Promiseram quidem nobis ante tempus epistolam, filii carissimi,
quae omnium morum instituta de lege commendans summatim omnia
Contineret quaecumque uniuersis clericis generaliter ad dirigendam
regulam competunt disciplinae. sed quia nunc feminarum commoratione
uulgariter inter uos quidam ignominiae deuoluti sunt, etiam de hac re
specialiter uobis Domini correptione scribere compulsus sum: qui
miserum me pro uestra neglegentia cum seueritate conueniens mandare
praecepit, ne clerici cum feminis commorentur. et licet haec
admonitio sola litterarum mearum auctoritate sufficeret, tamen ne me
somniatorem inrideat quisquam, sicut Ioseph fratres inriserunt,
scripturarum addimus firmitatem, ut omnes sciant hoc etiam modo
per reuelationem Dominum iubere, quod litteris cognoscitur ante iussisse,
nec nos esse adulterantes uerbum Domini aut uolentes iactanter
de reuelationibus gloriari, sed sic ante conspectum Domini referendo
non mentiri quod loquimur: sicut a Domino confidimus nos non
abusiuia saeculi G, Eiplicit sci ioli Chrisostomi ex epistula beati Pauli
apostoli ad corinthios prima (sic) X, om. V. — .
Incipit de ringularitate clericorum (cypriani add. maft. rec.) C. —
5 promisaram C, emiseram v 6 omnia etiam v 8 de feminaram
v 9 ignominiae C, ad ignominiam coni. Pamelwts, ignominiose
coni. Erasmus 10 scribere om. C 11 conueniens C,
eorripiens v 13 me om. C 14 rideat C
non enim sumus, inquit, sicut plurimi adulterantes uerbum
Dei, sed ex sinceritate sicut ex Deo coram ipso
in Christo loquimur. in dolore itaque maximo constituti de quibusdam
tabefactis membris corporis nostri et in gemitu iacturam lamentantis
ecclesiae, quae per segnitiem nostram redigitur per dies
singulos ad nimiam paucitatem, credimus nos ex parte aliqua subleuari,
quod diligentiae nostrae neglegentia quorundam obesse non
possit, quibus numquam nostrae litterae defuerunt, quae per absentiam
meam frequentiam omnibus pensauerunt. dissimulationis suae
unusquisque contemptor reum semet ipse conscribat, nos autem libera
fronte contemptoribus exclamamus quod Salomon confidenter exprobrat:
quoniam quidem uocabam, inquit, non obaudiebatis: et
extendebam uerba mea, et non intendebatis, sed irrita
faciebatis mea consilia, meis autem increpationibus
non intendebatis: itaque et ego uestrae perditioni
superridebo. gratulabor ergo aduersum uos, cum aduenerit
uobis interitus, cum aduenerit uobis subito
tumultus, euersio autem similis procellae, et cum aduenerit
uobis pressura et expugnatio. erit enim cum
me inuocaueritis, ego autem non exaudiam uos. quaerent
me mali, et non inuenient: oderunt enim sapientiam.
uerbumautem Domini non adsumpserunt neque uoluerunt
meis consiliis intendere. spreuerunt enim meas
correptiones: ideoque edent uiae suae fructus et sua
impietate satiabuntur.
Ad uos nunc exhortatio nostra conuertitur quos nolumus experiri
talia praecipitia ruinarum. metuite quantum potestis eiusmodi casus
exitia et in ista subuersione labentium nos experimenta perterreant.
nimium praeceps est qui transire contendit conspexerit alium
C 5 putrefactis c 10 meam C, nostram v
I 11 ut unusquisque v Bemetipsum v 12 exclamemus v
17 et cum v 19 similis C, simul et v 26 saciabuntur C
27 exh. nostra C, mea exh. v 30 alium conspexerit v
amator est uero salutis suae qui euitat alienae mortis incursum.
et ipse est prouidus qui sollicitus fit cladibus ceterorum, sicut Salomon
adprobat dicens: as tutus uidens malum puniri, uehementer
erudietur, et iterum: cadentibus impiis iusti uehementer
terrebuntur. aduersaria est confidentia quae periculis
uitam suam pro certo commendat, et lubrica spes est quae inter fomenta
peccati saluari se sperat. incerta uictoria est inter hostilia arma
pugnare, et inpossibilis liberatio est flammis circumdari nec ardere.
quod Salomon abnegat dicens: quis alligabit in sinu suo
ignem, uestimenta autem sua non comburet? aut quis
ambulabit super carbones ignis, pedes uero non comburet?
sic qui introit ad uxorem proximi sui, non erit
inmunis neque omnis qui tangit eam. credite quaeso uos, credite
diuinae fidei quin immo quam uestrae: quia omne quicquid pollicetur
non potest fallere dicente Domino: facilius est, inquit, caelum
et terram praeterire quam de lege unum apicem
cadere. et iterum: caelum et terra transibunt, uerba
autem mea non praeteribunt. ipsi ergo nos fallimus, quotiens
inordinaliter credimus aestimantes per fidem nostram legis praecepta
posse mutari, ut inter masculos et feminas speremus passim castitatem
immobilem custodiri.
Difficile quis uenenum bibet ot uiuet. uerendum est dormienti in
ripa, ne cadat, cum dicat apostolus: qui se putat stare uideat
ne cadat. in hac parte expedit bene timere quam male fidere. et
utilius est infirmum se homo cognoscat ut fortis existat, quam fortis
uideri uelit, et infirmus emergat. de qua re praesumptores obiurgat
apostolus dicens: si qui putat se aliquid esse, cum nihil
sit, se ipsum inplanat. pro certo inplanator proprius suam
. 18 Matth. 24, 96. 24 I Cor. 10, 12. 28 Gal. -6, 3. C1,
introierit C2 υ 14 uos C 8. l. m. 2 15 plus quam JErasmus
nestrae C, nostrae v 20 praecepto 01 21 posae*om. v
23 bibat C1 uiuat C uerendum est] uel C 25 expedit
plus cf. I. 15 28 quia C
ille autem tutius sibi consulit, qui circa malos semper infidus
species quascumque noxias extimescit. quorum distantiam Salomon
disseruit dicens: sapiens timendo declinabit ab omni
malo: insipiens autem confidens sui miscetur iniquo.
