In ista quaestione qui putaueris opponendos esse nobis I
angelos creatoris, quasi et illi in phantasmate, putatiuae utique
carnis, egerint apud Abraham et Loth, et tamen uere sint et
congressi et pasti et operati quod mandatum eis fuerat, primo non
admitteris ad eius dei exempla, quem destruis. nam et
quanto meliorem et perfectiorem deum inducis, tanto non
competunt illi eius exempla, quo nisi diuersus in totum n<m
erit omnino melior atque perfectior. dehinc scito nec illud
concedi tibi, ut putatiua fuerit in angelis caro, sed uerae et
solidae substantiae humanae. si enim difficile non fuit illi.
putatiuae carni ueros et sensus et actus exhibere, multo
facilius habuit, ueris et sensibus et actibus ueram dedisse
substantiam carnis, uel qua proprius auctor et artifex eius.
1\'21 cf. I Cor. 15, 15. 14] cf. Cor. 15, 17. 18. Lat: deuertentis MR 2 sumta M 7 est om. F
8 si Christi lIf. si Christus R ualebit MR. resurresit Pam 10 resurrpctione
(yr. loco)-mortuorum om. F 12 inanis et lun: inanis 6t
JIR, inanis est <et) Pam 23 exempla eius M (corr. m. T) 27 carni
Kellnerus: carnis MR
merito fortasse phantasma eius intulerit, cuius non ualuerat
ueritatem, meus autem deus, qui illam de limo sumptam in
hanc reformauit qualitatem, nondum ex semine coniugali et
tamen carnem, aeque potuit ex quacumque materia angelis
quoque adstruxisse carnem, qui etiam mundum ex nihilo in
tot ac talia corpora, et quidem uerbo, aedificauit. et utique,
si deus tuus ueram quandoque substantiam angelorum hominibus
pollicetur, — erunt enim, inquit, sicut angeli —
cur non et deus meus ueram substantiam hominum angelis
accommodarit (unde)unde sumptam? quia nec tu mihi respondebis,
unde illa apud te angelica sumatur. sufficit mihi hoc
definire, quod deo congruit, ueritatem scilicet eius rei, quam
tribus testibus sensibus obiecit: uisui tactui auditui. difficilius
deo mentiri quam carnis ueritatem (unde)unde producere,
licet non natae. ceterum et aliis haereticis, definientibus
carnem illam in angelis ex carne nasci debuisse, si uere fuisset
humana, certa ratione respondemus, qua et humana uere
fuerit et innata: humana uere propter dei ueritatem, a mendacio
et fallacia extranei, et quia non possent humanitus tractari ab
hominibus nisi in substantia humana; innata autem, quia
solus Christus in carnem ex carne nasci habebat, ut natiuitatem
nostram natiuitate sua reformaret atque ita etiam
mortem nostram morte sua dissolueret resurgendo in carne,
in qua natus est, ut et mori posset. ideoque et ipse cum
angelis tunc apud Abraham in ueritate quidem carnis apparuit,
sed nondum natae, quia nondum moriturae, sed ediscentis
iam inter homines conuersari. quo magis angeli, neque ad
scripsi: autem MR deus eo 111R, ab eo F 4 hanc-qualitatem
scripsi: hac qualitate MR 5 carnem om. F 7 ac MF, et R
8 tuus om. F 10 et om. F 11 undeunde Urs: unde MR 12 sumatur,
sufficit uulgo 15 undeunde Lat: unde MR 18 certa ratione
-= mit dem beslimmten Grunde qua MR, quia Oehlerus (in notis)
27 ediscentis scripsi (cf. 373, 18 et de carne Chr. c. 6): et discentes
Afii1, discentis i23
non debuerunt nascendo sumpsisse, quia nec moriendo deposituri
eam fuerant. sed (unde)unde sumpta et quoquo modo omnino
demissa, mentiti eam tamen non sunt. si creator facit angelos
spiritus et apparitores suos ignem flagrantem, tam uere spiritus
quam et ignem, idem illos uere fecit et carnem, ut nunc
recordemur et haereticis renuntiemus eius esse promissum
homines in angelos reformandi quandoque, qui angelos in
homines formarit aliquando.
