolymis
oportet adorare. itaque [qui] et per Esaiam \'uae.
qui dixerat eis, qui confiderent in monte Samariae, iam
et ipse eam restituere dignatus, de industria iubet ostendere se
sacerdotibus, — utique qui non erant nisi ubi et templum,
subiciens Samaritam Iudaeo, quoniam ex Iudaeis salus, licet
Israhelitae et Samaritae; tota enim promissio tribui Iudae
[Christus] fuit — ut scirent Hierosolymis esse et saeerdotes
et templum et matricem religionis et fontem, non puteum
salutis. et ideo, ut uidit agnouisse illos legem Hierosolymis
expungendam, ex fide iam iustificandos sine legis ordine remediauit.
unde et unum illum solutum ex decem memorem diuinae
gratiae Samariten miratus non mandat offerre munus ex lege,
quia satis iam obtulerat gloriam deo reddens, hoc et domino
uolente interpretari legem. et tamen cui deo gratiam reddidit
Samarites, quando nec Israhelites alium deum usque adhuc
didicisset? cui alii quam cui omnes retro remediati a Christo?
29-89. 9] Ioh. 4, 12. 10] Ioh. 4, 20. 12] cf. Am. 6, 1. 16] cf.
Ioh. 4,22. 17] cf. Gen. 49, 9-10. 28] cf. Luc. 17, 19. 24] cf. Luc. 17,18. 2creditidEng:crediditMR 5 sciama MF
nouem JkfJB, decem Pam 9 neMR, naePam 10 sis. et uulgo 11 hierusolymis
M 12 qui seclusi Esaiam MR, Amos Pam ttae qui MRl, uae 223
13 dizeratacripei: dizeritMR confiderentLat: confidentMR 14 ipee eam
scripri: ipsam MR 16 samaritani M 17 Samaritanae Rig 18 Christus
seclusi: est interpretamentum uerborum totaenim promissio hierolysimis M
20 illos legem M, legem illos R 27 retro remediati M, remediati retro Ruulgo
ueram se deo omnipotenti oblationem, gratiarum scilicet
actionem, apud uerum templum et uerum pontificem eius
Christum facere debere. Sed nec Pharisaei possunt uideri de
alterius dei regno consuluisse dominum, quando uenturum sit,
quamdiu alius a Christo editus deus non erat, nec ille de
alterius regno respondisse quam de cuius consulebatur. non
uenit, inquit, regnum dei cum obseruatione nec
dicunt: ecce hic, ecce illic; ecce enim regnum dei
intra uos est. quis non ita interpretabitur \'intra uos est\'
id est in manu, in potestate uestra, si audiatis, si faciatis dei
praeceptum? quodsi in praecepto est dei regnum, propone
igitur contra, secundum nostras antithesis, Moysen, et una
sententia est. praeceptum, inquit, excelsum non est
nec longe a te. non in caelo est, ut dicas: quis
ascendet in caelum et deponet nobis illud et auditum
illud faciemus? nec ultra mare est, ut dicas:
quis transfretabit et sumet illud nobis et auditum
illud faciemus? prope te est uerbum, in ore tuo et
in corde tuo et in manibus tuis facere illud.
hoc erit: \'non hic nec illic; ecce enim intra uos est
regnum dei.\' et ne argumentetur audacia haeretica de regno
creatoris, de quo consulebatur, non de suo respondisse eis
dominum, sequentia obsistunt. dicens enim filium hominis ante
multa pati et reprobari oportere ante aduentum <suum\\ in quo
et regnum substantialiter reuelabitur, suum ostendit et regnum,
de quo responderat, quod passiones et reprobationes ipsius
expectabat. reprobari autem habens et postea agnosci et adsumi
et extolli, etiam ipsum uerbum \'reprobari\' inde decerpsit, ubi
in lapidis aenigmate utraque reuelatio eius apud Dauid
21] cf. Luc. 17, 21. 24] cf. Luc. 17, 25. om. Gel 15 in caelo est MR est in caelo Pam 16 ascendet
Pam: ascendit MR 26 reuelabitur R, reuelabatur M 29 cerpsit M
quem reprobauerunt aedificantes, iste factus est
in caput anguli; a domino factum est hoc. uanum
enim, si credimus deum de contumelia aut gloria silicis alicuius
praedicasse, ut non eum portenderet et in lapidis, quem
et in petrae et in montis figura portenderat. Sed si de suo
loquitur aduentu, cur eum diebus Noe et Loth comparat tetris
et atrocibus deus mitis et lenis? cur admonet meminisse uxoris
Loth, quae praeceptum creatoris non impune contempsit, si
non cum iudicio ueniet uindicandorum praeceptorum suorum?
etiam si uindicat, ut et ille, si iudicat, me non debuit per
eius documenta formare, quem destruit, ne ille me formare
uideatur. si uero et hic non de suo loquitur aduentu sed de
Iudaei Christi, expectemus etiamnunc, ne quid de suo praedicet,
ill(ius ill)um interim esse credentes, quem omni loco praedicat.
Nam et orandi perseuerantiam et instantiam mandans
parabolam iudicis ponit coacti audire uiduam instantia et
perseuerantia interpellationum eius. ergo iudicem deum ostendit
orandum, non se, si non ipse est iudex. sed (et) subiunxit
facturum deum uindictam electorum suorum. si ergo ipse erit
uindex qui et iudex, [si] creatorem ergo meliorem deum probauit,
quem electorum suorum clamantium ad eum die et nocte
uindicem ostendit. et tamen, cum templum creatoris inducit
et duos adorantes diuersa mente describit, Pharisaeum in
superbia, publicanum in humilitate, ideoque alterum reprobatum,
alterum iustificatum descendisse, utique docendo, qua
2, 2-3; Es. 28, 16. cf. Luc. 17, 26-32. SJ cf. Luc. 17, 32. 16] cf.