magnum sapientiae diuinae consilium inuentum est, ubi timoris auxilio
liberemur. magna conpendia prouidentiae, ut aliquando fiat uirtus
et uictoria per timorem. magna remedia Dominus contulit ad salutem,
ut habeat et timidus laudem, sicut Salomon repetit dicens:
beatus uir qui ueretur omnia per metum. inaestimabilis
Domini misericordia quae undique homini suo contulit gloriam et incomprehensibilis
pietas quae secundum pugnas dedit et palmas, ut
confidendo masculorum saeuitiam superemus et timendo feminarum
blandimenta uincamus, dummodo et de uirtute et de infirmitate super
nos glorias Dominus operetur, ut in omnibus et per omnia omnipotentem
semet ipse testetur diuidens differentias triumphorum, ut tam
consiliis quam uiribus a nobis bella uincantur nec si uinceremus solius
fidei fortitudine contra Salomonem uacua essent opera sapientiae.
nunc igitur sapientiae arma gestanda, ubi feminei et uiriles sexus
certamen indicunt. unde Salomon sic instruit dicens: prudentiam,
inquit, fac notam tibi, ut te seruet a muliere aliena et
pessima. uidete nunc prudentiam in isto bello, non fidem nobis datam
esse uictricem quae nos timiditatis remedio liberasset, et contemplamini
quae sunt modo arma sumends, si uultis habere legis auxilia.
estote timidi ut sitis intrepidi: et licet timor in certamine infirmitas
esse uideatur, tamen secundum uerbum apostoli uirtus in infirmitate
perficitur. separamini deprecor, separamini a contagione
pestifera.
26 II Cor. 12, 9. Cl 11 undique C, unicuique v
sno C, suam v 13 confitendo v 15 dominns glorias v
16 tam bm. C tn ras. 17 Nec C, ne v nicerimnt o 19 ge-
standa rant C uiriliB v 20 indicunt C, indicitur
C\' 27 a om. v
Quantumcumque fuerit unusquisque longius ab aduersis, tantum
non sentit aduersa. minus uoluptatibus stimulatur, qui non est, ubi frequentia
est uoluptatum. et minus auaritiae molestias patitur qui
diuitias non uidet, si admittimus apostolum pollicentem: qui uolunt,
inquit, diuites fieri, incidunt in temptationem et muscipula
et desideria multa et inutilia et noxia, quae
mergunt hominem in perditionem et in interitum. non
aliter temptationibus subiacet qui iunctus est feminae, in qua nihil est
aliud nisi quod feriat proximantem. aculeus peccati facta est forma
feminea, et mortis condicio non aliunde surrexit nisi de muliebri substantia.
quod Salomon ad nostram sollicitudinem memorat dicens:
a muliere factum eat initium peccati, et propter hanc
omnes morimur. inde mortales tenemur nec timemus. quid si iam
inmortales essemus? per mulierem liberauit nos equidem Christus,
sed unde adhuc morimur formidare debemus. tunc liberatio ipsa constabit
in femina, si a nobis mors reuincatur quae per feminam uenerat.
ceterum si adhuc per mulierem circa nos scandala dominantur,
liberationis Christi fecimus pro certo dispendium: siquidem in futurum
spes ista libertatis manet quam fidei nostrae Christum credimus contulisse,
ut tunc nobis omnino mulier non noceat, cum et ipsa mors
fuerit euacuata. nam si modo putamus nos intemptabiles esse muliebribus
iaculis, nihil ergo restat caelestibus regnis. non inmerito tales
sensus apostolus increpat dicens: iam satiati estis, iam diuites
facti estis: sine nobis regnatis, et utinam regnetis.
tempus ergo adhuc luctaminis geritur et mors per feminam adhuc
usque grassatur. mentior, si non uidemus exinde interitus plurimorum.
quanti et quales episcopi et clerici simul et laici post confessionum
uictoriarumque calcata certamina, post magnalia et signa uel
mirabilia usque quaque monstrata noscuntur cum his omnibus naufragasse,
cum uolunt in naui fragili nauigare ? quantos leones domuit una
C 3 frequentia eat ubi 11 5 et C, et in v ,
muscipulam C1, muscipolas v 13 quid si] quasi fori. 21 mulieribus
Cl 22 nihil C, quid v 23 apoatolns paulus C alterum
iam C s. l. m. 2 24 regnawtis C 25 Luctaminia adhuc v 29 usque
C a 1. m. 2 30 una 0, una muliehris v
quod Salomon loquitur dicens: pretium meretricis quantum
est panis unius, mulier autem pretiosas animas
capit.
Ante noe ista tractantur, et nnllis terroribus coercemur: quid faceremus,
si opinionibus tantummodo gestas historias audiremus? sed
haec est semper incredulitas humanae duritiae, ut non solum audiendo
sed etiam uidendo non credat alteros interisse, nisi et se ipsam uideat
interire: nec sociorum mortibus quatitur, dum illos promeritos ant
inualidos opinatur. se autem multum mereri aut multum ualere fiducialiter
putat, nesciens praeberi cunctis exempla, cum fuerint quibusdam
inrogata supplicia, sicut Dominus in euangelio proponit et
dicit: pntatis\\quod hi Galilaei prae omnibus Galilaeis
fuerunt peccatores qui talia passi sunt? non. dico uobis:
nisi paenitentiam habueritis, similiter perietis
sicut illi supra quos cecidit turris in Siloa, et occidit
eos. putatis quoniam et ipsi debitores fuerunt prae
omnibus hominibus habitantibus in Hierusalem? non.
dico uobis: si non paenitueritis, similiter perietis.
Miramur si Adam per Euam seductus est, quem nulla morientium
exempla praecesserant, nisi iussio una constrinxerat, cum modo nos nec
innumerabiles mores nec infinita iussa conpescunt. quibus conuenienter
dicitur secundum increpationem Domini: si Adam uidisset mortes quae
factae sunt in uobis, olim in cilicio et cinere paenitentiam egisset. dico
autem uobis, quoniam Adae tolerabilius erit in die iudicii quam uobis.
