Renertor ad motum, ut ubique te lubricum ostendam:
inconditus et confusus et turbulentus fuit materiae
motus.\' sic enim et ollae undique ebullientis similitudinem
opponis. et quomodo alibi alius a te adfirmatur? cum enim
uis materiam nec bonam nec malam inducere: igitur.)
inquis, \'subiacens materia, aequalis momenti habens motum
neque ad bonum neque ad malum plurimum uertit.\'
si aequalis momenti, iam non turbulentus (motus) nec
caccabacius, sed compositus et temperatus, scilicet qui inter
bonum et malum suo arbitrio agitatus, in neutram tamen
partem pronus et praeceps, mediam, quod aiunt, aginam tenens
aequilibrato impetu ferebatur. haec inquies non est, haec
NR3, retrum F, tetrum PJB1 2 ut R3, aut PNF ornamenti
R, ornamentis PNF 3 inornatae R3, inornata PNFRI 4 praefert
PNFR1 OehlerltS, refert R3 reliqui partibus R3, passibus PNFR1
5 toto R3, totum PNFRI 6 fabricatum Gel Rig 7 confusum et
incompositam R3GN: confugi et incomputum PF non impoti-st F
11 et ubique N lubricam P (corr. R) 12 confusus van der Vliet:
inconfusus PNF 13 sic enim edis, ollae fort. 14 opponis R, oppones
PNP, opponens fort. cum enim-inducere om. N 17 neque ad
malum neque ad bonum N uertit PNFR\', uergit JR3 18 motus addidi
19 caccabacius PF, caccabatus N 21 mediam scripsi: mediar PRt,
inediar NF, mediae R3 uulgo aginam tenens aequilibrato scripsi:
aginate nerui librato PNR1, gnaten erui librato F, aginae aequilibrato
Ry uulgo
et iustitia motationis neutram (in) partem inclinantis. plane si
huc et illuc aut in alterum magis proclinaret, tunc inconcinnitatis
et inaequalitatis et turbulentiae denotari mereretur. porro
si neque ad bonum neque ad malum pronior erat motus,
utique inter bonum et malum agebatur, ut ex hoc quoque
materiam determinabilem adpareat, cuius motus nec malo nec
bono pronus, eo, quod in neutrum uertebat, inter utrumque
ab utroque censebatur et hoc nomine ab utroque determinabatur.
sed et bonum et malum in loco facis, cum dicis
motum materiae in neutrum eorum fuisse propensum. materia
enim, quae in loco erat, neque huc neque illuc deuergens in
loca non deuergebat, in quibus erat bonum et malum. dans
autem locum bono et malo corporalia ea facis, faciendo localia,
quia quae locum habent prius est, ut corporalia sint. denique
incorporalia proprium locum non habent, nisi in corpore
cum corpori accidunt. (ad) bonum autem et malum non t
deuergent materia ut aut corporalia aut localia non deuergebat.
bonum ergo et malum erras si (non) substantias esse uis. substantias
enim facis quibus loca adsignas; loca autem adsignas,
cum materiae motum ab utraque regione suspendis.
B3, torbulenta PNFR1 2 motationis. R3, mutatiQiiiB
PNFR1 <in) partem R3, partem PNFR 3 aut om. F alterum
R3, tale rerum PN, talerum F proclinaret R3, proclibarunt PNF,
proclinarunt JK1 tunc inconcinnitatia PN, concinnitatis F 4 turbulentiae
R, turbulentias PNF 7 materiam R, materia PNF appareat
R3, adparet PNFR1 8 uertebat PNFR1, uergebat R3 uulgo inter
xcripsi: intra PNF 9 censebatur Eng: censebat PNFR1, pendebat
R3 uulgo 16 habent scripsi: haberent PNF 17 accidunt Rig: accedunt
PNF Oehlerus <ad) bonum R3, bonum PNFR1 18 deuergent
PNFR1, deuergens Oehlerus, deuergente R* reliqui ut aut PNFR1,
utat R3 uulgo (quod ego non intellego). fortasse sic erunt restituenda
haec uerba: <ad) bonum autem et malum non deuergenB materia, ad
corporalia, ut ad localia, non deuergebat = dans autem locum—corpo*
ralia sint. nescio igitur, an includenda sint ut prior auctoris mantia.