Igitur non admissus ad consortium exemplorum creatoris,
ut alienorum et suas habentium causas, uelim edas et ipse
consilium dei tui, quo Christum suum non in ueritate carnis
exhibuit. si aspernatus est illam ut terrenam et, ut dicitis.
stercoribus infersam, cur non et simulacrum eius proinde
despexit? nullius enim dedignandae rei imago dignanda est:
sequitur statum similitudo. \'sed quomodo inter homines conuersaretur,
nisi per imaginem substantiae humanae\'? cur ergo non
potius per ueritatem, ut uere conuersaretur, si necesse habebat
conuersari? quanto dignius necessitas fidem quam stropham
administrasset! satis miserum deum instituis, hoc ipso, quod
Christum suum non potuit exhibere nisi in indignae rei effigie.
et quidem alienae. aliquatenus enim indignis conueniet uti, si
nostris, sicut alienis non congruet uti, licet dignis. cur enim
non in aliqua alia digniore substantia uenit, et inprimis sua,
ne et indigna et aliena uideretur eguisse? si creator meus per
rubum quoque et ignem, idem postea per nubem et globum
cum homine congressus est et elementorum corporibus in
repraesentationibus sui usus est, satis haec exempla diuinae
11, breue MF 2 sumsisse M 3 fuerant, sed utdgo undeunde
Pum: unde MR surnta M, sumptam R modo mentiti
omnino M 4 demissa scripsi: dimissam MR 10 admissus ■R3, admissum
31Rl 11 suas om. F uel imeudas M 12 tui R3, uti MRl
17 humanae om. F 19 stropham MIP, stofam JJ1, scofam F 22 aliquatenus
acrtiysi: aliquantis Mli uti si !łI, ut si Rt, uti R3 26 idem
R:t, id est MW
uerae carnis paraturae. ceterum si ad certum spectamus, nulla
substantia digna est, quam deus induat. quodcumque induerit,
ipse dignum facit, absque mendacio tamen. et ideo quale est,
ut dedecus existimarit ueritatem potius quam mendacium
carnis? atquin honorauit illam fingendo. quanta iam caro est,
cuius phantasma necessarium fuit deo superiori!
Totas istas praestigias putatiuae in Christo corpulentiae
Marcion illa intentione suscepit, ne ex testimonio substantiae
humanae natiuitas quoque eius defenderetur atque ita Christus
creatoris uindicaretur, ut qui nascibilis ac per hoc carneus
adnuntiaretur. stultissime et hic Ponticus: quasi non facilius
crederetur in deo caro non nata quam falsa, praestruentibus
uel maxime fidem istam angelis creatoris in carne uera conuersatis
nec tamen nata. nam et Philumene illa magis persuasit
Appelli ceterisque desertoribus Marcionis ex fide quidem
Christum circumtulisse carnem, nullius tamen natiuitatis, utpote
de elementis eam mutuatum. quodsi uerebatur Marcion, ne
fides carnis natiuitatis quoque fidem induceret, sine dubio qui
homo uidebatur natus utique credebatur. nam et mulier quaedam
exclamauerat: beatus uenter, qui te portauit, et
ubera, quae hausisti. et quomodo mater et fratres eius
dicti sunt foris stare? certe, cum et ipse se filium hominis
praedicaret, natum scilicet profitebatur. et uidebimus de his
capitulis suo in tempore: nunc, ut haec omnia ad euangelii
distulerim examinationem, tamen quod supra statui: si omni
modo natus credi habebat qui homo uidebatur, uane natiuitatis
fidem consilio imaginariae carnis expugnandam putauit.
MF, paratura R utilgo 13 in deo caro scripsi: caro in
i]r<i MR 15 magis cf. supra facilius 16 appelli MF, Apelli 11 18 mutuatuin
R, mutuatam MF 24 uerba et uidebimus-tempore, quae in
libr. mss. paulo supra post foris stare leguntur, huc transtuli 25 in
t-nipore MF, tempore Ruulgo 26 tamen quod supra statui scil. teneo,
qnnd nescio an pro tamen sit rescribendum. 28 expugnandam MRl (cf.