longe satis longe sit pestis ista et lues et clandestina pernicies.s o quam
inordinalis feminae propinquitas. iaculatur cuius uicina est delictorum
latrocinium. non est in hac societate sinceritas adprobabilis quae conlisiones
habet uelut quibusdam fluctibus turbulentis. in hac
2 quantum C, tantum v 3 onius panis 8 uideat C,
uiderit v 14 fuerint v 18 non om. C 21 et nisi v
uec et C 22 compescant v 24 sunt om. v 26 satis longe
om. v ista C, illa v claudistina C 27 inordinabiiis v
propinquitaa iaculatur cuius uicinia Erasmus 28 Jatrocinium] lenocinium
coni. Graniua 29 turbulentaa C\'v
creat. fecit equidem mulierem uiro Dominus adiutricem, sed
serpentis inuidia personam sumpsit hostilem. quod si illa de uiro suo
nata usque hodie ipsum cui iungitur temptat, quanto magis illa quae
copulatur nulla lege coniuncta? et si illi qui duo sunt in carne una
concreti temptationibus mutuis inuicem pungunt, quid faciunt hi qui
in una carne nec nati nec iuncti sunt? praesertim quia nec Deum
iam inuocare permittitur qui caritate alterius auocatur, nec sinitur
cogitare diuina qui sibi quaesiit cui exhiberet domesticam
curam. propter quod sic apostolus consulit dicens: uolo uos
sine sollicitudine esse. qui sine uxore eat, sollicitus
est quomodo placeat Deo: qui autem habet uxorem,
cogitat quae sunt huius mundi, quomodo placeat
uxori. quid est nunc quod in hac coniunctione delectet, in
qua solae pugnae sunt? aut quae utilitas fauet, ubi non sunt officia
coniugalia, quando nec ipsa possunt esse secura? causale est omne
quod feminae est et copulatio eius semper infesta est. foedere suo magnas
molestias praestat et cui adhaeserit contra fas, insanabilem
ingerit plagam. de carbonibus scintillae dissiliunt, de ferro rubigo
nutritur, morbos aspides sibilant, et mulier fundit concupiscentiae
pestilentiam quam Salomon sic conparat dicens: de uestimentis
procedet tinea, et a muliere iniquitas uiri.
Volo scire quae sit affectio ista communis, quae morbi dissensio.
semper ambigua propositum suum nutantibus consiliis inpugnando
conturbat. ut quid sibi adhibuit mulierem qui ducere contempsit uxorem
? omnis qui non manducauerit carnem , ut quid habitationem
suam carnis apparatibus replet? et qui non biberit uinum, quid uini
oblectatione perfruitur? quasi non ali quotiens habendo nec gustando
C sed quidem exp. 2 m. uiro d. C, uiro
d. m. v 6 facient v 9 quaesiuit v 10 apostulua C
12 de dno quomodo C sed de dno exp. 13 sunt solae pugnao v
16 cansale] casuale coni. Erasmus 22 uiri sup. mulieris scr. C m. 2
24 quae propositum a 27 uini 0, uidendi v, om. Remboltu.
28 habendo (7, uidendo v, et bibendo Bemb.
saepius suscitatur animus. quid per hypocrisin uult ab hominibus abstinens
dici et in secreto carnibus et ebrietate distendi? habent multi
diuitias quas suis usibus negant sed pro cupiditate conseruant, quibus
si nulla cupiditas inhaesisset, nec cupiditatis insignia possiderent.
at uero quia cupiditate possessi sunt, perfruuntur animo quod usu non
tangunt. ita is qui despexit uinculum nuptiarum, et aliter femineis
uinculis obligatur: quamuis nullo concubitu misceatur, desiderio tamen
uisu conloquio coniunctione semper oblectatur. nam si desiderium
feminae non haberet, numquam feminam suis oblectamentis adsumeret.
immo uero insuper mihi suspectum placitum dedit qui non legitimam
duxit et legitimam recusauit: nisi fallor, in publico argumentatus est
hominibus promittere sanctitatem et in occulto sine uxore non esse.
duo argumenta libidinis et sanctitatis hinc et inde miranda sunt, quae
utraque inuicem tegunt et utraque inuicem produnt. ingeniosus eunuchus
et moechus inuidet sibi dum consulit, et dum quaerit utrumque.
neutrum fecit, ut sanctus minime deputetur qui non uera coniunctione
perfruatur, cum Paulus apostolus dicat: alligatus es uxori? ne
quaesieris solutionem. solutus es ab uxore? ne quaesieris
uxorem. sed consentio non esse castitatis huius pudicitiam
uiolatam: suspiciosis tamen malam porrigit famam et pudicitiae bonum
frustra intrinsecus laborioso agone custodit, quod forinsecus
efficit infamari, destruens magisterium Pauli apostoli prouidentis pariter
et monentis: ut quid, inquit, libertas mea iudicatur ab
infideli conscientia? si ego gratiae participo, ut quid
blasphemor pro eo quod gratias ago? peius est quam
moechia continentiam ducere criminosam et infamem facere sanctimoniam.
blasphemiam ingerit religioni quam coluit, qui quod
C flagiantia C 2 suscitatur
BaepiuB v animum C1 7 is ex es C m. 2 8 xiinculis
femineis v 14 sanctitatis et libidinis v 16 inuidit O.
17 neutrum C 8. l. m. 2 facit v ut ex utrum
C m. 2 qui ex quam C m. 2 20 sed] sed quero C sed quero
exp. m. 2 22 quod C, qui illud v 23 apostoli om.
25 ego C, ergo v 28 blasphemium C coluit acripsi,
contulit C, colit Pamelius
fallacia et moechatio uideatur sanctitatis uelamento uestita. propter
quod Dominus in euangelio sic praemonet dicens: sic luceat lumen
uestrum coram hominibus, ut uidentes opera
uestra bona magnificent patrem uestrum qui in caelis
est. hoc sequitur et Paulus apostolus dicens: non ergo blasphemetur
bonum uestrum. et iterum: prouidentes quae
bona sunt non tantum coram Deo, sed etiam coram
hominibus. et alio loco: sine ergo manducatis sine bibitis
sine aliquid facitis, omnia in gloriam Dei facite
et estote sine scandalo Iudaeis et Graecis et ecclesiae
Dei, sicut et ego per omnia omnibus placeo.