19 erras ai GR3, errasse PNFR1 non addidi-
Dispersisti omnia, ne de proximo quam contraria sibi
sint relucerent. at ego colligam singula et conferam. inconditum
adseueras motum materiae eamque adicis sectari informitatem;
dehinc alibi, desiderare componi a deo. desiderat formationem
quae sectatur informitatem? aut sectatur informitatem
quae desiderat formationem? non uis uideri deum aequare
materiae, et subicis habere illam cum deo communionem.
(impossibile enim,\' inquis, \'non habentem illam commune
aliquid cum deo ornari eam ab ipso.\' atquin, si commune
aliquid habebat cum deo, non desiderabat exornari ab ipso.
pars scilicet dei per communionem. aut et deus poterat ornari
a materia, habendo cum illa aliquid et ipse commune. etiam
in hoc necessitati subicis deum, si fuit aliquid in materia.
propter quod eam formaret. commune autem inter illos facis,
quod a semetipsis moueantur et semper moueantur. quid
minus materiae quam deo adscribis? totum consortium diuinitatis
hoc erit: libertas et aeternitas motus. sed deus composite,
materia incondite mouetur. tamen diuinum proinde (utrumque),
motu proinde libero et aeterno. atquin plus materiae das.
cui licuit sic moueri, quomodo deo non licuit.
De motu et illud notauerim. nam secundum ollae
similitudinem: \'sic erat,\' inquis, \'materiae motus antequam
disponeretur: concretus, inquietus, inadprehensibilis prae
nimietate certaminis.\' dehinc subicis: (stetit autem in dei
F, aequari PNuulgo 7 illam Ji3, illa PNFlil communionem
R3, commune PNFR1 8 commune R3, communionem PXFli1
9 aliquod F 12 commune, etiam scripsi: commune: etiam PFR1,
commune, et iam NB3uulgo, commune? etiam Etig offendo in uerbis:
etiam in hoc; nihil enim adhuc attulit auctor, ex quo subiecisse deum
necessitati intellegatur Hermogenes 13 subicis deum R3, Bubici dei
PNFR1 14 formaret R3, formare PNFR1 15 moneantur scripsi:
mouentur PNF moneantur PNE\'Rt, mouentur R3 uulgo 16 quam
deo RF, quando PN cousortium om. F 18 materia R, materiae
PN, ex materiae F mouetur scripsi: mouentur PNF utrumque add.
Eng 22 erat R3, erit PNFR1
pro tarditate inconditi motus.\' supra certamen motui adscribis
hic tarditatem. iam de natura materiae quotiens cadas accipe.
supra dicis: *si autem esset materia natura mala, non accepisset
translationem in melius, nec deus aliquid compositionis
accommodasset illi; in uacuum enim laborasset.\'
finisti igitur duas sententias: nec materiam natura malam nec
naturam eius a deo potuisse conuerti. horum immemor postea
infers: \'at ubi accepit compositionem a deo et ornata est,
cessauit a natura\'. si in bonum reformata est, utique de malo
reformata est, et si per compositionem dei cessauit a natura,
.(:1) mali natura cessauit. ergo et mala fuit natura ante
compositionem et desinere potuit a natura post reformationem.
Sed et qualiter operatum facias deum, sequitur ut
ostendam. plane a philosophis recedis; sed tamen et a prophetis.