■704. 27), expungendam R3uulgo
tam carnem quam natiuitatem? aut si dixeris: uiderit opinio
humana, iam deum tuum honoras fallaciae titulo, si aliud se
sciebat esse quam quod homines fecerat opinari, iam tu
potuisti etiam natiuitatem putatiuam illi accommodasse, ne in
hanc quoque impegisses quaestionem. nam et mulierculae
nonnumquam praegnantes sibi uidentur, aut sanguinis tributo I
aut aliqua ualitudine inflatae. et utique debuerat phantasmati?I
scaenam decucurrisse, ne originem carnis non desaltasset qui i
personam substantiae ipsius egisset. plane natiuitatis merdacium
recusasti: ipsam enim carnem ueram edidisti. turpissimum
scilicet dei etiam uera natiuitas. age iam, perora in
illa sanctissima et reuerenda opera naturae, inuehere in totum
quod es; carnis atque animae originem destrue; cloacam uoca
uterum, tanti animalis, id est hominis, producendi officinam:
persequere et partus inmunda et pudenda tormenta et ipsius
exinde puerperii spurcos anxios ludicros exitus: tamen, cum
omnia ista destruxeris, ut deo indigna confirmes, non erit
indignior morte natiuitas et cruce infantia et natura poena
et caro damnatione. si uere ista passus est Christus. minus
fuit nasci; si mendacio passus est, ut phantasma, potuit:
et mendacio nasci. summa ista Marcionis argumenta. per\'
quae alium efficit Christum, satis, opinor, ostendimus nOli\'i
consistere omnino, dum docemus magis utique competere i
deo ueritatem quam mendacium eius habitus, in quo Christum
suum exhibuit. si ueritas fuit, caro fuit, si caro fuit, natus i
est. ea enim, quae expugnat haec haeresis, confirmantur, cum I
ea, per quae expugnat, destruuntur. itaque, si carneus habe-\'
bitur, quia natus, et natus, quia carneus, quia phantasma
scripsi: tunc MR 9 carnis J/223. carnem Ml desaltasset R\',\'
adeltasset MRl 10 plane natiuitatis .... edidisti cum ironia dH;
animaduertas 12 etiam uera natiuitas scii.: non solum uera caro
13 inuehere R, inueherer MF 14 animae om. F uoca una. ?
18 indigna F, digna MR 20 caro damnatione scripsi: carne damnati\'»
JIR 21 fuit MF, fuisset R 24 consisterem M
uenturus adnuntiabatur a creatoris prophetis. utpote Christus
creatoris.
Prouoca nunc, ut soles, t ad hanc Esaiae comparationem
Christi, contendens illam in nullo conuenire. \'primo enim\',
inquis, (Christus Esaiae Emmanuhel uocari habebit, dehinc uirtutem
sumere Damasci et spolia Samariae aduersus regem
Assyriorum\'. porro iste, qui uenit, neque sub eiusmodi nomine
est editus neque ulla re bellica functus est. at ego te admonebo,
uti cohaerentia quoque utriusque capituli recognoscas.
subiuncta est enim et interpretatio Emmanuhelis: nobiscum
deus, uti non solum sonum nominis spectes sed et sensum.
sonus enim Hebraicus, quod est Emmanuhel, suae gentis est,
sensus autem eius, quod est deus nobiscum, ex interpretatione
communis est. quaere ergo an ista uox (nobiscum deus\\ quod
est Emmanuhel, exinde quod Christus inluxit, agitetur in Christo.
et puto. non negabis, utpote qui et ipse dicas (
[dicitur] id est Emmanuhel. aut si tam uanus es, ut, quia
penes te \'nobiscum deus\' dicitur, non Emmanuhel, idcirco nolis
uenisse illum, cuius proprium sit uocari Emmanuhel, quasi non
et hoc sit \'deus nobiscum\', inuenies apud Hebraeos Christianos,
immo et Marcionitas, Emmanuhelem nominare, cum uolunt dicere
\'nobiscum deus\'; sicut et omnis gens, quoquo sono dixerit \'deus
nobiscum\', Emmanuhelem pronuntiabit, in sensu sonum expungens.
