Anno ab Vrbe condita DCCXCV Tiberius Claudius ab Augusto
quartus regnum adeptus est mansitque in eo annis quattuordecim.
exordio regni eius Petrus, apostolus Domini
Christi, Romam uenit et salutarem cunctis credentibus fidem
fideli uerbo docuit potentissimisque uirtutibus approbauit;
atque exim Christiani Romae esse coeperunt.
sensit hoc conlatum
fidei suae Roma beneficium., nam cum interfecto Caligula
multa de abrogando imperio ac republica in antiquum
ordinem restituenda euerrendaque penitus Caesarum uniuersa
familia senatus et consules decreuissent:
Claudius mox ut
confirmauit imperium, magna atque adhuc Romae incognita
usus clementia, ne in tantam nobilium multitudinem ultio,
si esset coepta, saeuiret, biduum illud, quo de reipublicae
statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit
omniumque factorum dictorumue in eo ueniam et
item Eutrop. 7, 13 (a. 13 m. 8 d. 29 aut
28 Hier. 2057) § 2 exordio-docuit de his refert Hier. ad a. 2058
(Claudii a. 2), sed Eus. Arm. ad 2055 (Gaii a. 3) § 3 sec. Suetonium
Claud. 10 § 4 Suetonius Claud. 11 exceptis magna - saeuiret
Orosianis (sic) .. 3 Petrus apostolus .. 4 Romam
uenit excerpsit Seuerus Chron. p. 453 1 anno-2 quartus
adhibuit Beda Hist. eccl. 1, 3 PR1 DCC∗XCV R2 septingentissimo nonagissimo quinto
D 2 quarto D || regno D || XIIII PR quartuor decim D
3 domini] domini nostri GWv || ilis D 5 adprobauit PRl aprobauit
D* 6 adque P1R1 || exim] P1R1D exin* Pb exin fsh
exinR2 exinde ed. 1542 || coeperum D || sensitque Pl || consnlatum
(su eras.) P con∗∗latum R 8 multasR
multas D || hac Da || republica (~m. 2) P 9 restituendae uertendaque
D restituendę uerendaq. KM || restituenda ( m. 2) P || euerrendaque]
Y, euerrandaeque P1 euerrandaque (r altera in t m. 2,
a altera in ras. m. 2, ex e ?) B uerrendaque N euertendaque
P2G Τς υ || paenitna PR1. 10 cladius R1 11 adque P1R1
12 antam D* 13 se*uiret (er. r) D || quo de] R2 quod PR1 quod
de D 14 consulatum D 15 dictorumq; ue N dictorumque
legitur ap. Suet.
ita illam praeclaram et famosam
Atheniensium amnestiam, quam quidem Romae inducere Iulio
Caesare interfecto senatus Cicerone suadente temptauerat, sed
Antonio et Octauiano propter ultionem extincti Caesaris inrumpentibus
in inritum cesserat: hanc Claudius quamuis multo
truculentiore causa in caedem conspiratorum stimularetur,
ultronea dementia nullo expetente firmauit.
accidit etiam
eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum:
siquidem Furius Camillus Scribonianus, Dalmatiae legatus,
bellum ciuile molitus legiones multas fortissimasque ad
sacramenti mutationem pellexerat.
itaque die dato, ut in unum
undique ad nouum imperatorem conueniretur, neque aquilae
ornari neque conuelli quoquo modo signa moueriue potuerunt.
exercitus tanta et tam inusitata miraculi fide motus et conuersus
in paenitentiam Scribonianum quinta statim die destitutum
interfecit seseque sacramento prioris militiae continuit.
tristius ac perniciosins urbi Romae nihil umquam fuisse
quam bella ciuilia satis notum est. itaque propter aduentum
cf. Oros. 2, 17 § 15 § 6 Furius sqq. — § 7
Sueton. Claud. 13; cf. Oros. 7, 8 § 2 PR1 saxit D* 2 adheniensium D || amnistiam PR1
amnisthiam D 3 temtauerat PD 4 antunio D || actauiano
R1|| irrumpentibus R3 5 irritum PRD || cessarat D || cladius
P\' || multo om. D 6 conspiratorum (ir in ras. et a 8. s. m. fort.