Luc. 18, 1-8. 19] cf. Luc. 18, 7-8. 22] cf. ib. 23] cf. Luc. 18, 9-14. scripsi: credidimus M12 silicis scripsi: scilicet MR 5 ut non
Gel (cf. locum simillimum 591,12-14): non ut MR et in lapidis, quem
gcripsi: quem et in lapidis MR 6 portenderat MR, portenderet Gel 8 mitis
et lenis M, lenis et mitis F, et lenis et mitis R uulgo 10 (cum 8. u. a m.l)
M ueniet Eng: uenitMR 11 ut om. M iudicat me, non uulgo 15ill<ius
iU)um«mjp«i;illum3fJ2 17 inatantiai?, instantiam MF 1sperseuerantiai2,
perseuerantiamMF 19 etaddidi 21 uindexquietiudexacripsi.iudex qui et
uiudeiJO si«ecZ.JS3 22acnocte Gel 23 et tamen=u.jedenfalh, ut uidetur
relaturi essent iam orandi. disciplinam, siue reprobatricem
superbiae siue iustificatricem humilitatis. alterius dei nec
templum nec oratores nec iudicium inuenio penes Christum,
nisi creatoris: illum iubet adorare in humilitate, ut adleuatorem
hurnilium, non in superbia, ut destructorem superborum.
quem alium adorandum mihi ostendit? qua disciplina? qua
spe? neminem, opinor. nam et quam docuit orationem creatori
probauimus conuenire. aliud est, si etiam adorari, qua
deus optimus et ultro bonus, non uult. \'Sed quis optimus
nisi unus, inquit, deus\'? non quasi ex duobus diis unum
optimum ostenderit, sed (unum) esse optimum deum solum, qui
sic unus sit optimus, qua solus deus. et utique optimus qui
pluit super iustos et iniustos et solem suum oriri
facit super bonos et malos, sustinens et alens et iuuans
etiam Marcionitas. Denique interrogatus ab illo quodam: praeceptor
optime, quid faciens uitam aeternam possidebo?
de praeceptis creatoris an ea sciret, id est faceret,
expostulauit, ad contestandum praeceptis creatoris uitam adquiri
sempiternam, cumque ille principaliora quaeque adfirmasset
obseruasse se ab adolescentia: unum, inquit, tibi deest:
omnia, quaecumque habes, uende et da pauperibus.
et habebis thesaurum in caelo, et ueni, sequere me.
age, Marcion, omnesque iam \'commiserones* et \'coodibiles\' eius,
haeretici, quid audebitis dicere? resciditne Christus priora
praecepta non occidendi non adulterandi non furandi non falsum
testandi diligendi patrem et matrem, an et illa seruauit
et quod deerat adiecit, — quamquam et hoc praeceptum
13] Matth. 5, 45. 16] Luc. 18, 18. 18] cf. Luc. 18, 20. 21] Luc.
18,22. 24] cf. hniuB libri cap. 9 (440,25) 26—27] cf. Exod. 20, 12-16. MR*, eam R* uulgo 3 iustiflcatricem 223, iustificationem MRl
9 qua R3, quam MRl 13 qua Rquam MRl 18 praeceptu R3.
praeceptoris MRl 20 cumque ille RI, cumque illi MF, quique illum
Rl 24 commisserones M 27 an et R3, ante et MRl 28 parenthesin
indicaui largitionem (ti 8. u. a m. 1) M
gloriosissimus ille obseruator praeceptorum pecuniam multo
cariorem habiturus traduceretur? saluum eat igitur et hic
euangelio: non ueni dissoluere legem et prophetas, sed
potius adimplere. simul et cetera dubitatione liberauit
manifestando unius esse et \'dei\' nomen et (optimi), et uitam
aeternam\' et \'thesaurum in caelo\', et semetipsum cuius praecepta
supplendo et conseruauit et auxit, secundum Micheam
quoque hoc loco recognoscendus dicentem: si adnuntiauit
tibi homo, quid bonum? aut quid a te dominus exquirit
quam facere iudicium diligere misericordiam et
paratum esse sequi dominum deum tuum? et <homo\'
enim Christus adnuntians, quid sit bonum: scientiam legis:
praecepta, inquit, scis; \'facere iudicium\': uende, inquit,
quae habes; \'diligere misericordiam\': et da, inquit, egenis;
«paratum esse [inquitj ire cum domino\': et ueni, inquit,
sequere me. Tam distincta fuit a primordio Iudaea gens per
tribus et populos et familias et domos, ut nemo facile ignorari
de genere potuisset, uel de recentibus Augustianis censibus
adhuc tunc fortasse pendentibus. Iesus autem Marcionis,
— et (si) natus non dubitaretur qui homo uidebatur - utique,
qua non natus, nullam potuerat generis sui in publico habuisse
notitiam, sed erat unus aliqui deputandus ex his, qui
quo(quo) modo ignoti habebantur. cum igitur praetereuntem
18, 18. 7] cf. Luc. 18, 22. 9-16] Mich. 6, 8. 14-17J Luc. 18,
20-22. 17] cf. Luc. 18, 35-43. MRl 3 saluum (in ras. a m.l) M hic euangelio M
(cf. 456, 9 et 444, 8-12), hoc in euangelio M 7 cuius = (eius,) cuius, si
integer est locus; sed uerisimilius est intercidisse uerba < eiUB dei Christum),
ita ut aberrauerit oculus librarii a siglo ipfl. ad simile xpQ 9 quoque hoc
qu?qu$M(corr.inloco s.u.m.l) 10 tibi,homo,quid uulgo(sed cf.1.12) bonum,
aut uulgo 12 dominum M (in mg. add. m. I) 13 adnuntians (sciE. est)
15 diligere Pam: dilige MR 16 inquit secl. R3 domino MR, deo Pam
18 populos = 8^[JLOUI; 19 potuisset 228, potuit sed MRl 20 adhuc tunc
cf. adhuc proxime 25,18 adhunc M 21 et(si) scripsi: et MR 23 his
M, hiis F, iis R uulgo 24 quo(quo) Urs: quo MR, quo(dam) Eng
miserere mei, nisi quia filius Dauid, (id) est ex familia Dauid,
non temere deputabatur per matrem et fratres, qui aliquando,
ex notitia utique, adnuntiati ei fuerant? (sed antecedentes
increpabant caecum, uti taceret\'. merito, quoniam quidem uociferabatur,
non quia de Dauid filio mentiebatur. aut doce increpantes
illos scisse, quod Iesus non esset filius Dauid, ut
idcirco silentium caeco indixisse credantur. sed et si doceres.