Sed opponitur forsitan, quid est quod ipse iterum dixerit: si hominibus
placere uellem, Christi seruus non essem?
numquam se quaecumque dicta legis excludunt, sed certis locis responsa
uniuersa defixa sunt. illic placere hominibus non licet, ubi
uoluntas hominum non capit Domini uoluntatem: ubi uero acceptant
homines quod ad gloriam proficit Dei, innotescere omnibus ipse paulus
apostolus praecepit. unusquisque, inquit, nostrum proximo
suo placeat ad bonam aedificationem. quatenus
ergo praemium sanctitatis exspectat, qui non solum blasphemiam
sanctitatis ab infidelibus prouocat, sed etiam. fidelibus perniciosum
praebet exemplar? ut infirmi snb praetexto dilectionis subtiliter fornicentur
et pudicus inpudicissime castitatis praebeat magisterium destruens
quod Paulus apostolus comminatur: periit, inquit, frater
infirmus in tua scientia, propter quem Christus
passus est? sic autem peccantes in fratres et
9 I Cor. 10, 32.
25 I Cor. 8, 11. 12.
13 GaL 1, 10.
19 Rom. 15, 2. C, bona a 10 aliquid
C I, aliud quid Cv in C a. I. m. 2 gloria 01 11 estote
C 8.1... 2 et (ante eccL) C 8. I. m. 2 12 omnibus C 8.1. m. 2
13 oppinitur O. forsan v 19 usque proximo suo C sed neque
up. et Buo 8. I. m. 2 20 quatenus C1, quale C2
C 23 praeteitu C2 ν 26 scientia C, eonscientia v
27 et C 8. 1. M. 2
peccatis. et quidem non hoc iuuenibus tantum sed et senibus congruit
fratrum inbecillitati consulere, ne senectus perire prouocet iuuentutem,
ex qua debent omnia salutaria documenta procedere: sicut
Eleazar in libro Machabaeorum profitetur et dicit: praemitti malos
in infernum [quam patrias leges deserere]. non enim
aetatem nostram dignum est fingere, ut multi adulescentium
arbitrati Eleazarum nonaginta annorum
transisse ad uitam alienigenarum et ipsi propter
meam simulationem et propter modicum et corruptibile
tempus uitae per me seducantur, et odium ac maculam
senectuti meae adquiram. ille maluit uitam suam tormentis
obicere quam cuiquam magister perditionis existere: et nos ubi nulla
tormenta sunt, fluxibus solis saluandos fratres nolumus anteponere,
nec contenti sumus sine ullis cruciatibus tam nobis prodesse quam
ceteris, cum ille noluit uiuere moriturus, sicut inferius prosecutus est
dicens: quamobrem fortiter uitam excedens senectute
quidem dignus adparebo, adulescentibus quidem exemplum
forte relinquam, ut prompto animo ac fortiter
pro grauibus et sanctis legibus honesta morte secedant.
cum hoc etiam laicos deceat, ne ant extraneis blasphemandi
occasiones aut fraternitati opportunitatem fornicationis opponant, tum
maxime clericos uehementer necessitas ista constringit, quibus ant
religio blasphemata ant fraternitas perdita poenas duplices inrogabit.
nec inuenient in iudicio Domini ullum omnino solacium qui alienigenis
et fratribus peccandi fomitem ministrarut. propter quod sic Paulus
apostolus Titum instruit dicens: te ipsum bonorum factorum
praebens exemplum in doctrina, in integritate, in
C, eorum ν christo ex christum C m. 2 2 et
q.] equidem C 5 eleazarm v 6 quam p. 1. deserere om. C
7 aetate nostra v 11 macula C1 14 fluxibus] luxibus fort. nolumua
B . £ « 17 uita v 18 prius quidem om. quidem C, avtem
4 codd Bahuii 19 prumpto C* 20 honestae morti succedant r
22 b. occasiones C, occasionem b. v oportunitatem C opponat C1
24 inrogauit C1
aduersarius reuereatur, nihil habens de nobis dicere
mali. et iterum, omnibus, inquit, fidem bonam ostende, ut
bonam doctrinam saluatoris Domini nostri praeferant
in omnibus. sic et ad Timotheum scribit dicens: forma esto
fidelibus in sermone, in conuersatione, in caritate,
in fide, in castitate. quod et Petrus apostolus satiat dicens:
conuersatio, inquit, uestra in gentibus bona sit, ut in
eo in* quo detrahunt de nobis quasi de malefacientibus
de bonis operibus uestris glorificent Dominum. et
iterum, quoniam sic est, inquit, uoluntas Dei, ut benefacientes
obmutescere faciatis stultorum hominum
ignorantiam.
Nec quisquam sibi proponat et dicat: habere nolo quod uincam. ho
est enim dicere uiuere desidero sub ruina. quis tam stultus qui artari
cupiat adlaborem, cui offertur delicatius triumphare? neque
enim duplex triumphus est sub feminae praesentia probari uictorem
quam. [est] in singularitate seruare sponsionem integram sanctimoniae.
et cum sit unus titulus gloriarum, hoc loco uanus fortis est qui satis
laborat et cum illo, qui parum laborando uicerit, pariter muneratur.
quid quod ille quin immo consummatus adscribitur, qui se omni parte
femineis affectibus ostentat abscisum ? quia eum Dominus in euangelio
perfectum uocat qui totum suis usibus amputauerit patrimonium.
certe etiam soli cuicumque cotidiani triumphi pro castitate non desunt,
quia numquam desideriis carnalibus spiritum cessat infestare corpus
humanum, quod apostolus adfirmat dicens: caro, inquit, concupiscit
aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem:
haec enim inuicem aduersantur sibi ut non
11 I Petr. 2, 15.
26 Gal. 5, 17. C 7 saciat 01, hortatur C2«; cf. Cypr. p.
755, 15 8 ut ex et C 9 in quo C, quod v de om. C quasi
C, tamquam e malefacientibus C, malefactoribus v 10 deum a
15 rainam 01 qui C corr. 16 delicatius triumphare C, delicatus
triumphua v 18 integram Bponsionem v 19 uanus C, unue Erae-
mus 20 munerantur 01 21 parte C, tempore Erasmus 22 abscismim
v 27 et spiritus C, spiritus autem v
quam superes semper: quid tibi uis alteram uel conducere ? nemo
super unam febrem cupit adhibere peiorem, ne incipiat hemitritaeo
insanabili laborare, cui nullus ualeat medicus subuenire. neque aliquis
super onus proprium tollit insuper alienum, ne oneribus duobus
oppressus usque ad inferos demergatur. unde sic Hieremias propheta
docet sanctitatis pondus singulariter sustinendum. bonum est, inquit,
uiro cum portauerit iugum graue in iuuentutem sua:
sedebit singulariter et silebit, quoniam tulit superse
iugum graue.