1) R || stimularetur] PRD inst- h 8 gratiae] greciae D 9 dalmaciae
D 11 mutatio(nd pell)axerat (nS pell priore scriptura membranae
uitio euanida suppleuit m. 4, quae 8. XI extr. uel XII pr. esse
Mauio uisa est; ell m. 1 adhuc agnoscuntur) P || die dato] PRD (a
litteris ic ubique simillima in D), die dicto Nlv; denuntiato ad
nonum imperatorem itinere Suet. || in om. R 12 ∗undiquae (er.
n) D || imperatorS (rè ex corr. m. 3) P 13 quomodo D II in
hac (f. 87R) et seq. pagina multa, quorum antiqua scriptura umore
euanuisset, uel a m. 2 s. VIIII [] uel a m. 4 s. Xl-XII () restituta sunt
P || (signa m)oneriue P 14 miracu(li fide m)otus P 15 quinto
v || stat(im die de)stitutum P 16 miliciae (ci 8. s. m. 3 in P)
PD || co(ntinuit) P 17 pernitiosius B ||romae (m euanida) P ||
unquam PD 18 (quam) be(lla ciuilia) P || (aduen)tum P ∗∗| aduentum
(er. ad) D
pauca ad sanctae fidei professionem erumpentia hanc exorientem
tyrannidem et consurgens istud ciuile bellum neget quisquam
diuinitus esse conpressum. qui praeteritis temporibus de conpressione
bellorum ciuilium simile probarit exemplum.
Claudius quarto imperii sui anno, cupiens utilem reipublicae
ostentare se principem, bellum ubique et uictoriam
undecumque quaesiuit. itaque expeditionem in Britanniam
mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos
transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque
ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus
fuerat,
ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine
item Eus. 2061 Arm. et Hier. codd.
ABFMR (quinto adscr. ceteri) || expeditionem et q. s. — § 10 recepit
Suetonius (qui § 10 laudatur) Claud. 17; lin. 18 plurimam Orosianum est
10 quam neque-12 fuerat, sine ullo-p. 450, 2 insulas, 3 Romano-
4 rediit compilauit Beda De t. r. a. 4007 6 Claudiua-p. 450, 4 rediit
(omissis 449,12 ut - loquar) exacripsit Beda Hist. eccl. 1, 3 8 expeditionem
— 450, 4 rediit compilauit Iordanis CAron. p. 235 A2 Mura-
tori 10 neque ante Iulium Caesarem, 11 quisquam ausus fuerat ad-
hibuit Beda Hist. ecd. 1, 2 princ.
sanctae) P || prof(essionem) P profectionem R || (erumpen)tia P ||
exoriente m (m m. 3) P 3 tyranni(de)m P || (et consurgenB istud
ciuile bellum) P || et om. D 4 (conpressum qui praeteritis) P ||
conpraessum (com- R2) BlD; interrogandi signum h. I. υ || qui] si D
siquis 0 quid ed. Thor. || praeteriti D || (temporibus de co)npressione
P || conpraessione (com- R2) R1D 5 (Bimile probarit ezemplum)
P 6 〈claudius qn)arto P || cladius R1 || cupiens (ens cuanidae) P ||
reipu〈b. ostentare princip)em P || re∗ipublicae (er. g) D 7 ostentata
D || se om. PRD ς, add. h. I. V3M2HO2 (sedpro glossa O), post utilem
G2OI (sed pro gl. G), post cupiens X1 υ 8 quaesiu〈it itaque ezpeditionem)
P || itaque] ita D || brit.taniam P brittaniam RD
9 p(ropter non redhib)itoa P || redhibitus D redi∗bitos (di ex cu uel
dn m. 2, 08 ex us m. ut uid. 1) R reddibitos G1 redditos G2М2Т2O, edd.
Suet. 10 transuectuaque v II (quod (sic) ne)que P quam nemo $
11 ad∗ire P || ausu〈s fuerat) P || au|∗sus (er. a) D 12 sue toni (i in
ii corr. m. 1 aut 2) P suaetonii B soetoni D || loquitu D
partem in deditionem recepit\'. Oroadas etiam insulas
ultra Britanniam in Oceano positas Romano adiecit imperio
ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit.
Conferatur nunc, si cuiquam placet, sub una insula tempus
et tempus, bellum et
fine nil confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima
clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per
eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem
felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate
perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum offendiculis
deprauatur.
Eodem anno imperii eius fames grauissima per Syriam facta
est, quam etiam prophetae praenuntiauerant; sed Christianorum
necessitatibus apud Hierosolymam, conuectis ab Aegypto frumentis,
Helena Adiabenorum regina conuersa ad fidem Christi
largissime ministrauit.
Hier.