quodsi Emmanuhel \'nobiscum deus\' est, deus autem nobiscum
Christus est, qui etiam in nobis est, — quotquot enim
8. 4. 11] Matth. 1, 23. 26] Gal. 3, 27. fort., Eng intercidisse suspicatur in antecedentibus prophetiam
Esaiae 7 aduersus MF, aduersum R uulgo 16 exinde quo
fort. 18 dicitur seclusi quae infra l. 7 sequuntur: idcirco—deus
nobiscum in JJIF etiam hic, ante aut si tam uanus es leguntur: del. R
19 nobiacutn deus MF, nobiscum R 21 et hoc sit scripsi: hoc sit et
MR 23 nobiscum deus R3, deus nobiscum deus MRl 24 pronuntiabit
Eng: pronuntiauit MR
proprie est Christus in significatione nominis, quod est (nobiscum
deus\', quam in sono nominis, quod est Emmanuhel. atque
ita constat uenisse iam illum, qui praedicabatur Emmanuhel.
quia quod significat Emmanuhel uenit, id est \'nobiscum deus\'.
Aeque sono nominum duceris, cum uirtutem Damasci
et spolia Samariae et regem Assyriorum sic accipis, quasi
bellatorem portendant Christum creatoris, non animaduertens
quid scriptura praemittat: quoniam priusquam cognoscat
(puer) uocare patrem et matrem, accipiet uirtutem
Damasci et spolia Samariae aduersus regem Assyriorum.
ante est enim inspicias aetatis demonstrationem, an
hominem iam Christum exhibere possit, nedum imperatorem.
scilicet uagitu ad arma esset conuocaturus infans, et signa
belli non tuba sed crepitacillo daturus, nec ex equo uel de
curru uel de muro sed de nutricis aut gerulae suae collo siue
dorso hostem destinaturus, atque ita Damascum et Samariam
pro mammillis subacturus! aliud est, si penes Ponticos barbaricae
gentis infantes in proelium erumpunt, credo, ad solem
uncti prius, dehinc pannis armati et butyro stipendiati, qui
ante norint lanceare quam lancinare. enimuero, si nusquam hoc
natura concedit, ante militare quam uirum facere, ante uirtutem
Damasci sumere quam patris et matris uocabulum nosse.
sequitur, ut figurata pronuntiatio uideatur. sed et uirginem\'.
inquit, \'parere natura non patitur, et tamen creditur prophetae\'.
et merito. praestruxit enim fidem incredibili rei rationem
edendo, quod in signum esset futura: propterea, inquit, dabit
uobis dominus signo: ecce uirgo concipiet in utero
scripsi: proprius MR 6 aeque <et> Pam <in)duceris
fort. (cf. 419, 13 et locum gemellurn) 9 praemittat Pam: promittat JIR
10 puer add. Pum 12 inspicias R3, inspiciat lłlR1 18 barbaricae li.