facilius illos ignorasse praesumeres quam dominum falsam in
se praedicationem sustinere potuisse. \'sed patiens dominus\'.
non tamen confirmator erroris. immo etiam detector creatoris
ut non prius hanc caecitatem hominis illius enubilasset, ne
ultra Iesum filium Dauid existimaret? atquin, ne patientiam
eius infamaretis nec ullam rationem dissimulationis illi adfigeretis,
[ne filium Dauid negaretis manifestissime confirmauit
caeci praedicationem et ipsa remuneratione medicinae et testimonio
fidei: fides, inquit, tua te saluum fecit. quid
uis caecum credidisse? ab alio deo descendisse Iesum ad
detectionem creatoris, ad destructionem legis et prophetarum?
non illum esse, qui ex radice Iesse et ex fructu lumborum
Dauid destinabatur, caecorum quoque remunerator? sed nondum,
puto, eiusmodi tunc caeci erant qualis Marcion, ut haec
fuerit caeci illius fides, qua crediderit in uoce: Iesu, fili
Dauid. qui hoc se et cognouit et cognosci ab omnibus uoluit I
fidem hominis, etsi melius oculatam, etsi ueri luminis compotem,
exteriore quoque uisione donauit, ut et nos regulam
simulque mercedem fidei disceremus: qui uult uidere. Iesum
Luc. 18, 42-43. 17] Luc. 18, 42. 20] cf. Es. 11, 1. cf. III Reg.
8, 19. 21] cf. Ps. 145, 8. add. R3, om. MRl 9 praesnmerea scripsi: praesumeret MR\\
praesumeretur R3 falsam R3, palam MRl 11 erroris, immo
uulgo creatoris, ut uulgo 13 existimaret. atquin uulgo 15 nenegaretis
seclusi ne MR, nec Pam 18 alio Urs: illo MR 19 deiectionem
Urs 21 remuneratorem Iun 23 qua B, quia MF 25 occulatam
M 27 simulque B3, simulquam MF uidere Iesum Dauid
filium, credat uulgo
non audiet ab illo: fides tua te saluum fecit, atque ita
caecus remanebit, ruens in antithesin, ruentem et ipsam (in)
antithesin. sic enim caecus caecum deducere solet. nam si,
(quia) aliquando Dauid in recuperatione Sionis offenderant
caeci, resistentes quominus admitteretur, — in figuram populi
proinde caeci, non admissuri quandoque Christum filium Dauid
— ideo Christus ex diuerso caeco subuenit, ut hinc se
ostenderet non esse filium Dauid, ut ex animi diuersitate bonus
caecis, quos ille iusserat caedi, id cur fidei et quidem prauae
praestitisse se dixit? atquin et hoc (filius Dauid\' (dat) antithesin
de suo retundendam. nam quia Dauid offenderant caeci, nunc
uero eiusdem t carnis homo supplicem se obtulerat filio Dauid,
idcirco ei satisfacienti quodammodo placatus filius Dauid restituit
lumina cum testimonio fidei, qua hoc ipsum crediderat
exorandum sibi esse filium Dauid. et tamen Dauid audacia
hominum, puto, offenderat, non ualitudo.
Consequitur et Zacchei domus salutem. quo merito?
numquid uel ille crediderat Christum a (deo) Marcionis uenisse?
atquin adhuc in auribus erat omnium uox illa caeci: miserere
mei, Iesu, fili Dauid, et: omnis populus laudes referebant
deo, non Marcionis, sed Dauid. enimuero Zaccheus, etsi
allophylus, fortasse tamen aliqua notitia scripturarum ex commercio
Iudaico adflatus, — plus est autem, (si) et ignorans
21] Lnc. 18, 48. (scil. aduersarii Tertulliani cf. I. 11) Eng:
in om. MR 5 quia addidi dauid M, Dauidem R, dauid eat F recaperatione
B, recuperatione est M 9 ut Oehlerus, et MB, deleri
uult Eng 10 caedi, id scripsi: caedi. et MR, caedi? et Eng, non
probans quod supra suppleui quia et quidem MR, equidem Oeklerus
11 dat addidi 12 quia scripsi: qui MR, et qui Gel reliqui
caeci; nunc uulgo 13 condicionis fort., indecoris R3, defendit
carnia Eng, alludi hic putans ad II Reg. 5, 1, quod mihi quidem probabile
non uidetur (cf. 1. 16-17) Dauid. idcirco uulgo 17 offenderat
lJfF, offenderit R uulgo 18 zachaei MR 19 a <deo) Marcionis scripsi:
a Marcione MR 21 mei om. M referebat Pam 22 Zachaeua R uulgo
24 parenthesin indicaui <si) et R3 (in notis): et MRl
tuum esurienti et non habentes tectum in domum
tuam inducito — hoc cum maxime agebat, exceptum domo
sua pascens dominum — et nudum si uideris, contegito;
hoc cum maxime promittebat, in omnia misericordiae opera
dimidium substantiae offerens, dissoluens uiolentiorum contractuum
obnexus et dimittens conflictatos in laxamentum et
omnem conscriptionem iniquam dissipans dicendo: et si cui
quid per calumniam eripui, quadruplum reddo. itaque
dominus: hodie, inquit, salus huic domui. testimonium
dixit salutaria esse quae praeceperat prophetes creatoris. cum
uero dicit: uenit enim filius hominis saluum facere
quod periit, iam non contendo eum uenisse, ut saluum
faceret quod perierat cuius fuerat et cui perierat quod saluum
uenerat facere, sed in alterius quaestionis gradum dirigo. de
homine agi nulla dubitatio est. hic cum ex duabus substantiis
constet, ex corpore et anima, quaerendum est, ex qua substantiae
specie perisse uideatur. si ex corpore, ergo corpus
perierat, anima non. quod perierat saluum facit filius hominis:
habet igitur et caro salutem, si ex anima perierat, animae
perditio saluti destinatur: caro, quae non periit, salua est. si
totus homo perierat ex utraque substantia, totus homo saluus
fiat necesse est, et elisa est sententia haereticorum negantium
carnis salutem. iam et Christus creatoris confirmatur, qui
secundum creatorem totius hominis salutem pollicebatur. Seruorum
quoque parabola, qui secundum rationem feneratae pecuniae
dominicae diiudicantur, iudicem ostendit deum (tuum) etiam
ex parte seueritatis, non tantum onerantem uerum et auferentem
58, 9. 7] cf. Ea. 58, 10. 8] Luc. 19, 8. 10] Luc. 19, 9. 12] Luc,
19, 10. 25] cf. Luc. 19,11—27. 28] cf. Luc. 19, 22-23. cf. Luc. 19.26. ausp. Eng 6 contractuum Pam: contractum MJR 7 obnexus
MNPam: obnoxiia Rl, obnoxios R3 13 perit M 18 perisse
MF, periisse R uulgo 21 periit (i 8. u. am. T) M salua (aerOi
m. U) M 26 peccuniae M tuum addidi (çf. 549, 1) 28 onerantem
(= criminantem) scripsi: honorantem MR
tollentem quod non posuerit et metentem quod non seuerit,'
hic quoque me ille instruit, cuius pecuniam ut fenerem edocet.