Sed quisquam malignus obsecutor ad dictum apostoli Pauli confugiat
dicens: onera uestra sustinete inuicem, et sic implebitis
legem Christi. non haec sunt onera quae Paulus apostolus
imperat subuehenda, sed ut tolerantes nosmet ipsos discordia
nulla discernat et in temptationibus constitutis fratribus mutua praebeamus
auxilia, non ut ipsi nobis temptamenta per feminas procuremus,
sed ut temptamentorum magis pondera subleuemus: cum sciat
quale sit sanctitatis iugum quod uix singulare portetur. de quo non
solum ipse sed et Dominus noluit certum definire praeceptum, dicens:
non omnes capiunt uerbum istud, sed quibus datum est.
et iterum: qui potest capere capiat. si ergo difficile singulariter
magnitudo istius ponderis toleratur, quomodo tolerabitur, si geminatis
ponderibus praegrauetur? et si singulares paene omnes uix
durant carnales insidias sustinere, quid faciunt illi qui ex utroque latere
gladiis impendentibus non cunctantur incumbere ? plus dico. si
mariti et uxores desideria coniugalia cotidie gerentes non sibi sufficiunt,
quid agant illi qui ad augendas inpugnationes feminis sociantur
ex inprouiso uel transeunter ad horam femineus aspectus occurrens
uelut sagittas alienis oculis iactat. quando libera non est simplex
C 3 emitriteo C 4 labore Cl 5 super
C s. I. m. 2 8 uero C1 11 confugiet dicentis v 15 mutua
om. v 25 impendentibus om. C si C a. l. m. 2 26 uxoris C
sibi non a 27 iugendas C 28 improuisu C 29 libera C
sed. era 8. I. 8. 2 simplex ex supplicia C m. 2
constantiam? quando in domesticis negotiis nunc lacertos ac
femora lanificis operibus nudat, nunc aestuans detegit membra, nunc
fatigata iactatur aut in risu aliquando dissoluitur, nunc blanditias exhibet
et quod eat uenenosius super cuncta psallere delectatur ant
canere? cuius cantu tolerabilius est audire basiliscum sibilantem.
contra quam Salomon sic nos cautos efficit dicens: cum saltatrice
noli assiduus esse, nec audias illam, ne forte dispereas
in efficacia eius. taceo reliqua quae magis pudenda sunt
quam dicenda, solum hoc dico : in dolore uel in ira mulierem frangi
conspicere iam non est sine mulcedine. quid dicimus si uideas iocundantem
aut quod est deterius blandientem? semel dixerim: omnis inconueniens
sodalitas mulierum gluten est delictorum et uiscum toxicatum
quo diabolus aucupatur. incongrua est societas feminarum, quarum
sodalitatem ita nos rursum Salomon docet in omnibus praecauere:
cum aliena, inquit, muliere ne sedeas omnino et non
alterceris cum illa in uino, ne forte declinet cor tuum
in illam et sanguine tuo labaris in perditionem.
Postremo si animum nostrum confidimus m hac commumtate perseuerare
semper, uel illud apud nos debet esse suspectum, ne ipsae
quae nobiscum conueniunt in nos ipsos forsitan moueantur aut in
alteros amores prae rapida aetate incitamentis furialibus stimulentur:
et erit nobis causa, quod peius est, sine causa ut fornicatio nos maculet
aliena, apud quos suggeritur ceteris occasio lupanaris, et crimine
alieni reatus absorbebimur, cui nos ipsi subornamus immunditiae lenocinium.
propter quod apostolus paulus de similibus ita nos instruit
dicens: si propter escam frater tuus scandalizatur, iam
non in caritate ambulas. noli esca tua illum perdere,
C, riaum Erasmus, usu 11 7 saltatrice C, cantatrice 11
11 compieare C apic ita ras. 18 solidalitas C 14 quo] quod C
est C 8. I. m. 2 sodetas C, sodalitas 11 16 non C, ne v; cf.
cap. 11 19 peraeuerare C, durare v 20 nos non C sed non
exp. ipse C 22 rapida C m ras. m. 2 23 quod C,
aut quod v 24 et ex nec C m. 2 25 absorbimus C*
est non manducare carnem neque bibere uinum neque
in quo frater tuus offendit aut scandalizatur aut infirmatur.
et alio loco, hoc, inquit, iudicate magis, ne ponatis
offendiculum aut scandalum fratri. et de semetipso sic
ait: propter quod si cibus scandalizat fratrom, iam non
manducabo carnem in aeternum, ne fratrem scandalizem.
cum ergo nos pulsat coniunctionis huius molestia detestabilis,
etsi adulteros non potest facere, facit tamen lenones adulteris et
incestis. quis enim alterius cordis scrutator qualitatem uniuscuiusque
perpendat et pro altera persona contra satanan repugnator, circa Deum
uero idoneus fideiussor esse praesumat? de semet ipso demens est,
qui aliquid pollicetur, non dicam si etiam pro femina sponsionem
ponere uideatur, cum Paulus apostolus sic de ae pronuntiat dicens:
non quia iam accepi aut iam iustificatus sum aut iam
perfectus sum, sequor autem si conprehendam, inquo
et conprehensus sum a Christo. fratres, ego me non
arbitror comprehendisse adhuc: unum tamen, posteriora
quidem obliuiscens, ad ea quae sunt ante petens
ad regulam sequor ad palmam supernae uocationis
Domini nostri Iesu Christi. quicumque ergo perfecti sumus,
hoc sentiamus. et iterum, mihi, inquit, pro minimo est, ut
a uobis iudicer aut ab humano die: sed neque me ipsum
iudico. qui autem me iudicat, Dominus est. et alio loco,
beatus, inquit, qui non iudicat semet ipsum, in quo probat
alium. quamuis ergo nos nec de nostra stabilitate certum
aliquid habeamus qui sine cessatione concutimur inter fiuctus saeculi
15 PhiL 8, 12-14.
22 I Cor. 4, 3.
25 Bom. 14, 22. C, ostendere in quo v ofFenditur v 6 fratrem
meum « 9 lenones C, peiores v 10 cordis alterius e 13 non
C1, ne C2 ν; cf. cap. 18 14 pronuntiet v 16 si] si quomodo v
17 me C 8. Z. m. 2 18 adprehendisse C adhuc om. v
19 petens C, pedes v 21 christi] christi scquor C 22 et iterum
2 codd. Balusii, om. C 23 h. die] humana fide C 24 iudicat
me v 25 in C s. Z. m. 2
immobilitate propriae firmitatis, saltim sollicitus reformidet, ne ipse
sit scandalum uisibus alienis et terreatur uoce Domini comminantis:
uae, inquit, huic mundo ab scandalis: uerumtamen uae
homini illi per quem scandalum uenit. si has Domini
comminationes religioso corde metuimus et reueremur, plus de aliis
quam de nobis extimescamus periculum nostrum, qui mutuis ab apostolo
Paulo utilitatibus obligamur. non quae sua sunt, inquit,
singuli cogitantes, sed aliorum. et iterum: nemo quod
suum est quaerat sed quod alterius.