Stoici enim uolunt deum sic per materiam decucurrisse,
quomodo mel per fauos. at tu \'non,\' inquis, (pertransiens
illam facit mundum, sed solummodo apparens et adpropinquans
ei, sicut facit quid acor solummodo apparens et
magnes lapis solummodo adpropinquans\'. quid simile deus
fabricans mundum et acor uulnerans animum aut magnes
attrahens ferrum? nam etsi apparuit deus materiae, sed non
uulnerauit illam, quod acor animum, etsi adpropinquauit,
scripsi: inadprehensibilem PNF 2 pro scripsir
t,rae PNF motui R3, motus PNFR1 adscribis NR, adscribi
PF 3 hic NR, sic PF iam scripsi: nam PNF accipe FR3,
accipis PN 4 dicis R3, iudices PNFR1 5 deus i23, dei PNFR1
s postea om. P (add. 8. u. R ex Hirsaugiensi) N 9 infers R3, inferens
PNFRi Oehlervs 10 utique-reformata est om. NF 11 a natura, <a)
mali natura eCtisauit. ergo et scripsi: a natura mali, natura cessanit ergo,
et PN uulgo cessanit-natara om. F 14 utique de mala reformata.
5ed et F icf. supra l. 10 in naiis) 15 recedis. sed R3, recessisse PNFR1
16 decurrisse F 19 ei-adpropioquans om. N quid PF Iun Oehlerus:
\'łui R3 reliqui acor scripsi (sicut et infra l. 21 et 23); decor
PNF apparens-solummodo om. P (add. R in mg. ex Hirsavgie\'luri)
tua competere: certe si apparendo et adpropinquando materiae
fecit ex illa deus mundum, utique ex quo apparuit fecit
et ex quo adpropinquauit. ergo quando non \' fecerat retro,
nec apparuerat illi nec appropinquauerat. et cui credibile
est deum non apparuisse materiae, uel qua consubstantiali
suae per aeternitatem? ab ea longe fuisse quem credimus
ubique esse et ubique apparere, cui etiam inanimalia
et incorporalia laudes canunt apud Danihelem? quantus hic
locus, in quo deus a materia tantum distabat, ut neque
appareret neque adpropinquaret ante mundi molitionem? credo,
peregrinatus est ad illam de longinquo, cum primum ei uoluit
apparere et adpropinquare.
At enim prophetae et apostoli non ita tradunt mundum
a deo factum, apparente solummodo et adpropinquante materiae,
quia nec materiam ullam nominauerunt, sed primo sophiam
conditam, initium uiarum in opera ipsius, dehinc et sermonem
prolatum, per quem omnia facta sunt et sine quo factum
est nihil. denique sermone eius caeli confirmati sunt
et spiritu ipsius uniuersae uirtutes eorum. haec est dei
dextra et manus ambae, per quas operatus est atque molitus
est: opera enim manuum tuarum, inquit, caeli, per quas
et mensus est: mensus est ** caelum et palmo terram.
19] Ps. 32, 6. 22] Pa. 101, 26. 23] Es. 40, 12. NFR, conchio essit P (corr. R) 2 tua 223, ut PNFR1
4 et om. F 7 quem JS3, quam PNFR1 8 et inanimalia N 9 et mcorporalia
PN, incorporalia F 11 appareret-adpropinquaret R, apparere-appropinquarc
PNF 12 pergrugatus P (corr. R) longingeo P
(corr. R) 15 materia P (corr. R) 16 sophiam conditam FR, sophia
condita P, sophia conditam N 17 initium Pam: initiarum PNJ.\',
initia R Gel Oehlerus 19 confirmati PN, cum sumati F (id est: consummati)
20 haec Eng, hic PNF dei S\'s, deus PNFR1 21 dextra P:łt.
deltera F 23 mensus eat mensus est F, mensus est PNuulgo lacunam
signavi; inquit, manu intercidisse uidetur.