Sciebat Christus, baptisma Iohannis unde esset. et cur
quasi nesciens interrogabat? sciebat non responsuros sibi
Pharisaeos. et cur frustra interrogabat? an. ut ex ore ipsorum
iudicaret illos uel ex corde? refer ergo et haec ad excusati.
onem creatoris et ad comparationem Christi, et considera iam,
quid secuturum esset, si quid Pharisaei ad interrogationem
renuntiassent. puta illos renuntiasse humanum Iohannis baptisma:
statim lapidibus elisi- fuissent. existeret aliqui Marcion
aduersus Marcionem, qui diceret: o deum optimum, o deum
diuersum a creatoris exemplis! sciens praeceps ituros homines
ipse illos in praerupium imposuit. sic enim et de creatore in
arboris lege tractatur. \'sed de caelis fuit baptisma Iohannis).
et quare, inquit Christus, non credidistis ei? ergo qui credi
uoluerat Iohanni, increpaturus quod non credidissent, eius erat,
cuius sacramentum Iohannes administrabat. certe nolentibus
renuntiare, quid saperent. cum et ipse uicem opponit: et ego
non dico uobis, in qua uirtute haec facio, malum malo
reddidit. Reddite quae Caesaris Caesari, et quae sunt
dei deo. quae erunt dei, quae similia sint denario Caesaris?
imago scilicet et similitudo eius. hominem igitur reddi iubet
creatori, in cuius imagine et similitudine et nomine et materia
expressus est. quaerat sibi monetam deus Marcionis, Christus
denarium hominis suo Caesari iubet reddi. non alieno; nisi
quod necesse est, *** qui suum denarium non habet. Iusta
et digna praescriptio est in omni quaestione ad propositum
interrogationis pertinere debere sensum responsionis. ceterum
15] cf. Luc. 20, 5. 16] Luc. 20, 5. 19] Luc. 20, 8. 21] cf. Luc.
20, 20-26. Luc. 20, 25. 1 haec M, hic Ruulgo 3 edocetsciZ. parabola (Eng) 6 an supple mente:
interrogabat 8 ad comparationemChristi (scil.tuicum creatore) 11 aliqui MF,
aliquisR 120 deum optimum om. M 14 praeruptum R3 20 <pro>malo reddit
Rig 21 sunt fort. delendum 22 dei? quae uulgo sint MF, sunt R uulgo
27 lacunam signaui: mutuetur ab alio intercidisse puto qui R, quid MF
absit a Christo quod ne homini quidem conuenit Saducaei,
resurrectionis negatores, de ea habentes interrogationem proposuerant
domino ex lege materiam mulieris, quae septem
fratribus ex ordine defunctis secundum praeceptum legale
nupsisset, cuius uiri deputanda esset in resurrectione. haec
fuit materia quaestionis, haec substantia consultationis; ad
hoc respondisse Christum necesse est. neminem timuit, ut
quaestiones aut declinasse uideatur aut per occasionem earum
quod alias palam non docebat subostendisse. respondit igitur
huius quidem aeui filios nubere, — uides quam pertinenter ad
causam, quia de aeuo uenturo quaerebatur, in quo neminem
nubere definiturus praestruxit hic quidem nubi, ubi sit et
mori — quos uero dignatus sit deus illius aeui possessione et
resurrectione a mortuis neque nubere neque nubi, quia nec
morituri iam sint, cum similes angelorum sint dei, resurrectionis
filii facti. cum igitur sensus responsionis non ad
aliud sit dirigendus quam ad propositum interrogationis, si
hoc sensu responsionis propositum absoluitur interrogationis,
non aliud responsio domini sapit quam quo quaestio absoluitur:
habes et tempora permissarum et negatarum nuptiarum,
non ex sua propria, sed ex resurrectionis quaestione, habes et,
ipsius resurrectionis confirmationem et totum quod Saducaei
sciscitabantur, non de alio deo interrogantes nec de proprio
nuptiarum iure quaerentes. quodsi ad ea facis respondisse
Christum, de quibus non est consultus, negas eum de quibus
interrogatus est respondere potuisse, Saducaeorum scilicet
14—17] cf. Luc. 20, 35—36. 16] cf. Matth. 22, 30. Luc. 20, 36.
