dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus homo esse uoluisset.

deinde anno eiusdem septimo decimo cum Dominus Iesus Christus uoluntarie quidem se tradidit passioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt.

eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus AVCTORES § 9 Sueton. Tib. 54 § 10 referre—efferbuit Sueton. Tib. 61 § 11 huius-rxn ignotus || clades-occidit Suet. Tib. 40 § 12 Orosius § 13 XYII] XVI = OL 202, 2 Africanus p. 188 et 190 Routh; XVIIII Eus. Arm. et Sync.; xvm (xvn cod. B) Hier. 2047 17 mazimo terrae motu — p. 443, 1 terris est euang. Matth. 27, 45 (Marc. 15, 33 et Luc. 23, 44 sq. de terrae motu tacent) et fort. Africanus p. 183, 9-11; 184, 7 sq. 1 reliquit (t ex d corr.) P 3 drusus] drns D 4 ueneni* (s eras.) P 5 referre] referens D 6 horret] horret animus v 7 efferuit D || saluatorelrege D 9 fidinatium PR fidenantium D 10 amphi*teatri (a eras.) R amphiteatri D 11 est et om. uersu extr. D || xx milia PR 13 auidos (o ex u corr.) B 14 prouidentia D 15 septimo decimo] PBD decimo septimo v xvn fs; XVIII T || cum om. D || uoluntariae PR1. 16 impiae (a deleta) PR inpie D || a. (er. d) D || adpraehensus PBlD 18 orbem] urbem (ut saepiss.) D || in montibus] immontibus D || scissa sunt v 19 solita (i ex n corr.) R || caeciderunt PB1 20 totQ in toto orbe corr. m. rec. B totum urbi D tetraque nox subito obducta terris est et, sicut dictum est, Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem.

usque adeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manifestum est, ut quartam decimam ea die lunam, tota caeli regione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc diurnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum Euangeliorum fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur.

iam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quantum in ipsis fuit persecuti sunt, continuae clades Iudaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter strepunt.

Tiberius siquidem iuuentutem eorum per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli relegauit, reliquos gentis eiusdem uel similia sectantes Vrbe submouit sub poena perpetuae seruitutis, nisi obtemperassent.

sane Asiae ciuitates AVCTORES 2 Vergil. Georg. 1, 468 3 usque—afuisse Africanus p. 183, 13 — 184, 3 (unde etiam Augustinus Ciu. D. 3, 15; cf. Rhein. Mus. 1878 p. 324) 6 stellae in caelo uisae sunt Hieronym. 2047* 8 Graecorum libri] \'Ελληvixοϊς ύπομνήμασιν Euseb. ap. Sync. p. 614, 9 Bonn., ethnicorum commentariis Hier. I. I. § 16 Eus. 204sk § 17 Suetonius Tib. 36 § 18 Asiae—donauit cf. Sueton. Tw. 48 a quo tamen haec illo (I) et tributo dimisso (Tac. Ann. 2, 47 et 4, 13), propria (oixειa δαπάνη Phlegon De mir. 13) aliena sunt; fortasse Africano usus est Orosius; ceterum cf. 0. Iahn, Berichte d. Sächs. Ges. 1851 p. 120 sqq. || hic—obiit Sueton. Tw. 73 ? 1 tetraque (altera t in ras. m. 1) P 2 inpiaque PR* || timuere D 3 lunam D || lumine PR1 (lumini m. rec. R) 4 obtitiase D || quarta decimam D -XIIII- PR quarta decima 0 || ea] PRD om. O eadem fsh || luna RbDG 6 deornis D 7 referantur (n 8. s. m. 1; pone r fin. superius parua rasura) P 8 grecorum B gregorum D || liberi D 9 adtestantur (d in t mut.) R adteetatur D || iudei B 10 iudeorum B 12 iuuentutè (* ex corr. ut uid. add. m. 2) P iuuentute∗ (er. s an t ?) D || specia D speciem (c ex t m. 2) R 13 sacramenti intumescentem (intum. a. s. m. 2 R) BT, ed. 1542 in mg.; intumescentem post iuuentutem eorum add. fsh || religauit PR 14 urbem D 15 perpetua D illo terrae motu dirutas tributo dimisso propria etiam liberalitate donauit. hic ambiguis signis ueneni obiit.