bavbariae MF 21 norunt F 22 uirum facere scripsi, loco gem, secutus:
uiuere MJt, uirere (= nires habere) Eng 28 uobis R, nobis M
monstruosa, iam signum non fuisset. denique Iudaei, si quando
ad nos deiciendos mentiri audent, quasi non uirginem, sed
iuuenculam concepturam et parituram scriptura contineat, hinc
reuincuntur, quod nihil signi uideri possit res cotidiana,
iuuenculae scilicet praegnatus et partus. in signum ergo disposita
uirgo mater merito credetur, infans uero bellator non
aeque; non enim et hic signi ratio uersatur. sed signo natiuitati
nouae adscripto exinde post signum alibi ordo iam infantis
edicitur, meI et butirum manducaturi, — nec hoc utique in
signum: [est: malitiae non assentaturi] et hoc enim infantiae
est — sed (et) accepturi uirtutem Damasci et spolia Samariae
aduersus regem Assyriorum, serua modum aetatis et quaere
sensum praedicationis, immo redde euangelio ueritatis quae
posteriori detraxisti: et tam intellegitur prophetia quam renuntiatur
expu-ncta. maneant enim orientales illi magi infantiam
Christi recentem auro et ture munerantes: et accepit infans
uirtutem Damasci sine proelio et armis. nam praeter quod
omnibus notum est orientis uirtutem, id est uim et uires, auro
et odoribus pollere solitam, certe est creatoris uirtutem ceterarum
quoque gentium aurum constituere, sicut per Zachariam:
et ludas praetendet apud Hierusalem et congregabit
omnem ualentiam populorum per circuitum, aurum et
1 pariet M 2 iam signum Lat (loc. gem. secutus): tam dignum Mlt
4 scriptara Rig: scripturam JI, om. R 6 iuuencula M 7 mater 111, et
mater R uulgo credetur scripsi: crederetur MR, creditur Pam 8 natiuitati
scripsi: natiuitatis MR 9 alibi (= alio loco, cf. 1.12) JIR, alius Pam
10 parenthesin indicaui 11 est-assentaturi seclusi infantiae Urs:
infantia MR 12 sed <et) scripsi: sed MR 15 posteriori (euangeUo,
ipsius scilicetMarcionis) scripsi: posterior MR quam renuntiatur expuncta
om. F 16 enim MF, autem R uulgo infantiam Christi scripsi: in infantia
Christum MR 17 acceperit Pam 19 et uires fort. delendum, ut quod
interpolatum sit ex loco gemello, in quo non genuinum hoc esse cod.
Fuldensis probat 20 creatoris NPam: creatori MR 21 Zachariam
•_dicit> Pam 22 praeteudet MRX, pertendet R3 congregabit HI.
congreganit MRl 23 omnium ualentiam susp. Eng
dabitur illi ex auro Arabiae, et rursus: reges Arabum
et Saba munera offerent illi. nam et magos reges habuit
fere oriens et Damascus Arabiae retro deputabatur, antequam
transcripta esset in Syrophoenicen ex distinctione Syriarum,
cuius tunc uirtutem Christus accepit accipiendo insignia eius,
aurum scilicet et odores, spolia autem Samariae ipsos magos,
qui cum illum cognouissent et muneribus honorassent et genu
posito adorassent quasi deum et regem sub testimonio indicis
et ducis stellae, spolia sunt facti Samariae, id est idolatriae,
credentes uidelicet in Christum. idolatriam enim Samariae
nomine notauit, ut ignominiosae ob idolatriam, qua desciuerat
tunc a deo sub rege Hieroboam. nec hoc enim nouum est
creatori, figurate uti translatione nominum ex comparatione
criminum. nam et archontas Sodomorum appellat archontas
Iudaeorum et populum ipsum populum Gomorrae uocat, et idem
alibi: pater, inquit, tuus Amorreus et mater tua Cethea,
ob consimilem impietatem, quos aliquando etiam suos filios
dixerat: filios generaui et exaltaui. sic et Aegyptus nonnumquam
totus orbis intellegitur apud illum superstitionis et
maledictionis elogio. sic et Babylon etiam apud Iohannem nostrum
Romanae urbis figura est, proinde magnae et regno superbae et
sanctorum dei debellatricis. hoc itaque usu magos quoque Samaritarum
appellatione titulauit, despoliatos quod habuerant cum
Samaritis, ut diximus, idolatriam. aduersus regem autem Assyriorum
aduersus Herodem intellege, cui utique aduersati sunt magi
tunc non renuntiando de Christo, quem intercipere quaerebat.
Adiuuabitur haec nostra interpretatio, dum et alibi
bellatorem existimans Christum ob armorum quorundam uocabula
et eiusmodi uerba ex reliquorum quoque sensuum comparatione
conuinceris. accingere, inquit Dauid, ensem super
12, 28-31. 15] cf. Es. 1, 10. 17J Ez. 16, 8. 19] Es. 1, 2. 21] cf.