tot ac tantas substantias protulisse et non propriis uiribus
instituisse. sic enim et Hieremias commendat: deus, faciens
terram in ualentia sua, parans orbem in intellegentia
sua, et suo sensu extendit caelos. haec sunt uires eius,
quibus enixus totum hoc condidit. maior est gloria eius, si
laborauit. denique septima die requieuit ab operibus. utrumque
suo more. aut si apparens solummodo et adpropinquans
fecit hunc mundum, numquid, cum fecerat, desiit rursus
apparere et adpropinquare cessauit? atquin magis apparere
coepit et ubique conueniri deus, ex quo factus est mundus.
uides ergo, quemadmodum operatione dei uniuersa consistunt,
ualentia facientis terram, intellegentia parantis orbem et
sensu extendentis caelum, non apparentis solummodo nec
adpropinquantis sed adhibentis tantos animi sui nisus, sophiam
ualentiam sensum sermonem spiritum uirtutem, quae illi non
erant necessaria, ut adparendo tantummodo et adpropinquando
praefectus fuisset. haec autem, non materiae nescio quae sensualia
sed ipsius, sunt inuisibilia eius. quae secundum apostolum
ab institutione mundi factis eius conspiciuntur. quis enim cognouit
sensum domini? de quo exclamat: (o) profundum diuitiarum
et sophiae, ut (in)inuentibilia iudicia eius et
21] Rom. 11, 33. R3, non PNFR1 5 haec PKFR1, hae R3 6 hoc om. F eius
F, cm. P (add. R in mg. ex Hirsaugienni) N 8 apparens solummodo R3,
appresFo dummodo PNFR1 9 fecerat scripsi: feceret F, faceret PN,
facere R vulgo 12 dei—conaistunt K3, deus-constituit PNFR1 13 parantis
R, parentis PNF 14 sensu extendentis R, sensum extenditis
JPNF apparentis-adpropinquantis R, apparentes-adpropinquantes
PNF 15 adhibentis R, adhibentes F, hibentis PN 17 erant R:I,
erant PNFR1 18 praefectus scripsi: profectus PNF, perfectus Lat
Oehlerus verba non materiae-ipsius in libris mss. paulo infra post
conspiciuntur tradita httc transposui 20 <de> factis Lat (sed c/.
KOETjjiaatv) conspiciuntur non R3 (cf. supra l. 18), conspici unum ne
PATfi1 21 o addidi 22 ininuentibilia Pavi: inuentibilia PNF ininuestigabilea
Pam: inuestigabiles PNF
ut ex nihilo omnia facta sunt! quo nec inueniri nec inuestigari
nisi soli deo possunt, alioquin inuestigabilia, si ex materia.
[sunt inuestigata et non inuenta.] igitur in quantum constitit
materiam nullam fuisse, ex hoc etiam, quod nec talem competat
fuisse, qualis inducitur, in tantum probatur omnia a deo
ex nihilo facta.... nisi quod Hermogenes eundem statum
describendo materiae, quo est ipse, inconditum, confusum,
turbulentum, ancipitis et praecipitis et feruidi motus, documentum
artis suae dum ostendit, ipse (se) pinxit.
NR, quod PF quam: ut Eng: quam ut uulgo 2 sunt
PNP; sint R uulgo quo acripsi: quae PNF 3 soli F, solo PN
possunt scripsi: possent PNF 4 sunt-inuenta seclusi: sunt, inuestigata
et non inaenta Eng non del. R constitit N, constituit PF
6 ducitur F probatur R3, probaretur PNFR1 7 lacunam signaui:
in uacuum ergo laborauerunt materiarii isti uel simile aliquid intercidisse
puto nisi quod FR (ex Hirsaugienst), nisi PN 8 describendo R:I,
describendi PNFBX 9 documentum R, documentia PNF 10 dum 1P,
de PNFR1 se add. R3, om. PNFR1 ADVERSVS HERMOGENEM
EXPLICIT P, Explicit aduersus hermogenem NF; in F haec inuenitur
subscriptio: Iste liber finitus est per fratrem thomam de lypham ordinis
minorum In pfortzen feria quarta quattuor temporum ab incarnatione domini
MCCCO0 XXVI.\'