2 saducaei MF, Sadducaei 22 uulgo 3 reaurrectionis (i ex e a m. I)
M 11 parenthesin indicaui 16 sint (altero loco) MF, fiant Ruulgo
sint <et filii) dei fort. (cf. Luc. 20, 36) resurrectionis MR, (et)
resurrectionis Gel uulgo 17 fili M sensus JR3, census MRl 19 sensu
R3, censu MRl responsio Oehlerus 20 ad aliud 221 23 saducaei
MF, Sadducaei R3 uulgo 25 respondisse MF, respondere Ruulgo
retractabo aduersus argumentationes cohaerentes. nacti enim
scripturae textum: quos autem dign atus est deus illius
aeui ita in legendo decurrunt, (ut 'illius aeui\') 'deo') adiungant,
quo alium deum faciant illius aeui, cum sic legi oportet:
quos autem dignatus est deus, ut facta hic distinctione
post 'deum') ad sequentia pertineat 'illius aeui\', id est: quos
dignatus sit deus illius aeui possessione et resurrectione. non
enim de deo, sed de statu illius aeui consulebatur, cuius uxor
futura esset post resurrectionem in illo aeuo. sic et de ipsis
nuptiis responsum subuertunt, ut \'filii huius aeui nubunt
et nubuntur) de hominibus dictum sit creatoris nuptias permittentis,
se autem, quos deus illius aeui, alter scilicet, dignatus
sit resurrectione, iam et hic non nubere, quia non sint
filii huius aeui. ***, quando de nuptiis illius aeui consultus,
non de huius, eas negauerit, de quibus consulebatur. itaque
qui ipsam uim et uocis et pronuntiationis et distinctionis
exceperant nihil aliud senserunt, quam quod ad materiam consultationis
pertinebat, atque adeo scribae: magister, inquiunt.
bene dixisti. confirmauerat enim [per] resurrectionem, formam
eius edendo aduersus Saducaeorum opinionem. denique testimonium
eorum, qui ita eum respondisse praesumpserant, non
recusauit. Si autem scribae Christum filium Dauid existimabant,
ipse autem Dauid dominum eum appellat, quid hoc ad Christum
non Dauid? errorem scribarum obtundebat? (non.) sed honorem
Luc. 20, 41-44. 24] cf. PB. 109, 1. uerba ita—decurrunt, quae in MR paulo supra post textum leguntur,
hue transtuli decurrunt scripsi: decucurrerunt MR (ut illius
aeui) deo scripsi: (mius aeui) deo R3 uulgo, deo MRl adiungant M,
adiungat-R1, adiunguntBS uulgo 5 faciantMRa, faciunt Rl oportet MRl,
oporteat R3 tlttlgo 12 nubuntur Rs, nubentur MR1 15 lacunam signaui:
atquin non potest uideri respondisse dominus de nuptiis huius aeui uel
similia intercidisse puto, Eng non statuens lacunam sic uult restitui: quando
... eas negauerat, de quibus (non) consulebatur? 16 negauerit scripsi:
negaueratMR 20 per secl. R3 25 ad Christum non Dauid? scnpsi ad Cbri.
stora?nonDauid uulgo obtandebat?<non>sed scripsi: obtundebat, sed MR
quam filium Dauid confirmabat, quod non congrueret destructori
creatoris. at ei nostra parte quam conueniens interpretatio!
nam qui olim a caeco illo (filius Dauid\' fuerat inuocatus, quod
tunc reticuit non habens in praesentia scribas, nunc ultro
coram eis de industria protulit, ut se, quem caecus secundum
scribarum doctrinam filium tantum Dauid praedicarat, dominum
quoque eius ostenderet, remunerata quidem fide caeci,
qua filium Dauid crediderat [in] illum, pulsata uero traditione
scribarum, qua non et dominum eum norant. quodcumque ad
gloriam spectaret Christi creatoris sic non alius tueretur, quam
Christus creatoris..
Olim constitit de nominum proprietate, ei illam *, qui
prior et Christum suum in homines adnuntiarit et legum
transnominarit. constabit itaque et de impudentia eius, qui
multos dicat uenturos in nomine ipsius, quod non sit ipsius,
si non Christus et Iesus creatoris est, ad quem proprietas
nominum pertinet. amplius et prohibeat eos recipi, quorum et
ipse par sit, ut qui proinde in nomine uenit alieno: si
non, ipsius erat a mendacio nominis praeuenire discipulos, qui
per proprietatem nominis possidebat ueritatem eius. uenient
denique illi dicentes: ego sum Christus: recipies eos, qui
consimilem recepisti; nec hic enim in nomine suo uenit. quid
nunc? quando et ipse ueniet nominum dominus, Christus et
Iesus creatoris, reicies illum P et quam iniquum, quam iniustum
et optimo deo indignum, ut non recipias eum in suo nomine
scripsi: dominum Christum MR1, Christum del. B1
4 qui olim a R, quia olim M 8 fide Jfs, fidem MRl 9 in secl. JS3
eruditione Bcribarum gusp. Eng 11 sic R, sit M 13 competere suppl.
Ura: (esse) ei illam Eng, deberi illam Otklerus 14 adnnntiarit-transuominarit
scrtpsi: adnnntiaret-transnominaret MR 19 ut qui MR3G, utique
etR\' alieno: ai non, (= ei 81 ,...f, Graecorum; supple mente:coDstabitid
est constare uis- de impudentia illins) ipsius erat scripsi: alieno, si non
ipsius erat uulgo 23 nec scripsi: etMR nomine om.bl 24 quando Eng:
quod MR Christus et om. Rl 26 suo nomine MR, nomine suo Gel reliqui
quae signa temporibus imponat: bella, opinor., et regnum super
regnum et gentem super gentem et pestem et fames terraeque
motus et formidines et prodigia de caelo, quae omnia seuero
et atroci deo congruunt. haec cum adicit etiam oportere fieri,
quem se praestat? destructorem an probatorem creatoris?
cuius dispositiones confirmat impleri oportere, quas ut optimus
tam tristes quam atroces abstulisset potius quam constituisset,
si non ipsius fuissent ante haec autem persecutiones eis praedicat
et passiones euenturas, in martyrium utique et in salutem.
