Iulius Caesar Samnitium pugna uictus caeso fugit exercitu. Rutilius consul Marium proquinquum suum legatum sibi legit: quem adsidue summonentem moram bello utilem fore et paulisper in castris exerceri militem oportere tironem,

dolo id eum agere ratus contempsit seseque in insidias Marsorum et uniuersum agmen exercitus sui incautus iniecit, ubi et ipse consul occisus et multi nobiles interfecti et octo milia Romanorum militum caesa sunt.

arma et corpora interfectorum in conspectum Marii legati Tolenus fluuius pertulit atque in testimonium cladis euexit. Marius raptis continuo copiis uictores insperatus oppressit, octo milia et ipse Marsorum interfecit.

Caepio autem a Vestinis et Marsis deductus in insidias, cum exercitu trucidatus est. L. uero Iulius Caesar postquam apud Aeserniam uictus aufugerat, contractis undique copiis aduersum Samnitas. et Lucanos dimicans multa hostium milia interfecit.

cumque AVCTORES § 10 Liuius libro ui uid. 72 § 11—§ 15 Liuius 73 (cf. Periocha 73; ad § 15 quam exorto—sumpserat cf. Periocha 72); illud § 15 neetem maeroris Orosianum est 1 natura B 8 gn. L gneus PRD 5 praeficirant D praeiecerant L praefecernnt PB || agamemnonem (m pro ex A) B 6 arthi | pira∗∗tam (er. ra?) D || praeoptauerelu.lius (e. iu m. 2 ex ul ut uid.) B || samnicilcium D 8 assidu∗e (pr. s in ras. m. 3, er. a) B || submontem P1R2 ∗submonentem D 10 exerceri (i in ras.) B || id eum] idoneum R 11 contemsit P || -que om. L || mar ro rum D 12 inecit Ra Iniecit (in m. 1 corr., ex su ?) D 13 interfecti et] interfecti L || VIII milia PB || militum om. fsh 14 conspectu PRD 15 p∗tulit. P U adque P1R1 16 ma*riue B || insperatus] L inspiratns D insperatos PB; cf.1, 15 § 7 17 vm PB || marrorum D 18 insidias. (a ex i m. 1) D 19 lucius PBD || apud ont. D || eserniam L sereniam PB eeeniam D 20 aduersus PB j 21* ab exercitu imperator appellatus esset Romamque nuntios de uictoria misisset, senatus saga, hoc est uestem maeroris, quam exorto sociali bello sumpserat, hac spe adridente deposuit atque antiquum togae decorem recuperauit. Marius deinde sex milia Marsorum cecidit, septem milia armis exuit.

Sulla cum uiginti et quattuor cohortibus Aeserniam missus, ubi artissima obsidione Romam ciues et milites premebantur, maximo bello et plurima caede hostium urbem sociosque seruauit.

Cn. Pompeius Picentes graui proelio fudit, qua uictoria senatus laticlauia et cetera \'dignitatis insignia recepit, cum togas tantummodo uictoria Caesaris primum respirante sumpsisset. Porcius Cato praetor Etruscos, Plotius legatus Vmbros plurimo\' sanguine inpenso et difficillimo labore uicerunt.

Cn. Pompeio L. PorCio Catone consulibus Pompeius diu obsedit Asculum ciuitatem; nec tamen expugnauisset, nisi populum in campum prorumpentem grauissima oppressione uicisset. decem et octo milia Marsorum in ea pugna cum Franco imperatore suo caesa sunt, capta tria milia.

quattuor milia autem Italici uiri ex ea caede profugi iugum montis AVCTORES § 16 Liuius libro ut uid. 73 § 17—§ 21 Liuius 74 (ad § 17 cf. Periocha) 1 ercitn Ra |- imperator om. D 2 saga] LPB\'D sagã B7 || erroris D 3 exhorto Pa || sociali (eoci in ras. ampliore) P sotiali R1 || sumserat PD || hac] ac D || arridente PRD || adque LP1R1 5 marrorom D || caecidit PRD || vn PR || ∗∗armis B || sylla LPRD || XXIIII PB 6 eserniam LPR aeserniam D || ubi artissima (nbi arti in fas. m. 2) \' B || arti essima P 7 miles L || praemebantur LPaR1 8 eotiosqae R1 sotiasque D || gn- L gneus PRD || pο̃∗peius P 9 laticlauiae L 10 cqtera ante ras. B || dignitas L* || totas L 11 nietoriae L || respirante] LPRD respirans h; cf. Grubitz || sumsisse P 12 portius B || praetor (o m. 2, ex e 9) B || etruscos (o ex u corr. am. I) L & rusticos (o in u m. 2) B || plosins PB 13 impenso Rs || difflcilimo L 14 gn- L gneo PRD || punpeio D || lucio PRD || portio R || conss- L consul- B 15 obsedit ascalum (t as in ras.) P || asculum] D ascalum LR n ciuitate P* || nec tamen] nee|| L 17 xvm PR II mil. P || marrorum D 18 frauco] LPBD; Franco v || tria] tri D || quatuor D IIII PR 19 antem milia v coacto in unum agmine forte conscenderant, ubi oppressi exanimatique niuibus miserabili morte riguerunt.

namque ita, ut attoniti timore hostium steterant, alii stirpibus uel saxis reclines, alii armis suis innitentes, patentibus cuncti oculis dentibusque nudatis uiuentium in modum uisebantur; nec ullum erat procul intuentibus mortis indicium nisi diuturna immobilitas, quam nullo modo humanae uitae uegetatio diu perpeti potest.

eadem die Picentes congressi et uicti sunt, quorum dux Vidacilius conuocatis principibus suis post magnificas epulas largaque pocula cunctos ad exemplum sui prouocans hausto ueneno absumptus est, cunctis factum eius laudantibus sed nemine subsequente.

