Nam rediens Caesar uictor ex Gallia decerni sibi absenti alterum consulatum poposcit. contradictum est a Marcello consule adnitente Pompeio, deinde decretum est a senatu, ut in Vrbem Caesar non nisi dimisso exercitu ueniret, et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est.

Caesar Rauennam sese contulit. M. Antonius et P. Cassius tribuni plebis pro Caesare intercedentes, interdicente Lentulo consule curia foroque prohibiti, ad Caesarem profecti sunt Curione simul Caelioque comitantibus.

Caesar Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum uenit, quinque cohortes, quas tunc solas habebat, cum quibus, ut ait Liuius, orbem terrarum adortus est, quid facto opus esset, edocuit. deplorans iniurias suas, causam belli ciuilis, pro restituendis in patriam tribunis, esse testatus

est inde per Antonium septem cohortes, quae apud Sulmonem morabantur, a Lucretio recepit, tres legiones quae cum AVCТORES 5 - 8 ueniret Eutropius 6, 19 (absenti Orosianum) || 8 et ex Marcelli—§ 4 Liuius 109 (quem Orosius § 3 laudat) EXPILATORES 8 et ex Marcelli—10 missus est exscripsit Paulus 153 1 corruptam PR 2 quattuordecem D grai PR ||consumtos (-tus D) PD 3 proditum] traditum D || iam] tam Pa || bellum (11 a m.2 insertae in spatio a m.1 relicto) L || ciuilem D 5 uictor aaesar L || absenti] absenatu L 6 alterum] iterum PR 7 aNnitente R3 || deinde|cretum D 8 dimis* so P 9 marcello Ra ||aput L 10 rauenna LD 11 sese (prior a inras. m. 1) D se L ||marcus PRD || antunius D ||p. L publius PRD\' Q. corr. fsh 12 ante intercedentes uocabulum eiusdem mensurae er. B ||inter∗ dicente P interdicentes D || furoque R1 13 prohibiti ad] prohibita D || prohibiti (biti ex buit m. 2) P || caesar; (i. e. caesar) D ||caelioque] LPR caėho quę D; Coelioque fsh 14 rubigone D 15 ar iminũ (pone r fort. ras.) B 18 patriam P ||tri∗bunis P 19 per (r in ras. paullo maiore) B ||solmonem D 20 lucricio D Domitio apud Corfinium morabantur, ad suas partes traduxit. Pompeius atque omnis senatus, crescentibus Caesaris uiribus trepidi, tamquam Italia pulsi in Graeciam transuecti, Dyrrachium gerendi belli sedem delegerunt.

Caesar Romam uenit negatamque sibi ex aerario pecuniam. fractis foribus inuasit protulitque ex eo auri pondo quattuor milia centum triginta et quinque, argenti pondo prope nongenta milia.

inde digressus Ariminum ad legiones, mox Alpes transuectus Massiliam uenit, ad quam oppugnandam, cur receptus non esset, Trebonium cum tribus legionibus relinquens, ad Hispanias contendit, quas L. Afranius et M. Petreius et M. Varro Pompeiani duces cum legionibus obtinebant. ibi multis proeliis Petreium Afraniumque superatos conposita pactione dimisit. in ulteriore uero Hispania duas legiones a M.

Varrone suscepit. similiter et duces eius, hoc est Curio Catonem AVCTORES § 5—§ 6 transuectus Liuius 109 aut 110 (ad § 5 cf. Plinius n. h. 93 § 56 d Cassiodor. Chron. a. 705) § 6 Massiliam- § 9 Liuius 110 (cf, Periocha) EXPILAТORES 5 negatamque — 7 nongenta milia compilauit comm. Bern. Lucani 3, 154 9 Massiliam—11 contendit, p. 396, 2 Massiliam — 3 abrasit compilauit comm. Bern. Lucani 3, 453 1 ficornicium (fi m. 2; sic) L ficomicium P cornificium RD || partes suas υ || transduxit PRD 2 adque PaR1 3 trepida LD || greciam BD ||trasuecti P || dyrracium P dyrratium B 4 delegerint D 5 paecuniam D et a. r. B || fractib; Pa ||inuasit] LPRυ inuadit Dh 6 auri ex eo D || ΙΙΙΙ· milia centum triginta et quinque L ·ΙΙΙΙ· CXXX et v ṃι̣ḷ P ΙΙΙΙ·CΧΧΧ· et v ∗∗∗(eras. mił) B quattnor mitia centum tregenta quinque D 7 pondo ( prior 0 ex r corr.) L || nongenta milia] L nonagenta milia D DCCCC mil; P DCCCC·|∗∗∗R; cf. Mommsen Röm. Miinzo, 1860 p. 401 not. 109 8 arminum D 9 masseliam L massilliam (li fort. ex u sed m. 1) D U cur] LPRDς (quur K), Zfs; quod Z, cum \'Y2Y4\' h 10 trebonium] LPR tribunium D Tribonium υ ||con in cο̣̌m corr. P || relinquens (lin s. 8. m. 1) D 11 contendaM La || lucina PRD ||marcus PBD || et om. D || marcus PRD 12 pompeiania D ||cum VII legionibus Periocha 18 afranium petreiumque L solus || compwita PR || pactatione Pa ante pactione supra scr, foederis m. 2 B 14 marco PBD Sicilia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tuberonem Africa Varus eiecit. Caesar Massiliam rediens, obsidione domitam uita tantum et libertate concessa ceteris rebus abrasit.