accipe praedicatum in Zacharia: dominus, inquit, omnipotens
proteget eos et consument illos, et lapidabunt
lapidibus fundae et bibent sanguinem illorum uelut
uinum et replebunt pateras quasi altaris, et saluos
eos faciet dominus illo die uelut oues, populum suum,
quia lapides sancti uolutant. et ne putes haec in passiones
praedicari, quae illos tot bellorum nomine ab allophylis
manebant, respice ad species. nemo in praedicatione bellorum
legitimis armis debellandorum lapidationem enumerat popularibus
coetibus magis et inermi tumultui familiarem; nemo,
tanta in bello sanguinis flumina paterarum capacitate metitur
aut unius altaris cruentationi adaequat; nemo oues appellat
eos, qui in bello armati et ipsi ex eadem feritate certantes
cadunt, sed qui in sua proprietate atque patientia dedentes
potius semetipsos quam uindicantes trucidantur. denique:
quia lapides, inquit, sancti uolutant, non \'quia milites
pugnant\'. lapides enim sunt et fundamenta, super quae nos
aedificamur, exstructi secundum Paulum super fundamenta
apostolorum, qui lapides sancti oppositi omnium offensui
11] Zach. 9, 15-16. 26] Zach. 9, 16. 27] cf. Eph. 2, 20. Gel 2 imponat R, imponant MF 10 euenturas M,
uentnras Rwuigo 11 accipe R, accipere MF in • zacharia M
16 quia Pam: qui MR 26 quia Pam: qui MR 28 fundamentum
Oehlerus \'
oporteat apud tribunalia, qui et Balaae quod non cogitauerat,
immo contra quam cogitauerat suggessit et Moysi
causato linguae tarditatem os repromisit. et sapientiam ipsam,
cui nemo resistet, per Esaiam demonstrauit: hic dicet: ego
dei sum, et (hic) clamabit: in nomine Iacob, et alius
inscribetur in nomine Israhelis. quid enim sapientius et
incontradicibilius confessione simplici et exerta in martyris
nomine, \'cum deo inualescentis\', quod est interpretatio Israhelis?
nec mirum, si is cohibuit praecogitationem, qui et ipse a patre
excepit pronuntiandi tempestiue sumministrationem: dominus
mihi dat linguam disciplinae, ** quando debeam proferre
sermonem, nisi Marcion Christum non subiectum patri
infert. a proximis quoque persecutiones et nominis, ex odio
utique, blasphemiam praedicatam non debeo rursus ostendere.
sed per tolerantiam, inquit, saluos facietis uosmetipsos,
de qua scilicet psalmus: tolerantia iustorum non periet
in finem, quia et alibi: honorabilis mors iustorum, ex
tolerantia sine dubio, quia et Zacharias: corona autem erit
eis, qui tolerauerint. sed ne audeas argumentari apostolos
ut alterius dei praecones a Iudaeis uexatos, memento prophetas
quoque, eadem a Iudaeis passos, tamen non alterius dei
cf. Luc. 21, 15. 5] Es. 44, 5. 9] cf. Gen. 82, 28. 11] EB. 50, 4.
14] cf. Luc. 21, 16-17. 16] Luc. 21, 19. 17] Ps. 9, 19. 18] Ps.
115, 6. 19] Zach. 6, 14. Eng: uolntabant MR et hic igitur scil. quia in antecedentibus
de patientia a seruis domini praestanda erat sermo cogitari
uetat M, uetat cogitari R 2 balaae M, Balae R, Balaam Pam 5 resistet
M, resiateret R dicet J23, dicent MRl 6 hic addidi 7 inscribet
susp. Eftg (sed martyr \'inualescena cum domino\' [= Israel] inscri-
bitur nomine \'Israbelis\') 8 incontradocibilius M in martyris nomine:
memento nomen p.dptopoc sapere confeasorem (Etag) 10 a patre ipse M
12 lacunam signaui: ut sciam intercidit (cf. 563, 21) uel ad cognoecendum
(cf. 268, 15) 15 rursus R3, usus MRX 16 tollerantiam M
17 tolerantia MF, tolerantia, inquit Ruulgo peribit Rig
excidii, cum coepisset uallari exercitibus Hierusalem, signa
iam ultimi finis enarrat: solis et lunae siderumque prodigia
et in terra angustias nationum obstupescentium uelut a sonitu
maris fluctuantis pro expectatione imminentium orbi malorum.
quod et ipsae uires caelorum concuti habeant, accipe Iohelem:
et dabo prodigia in caelo et in terra sanguinem et
ignem et fumi uaporem: sol conuertetur in tenebras
et in sanguinem luna, priusquam adueniat dies magnus
et inlustris domini. habes et Abacuc: fluminibus disrumpetur
terra, uidebunt te et parturient populi: dispergens
aquas gressu dedit abyssus sonum suum,
sublimitas timoris eius elata est: sol et luna constitit
in suo ordine, in lucem coruscationes tuae ibunt, in
fulgorem fulgur, scutum tuum: in comminatione tua
diminues terram et in indignatione tua depones nationes.
conueniunt, opinor, et domini pronuntiationes et prophetarum
de concussionibus mundi et orbis, elementorum et
nationum. post haec quid dominus? et tunc uidebunt
filium hominis uenientem de caelis cum plurima uirtute.
cum autem haec fient, erigetis uos et leuabitis
capita, quoniam adpropinquabit redemptio uestra, in
tempore scilicet regni, de quo subiecta erit ipsa parabola.
sic et uos, cum uideritis omnia haec fieri, scitote
adpropinquasse regnum dei. hic erit dies magnus domini
10] Hab. 3, 9-12. 19] Luc. 21, 27-28. 23] cf. Luc. 21, 29—30.