Anno ab Yrbe condita DCLXI cam ad obsidendos Pompeios Romanus isset exercitus et Postumius Albinus uir consularis, tunc L. Sullae legatus, intolerabili superbia omnium in se militum odia suscitasset, lapidibus occisus est.

Sulla consul ciuilem cruorem non nisi hostili sanguine expiari posse testatus est: cuius rei conscientia permotus exercitus ita pugnam adortus est, ut sibi unusquisque pereundum uideret nisi uicisset. decem et octo milia Samnitium illo proelio caesa sunt; Iuuentium quoque, Italicum ducem, et magnum AVCTORES § 22 cum ad obBidendos—§ 24 Liuius 75 (cf. Per.) 1 coacti L || forte om. L || consederant (a ex o corr. a m. 1) L || ubi] ibi B 4 seclinis D || cunctis PR 5 uisaebantur P 7 imnobilitas PB\' 8 potest; Eadem (t; E ex t e ut uid., m. 2) R 9 uidacilius] LPBD; Iudacilius v 10 aepnlas B || sua (prima litterae u pars in ras., i add. m. 2) P 11 absum PR1 || lat dantibus (pr. t del. m. 1) P 13 ∙DC∙ mo ∙LX∙ mo primo L sezcentissimo sexagisimo primo D in quo hic uersus ANNO — SEXCENTISSImo litt. maiusc. rubris scr. est || ad (d in ras. m. 2) B || pompeius L ponpeius D 14 romanus (us in ras. m. 2) B 15 luci∗syllae (s in ras.; fuit fort. lucis yllae) P; haec L. Sullae et 17 consul fort. Orosii potius errori quam glossatori debentur || luci. (i 8. s. m. 2) a lucius D || syllae LRD || intolerabili* P intollerabili (pr. 1, er.) R_ 16 sylla LPR silla D 19 ∗unnusquisque P 20 decim et octo D XVIII. PR || samnicium D samnitum Ra || ∗∗∗illo P eo v 21 iuuentium] LPR iouentium D; corruptum ex 1. cluentium ; ipsius populum persecutus occidit.

Porcius Cato consul Marianas copias habens cum aliquanta strenue gessisset, gloriatus est, C. Marium non maiora fecisse, et ob hoc, cum ad lacum Fucinum contra Marsos bellum gereret, a filio C. Marii in tumultu belli quasi ab incerto auctore prostratus est.

C. Gabinius legatus in expugnatione hostilium castrorum interfectus est. Marrucini Vestinique Sulpicio legato Pompei persequente uastati sunt. Popaedius et Obsidius, Italici imperatores, ab eodem Sulpicio apud flumen Teanum horribili proelio oppressi et occisi sunt.

Pompeius Asculum ingressus praefectos centuriones cunctosque principes eorum uirgis cecidit securique percussit, seruos praedamque omnem sub hasta uendidit, reliquos liberos quidem sed nudos et egentes abire praecepit; et cum de hac praeda opitulationem aliquam in usum stipendii publici senatus fore speraret, nihil tamen Pompeius ex ea egenti aerario contulit.

namque eodem tempore cum penitus exhaustum esset aerarium et ad stipendium frumenti deesset expensa, loca publica quae in circuitu Capitolii pontificibus auguribus decemuiris et flaminibus in possessionem tradita erant, cogente inopia uendita sunt et sufficiens pecuniae modus, qui ad tempus inopiae subsidio esset, acceptus est.

equidem tunc in sinus ipsius ciuitatis AVCTORES § 25—§ 27 Liuius 76 (§ 25 cf. Pertocha) § 28 ut uid. et § 29 Orosius 1 portius B 2 Btrenuaegisset B 3 g- L gaium PBD II non] sic no- D 4 latam Ra || facinum R focinum D || g. L gai PR ga D 6 g. L gaius PRD II A. (Aurelius cod. Nas.) Per. II gaainins L 7 sulpitio BD || pompei] LPSD 8 popedius L1PR pompedius L\'D; poppaedias Periochae codex Naz. || obsedius D 9 sulpitio R || aput P* II teanum] GN theanum LPRD; corruptum uid. ex aternum 11 centyriones L II caecidit PR 13 ∗egentes (er. a P) R || abirQ o. raa. R 15 pablicis (sed s del.) P publici (i fin. add. m. 1 ex corr.) D II fores pellfore sperat D 16 ea om. D || egentia L ∗egenti R 17 paenitus PRaD 18 deesset frumenti D II capitalii D 19 flãminibus (* eras.) R || posaionem D 20 sufugiens P sufficiens (ic m. 2, ex et?) B 21 paecaniae P p.ecuniae B paeconiae D 22 equidem] LPR (e pr. in ras. ex & m. 2 R) et quidem Dfrsh II tunc in] tinlcen D II sinum h euersarum omnium urbium nudatarumque terrarum abrasae undique opes congerebantur, cum ipsa Roma turpi adigente inopia praecipuas sui partes auctionabatur.

quamobrem consideret tunc tempora sua, cum quasi inexplebilis uenter cuncta consumens et semper esuriens cunctis urbibus, quas miseras faciebat, ipsa miserior nihil relinquens nihil habebat et stimulo domesticae famis ad continuationem bellicae inquietudinis trudebatur .

Isdem temporibus rex Sothimus cum magnis Thracum auxiliis Graeciam ingressus cunctos Macedoniae fines depopulatus est tandemque a C. Sentio praetore superatus redire in regnum coactus est.