Anno ab Vrbe condita DCCXC tertius ab Augusto Gains Caligula regnare coepit mansitque in imperio annis non plenis quattuor, homo omnium ante se flagitiosissimus et qui uere dignus Romanis blasphemantibus et Iudaeis persecutoribus punitor adhibitus uideretur.

hic, ut breuiter magnitudinem crudelitatis eius expromam, exclamasse fertur utinam populus Romanus unam ceruicem haberet. saepe etiam de condicione temporum suorum conquestus est, quod nullis calamitatibus publicis insignirentur.

O beata germina temporis Christiani, quantum praeualuistis in rebus humanis, ut etiam crudelitas hominis magis potuerit clades desiderare quam inuenire! ecce de tranquillitate generali feritas ieiuna conqueritur; furor impius intusSaeua sedens super arma et centum uinctus aeuisPost tergum nodis fremit horridus ore cruento.

serui rebelles et fugitiui gladiatores perterruere Romam, euertere Italiam, Siciliam deleuerunt, iam paene uniuerso humano AVCTORES § 1 mansitque—IIII] a. 3 m. 10 d. 8 Eutr. 7,12; a. 3 m. 10 Hier. 2053 || homo—flagitiosissimus fort. Eutr. 7, 12 § 2 exclamasse—haberet Sueton. Cal. 30 9 etiam—11 insignirentur Sueton. Cal. 31 16-18 Vergil. Aen. 1, 294 sqq. 1 dimisso] remisit Tacitus Ann. 2, 47, remisaione tributi id. 4,13 || eti*am P || liberalitate] L. Th. Gronouius in Thes. Gr. ant. 7,459 (liberalitate subleuauit Sueton. Tib. 48), libertate PRD c 2 hi.c (er. n) D 3 ab urbe condita om. D || DCCLXL. (supra x raBura, infra LXL puncta tria erasa; mutatum uid. fuisse in xc) P DCCLXL in DOCXC mut. R septingeotissimo (en ilico ex is) nonagissimo D || agusto D 4 coepit regnare v || (man que aunis) || mansitquae annis in imperio (quae inclusi erasa sunt) D || non] ; (una lilt. erasa) P 5 IIII PB 6 blasfemantibus P || iudeis R 8 crudelitatis ∗∗∗eius (er. crn ?) D || exprimam R2GM2T 10 conditione PRD || conquaestus PD 11 *publicis (er. i) D 12 temporibus D 13 magis om. D 16 intus] inpiuB h (errore typogr.) 17 saeua] sua D || aenis] P2 aeneis PbR catenis DH 18 tergum (t s. s. m. 2) B 19 ∗∗rebelles P || gladiatores (gla s. s. m. 1) P 20 deleuerunt] PR delaeuerunt D deleuere v generi toto Orbe metuendi; in diebus autem salutis, hoc est temporibus Christianis, conuellere quietem non potest uel Caesar infestus.

hic siquidem magno et incredibili apparatu profectus quaerere hostem uiribus otiosis, Germaniam Galliamque percurrens, in ora Oceani circa prospectum Britanniae restitit. cumque ibi Minocynobelinum Britannorum regis filium, qui a patre pulsus cum paucis oberrabat, in deditionem recepisset, deficiente belli materia Romam rediit.

isdem autem diebus Iudaei, qui iam tunc ob passionem Christi meritis ubique cladibus exagitabantur, apud Alexandriam seditione excitata, profligati caede atque urbe propulsi, expromendarum querellarum causa Philonem quendam, uirum sane in primis eruditum, legatum ad Caesarem miserant.

sed Caligula cum omnibus hominibus tum praecipue Iudaeis infestissimus, spreta legatione Philonis omnes Iudaeorum sacras sedes atque in primis antiquum illud in Hierosolymis sacrarium profanari sacrificiis gentilium ac repleri statuis simulacrisque imperauit seque ibi ut deum coli praecepit.