24] Luc. 21, 81. 25] cf. Ioel 2, 31. MB* coepisset B3, coepisse MRX (circum)uallari
(= xoxXoojievnfjv) fort. 3 ultimi 223, ultimus MBl 4 in
JI
terra Gel: inter MB 5 prae Leopoldua 7 progia (di s. u. a m. I) M
11 dispergens (sxoptuCwv) MIli, dispergent B9, disperges Pam 14 corruscationes
M 15 fulgur MB1, fulgor Bz 22 adpropinquabit MB,
appropinquauit N Pam 23 subiecta erit B, eubiectarit MF 24 sic B,
si MF
ecce cum caeli nubibus tamquam filius hominis
adueniens et cetera, et data est illi regia potestas
— quam in parabola postulaturus exierat relicta pecunia serais,
quae feneraretur, — et uniuersae nationes, — quas promiserat
ei in psalmo pater: postula de me, et dabo tibi
gentes hereditatem tuam — et gloria omnis seruiens
illi et potestas eius aeterna, quae non auferetur, et
regnum eius, quod non corrumpetur, quia nec morientur
in illo nec nubent, sed erunt sicut angeli. de eodem aduentu
filii hominis et fructu eius apud Abacuc: existi in salutem
populi tui ad saluos faciendos christos tuos, erecturos
scilicet se et capita leuaturos in tempore regni redemptos.
igitur cum et haec, quae sunt promissionum, proinde conueniant
sicut et illa, quae sunt concussionum, ex consonantia
propheticarum et dominicarum pronuntiationum nullam hic
poteris interstruere distinctionem, ut concussiones quidem
referas ad creatorem. saeuitiae scilicet deum, quas nec sinere,
nedum expectare deberet deus optimus, promissiones uero deo
optimo deputes, quas creator ignorans illum non prophetasset.
aut si suas prophetauit, non distantes a promissionibus Christi
(tui). par erit in liber(ali)tate optimo deo, nec plus uidebitur a
Christo tuo repromitti quam a meo filio hominis. ipsum decursum
scripturae euangelicae ab interrogatione discipulorum usque
ad parabolam fici ita inuenies contextu sensus filio hominis
hinc atque illinc adhaerere, ut in illum compingat et tristia
et laeta et concussiones et promissiones nec possis separare
2. 8. 9] cf. Luc. 20, 35-36. 11] Hab. 3, 13. 12] cf. Luc. 21, 28.
23] cf. Luc. 21, 7. 25] cf. Lnc. 21, 29. R, daniel M 4 peccunia M 5 quae M, qua Buulgo
11 fractus Gel Abacum Rl salutem R3, salute MRl 12 erecturos
Rs, erecturus MRX 13 leuaturos R3, leuaturus MRl redemptos
R3, redemptus MRl 19 nedum Pam: necdum MR 22 tui addidi
, Jiber<ali)tate scripsi: libertate MR 26 compingat scil. decursus scripturae
euangelicae
inter duos exitus concussionum et promissionum necesse
est ad unum pertineant filium hominis et incommoda
nationum et uota sanctorum, quia ita positus est in medio,
ut communis (sit) exitibus ambobus, alterum conclusurus aduentu
suo, id est incommoda nationum, alterum incipiens, id est uota
sanctorum, ut, siue mei Christi concesseris aduentum filii
hominis, quo mala imminentia ei reputes, quae aduentum eius
antecedunt, cogaris etiam bona ei adscribere, quae ab aduentu
eius oriuntur, *** cogaris mala quoque ei deputare. quae
aduentum eius antecedunt. tam enim mala cohaerent aduentui
filii hominis antecedendo quam et bona subsequendo. quaere
igitur, quem ex duobus Christis constituas in persona unius
filii hominis, in quam utraque dispositio referatur, aut et
creatorem optimum aut et deum tuum asperum dedisti natura.
in summa ipsius parabolae considera exemplum: adspicite
ficum et arbores omnes; cum fructum protulerint.
intellegunt homines aestatem adpropinquasse; sic et
uos, cum uideritis haec fieri, scitote in proximo esse
regnum dei. si enim fructificationes arbuscularum signum
aestiuo tempori praestant antecedendo illud, proinde et conflictationes
orbis signum praenotant regni praecedendo illud.
omne autem t signum eius est res, cuius est signum, et
omni rei ab eo imponitur signum, cuius est res. ita si conflictationes
signa sunt regni, sicut fructificationes aestatis, ergo
et regnum creatoris est, cuius conflictationes deputantur, quae
signa sunt regni. praemiserat oportere haec fieri tam atrocia
tam dira deus optimus, certe a prophetis et a lege praedicata:
M, qui R tmtlgo 5 sit addidi 8 reputes MBI, deputes R*
uulga 10 (вiue tui malueris, quo bona ei adscribus, quae ab aduentu
eius oriuntur> sttppl. Rig 14 in quem Rig 16 adapicite scripsi: adapice
MR 20 fructificationes R, frnticationem M . 21 proinde et M,
proinde S . 23 omnis autem [signum] eius est res fort., omne autem
signum eius est, (cuius et) res Urs
confirmat perfici oportere. Adhuc ingerit non transiturum
caelum ac terram, nisi omnia peragantur. quaenam ista? si quae
a creatore sunt (praedicata), merito sustinebunt elementa domini
\' sui ordinem expungi: si quae a deo optimo, nescio an sustineat
caelum et terra perfici quae aemulus statuit. hoc si patietur
creator, zelotes deus non est. transeat age nunc caelum et
terra, — sic enim dominus eorum destinauit — dum uerbum
eius maneat in aeuum, — sic enim et Esaias pronuntiauit —
admoneantur et discipuli, ne quando grauentur corda
eorum crapula et ebrietate et saecularibus curis et
insistat eis repentinus dies ille uelut laqueus, utique
oblitis deum ex plenitudine et cogitatione mundi — Moysei
erit admonitio —: adeo is liberabit a laqueo diei illius, qui hanc
admonitionem retro intulit. Erant et loca alia apud Hierusalem
ad docendum, erant et extra Hierusalem ad secedendum. sed
enim per diem in templo docebat, ut qui per Osee praedixerat:
in templo meo me inuenerunt et illic disputatum
est ad eos, ad noctem uero in elaeonem secedebat; sic enim
Zacharias demonstrarat: et stabunt pedes eius in monte
elaeon. erant horae quoque auditorio competentes; diluculo
conueniendum erat, quia per Esaiam cum dixisset: dominus
dat mihi linguam disciplinae, adiecit: adposuit mihi
mane aurem ad audiendum. si hoc est prophetias dissoluere,
quid erit adimplere?
13, 31. 8] cf. Es. 51, 6. 9] cf. Ea. 40, 8. 10] Luc. 21, 84-35. 13] cf.
