nam die nuptiarum cum ad ludos magnifice apparatos inter duos Alexandros filium generumque contenderet, a Pausania nobili Macedonum adulescente in angustiis sine custodibus circumuentus occisus est.

Adserant nunc multisque haec uocibus efferant quasi uirorum fortium laudes et facta felicia, quibus amarissimae aliorum calamitates in dulces fabulas cedunt, si tamen numquam. ipsi iniurias, quibus aliquando uexantur, relatu tristiore deplorant.

si uero de propriis querimoniis tantum alios audientes adfici uolunt, quantum ipsi perpetiendo senserunt, prius ipsi non praesentibus praeterita sed gestis gesta conparent et utraque ex auditu uelut alienorum arbitri indicant.

per uiginti et quinque annos incendia ciuitatum, excidia bellorum , subiectiones prouinciarum, caedes hominum, opum rapinas, praedas pecorum, mortuorum uenditiones captiuitatesque uiuorum unius regis fraus ferocia et dominatus agitauit.

sufficerent ista ad exemplum miseriarum insinuata memoriae nostrae gesta per Philippum, etiamsi Alexander ei non successisset in regnum. cuius bella immo sub cuius bellis mundi mala AVOTORES § 7 Iustin. 9, 6 § 2-4 § 10 uiginti et quinque annos Iustin. 9, 8 § 1 || mortuorum — uiuorum sec. Iustinum 9, 4 § 6 1 imper P\' impediri P2 inpendere D || padparatos (corr. m. 1) P 3 1nobile P || machedonum PR1 || adolescente P aduliscente D || inter angustias PB 5 adserunt P asserant (pr. s in ras.) B 6 sortium L1 || amarissime (-eme D) BD 7 caedunt PRaD || um quam D 8 tristiciore D 9 quaerimoniis LR 1quaeremoniis (a eras.) P || audienter L || affici (pr. f in ras.) B affici D 11 a praesentibus L || comparent BbD || et om. D 12 uelut] uelut certi v || arbitri (prior i radendo ex r) D || uiginti et quinque] LD (-quae D) et.XXV P .&xx ∙v∙ B 13 ann. L anñ R añ P 15 mortuorum) mortuorum mortes PB || uenditiones captiuitatesque uiuorum om. D 16 ∗∗ferocia (erasae ef) P || sufficerent (su in ras.) P 1? insinuatae PB (ae in a m. 2 P) 18 phifilippum P 19 et cuius D || bello (o in a corr.) R ordine sequentia suspendo paulisper, ut in hoc loco pro conuenientia temporum Romana subiciam.

Anno ab Vrbe condita CCCCXXVI Caudinas furculas satis celebres et famosas insignis Romanorum fecit infamia. nam cum superiore bello uiginti milia Samnitum Fabio magistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magis instructo apparatu apud Caudinas furculas consederunt;

ubi oum Veturium et Postumium consules omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est uictoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret, utrum occideret clausos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit.

Romanos enim antea saepissime uinci et occidi, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse AVCTORES § 2 Caudinas—infamia Liu. 9, 1 § 1; 2 § 6; Augu- stin. Ciu. D. 3, 17 || nam cum — cecidissent Liu. 8, 30 || circumlpectiore-§ 7 Liu. 9, 1-6 excepta § 4 Orosiana, EXPILATORES 7 apud Caud. furc., 9 angustiis locorum .. claus. compilauit Paulus p. 24 || 10 Pontius — p. 170, 14 consule excerpsit Eutropianis adspersis Paulus p. 24 1 p P1R (p P1) II conuenientiã R conuenentia (e alt. statim ex t corr.) D || subiciêm (corr. m. 2) P 3 ∙occc mo∙xx∙sexto- L quadrigentisemo uicinaemo serto D || 1caudenas P candenas (e ex i eorr.) R 4. caelebres Ra 5 xx PR || mil. L II samnitum] LPB samnitium Dh || mag. equi. L 6 cecidissentocciderant (eorr. m. 1) P || circumspectiorem L circumspectione (ne in .ras. ex m ?) P 7 infructo (i ex o rasura) R || apparato D II aput (t in d) P II caudenas caňdenas (e ex i) JB 8 v tuco∗ue.riũ R II conss∙ PB 9 armisquae (a sec, eras.) B || clau∗∗sissent (duae litt. eras.) B 10 dux] rex L II iitantum] inter, m (in marg. in tantum) B 11 herennium (dtt. e statim ex inchoato r) D 12 parceret (c expuncta) L 18 elegit] elegit pater P elegit;*** (eras. pat) B || romanus B* II sepissime P\' U numquam autem capi aut] LD nilq capr aut̃̃̃ (quid supra scr. fuerit, incertum est) P1 nũ∗∗quam|aut (quam in ras.) P3 numquã seperosaut (eras. capi aut) B II potuisset L potuisset (. m. 1) D constabat.

itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitum Romanum turpiter captum armis etiam uestimentisque nudatum, tantum singulis uilioribus operimentis ob uerecunda corporum tegenda concessis, sub iugum missum seruitioque subiectum, longum agere pompae ordinem praeceperunt.

sesoentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt.

Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent.

Posteriore anno infringunt Romani firmatam curii Samnitibus pactionem eosque in bellum cogunt, quod Papirio consule insistente commissum magnas strages utriusque populi dedit.

cum hinc ira recentis infamiae, inde gloria proximae uictoriae pugnantes instimularet, tandem Romani pertinaciter moriendo AVCTORES § 7 foedisBimi foederis] ex Augustino, qui De ciu. D. 3, 17 foedns foedam appeUat (cf. Liu. 9, 8 § 11; 5 § 9; 7 § 7) § 8 et § 9 Liu. 9, 12—15 1 Itaque] LBD Itaq; (q; add. m. 1) P Ita h || semnites Ra 2 -que (e in ras., ex ae ?) R 8 tantum om. L II opermentis L || uereconda P 4 conoessis (es in ras.) P II missusm (s tertia puncto et linea deleta) L 5 praeciperunt P1 || sezcentis P1R (x in ras. B) 6 ∗equitibus R || iobsedatum (a in ras.) P || honeratos (h eras.) P oneratus R1D 7 ignι̊minia B || consolos (corr. m. 2) PB 8 exaggerandi La ezageranda RaD || foe∗∗dissimi (eras. ti) P 9 qui P (i in ę corr.), R (i ex e corr.) hodi (e m. 2) L || enim om. sed B i. e. enim m. 1 8. s. D 10 esset (n m. 2) L 11 a in rae. P || subiecti] subieti Ra 12 seruassent 8 13 infringunt (in m. 2) L 14 papirio] LPRD Papyrio itemque infra h || cons R 15 strages (st in ras.) P tragis D 16 cum LPRD Cumque h || recentis] praecedentis (in mg. recentis m. 2) P 1∗∗∗recentes (3 litt. erasae quae fuisse pce aut prę possunt) R 17 pu∗gnantes (1 litt. ras.) P || instimnlarent (n lineis deletG) P intimalarent D uicerunt; nec caedi pariter uel caedere destiterunt, nisi postquam uictis Samnitibus et capto duci eorum iugum reposuerunt.

idem deinde Papirius Satricum expulso inde Samnitico praesidio expugnauit et cepit. hic autem Papirius adeo tunc apud Romanos bellicosissimus ac strenuissimus habebatur, ut cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente descendens obtinere uiribus Africam atque inde in Italiam transuehi, Romani inter ceteros duces tunc in republica sua optimos hunc praecipuum fore qui Alexandri impetum sustinere posset meditarentur.