At uero Dolabella partium Caesaris in Illyrico per Octauium et Libonem uictus copiisque exutus ad Antonium fugit. Basilus et Sallustius cum singulis legionibus, quibus praeerant, similiter et Antonius, Hortensius quoque ab infimo mari cum classe concurrens, omnesque pariter aduersus Octauium et Libonem profecti et uicti sunt.

Antonius cum se Octauio cum quindecim cohortibus dedisset, omnes ad Pompeium a Libone deducti sunt. Curio ex Sicilia in Africam cum exercitu transgressus est: quem Iuba rex continuo exceptum cum omnibus copiis trucidauit. Octauius Salonas oppugnare conatus, omnes paene copias quas duxit amisit.

Caelius desciuit a Caesare ac se Miloni exuli iunxit; cumque ambo seruorum manu Capuam oppugnare molirentur, occisi sunt. Bibulus apud Corcyram pudore uictus, quod custodiae eius, quam pelago et oppido AVCТORES § 10 et § 11 Liuius 111 (§ 11 cf. Val. Max. 1, 8, 10) EXPILATORES 4 Dolabella ― 11 deducti sunt exscripsit comm. Bern. Lucani 4, 433 1 sardiniam L || afreca D 2 uarrus D 8 et∗∗ (er. 1 uel 2 litt.) D || libertate∗ B || abra si ta ∗∗ uero (si ta in ras. m. 1, pone ta 2 uel 3 litt. er.) D 4 ad R1 || partiũ add. m. 2 in B || inyllirico R nihil, | lyrico D || libonem et octauium L 5 et] ei D || libonem] PR ligonem D || exsutus (s 2 m.) L || ad antunium D om. L 6 basilus] L bassillus P bassillus B basillus (lu ilico ex ui uel iu) D || sallustius P sallustius D || cum singulis legionibus] G2b Fre- culfus singulas legiones LPR1D (uersus principio L, paginae principio D) concurrentes per singulas legiones R2T diuidentes singulas legiones fs per sing. leg. h singulas legiones (post praeerant addito ducentea) M2 7 infirmo Pa infi∗∗mo B 8 -que] ∗∗ G om. v || libonem] bibnlonem LPRD libionem T1X1 labionem T2 9 et uicti sunt in ras. angustiore m.1 D || quindecem D xv PB 10 dedidisset D || pompeium m ult. m ex corr. et partim in ras. m. 1) D || libone] LPR liboni D 18 trucitauit Pa || octanus Ra || opp-] expugnare D 14 dixit D || admisit D || caelius] LPRD || a] ad D 15 exusuli D || iuncxit PRaD 16 cocyram Ra praetendebat, hostis inluserat, inedia sese uigiliisque confecit.

Appius Claudius Censorinus, qui iussu Pompei Graeciam tuebatur, iam abolitam Pythici oraculi fidem uoluit experiri: quippe ab eo adacta uates descendere in specum respondisse fertur de bello consulenti : Nihil ad te hoc Romane bellum pertinet, Euboeae coela obtinebis. coela autem uocant Euboicum sinum. ita Appius perplexa incertus sorte discessit.

Admonet nos aliquid ab obtrectatoribus nostris consultor iste consulere. queruntur utique fide Christianorum sibi sacra interdicta caerimoniasque sublatas et ob hoc ideo maxime, quod extis uaticiniisque cessantibus futurae clades, quia sciri nequeunt, non uitantur.

cur ergo longe ante imperium Caesaris natiuitatemque Christi, sicut ipsorum auctores adtestantur, abolita fuerat Pythici oraculi fides? abolita autem ideo, quia contempta. porro autem quare contempta, nisi quia uel falsa uel uana uel dubia ? unde prudenter poeta praemonuit: Inconsulti abeunt sedemque odere Sibyllae.