Sed aliquis arripiens de ipso Paulo quod opponat, unusquisque,
inquit, nostrum pro se rationem reddet Deo et unusquisque
suam sarcinam portabit. qui non uult ergo pro
altero reddere rationem, nec causis eius ant negotiis debet particeps
inlicitus interesse, et qui liber uel inmunis circa sarcinas alienas
conatur existere, nihil alienum contraria condicione teneat infra se.
nam necesse est rationi alterius subiciatur qui negotium tractauerit
alienum. oportet eum damno perstringi uel dispendio sarcinarum,
apud quem sub intuta custodia fratris sarcinae perierunt, quia quicquid
in domo nostra sub minus idonea tutela fuerit aut latrones effregerint,
nostrum est et a nobis exigitur quicquid per inertiam nostram
male commissum est. tunc uero ab inuicem liberi sumus, si nihil
apud nos de re alterius reseruetur.
Foreitan aliquis dicat: ergo nec ad domum orationis debemus pariter
conuenire, ne aliquis aliquem scandalizet? haereticae professioonis
est ista contradictio calumniosa quae de bonis praescribit ut
11 Rom. 14, 12. ex naibus C et scripsi, si 01, sed C*v terreatar
C ea corr. nocem 01 6 ueremur Pamelius 9 quae
aliorum v 11 aliqui C1 arripiens C ens in ras. oppo-
Dare C\' 12 nostrum C, uestrum v deo C s. I. m. 2 18 portat
01 14 eiuB C sed us a. I. m. 8 aut C, nec v 17 eet
C, est ut v 20 fuerit C, perditum fuerit v effringerint 01
21 exigetur v 22 est C, custoditur v 23 apud nos C 8. I. m. fl
reseruentur C
introducat, de licito calumnias facit ut obtinere inlicitum possit.
propter quod apostolus Paulus haeresi huic ante praescribit dicens:
uerumtamen neque mulier sine uiro neque uir sine
muliere in Domino. absit absit ut ubique feminae praescribantur
aut ubique permissio tribuatur. habent loca sua circa maritum
circa filios circa fratres circa parentes circa seruos et in domo orationis
tantummodo iuxta cunctos clericos. in mansione autem una sine
cognatione conpetenter non habent socios. haec est libra quae stat.
stare uero non potest quicquid inclinauerit libram dicente scriptura:
non declinabis in dexteram neque in sinistram, et
Dominus in euangelio: quod amplius est a malo est. disce
nunc temperantiae modum qui per licentiam quaeris excessum. ama
feminas inter sacra solemnia et odio habe in communione priuata, si
uis Salomonis tenere doctrinam: tempus, inquit, amandi et
tempus odiendi.
Tunc ergo canenda sunt feminae participia, quando geritur carnalium
curarum continua unanimitate frequentia, quoniam inter curas
suas caro semper incitamenta cupidinis prouocat et illic parit fomenta
peccandi , ubi pertractans commoda sua temporalis uitae cogitationibus
senserit paululum relaxari, sicut Salomon adserit dicens: d eprimit
terrena cogitatio sensum multa cogitantem.
in conuentu uero sacrorum, ubi spiritus dominatur, ancilla semet
ipsam cognoscens perdit suae uoluptatis usum, perdit et luxum
dum tractantur caelestia, dum celebrantur sancta mysteria: tota
humanitas occupatur, ubi non humana sed diuina sunt omnia: ubi
ueneratio uel terror et tremor incutitur animis uniuersis, sepulta est
profecto substantia carnalis. inter ipsa fere carnis mercimonia multi
uoluptatem corporis neglegunt, quando a legionibus exercitia
21 Sap. 9, 15. C 8. l. m. 2 9 libra C, libera v 10 libram C, libera
v 18 unanuaitate C, unanimiter
etiam m C pariW C 22 terrena. C, terrae
C$. I. «. 2 aaciEam C 27 tremor et terror
C, perfecte v, perfecta Oxon. 29 quando C, scilicet quando v
aut negotiatores commerciis instanter incumbunt aut artifices in artificia
ipsa propensi sunt: quanto magis ubi non carnale opus hominum
sed spiritale geritur angelorum ? nihil illic inpugnationes possunt ubi
et ipsi daemones cedunt, et nulla sexus alicuius permittitur considerari
distantia , ubi nec aetas nec dignitas sed sola aequalitas regnat:
atque ut plenius dicam, omnes illic tales sensus accipiunt ut et ipsa
coniugalitas ignoretur, ubi christus loquitur auditur adtenditur et
per omnia et in omnibus solus eat totum testante apostolo et dicente:
ubi non est, inquit, Iudaeus et Graecus, circumcisio et
praeputium, barbarus et Scytha, masculus et femina,
seruus et liber sed omnia et in omnibus Christus. hunc
plane conuentum gloria est celebrare cum feminis, in quo nulla discretio
est qualitatis, cui tantum licet omnes aequare sine aliqua
differentia, ut nec in ipso baptismate cuiusquam nuditas erubescat,
ubi Adae et Euae renouatur infantia, nec exponit sed potius accipit
tunicam.
Quod si et illic sit aliquis diabolo peior qui feminarum aspectibus
feriatur, de nullo tamen congregatio nostra culpatur quae propter caelestia,
non propter terrena colligitur. uiderit ei quis illic improbus
luxuriosis optutibus fuerit, nullo modo alterum laedit qui non ad hominem
sed ad Christum pro salute processit. quin etiam de suis contradictionibus
contradictores excludam, ut non meis sed suis propositionibus
cedant. si inter; festa sacra potest communis conuentio scandalizari
ubi temptator et ipse diabolus tremit, quis illic stabilem se
esse promittit ubi temptator audenter occurrit? et si illic periclitamur
ubi Dei praecepta nos congregant, quid agimus ubi Dei iussa nos separant?
et si turbamur illic ubi Dei uoluntate munimur, quanto magis
ubi non solum diabolum sed etiam Dominum habemus aduersum ? cum
11 Beita C 14 eet discretio v cui C, ubi v 16 renouatur
ex ren∗atur C m. 2 potius eed C 18 aliquid C1
19 de] sed de C sed exp. m. 2 nostra C, uestra v 20 uiderit
C, uerum tamen uel quod om. ν 24 eacra C,
sancta 26 et ipee 0, ipse v stabilem∗∗ C 26 ..ubi C
Esaias ait, legem, inquit, in adiutorium dedit: sine iussionibus
uero diuinis nullum potest esse praesidium.