Apoc. 14, 8; 17, 5; 18, 10. 27] cf. Matth. 2, 12. 32] Ps. 44, 4. illRt, erat 2S3 26 intellige M 31 ensem Gel: ense MR
femur. sed quid supra legis de Christo? tempestiuus
decore praeter filios hominum, effusa est gratia in
labiis tuis. rideo, si, quem ad bellum ense cingebat, ei de
tempestiuitate decoris et labiorum gratia blandiebatur. sic item
subiungens: et extende et prosperare et regna, adiecit: propter
ueritatem et lenitatem et iustitiam. quis enim ense
(ea) operabitur et non contraria potius, dolum et asperitatem
et iniustitiam, propria scilicet negotia proeliorum? uideamus
ergo, an alius sit ensis ille, cuius alius est actus. nam et
apostolus Iohannes in Apocalypsi ensem describit ex ore dei
prodeuntem, bis acutum, praeacutum, quem intellegi oportet
sermonem diuinum, bis acutum duobus testamentis legis et
euangelii, acutum sapientia, infestum diabolo, armantem nos
aduersus hostes spiritales nequitiae et concupiscentiae omnis,
amputantem etiam a carissimis ob dei nomen. quodsi Iohannem
agnitum non uis, habes communem magistrum Paulum,
praecingentem lumbos nostros ueritate et lorica iustitiae et
calciantem nos praeparationem euangelii pacis, non belli, adsumere
iubentem scutum fidei, in quo possimus omnia diaboli
, ignita tela extinguere, et galeam salutaris et gladium spiritus,
quod est, inquit, dei sermo. hanc et dominus ipse machaeram
uenit mittere in terram, non pacem. si tuus Christus
est, ergo et ipse bellator est. si bellator non est, machaeram
intentans allegoricam, licuit ergo et Christo creatoris
in psalmo sine bellicis rebus ense sermonis praecingi figurato,
cui supradicta tempestiuitas congruat et gratia labiorum, quem
tunc iam cingebatur super femur apud Dauid, quandoque missurus
in terram. hoc est enim, quod ait: et extende et
14] cf. Eph. 6, 12. 15] cf. Matth. 19, 29; Marc. 10, 29-30; Luc. 14, 26.
17—20] cf. Eph. 6,14—17. 21] Eph, 6,18. cf. Matth. 10,34. 28] Pa. 44, 5. operabitur Eng: <haec> ense operabitur Urs, ego olim locum
gt-tnellum secutus post potius lacunam statuere uolui, sed imitatorem illic,
quia interciderat ea siue haec, interpolandi negotium suscepisse uerisimi-
Uu* est 11 accutum M 18 praeparationem MF, praeparatione R, per
parationem (=, ev iw.p.ixzict) fort. 19 possumus Gel 25 ensem Pam
ad uniuersarum gentium uocationem, prosperaturus successu
fidei, qua est receptus, et regnans exinde, qua mortem resurrectione
deuicit. et deducet te, inquit, mirifice dextera
tua, uirtus scilicet gratiae spiritalis, qua Christi agnitio deducitur.
sagittae tuae acutae, peruolantia ubique praecepta
et minae et traductiones cordis, compungentes et transfigentes
conscientiam quamque. populi sub te concident, utique
adorantes. sic bellipotens et armiger Christus creatoris, sic et
nunc accipiens spolia, non solius Samariae uerum et omnium
gentium. agnosce et spolia figurata, cuius et arma allegorica
didicisti. figurate itaque et domino eiusmodi loquente et apostolo
scribente, non temere interpretationibus eius utimur,
quarum exempla etiam aduersarii admittunt, atque ita in tantum
Esaiae erit Christus qui uenit, in quantum non fuit bellator.
quia non talis ab Esaia praedicatur.
De quaestione carnis et per eam natiuitatis et unius
interim nominis Emmanuhelis hucusque. de ceteris uero nominibus,
et inprimis Christi, quid pars diuersa respondebit? si
proinde commune est apud uos Christi nomen quemadmodum
et dei, ut sic utriusque dei filium Christum competat dici.
sicut utrumque patrem deum, certa ratio huic argumentationi
refragabitur. dei enim nomen, quasi naturale diuinitatis, potest
in omnes communicari, quibus diuinitas uindicatur, sicut et
idolis, dicente apostolo: nam et sunt qui dicuntur dii
siue in caelo siue in terris, Christi uero nomen, non ei
natura ueniens sed ex dispositione. proprium eius efficitur, a
quo dispositum inuenitur, nec in communicationem alii deo
R (sic et in loco gemello cod. Fuld.), deducit M 6 utique Lnt
7 minae et traducticmes JIR. minantes traductionem Pam (ex loco gemellll.