Et ne forte parui id pendant, quod contemptu abolitum atque AVCTORES 18 Vergilius Aen. 3, 452 EXPILATORES 2 Appius—8 discessit exscripsit comm. Bern. Lu- cani 5, 68 1 inaedia PR1 inaedie D || uigilis que D 2 cladius Ra II censorinos R1 censurinus D; cf. Borghesi Opp. 4 p. 47 not. 4 || pumpei D || greciam RD 3 pythici] G1c in ras. poetici LRb potici D petiti P1Ra boetici P2 || experire PD 4 ab eo] habeo P ∗abeo B ad eo D || adacta) ac|ta D 6 euboea ece ola D II caela obtineb coela B 9 ammonit D || aliquid ab] PR, item GKMHTN (ab L aliquid D 10 quaeruntur LPaRa quiruntnr D 111 caerimoniasquae D caeremoniasqu∗e (er. a) R || et) sed N || op hoc D ab hoc GN hoc Z ed. 1542 || ideo (eo in ras. m.1) D del. fsh 12 iscire D 18 nequiant D II cur] curer D 14 -que om. L || sicut] qti (sic) D || attestantur R3 15 pi\'ici G poetici LR2D petiti P1R1 (coni. cum 0 seq. R) boetici s. 8. P2 16 contemta P utroque loco 17 poeta] postea poeta B 18 odore D || sibillae P sybillę B sybelle D 19 paruii|id D || contemtu P || adque PaR1 antiquatum fuit, hoc est aut numen aut sedem: Apollo ille Pythius erat, -quem ferunt magno illo Pythone serpente interfecto, totius uaticinationis auctore et principe, heredem et sedis et diuinationis et numinis exstitisse ibique eum reddere elegisse responsa, ubi orta cum auctore ipsa diuinatio uidebatur,

praeterea quem per alias quoque terrarum partee spumantibus buccis rabidoque discursu omnis furiatorum ructat insania, ad quem plurimi terrarum reges quasi ad uiuam uocem consulti numinis cucurrerunt, cui saepissime ipsi quoque Romani opulentissima dona miserunt.

at si Apollo iste Pythius paulatim discernente experientia contemptus relictus atque abolitus est, quid uiuum de mortua pecude, quid uerum de amente muliercula sperari potest ? quid postremo, lnflauit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, expositis opimae pecudis intestinis, non finget esuriens, si, ut ipsi fatentur, uel obscura uel falsa dicendo ipse Apollo seducit ?

quamobrem aequo animo ferant, etsi imitari interim nolunt, nos id ueritatis iudicio etiam prohibere, quod potuerunt maiores eorum uel experiendo contemnere. AVCTORES 14 Vergilius Georg. 2, 193 1 antiquaṇ̇tum P II hocj hoc etiam D || aut] aua D || nomen PR1D || sedem (m in sm corr. sed sdeinde ̣erasa; s. s. ł sedes m. 2) B n post sedem haec Apollo successit heres | serpenti (s. s.) | in diuinatione Post apol | linẽ successit sybilla | in diuinatione phyton | inseri iubet in mg. m. 2 (s, enti, ol desectae sunt) B; eadem in textu exhibent TX2Z, ubi appollo X2Z; phyton (phiton Z) ante post add. X2Z; pro apollinem: apollo T appollo X2Z; phiton T, om. Z || appollo D 2 pythius] L pytius PR phythius D || pytbone] LD pitone (pit in ras.) P poetone (supra 0 scr. y m. 1; p in f m. 2) R 8 auctorẽ P || principẽ P 4 sedea R1 || nominis (-ea D) LPR1D || extitisse PRD II redere P1 6 eligisse L || autore Ra 7 buscis D || rauidoque R1 9 nominis PaR1 numinis LDPbR2 || cucurrerunt] LD concurrerunt PRv 10 appoUo D || phthius D pyticus PR 11 contemtus P || adque PaR1D 12 uerum] uirum L nero D 18 postremum D 14 tyrrenus LPRD 15 fingit LGO || si ut] L idem coniecerat Lautius, sicut PRD, Nam sicat v 17 aequo (q ex c) P || mitari R1 18 potuerunt∗∗∗∗∗∗|∗∗∗∗∗∗maiores B 19 contempnere a. ras. B

Interea apud Dyrrachium multi Orientis reges ad Pompeium cum auxiliis conuenerunt. quo cum Caesar uenisset, Pompeium obsidione frustra cinxit, ipse terram quindecim m. p. fossa praestruens, cum illi maria paterent.

Pompeius castellum quoddam propinquum mari, quod Marcellinus tuebatur, euertit praesidiaque Caesaris, quae ibidem morabantur, occidit. Caesar Torquatum legionemque unam, ut expugnaret, adgressus est.

hoc periculo sociorum Pompeius cognito omnes eo copias contraxit: in quem se ilico Caesar omissa obsidione conuertit. Torquatus autem e uestigio prorumpens auersum insecutus est.