Mena libertus cum sex nauibus ad Pompeium rediit, a quo clementer receptus Caesaris classem incendit, quamuis nuper Caesar alteram secundo naufragio perdidisset. idemque Mena postea ab Agrippa nauali proelio circumuentus cum sex triremibus ad Caesarem transiit. sed hunc Caesar tertio transfugam, indulta tantum uita, segnem reliquit.

deinde Agrippa inter Mylas et Liparas AVCTORES § 28 Ventidius—occisus Liuius128 et Eutrop. 7, 6 (ex hoc Penu temere interpolauit) || Antonius— § 24 Liuius 128 § 25 Liuius128 aut 129 § 26 et § 27 Liuius 129 1 sexaiginta D LX PB 2 Jdemque D || (ipse iusso cae〉saris inclusa in ras. m, 1 D || idemque] idem D 8 aduersum D || menacraten 〈craten erasum) L menecratum (ne s. s. in PB) PRD 4 aduersus∗eosdem (se ilico ex m) D . 6 uniuersum L || scylaceum| L scyllaceum PRDv 7 persas 〈e statim ex a corr.) B || inampentes R3 8 pachorum PB 9 aaiae D d G. r. R 10 amtonius Ra antunius D II uno uix Dv. 11 ant∗iocho R2 anthioco PR1 anthiocho Ral. D || ut om. D 12 ∗antigono (er. t) B 18 iudeos D.||tunc PR1 tunc (sic) al. m. B || captiuisque D II hierasolimis D 14 dederat] LPBD (-irat D) ςυ; demserat \'s, s. in Lugd. 1\', h15 uictus R 16 pompeum R1 17 altera secondum D 19 trϊeremιbus (sic m. 1) D 21 seg∗∗nem (em er. uid) B || relϊquit (n m. 2) P reli∗∗quit (w. n) B reliquid D II lyparas B aduersus Democham et Pompeium nauale proelium gessit ac uicit ibique tunc naues triginta aut demersit aut cepit reliquis laceratis. Pompeius Messanam confugit.

Caesar interea Tauromenium traiecerat: quem repentino impetn Pompeius adflixit: unde multis demersis nauibus suis ac magna. multitudine suorum militum perdita, in Italiam Caesar aufugit; nec interueniente mora in Siciliam rediit;

ibique Lepidum ex Africa aduentantem obuium habuit, summas sibi partes terrore minis ac superbia uindicantem.

post dies pauoos Agrippa iussu Caesaris a litore cum acie instructa prospectantis atrocissimo nauali proelio aduersus Pompeium conflixit et uicit. nam centum sexaginta et tres naues aut demersit aut cepit.\' Pompeius cum decem et septem nauibus uix elapsus euasit.

Lepidus magna uiginti legionum insolentia tumens cum Messanam militibus permissam diripuisset, ipsum Caesarem ad se uenientem semel atque iterum spreuit ac potius telis adpeti iussit.

quae ille collecta in laeeuum bracchium lacerna repellendo uitauit; mox inmisso equo ad suos reuersus, instructo exercitu aduersus Lepidum ueniens, plurimas legiones Lepidi AVCTORES § 28 Suetonius Aug. 16 § 29—§ 82 Liuius, m et (§ 30 uiginti legionum inaolentia) Suetonius Aug. 16; ad § 32 supplex—exilio cf. Suetonius Aug. 16 1 democham LPRDGКМHTOWX, v demochyam N demuo cham E; Democharem corr. fsh || proelio D 2 trigenta D xxx PB U demersit (de ilico ut uid. s. s. in D) DGv cf. § 29 dimersit PB mersit L 8 c∗epit B || ∗reliquis (er. fort. c) D || mensanam (corr. m. 3) B messanam (8 I. s. m. 1) D 4 tauomenium]L tauromeniam (ę B) PR taurominium D || inpetu D 5 afflixit R3 || magna] malta L 6 militum suorum L || perdita (ta in ras.) P || italia LD || caesar (s radendo a r) D 8 obuium (u pr. s. s. m. 1) D || summasibi D 9 terrore] interore (r pr. in rr m. 2) B || suiiperbia (s. s. m. 2) P 11 proelium D 12 centum LX et tres L CLX et III PB centum sexagenta et tria D 18 x et uII PR || lapsus PBD 14 uigenti D xx PB || tamens (a in u corr.) L 15 cacesarem D 16 adque LPR1 || appeti PRD 17 leuaum PB (n m. 2 in R) iMam D || brachium D et p. r. B 18 immisso R2 paucis interfectis transire in suam partem conpulit.

Lepidus tandem intellegens, quo uanitas sua tenderet, deposito paludamento assumptaque ueste pulla, supplex Caesari factus uitam et bona impetrauit, perpetuo quidem amendatus exilio. Taurus, Caesaris praefectus, totam paene Siciliam ferro pertemptatam conterritamque in fidem recepit.

quadraginta et quattuor legiones sub unius tunc imperio Caesaris erant; milites, multitudine ferociores, quosdam pro accipiendis agris tumultus excitauerunt; sed Caesar, animo ingens, uiginti milia militum exauctorauit, triginta milia seruorum dominis restituit, sex milia, quorum domini non exstabant, in crucem egit.

ouans Vrbem ingressus ut in perpetuum tribunioiae potestatis esset, a senatu decretum est. his diebus trans Tiberim e taberna meritoria fons olei terra exundauit ac per totum diem largissimo riuo fluxit.