Dent. 8, 11-14. 15] cf. Luc. 21, 37—38. 18] Os. 12, 4. 19] tf.
Luc. 21, 37. 20] Zach. 14, 4. 21] cf. Luc. 21, 38. 22] Es. 50, 4. R, cumque MF 4 sunt (praedicata) scripsi: sunt MF,
fiunt R, uocem sunt deleri uult Eng, ex antecedentibus supplens peragantur
7 caelum et terra M, terra et caelum R uulgo 8 parenthesin
indicaui et hic et infra 9 pronuntianit MRI, praennntiauit R3 «ulgo
13 mundi. Moysi uulgo parenthesin indicaui moysei MF, Moysi R
uulgo 14 liberabit R3, liberauit MB1 20 monte R, montem M
21 elaeon (= twv eXaid»v) Eng: elaeone MR 22 quia ed. Migniana:
qui MR
Proinde sciit, et quando pati oporteret eum, cuius passionem
lex figura(ra)t. nam ex tot festis Iudaeorum paschae diem
elegit in hoc enim sacramentum pronuntiarat Moyses: pascha
est domini. ideo et adfectum suum ostendit: concupiscentia
concupii pascha edere uobiscum, antequam
patiar. o legis destructorem, qui concupierat etiam pascha
seruare! nimirum uerbecina illum [in] Iudaica delectarat. an
ipse erat, qui, tamquam ouis ad uictimam adduci habens et
tamquam ouis coram tondente sic os non aperturus, figuram
sanguinis sui salutaris implere concupiscebat? poterat et ab
extraneo quolibet tradi, ne dicerem et in hoc psalmum expunctum:
qui mecum panem edit leuauit in me plantam.
poterat et sine praemio tradi. quanta enim opera traditoris
circa eum, qui populum coram offendens nec tradi magis
potuisset quam inuadi? sed hoc alii competisset Christo, non
qui prophetias adimplebat. scriptum est enim: pro eo quod
uenumdederunt iustum. nam et quantitatem et exitum pretii
postea Iuda paenitente reuocati et in emptionem dati agri
figuli, sicut in euangelio Mathei continetur, Hieremias praecanit:
et acceperunt triginta argentea pretium adpretiati
— uel honorati - et dederunt ea in agrum figuli.
professus itaque se concupiscentia concupisse edere pascha ut
suum, — indignum enim, ut quid alienum concupisceret deus —
acceptum panem et distributum discipulis corpus suum illum
fecit hoc est corpus meum dicendo, id est (figura. corporis
53, 7. 12] Ps. 40, 10. 16] Am. 2, 6. 19] Matth. 27, 3-8. 20] Matth.
27, 9. cf. Zach. 11, 12-13. 25] Luc. 22, 19. scripsi: scit MR 2 figurarat scripsi: figurat MR ex R3,
et MRl 3 elegit R3, aegit M, egit 221 pronuntiarat R, pronuntiaret
MF 7 uerbecina M, ueruecina Ruulgo in MF, del. R dulectarat
scripsi: delectaret MB delectaret? an uulgo 11 tradi. ne uulgo
12 lenanit Lat: leuabititfB 17 uenumdederunt M, uenumdedere R uulgo
20 argentea M, argenteos R 21 uel honorati addidit Tertvllianua dubitam,
ut uidetur, an recte interpretetur uersio latina verba xou TETip.v]{j.evoi>,
deleri volvit haec verba Lat, uel honorarii susp. Eng honorati 22,
honerati MF ea M, eos R 24 suum illum R, illum suum M
ceterum uacua res, quod est phantasma, figuram capere non
posset. aut si propterea panem corpus sibi finxit, quia corporis
carebat uanitatem, ergo panem debuit tradere pro nobis.
faciebat ad uanitatem Marcionis, ut panis crucifigeretur. cur
autem panem corpus suum appellat et non magis peponem,
quem Marcion cordis loco habuit, non intellegens ueterem
fuisse istam figuram corporis Christi dicentis per Hieremiam:
aduersus me cogitauerunt cogitatum dicentes: uenite.
coiciamus lignum in panem eius, scilicet crucem in corpus
eius? itaque inluminator antiquitatum, quid tunc uoluerit
significasse panem, satis declarauit corpus suum uocans panemsic
et in calicis mentione testamentum constituens sanguine
suo obsignatum substantiam corporis confirmauit. nullius
enim corporis sanguis potest esse nisi carnis. nam et si qua
corporis qualitas non carnea opponetur nobis, certe sanguinem
nisi carnea non habebit. ita consistet probatio corporis de
testimonio carnis, probatio carnis de testimonio sanguinis. ut
autem et sanguinis ueterem figuram in uino recognoseas.
aderit Esaias: quis, inquit, qui aduenit ex Edom, rubor
uestimentorum eius ex Bosor? sic decorus in stola
uiolentia cum fortitudine? quare rubra uestimenta
tua, et indumenta sicut de foro torcularis, pleno conculcato?
spiritus enim propheticus, uelut iam contemplabundus
dominum ad passionem uenientem, carne scilicet uestitum
ut in ea passum, cruentum habitum carnis in uestimentorum
rubore designat, conculcatae et expressae ui passionis
tamquam in foro torcularis, quia et inde quasi cruentati
R, quam MF 10 coiciamus MRI, coniciamus B3 ttulgo eraeem
R, tamen MF 14 nullus susp. Eng 15 sanguis JR, sanguinis M
17 consistet MF, consistit R 19 uino R, uno MF 21 Bosor Bl sic
MRt, sed B3 22 uiolentia Eng: niolenta MR 25 carne B, carnem
M 27 designat R3, designatum MBl conculcate (e 8. u. a m. J) M
28 et inde M, exinde R uulgo
in benedictione Iudae, ex cuius tribu carnis census Christi
processurus, iam tunc Christum in Iuda deliniabat: lauabit,
inquit, in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum
suum, stolam et amictum carnem demonstrans et uinum
sanguinem. ita et nunc sanguinem suum in uino consecrauit
qui tunc uinum in sanguinem figurauit.