2061L (desunt in Arm.) || ultra Br. in Oc. sitas Eutrop. 7,13 || sexto
- rediit Suet. Claud. 17 § 12 eodem anno Eus. 2061k (ad Claudii
a. 4 codd. APFMR) || fames - ministrauit Rufinus 2, 8 et 12 (exceptis
conuersa ad f. Christi; prophetae cum Rufino ex Act. Apost. 12,
27 laudantur; cf. Scaliger ad Eus. a. 2056) compiiauit Isidorus Orig. 14,
6, 5 13 eodem — 14 praennntiauerant compilauit Bella Hist. eccl.
1, 3 p. 40, 5 sqq. G || ac] om. G aut Suet. || (sanguin)e P .2 dedi(tionem)
P || etiam] autem $ 3 intra 3 || brittaniam PRDD britaniam
2 || (poait)as P || romanum (m fin. er.) D || imperium (m fin. er.) D
4 quam] DGX2 Suet. postquam PBTW || (mense) P 5 cui quam
(cui m. 1 in ras.) P || (ins)ula P 7 nihil v || profero
hoc] BD (sic quo B) quo hoc (hoc s. lin. add. m. 3) P || acernissima.
PBl 9 augendis fsh 11 blasfaemiarum (ae in e corr.)
P blas phi mia rum D 12 depraeuatur D 15 hierusolyma (n
m. 1 in o corr., a m. ut uid. 2 in S) P hierusolimam D || frumentos
P* 16 adzabenorum PR*
Anno imperii eius quinto inter Theram et Therasiam insula
de profundo emicuit triginta stadiorum spatio extenta.
Anno eius septimo sub procuratore Iudaeae Cumano in
Hierosolymis tanta seditio in diebus azymorum exorta est, ut
in portarum exitu populo coartato triginta milia Iudaeorum
caede prostrata et conpressione suffocata referantur.
Anno eiusdem nono expulsos per Claudium Vrbe Iudaeos
losephus refert. sed me magis Suetonius mouet, qui ait hoc
modo: Claudius Iudaeos inpulsore Christo adsidue
tumultuantes Roma expulit;
quod, utrum contra Christum
tumultuantes Iudaeos coherceri et conprimi iusserit, an
etiam Christianos simul uelut cognatae religionis homines
uoluerit expelli, nequaquam discernitur.
Eus. 2064° (ad Cl. a. 5 Arm. et codd. PF)
§ 14 Eus. 2064\' (ad Cl. a. 7 codd. APFMR) § 15 Anno — Iosephus
refert errat Orosius, cf. Moerner p. 102 || Suetonius Claud. 25 compilauit Beda De t. r. a. 4007 fin. 8. s. m. 1) D || ther[asiam] P II insulam
D 2 xxx PB || spatio (o ex a, m. 1?) B 3 ann[o eius] P ||
curatore D || iudeae PB iudeaea D || ctl anno (in marg. m. 2: a.
cumano, i. e. alibi cumano) P cum anno B cumlano (sic m. 1) D
4 hierusolymis BD || tan[ta sedjitio P 5 populo] propter D (natum
ex nota pp) || coarta[to xxx] P || treginta D xxx PB n iudeorum
HD 6 suffiragata D ||[refer]antur P 7 nono (o fin. ex am. 1)
D || ezpulsus (us in os corr. m. 1 aut 2 P) PD || urbe (u in ras., m.
2?) B || iudeos B* (-ę Rb) 8 (iosephus) P iosepphus D || res〈erant
ras. 3 litt.) P || suq tonius B soetonius D
9 (cladius) P || (iudeos) P iudeoa BD || impulsore Rs || adsP
adsiduę (prior d m. 3 in s, ę radendo in c corr.) B assidue D
10 (quod utrum con)tra P || utsum D 11 tumul(tuantes) P ||
iudeos R1D || cohercire D || conprim(i) P conpraemi D comprimi
B* || 〈iusserit〉P || (an eti)am P 12 (simul uelut) P || religionis
(li 9. 8. m. 3) P religiones R1 relegionis D 13 (uoluerit expelli
nequaquam discenitP
Verumtamen sequenti anno tanta fames Romae fuit, nt
medio foro imperator correptus a populo
panis turpissime infestatus, aegre per pseudothyrum
in Palatium refugiens furorem excitatae plebis euaserit.
Paruo autem intercedente tempore triginta et quinque
senatores et trecentos simul equites Romanos minimis causis
interfecit; ipse autem manifestis ueneni signis est mortuus.