Aliud est quod Deus imperat facere et Aliud uoluntati eius obsistere:
cuius ita sunt mandata seruanda, ut si aliquid iusserit quod
secundum homines iniustum uideatur, iustum credatur et fiat, et si
iustum iusserit, iustum deputetur et fiat: cum sine uictoria non potest
esse quod mandat, qui potens est iniustitiam iustificando uocare
iustitiam et iustitiam reprobando iniustitiam probare transuersam,
cuius uoluntas est sola et uera iustitia. si enim totum quicquid gerimus
ad hoc tantummodo gerimus, ut Domino placeamus, profecto hoc
solum erit iustum quicquid uoluerit et iusserit et probauerit Deus cui
placere gestimus. nam cum serui non possint a semet ipsis scire quid
suis dominis placeat, nisi dominorum sequantur imperia, et utique homines
s* et cum ipsi homines hominum similium sibi non ualeant uoluntates
agnoscere, nisi acceperint quod obseruent: multo magis mortales.
nesciunt immortalis Dei iustitiam conprehendere, nisi ipse iustitiarum
suarum dignetur indicia demonstrare, sicut Salomon adprobat dicens :
quis enim hominum poterit scire consilium Dei? aut
quis poterit cogitare quid uelit Deus? cogitationes
mortalium timidae et incertae prudentiae nostrae.
corpus enim quod corrumpitur adgrauat animam et
deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem.
difficile aestimamus quae in terra sunt et quae
in prospectu sunt inuenimus cum labore: quae in
caelis autem quis inuestigabit ? sensum autem
tuum quis scit, nisi tu dederis sapientiam et miseris
sanctum spiritum de altissimis? et si
C \' diuina om. C 6 iniustum esse v
7 reputetur v uictoria C, iustitia v 9 probare] reprobare C
10 quicquid C, quod v 11 hoc] adhoc C 15 et ipsi homines
om. v cum addidi ualent C uolnntates] utilitates C
20 cogitationes enim v 23 inhabitatio] cogitatio C; cf. LXX:
βϱίϑει x0 γεω̄δες σϰr̃,νος 25 prospecto C 26 autem sunt v
27 qui C dederis ei
tibi placent didicerint homines, et per sapientiam
sanati sunt. ambulantes in tenebris sibimet ipsis lumen non possunt
ostendere, nisi ultroneum se ipsum non uidentibus offerat lumen.
ita humana caecitas ad Deum non dirigit uiam. nisi ipse lucernam legis
ostendat. unde Dauid sic loquitur dicens. lucerna est, inquit,
pedibus meis uerbum tuum et lux semitis meis. et iterum:
praeceptum Domini lucidum inluminans oculos.
hoc est ergo luciferum quodcumque a Deo fuerit intimatum: et hoc
Deo dignum quod ipse Deus uoluntati suae fatetur acceptum, ut
exerat per omnia dominatum. alioquin nec nos serui adscriberemur
nec ipse Dominus haberetur, si secundum uoluntatem nostram permitteremur
inpendere seruitutem et arbitrio nostro non Dei eligeremus
exercitamenta iustitiae. tales Paulus apostolus uanificat dicens, ignorantes,
inquit, Dei iustitiam et suam uolentes statuere,
iustitiae Dei non sunt subiecti. tollantur nunc e medio ambages
istae tam uanae et querimoniae inaniter calumniosae. ad spiritales
actus cum feminis Deo iuuante non metuimus adunari, qui per
Dei iussionem iustitiam nos credimus operari, ex qua nobis scimus
munimenta supponi. priuatim uero continentibus quam plurimum clericis
et uirginibus hospitia separanda sunt, quia quod Deus iniquum
iudicat iustum esse non potest. contubernium tamen etsi nulla in ipso
contubernio turpis consuetudo noscatur, accendit, quia inpossibile est
integritatem ad uictorias peruenire quae contendit contra Dei iussa
pugnare. quantum enim lex oboedientibus suggerit adiutorium, tantum
inobaudientibus incitat quin immo peccatum dicente apostolo:
uirtus, inquit, lex peccati. qui nos ergo iussit ut in sacris suis
cum feminis triumphemus, ipse nos iubet ut priuatim pugnas femineas
caueamus.
27 I Cor. 15, 56. Cl 7 semittiB C 9 fuerit a deo v
11 exerat C, exerceat v 12 uoluntatem] aequalitatem C 20 monimenta
C1 22 etsi] si C 23 nascatur Erasmus accedat
ex accidit C WI. 2 24 uictoriam v 26 quin immo om. v
27 peccati lex v 28 nOli om. v
Samt equidem necessitates aliae, quae noe pnnatim quoque feminas
uidere conpellant, sed etiam ipsae diuini praecepti uel operis imperant
efficaciam, ut uisitemus, ut solacia praebeamus, ut hortamenta
uitalia salubriter intimemus : nec tamen et in his officiis minor cura
gerenda est pro moribus nostris, ut clarescant in nostra operatione
indicia puritatis. seueritas non desit quae sub clerico feminam possit
adstringere, ut ipsam consolationem nostram suscipiat cum tremore
et ita sentiat uisitationis affectum , ut clericum ueneretur. ac ne tardius
sit euagari per singula, totum quicquid agimus honestum esse
potest, si semper in nobis signa honestatis eluceant, sicut Paulus
apostolus uniuersa complexus est dicens: omnia uestra honeste
fiant. et iterum, sicut praecepimus, inquit, nobis, honeste
ambuletis. non bene succedit quicquid agitur passim, et sanctum
non est quod geritur sanctum, nisi sancte quod sanctum est peragatur,
sicut Salomon adserit dicens: qui enim custodierint iuste
insta iustificabuntur. sinceriter ergo sinceritas ipsa seruanda
est et omne quod uoti est etiam in actu signandum, ne aliud uota
commendent et aliud actus insinuent. undique probanda et institutio
uoluntatis et undique consummandus est cursus uniuscuiusque certaminis,
ne minus sit aliquid ad triumphum, si non plenius dimicetur.
hinc Paulus apostolus introducit documenta certaminum: sed e t qui
in agone, inquit, certat, non coronabitur, nisi legitime
certauerit. et iterum, nescitis, inquit, quoniam qui in
stadio currunt omnes quidem currunt, sed unus accipit
brauium. sic currite, ut conprehendatis. omnis
autem qui in agone contendit ab omnibus continens
est: et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant,
nos autem incorruptam. plenitudo est ergo sanctitatis
21 I Tim. 9, Õ.
23 I Cor. 9, 24. 25.
v imperat C 5 gerenda C, agenda v 6 seueritatis C1
8 ne tx nec C 9 euagare C* 11 honeeta C 12 ut honeete
C217 actus Cl 22 nici C, nisi qui v
26 autem C, enim
28 nos C, uos v
ne quod profitetur odisse tenendo uideatur amare.
