Hannibali caput fratris sni Hasdrubalis ante castra projectum est. quo uiso et simul clade Poenorum cognita, anno tertio decimo quam in Italiam uenerat refugit in Bruttios.

post haec anno continuo inter Hannibalem et Romanos quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur.

interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit.

Sempronius consul cum Hannibale congressus et uictus Romam refugit. Scipio in Africa adgressus hiberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Vtica erant, nocte concubia fecit incendi.

Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad extinguendum AVCTORES § 15 Liuius 27, 51 § 11―§ 13, sed illis caput fratris.. ante castra―uiso ex Floro sumpta sunt, ill anno xɪɪɪ Liuio 27, 39 § 7 et 19 § 16 Liuius 28, 46 extr. § 17 Liuius 28, (30―37) 38, 24―27. 34; in illis tamen xɪ milia..occidit male Eutropium 3, 20 secutus est. § 18 Sempronius―Romam (!) refugit Liuius 29, 36 || Scipio— § 19 Liuius 30, 3 ― 6 (cf. Periocha) EXPILATORES 3 Hannibali―6 Bruttios exscripsit Paulus 66 1 IIII. milia autem L ɪɪɪɪ· milia autem B quatuor milia autem D; autem om. v || re∗p (er. m ?) R 2 solatio R 8 uɪɪɪ·mil· L vɪɪɪ· milia B octo milia D || caeciderunt L || sui∗ (er. s ?) B 5 tertio decimo] LRD (tercio D) decimo tertio c 9 utrique] DAGKMTON utriMque LH uterque (utq: B) Rv || agebatur R post ras., fs angebantur H angebatur edd. 1542 h 10 pyreneo LBD || ad om. R || ocianum D || in om. L 11 redaotam L 12 hamilcharis LRa hamylcharis Rb amilcaris D 18 caede] cedit D 15 progressus L 16 aggressus R2 || hyberna R 17 talia Rb italia R2 || numidiarum L || aut R1 || rocul D 18 ad concubia in mg. ł excubia B || intendi L1 19 putarint L V. 17 concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisque castris quadraginta milia hominum igni ferroque consumpta sunt, oapta quinque milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt.

Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt.

Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit.

Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, AVCTORES § 20 Liuius 30, 7 et 8 § 21 Liuius 30, 9.12. 13.16 exceptis cum ingentibus spoliis ex Eutropio 3, 20 petitis cap. 19 § 1 Liuius 30, 19.20.25 extr. \'EXPILATORES 13 hinc quam flens dicitur reliquisse Eutropianis inseruit Paulus 68, 3 1 concorernnt D || utriusque R 2 cccc sic R 3 v R || ipse Ra 4 effugerunt] RD Liuius, v aufugerunt L solus || karth- R 5 profectas Litem KM || syfax B sifax D 6 scepione D 7 confugerunt L || syfacem LR sifacem D || fugi*entem (i m. 1 in ras., ex u̇ ? punctum certum est) D || lelius R || masinissa] RbD massinissa LRa 8 cęperunt Ra || masinissa] RD massinissa L 9 syfacem LR sifacem D 10 ninctum catenia R 11 plurisque Ra || perdacendum] LRDA rome (sic) transmiserit in epitoma sua D perducendum romam ς (GHN) Romam perd. V; \'Scipio C. Laelio cum Syphace aliisque captiuis Romam misso\' Liuius 30, 16 § 1, \'Syphax cum nobilissimis Numidis et infinitis spoliis Romam a Scipione mittitur\' Eutropius 3, 20; cf. Grubitz 12 affricam RaD || karth- R 13 reliquid Ra 14 qui ***** |sequi (pag. extr. aequi eras.) L || nolle L || affriganum D 15 propinquante Ra || nautis D || ascendere] codices; fort. escendere scripsit ut Liuius 30, 25 § 11, cf. infra ad 6,15 § 34 16 adque LD || reginem D || tenerent Liuius || sepulchum D sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hannibal deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit.

qui continuo refecta multitudine Carthaginem uenit, deinde conloquium Scipionis petiit. ubi cum se diu attoniti admiratione mutua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio proelium consertum est:

quod diu magnis dneum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum uiribus consummatum Romanis uiotoriam contulit. octoginta ibi elephanti uel capti uel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt XX milia quingenti Hannibal omnia et ante proelium et in proelio expertus, cum paucis, hoc est uix quattuor equitibus, inter tumultum elapsus Hadrumetum confugit.

postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde paruus cum patre exierat, uenit consultantique senatui nullam esse residuam spem nisi in petenda pace persuasit.

C. Cornelio Lentulo P. Aelie Paeto consulibus Carthaginiensibus pax per Scipionem uoluntate senatus populique concessa est. naues tamen plus quam quingentae in altum productae in conspectu ciuitatis incensae sunt.

Scipio, iam tum cognomento Africanus, triumphans Vrbem ingressus est; quem AVCTORES § 2 —suspexissent Liuius 30, 29.30.32 § 4 || § 2 infecto-§ 4 Liuius 30, 31 extr. 32—35; § 3 LXXX elephanti sqq.] immo LXXX elephantos in acie habuit (Liu. 30, 33 § 4), quorum XI capti sunt (l c. 35 § 3); illa § 3 uix quattuor equitibus ex Eutropio 3, 23 sunt sumpta § 5 Liuius 30, 40 et 43 (44 extr.) § 6 Liuius 30, 45, cf. 43 § 11, at illa qui postea comicus..Carthaginiensium perperam addidit Orosius P. Terentio comico cum Q. Terentio Culleone senatore confuso 1 dictu D 2 deflexu L 3 referta L || karth- R 4 colloquium Rb || petit D 8 romania uictoriam om. D || tulit D 9 LXXX R octingenta D || karth- R 10 xx. milia quingenti L IX milia δ R uigenti milia quingenti D || omnia et] et omnia R 12 *equitibus R || fogit elapsus D || adrumetum R || coofugit] con- D 13 karth- R || XXX R 14 consultanti ****** que (4-6 litterarum rasura m. 1) R 16 g. L gaio BD; Cn. corr. Fabr. sh || cornilio D || publio R pubho (∙ m. 1) D || caelio R elio D || paeto] L1 poeto L2RD || conss. L consul R consolibus D || karth- R 17 populiquae Ra 19 tum] L tunc RDv 17* Terentius, qui postea comicus, ex nobilibus Carthaginiensium captiuis pilleatus — quod insigne indultae sibi libertatis fuit — triumphantem post currum secutus est.

Anno ab Vrbe condita DXLVI bellum Punicum secundum finitum est, quod gestum est annis decem et septem. cui Macedonicum continuo successit, quod Quintius Flamininus consul sortitus post multa et grauissima proelia, quibus Macedones uicti sunt, pacem Philippo dedit.