quipotius hinc sanundus mihi uidetur) transfigentes MRl. transfigurantas
R3 (errore typotltetico, ut uidetur) 11 allegorica MR*, allegorice Rl
21 sic scripxi: sicut JIR 22 sicut scripsi: sic MR deum scripsi:
dominum MR certa JIRI, certe R\'.1 uulgo 28 inuenitur. nec uulgo
et nomina priuata debebit. quale est enim, quod diuersas dispositiones
duorum commentati deorum societatem nominum
admittunt in discordia dispositionum, quando nulla magis
probatio adsisteret duorum et aemulorum deorum, quam si in
dispositione eorum etiam diuersitas nominum inueniretur? nullus
enim status differentiarum nonnisi proprietatibus appellationum
consignatur. quibus deficientibus, si quando, nunc Graeca
catachresis de alieno abutendo succurrit. apud deum autem
deficere, puto, nihil debet, nec de alieno instrui dispositio
eius. quis hic deus est, qui filio quoque suo nomina a creatore
uindicat, non dico aliena, sed uetera et uulgata, quae uel sic
non competerent deo nouo et incognito? quomodo denique
docet nouam plagulam non adsui ueteri uestimento nec uinum
nouum ueteribus utribus credi, adsutus ipse et inditus nominum
senio? quomodo abscidit euangelium a lege, tota lege
uestitus, in nomine scilicet Christi? quis illum prohibuit aliud
uocari, aliud praedicantem, aliunde uenientem, cum propterea
nec corporis susceperit ueritatem, ne Christus creatoris crederetur?
uane autem noluit eum se uideri, quem uoluit uocari,
quando et si uere corporeus fuisset, magis Christus creatoris
non uideretur, si non uocaretur. at nunc substantiam respuit,
cuius nomen accepit, etiam substantiam probaturus ex nomine.
si enim Christus unctus est, ungui (autem) utique corporis
passio est, qui corpus non habuit ungui omnino non potuit;
qui ungui omnino non potuit Christus uocari nullo modo
potuit. aliud est, si et nominis phantasma adfectauit. (sed
quomodo\', inquit, \'inreperet in Iudaeorum fidem, nisi per sollemne
apud eos et familiare nomen\'? inconstantem aut
discordia scripsi: discordiam MR 6 dispositionei23, dispositionem MR1
K tunc Ciacconius 9 catachresis F, catachersis .hI, katachreBis R uulgo
10 deficere puto nihil debere Eng dispositio scripsi (cf. supra l. 1
tt 6): dispositiones MR 11 filio suo nomina quoque fort. 14 ueteri..
M 15 inditus M, inclitua F, indutus R uulgo 16 senio datiuum
intellege aeque pendentem ab adsutus ut ab inditus 17 in deleri uult Eng
19 susperit M (ce 8. u. add. m. 1) 24 autem addidi 25 est. qui uulgo
est fallendo quid promouere. multo liberius atque
simplicius egerunt pseudoprophetae, aduersus creatorem in sui
dei nomine uenientes. sed nec effectum consilii huius inuenio, !