Pilatus autem praeses, qui sententiam damnationis in Christum dixerat, postquam AVCТORES § 5 Sueton. Cal. 43-49, praesertim 44 et 45 § 6 et § 7 Rufin. 2, 5 et 6 (inprimis § 7 cum omnibus — infestissimus 2, 6), cf. Eus. 2054k, 2055°P . 2053\' ? § 8 Rufin. 2, 7, cf. Eus. 2055* (2047 et 2049) 1 orbe] GT urbe D mundo PR || est om. R\' 3 apparato D a t 5 brittaniae (n m. 1) P brittaniae B brita∗∗∗∗∗ |niae (t m. 1; er. norum) D 6 minocynobelinum] DHM1 TX1X2X3E (in ras. ant. T) minocyno balinum (a in e corr. m. 1) P minocyno-belinum (minocyno in in oceano corr. m. 2) B mino∗cynobelinum (eras. ut uid. c m. 3; apex m. 3) G, minocinobelinum NX4 minocynobelunum M2 minocynobellinum v minocenobellinum 0 \'minocio-belinum W Adminio Cynobellini Britannorum regis filio legitur ap. Suetonium Cal. 44 || brit-tanorum P brittanorum B britanorum D 7 cum om. P\' 8 materiam Pa || hisdem PRD 9 iudei R || ∗ob (er. j) D 10 alixandriam D 11 adque PB || pulsi D 12 quaerellarum PBaD || uerum Ra ueru D 18 miserant] PRDT misernnt Gv 14 iudeis R1 || spraeta PRD 15 philones D || iudeorum R\' || sedes] PBD (s prior erasa in PR) aedes Gv || adque P1R1 16 anticum D || illum PR1 || in om. KM (praecedit illum in M\'), h || hierusolimis D 19 dampnationis B plurimas seditiones in Hierosolymis excepit ac fecit, tantis inrogante Gaio angoribus coartatus est, ut sua se transuerberans manu malorum conpendium mortis celeritate quaesierit.

Gaius Caligula libidinibus suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, deinde exilio damnaret. qui post omnes simul exules iussit occidi. ipse autem a suis protectoribus occisus est.

duo libelli in secretis eius reperti sunt, quorum alteri pugio, alteri gladius pro signo nominis adscriptum erat: ambo lectissimorum uirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nomina et notas continebant morti destinatorum. inuenta est et area. ingens uariorum uenenorum, quibus mox Claudio Caesare iubente demersis infecta maria traduntur non sine magno piscium exitio, quos enecatos per proxima litora passim aestus eiecit.

Magnum reuera indicium miserentis Dei propter suffragium gratiae in populum continuo ex parte crediturum et propter irae temperamentum in populum tunc infideliter obstinatum, ut quanta multitudo hominum praeparatam mortem euaserit, ex multitudine interfectorum piscium disceretur omnibusque notesceret, quid tanta ueneni moles arte aucta agere in misera Ciuitate potuisset, quae neglegenter effusa etiam maria corrupit. AVCTORES § 9 Eus. 2056bcd § 10 Suetonius Gal. 49 1 gerusolimis D || expleuit D, 2 inrogante PD inrigante B\' in\'ogante R* 3 c.eleritate (eras. a) R 4 sceris D 5 sororis (ro 8. s. m. 1) D || polluerit PRD 6 efilio D || damnaret] PD dampnaret (p eras. et m. 2 e in i corr.) R || iussit (t 8. s. m. 1) D || ipsi (si 8. 8. m. 1) D 9 nominia] PRD nomini fsh || adscribtum PD adscriptum (d eras.) R 10 et om. D || *equestris R || et om. D 12 uenenorum (ne s. 8. m. I) D uenenorum pocula continens ed. 1542 fsh; uenenorum plena Sueton. 13 dimersis PR 16 indicium (m. 3 8. s. iudicium) P || miserantis h 17 gratiae (prior a corr. ex ae? t ex c R) R || populus D || supra continuo ex parte scr. m. 3: inditum urcmaron (i. e. inde tum Verg. Maron ?) P 18 ∗∗tunc (t in ras. m. 2) R 19 quanta (a fin. in ras. m. 2) R 21 notesceret] PR GKMHNv innotesceret (-ia- caret D) DWX2T(O)h. || aucta agere] agere aucta D 22 postuisset D