Antonius uero postquam Araxim transmisit, omnibus undique malis circumuentus, uix tandem Antiochiam cum paucis rediit. nam cum multitudine equitum et sagittarum AVCTORES § 33 Liuius 129 (cf. Oros. 6,20 § 6) § 34 ouans. -decretam est Liuius 129 || his diebus—fluxit Hier. 19761 (cf. Oros. 6, 20 § 6) cap. 19 § 1 Liuius, 130 EXPILATORES 18 his—15 fluxit exscripsit Paulus, 171 1 transise D || in∗∗| (er. su 9) D || compulit R3 2 deposito (posito in ras. ang. m. 1) D S assumptaque (prior 8 in ras. ex d m. 8, p m. 8 in p erasa B) LR adsumtaque (ta s. s. m. 1 D) PD 4 ameudatus] DbN ammendatus LDa emendatus (in mg. m. recentisse. mandatus P) PRς Freculfus v 5 profectos D || pene L et p. r. B || pertempłatã. B pertemtatam PD pertemptam L 6 conterritamque] contritamque Freculfus, Grubitzius male || XL. et quattuor L XL et IIII PR quatragenta qaattaor D 7 sub] soli D || im perii L 9 ∙xx∙ L xx PR uiginti D 10 miliā D || ∙XXX∙ L xxx PR trigenta D || mił B 11 ∙ūx∙ L ui PR || domino D || eitabant PRD 12 tribuntiae D 14 fous] flos L 15 ri∗uo (i ex u ut uid.) P 16 haec postquam — 18 multitudine pagina exctrema ( f. 180v) minoribus. litteris statim add. a m. 1 in L || araxim] LPRD 17 anthiociam P anthiochiam R. 18 rediat D. ab omnibus proeliis, quae plura temptauit, uictus semper effugerit tum praeterea incertis et ignotis regionis locis impeditus grauissima fame ad nefandos cibos coactus est; plurimi militum sese hostibus dediderunt.

inde in Graeciam transiit iussitque Pompeium, qui uictus a Caesare exercitum bellumque reparabat, cum paucis ad se uenire. Pompeius fugiens a Titio et Furnio Antonianis ducibus saepe terrestri naualique bello uictus et captus ac post paululum interfectus est.

Caesar Illyricum Pannoniam partemque Italiae bellis subegit ac domuit; Antonius Artabanen Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena uiactum ad confessionem thesaurorum regiorum. coegit, expugnatoque oppido, in quo conditos esse prodiderat, magnam uim auri argentique abstulit.

qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari atque Octauiae, sorori Caesaris , uxori suae, repudium indici iussit et Cleopatram sibi ex Alexandria occurrere imperauit.

ipse Actium ubi classem constituerat profectus, cum prope tertiam partem remigum fame absumptam offendisset, nihil motus remi, inquit, modo salui sint; nam remiges non deerunt, quoad Graecia homines habuerit.

Caesar ducentis AVCTORES § 2 et § 8 Liuius 131 (cf. Periocha) § 4—§ 12 Liuius 132 1 temtauit PD 2 effugerit] LPR effugeret Dv effugeret ałs effugerit Z || tnnc L || regionum G2b || inpeditua PR1 (imp- R3) 8 est] esset G2a || plurimique v 4 dedirunt D || greciam B grecia D || transiit ante uers. add m. 1 D 5 inssit quae (iussi in ras. m. 1) D 6 se uenire] reum ire D || a titio] attio D 7 tito PR || farnio L n antunianis D 9 yllyricam P ylliricum B || ac] LD et PRv 10 artabanen] PRD arbatanen L artunden Periochae cod. Nas. || arminiae D 11 coepit R1 || cathena L ∗∗catena P || uictum RaDa 12 thessaurorum D 18 prodiderant R1 || abstullit P 14 caesaria D || adque PR1 || octauiae (i s. I. m. 1) D 15 indici.. P indieci D || cleopartrani D 16 ipsi (i fin. e. e. 1) D || accium D 18 absumptam] L absumtam DGv adsumptam (d in ras. ex b) 8. s. R2 ablatam PR1 WX2Z consumptam T || inquid R1 19 ealai (ai ex uis) P 20 graeciam. L gracia RD || ducentis tregenta D ducentis · xxx · L ccxx PB triginta rostratis nauibus a Brundisio. in Epirum profectus est. Agrippa nero praemissus a Caesare, multas onerarias naues frumento atque armis graues ab Aegypto Syria Asiaque ad subsidium Antonio uenientes cepit peragratoque Peloponnensium sinu Mothonam urbem ualidissimo Antoniano praesidio munitam expugnauit.

inde Corcyram cepit; fugientes nauali proelio persecutus profligauit multisque rebus cruentissime gestis ad Caesarem uenit. Antonius defectu et fame militum suorum permotus bellum maturare instituit ac repente instructis copiis ad Caesaris castra processit et uictus est.

tertio poet pugnam die Antonius castra ad Actium transtulit, nauali proelio decernere paratus. ducentae triginta rostratae fuere Caesaris naues et triginta sine rostris, triremes uelocitate Liburnicis pares et octo legiones classi superpositae, absque cohortibus quinque praetoriis.

classis Antonii centum septuaginta nauium fuit, quantum numero cedens tantum magnitudine praecellens, nam decem pedum altitudine a mari aberant. famosum et magnum hoc bellum apud Aotium fuit.

ab hora quinta usque in horam septimam incerta uincendi spe grauissimae utrimque caedes aotae; reliquum diei cum subsequente nocte in uictoriam Caesaris declinauit.