cum facilius aut suum crediderint Christum aut planum potius
aliquem quam alterius dei Christum, sicut euangelium probabit. I
Nunc, si nomen Christi, ut sportulam furunculus, cap-;
tauit, cur etiam Iesus uoluit appellari, non tam expectabili;
apud Iudaeos nomine? nec enim, si nos, per dei gratiam intellectum
consecuti sacramentorum eius, hoc quoque nomen
agnoscimus Christo destinatum, ideo et Iudaeis, quibus adempta :
est sapientia, nota erit res. denique ad hodiernum Christum\'
sperant, non Iesum, et Heliam potius interpretantur Christum
quam Iesum. qui ergo et in eo nomine uenit, in quo Christus \'
non praesumebatur? potuit in eo solo nomine uenisse, quod
solum praesumebatur. ceterum cum duo miscuit, speratum
et insperatum, expugnatur utrumque consilium eius. siue enim \'
ideo Christus, ut interim quasi creatoris inreperet, obstrepit
Iesus, quia non sperabatur Iesus in Christo creatoris, siue
(ideo Iesus,) ut alterius haberetur, non sinit Christus, quia
non alterius sperabatur Christus quam creatoris. quid horum \'
constare possit, ignoro. constabit autem utrumque in Christo I
creatoris, in quo inuenitur etiam Iesus. quomodo, inquis? :
disce et hic cum partiariis erroris tui, Iudaeis. cum successor I
Moysi destinaretur Auses, filius Naue, transfertur certe de
pristino nomine et incipit uocari Iesus. certe, inquis. hanc
prius dicimus figuram futuri fuisse. nam quia Iesus Christus\'
secundum populum — quod sumus nos, nati in saeculi desertis
- introducturus erat in terram promissionis melle et lacte,
1,1-9. 25] cf.Num. 13,9.17. 28] cf. Nom. 14,29-31. 29] cf. Exod.3. S. eras. M 5 crediderint scil. Iudaei 6 euangelium breuiter dictum
pro: euangelii examinatio, quae sequetur ira libro IIII probauit susp. Eng
(cf. Matih. 24, 24; Marc. 13, 22) 15 non om. R1 praesumebatur. potuit
uulgo 18 ideo R, in deo MF obstrepit Urs; obrepitiUiJ 20ideolesus
add. Urs 21 non om. F 22 constare in ras. a m. 1M 25 Auaes R, auies 31
dulcius — idque non per Moysen, id est non per legis disciplinam,
sed per Iesum, (id est) per euangelii gratiam, prouenire
habebat, circumcisis nobis petrina acie, id est Christi
(praeceptis.) — petra enim Christus — ideo is uir, qui in huius
sacramenti imagines parabatur, etiam nominis dominici inauguratus
est figura, Iesus cognominatus. hoc nomen ipse Christus
suum iam tunc esse testatus est, cum ad Moysen loquebatur.
quis enim loquebatur, nisi spiritus creatoris, qui est Christus?
cum ergo mandato diceret populo: ecce ego mitto angelum
meum ante faciem tuam. qui te custodiat in uia et
introducat in terram, quam paraui tibi; intendite illi
et exaudite eum, ne inobaudieritis eum; non enim
celabit te, quoniam nomen meum super illum est,
angelum quidem eum dixit ob magnitudinem uirtutum, quas
erat editurus, et ob officium prophetae, nuntiantis scilicet
diuinam uoluntatem, Iesum autem ob nominis sui futuri sacramentum.
id enim nomen suum confirmauit, quod ipse ei indiderat,
quia non angelum nec Ausen, sed legum eum iusserat
exinde uocitari. ergo si utrumque nomen competit in Christum
creatoris, tanto utrumque non competit in Christum non creatoris,
sicut nec reliquus ordo. facienda est denique iam hinc
inter nos certa ista et iusta praescriptio et utrique parti necessaria,
qua determinatum sit nihil omnino commune esse
debere alterius dei Christo cum Christo creatoris. nam et a
nobis proinde diuersitas defendenda est, sicut a nobis repugnanda
est, quia nec uos probare poteritis alterius dei uenisse
1*J cf. Nura. 13, 17. addidi (sec. loco gem.) 3 id est add. Pam (sec. loc. gem.) õ praeceptis
add. Pam (sec. lac. gem.) 6 imagine Pam 12 intende—exaudi
—inobaudieris Pam 13 obaudieritis M (in a. u. add. m. 1) 14 celabit
Eng: celauit MF, celaui Huulgo 15 eum R3, meam JZi?1 18 id
rnim scripsi (loc. gem. secutus; cf. supra: quoniam nomen meum super
illum est): identidem MR 19 auxsen M 21 creatoris-Christum om. F
22 nec 31, non R 25 Christo ...V, Christum R.
creatoris, nec nos eum creatoris uindicare, nisi talem eum
ostenderimus, qualis constituitur a creatore. de nominibus iam,
obduximus: mihi uindico Christum, mihi defendo Iesum.I