Quod si aliquis dicit captinum teneo adnersarium meum cui semper
insultem\', uideat ne forte aduersus eum captiuus incipiat praeualere.
numquam securus cum thesauro latro tenetur inclusus nec intra unam
caueam habitans cum lupo tutus est agnus. ipse se uoluit penetrari
qui hostem proprium in suas portas induxit, et intestinum gladium
sibi ipse supposuit qui locum habitationis suae aduersarii ingressibus
reserauit, et qui fretus est conuersari cum scandalo sine causa
dicit \'pacatus uolo esse cum diabolo contra apostolum dicentem:
nolite locum dare diabolo. omni ergo modo muniendus est
locus, ubi fuerit thesaurus absconditus, ne per unam cauernam totum
parietem latro suffodiat. nam si deforis expugnans uix muris expellitur,
quantum ualebit si intra muros acceperit habitaculum ? et si illi
qui contra eum claudunt aliquotiens ab eodem capiuntur, quanto magis
ille qui ultroneus illi patefecit ingressum, cum dicat Salomon:
si iustus uix saluus fit, peccator et impius ubi parebit
? omnes ergo rimae, non dicam portae claudendae sunt, ne per
unum foramen castra omnia penetrentur, et uniuersa conponenda sunt
munimenta, ne per modicum non munitum tota ciuitas ruat, sicut
Salomon repetit dicens: qui spernit modica, paulatim cadet.
Stupeo antem peruersitatis huius arbitrio, ut a olericis ad commnnitatem
femina magis quam masculus eligatur. numquid tantum
mulier utilior est commodis clerici, quantum prodest masculus continens
uel puer masculo continenti? aut ipsa erit decens utilitas quam
indecens communitas facit? et ubi erit quod Salomon ait: omne
26 Sir. 13, 15. C 8. l. 2 profiteatur 01 5 intra] infra C 6 penetrari
C, snperari e 8 aduersarii] aduereis C 9 causa non C
10 esse uolo v 14 intra] infra C 15 eum ex reum C
clauduntur fort. 16 patefecerit 11 ingresum] decipitur add. v
17 peccator et impius C, iniustus v 18 non C, ne v; cf. p. 186,13
19 uniuersa ergo v 20 minutum Cx 22 stupeo C, studio v,
fit itndio Oxon. huius peruersitatis v arbitrio C, arbitrium
«d arbitror v 26 ntilitas q. indecenB add. C m. 2 in marg.
26 omnis C.
conueniunt. sed et si femina utilior existimaretur, non oportebat
carnalia. emolumenta praeponere utilitatibus spiritalium commodorum
et expediebat qualemcumque uirum inutilem sustinere pro existimatione
munienda quam bonos effectus mulieris cam existimatione
turpissima. quod Salomon comparat dicens: melior eat, inquit,
iniquitas uiri quam benefaciens mulier. artificialia sunt
itaque semper diaboli beneficia, quibus ingenium suae calliditatis
exercens sanctimoniae deditos dolosis commoditatibus iuuat ut perdat:
et inter continentes quasi necessaria emolumenta mutuis adiuuaminibus
subministrans adigit prius masculum et feminam pariter
[conuersari], ut postquam inseparabiles fecerit per alterutra solacia
possit occidere dantes simplices animos ad castitatis uota seruanda.,
et inpugnationis suae arma subducens interim quasi placidus fautor ~
suggerit sanctitatis argumenta, donec diutius inter ambos inimicam
nutriat amicitiam. facit affabiles inuicem sibi et deseruire, et adsentator
infestus impedimenta remouens uniuersa commodis eorum gaudet
efficaciam commodare, ut tota eos sibimet ipsis necessitate commendans
exhibere eos possit in alterutrum solita consolatione pendere.
non uult eos in aliquo inpedire, ne separet tam spiritaliter
quam carnaliter. inconcussos efficit uiuere, ne ipsa societatis initia
inmaturo tempore foedera coepta conturbent. usque adeo illos prouidentibus
cunctis ad perfectum sanctitatis inuitat fouet subleuat, ut
Dei esse computent beneficia ipsa contraria, quibus inducuntur ut
pereant, nescientes numquam Deum iuuare quod uetat. quibus in
tantum diabolus blandiens securitatem praeparat sanctimoniae, ut
coniunctos se magis aestiment quam disiunctos immobiles circa libidinem
perduraro: quos cum omni tranquillitate deducens nullis
C 5 bonus C1 7 artificiali
Ck 8 itaque C sed que g. L m. 2 beneficia C1, nene-
ficia C\'v 9 inbat Cl 11 subministras C1 adigit C,
agit v 12 conuereari om. C inseparabile C1 alterutra C,
ntr s. l. m.2 13 dante Cl 16 amicitiam Ct concordiam
sibi inuicem 22 conturbet C uidentibus
ant C\'
laxare uela nec quaerere gubernacula, ut subita tempestate concitatos
naufragos ex insperata commotione submergat. hanc primo exhibet
lenitatem, ut duas naues oblectet ad inuicem conuenire, quas
cum fecerit iunctas, repentinis turbinibus in semet ipsas elidere possit
frangere: et his utitur blandimentis, subtractis omnibus iaculis
conpescens aduersa, suggerens prospera, et tamdiu sopitum ignem sine
ullis flammis occultat, donec duas faculas iungens semel ambas accendat:
et tamdiu cessat saeuitiae suae tela supponere, donec sicut
peritus uenator quod occisurus est laquei sui uinculis alliget. at ubi
insolubili catena deuinctos adstrinxerit uelut lanista protinus duos
gladiatores aduersus inuicem compellit armari et subinde stimulans
membra statim. gladios aptat, statim succendit insaniam et in uulnificos
amplexus inpingens utrumque semel uno icto mortificat. sic explicat
quod ante praestare uidetur, sic de simplici caritate amorem
conflat inlicitum, sic per sanctitatem subinducit interitum, dum contentus
est cedere, sic ualet fortius occupare et dum submissus patitur
semet ipsum praebere deuictum, sic plenius deuincere gloriatur. cuius
uersutias Paulus apostolus sic intellegit dicens : non enim
ignoramus, inquit, astutias eius. male itaque in hac participatione
pacati sunt qui ad bella pacificante diabolo perducuntur et non
bene in sanctitate proficiunt, quibus ad detrimentum profectus ipse
inimici artificio subornatur, nec recto cursu moliuntur continentiae
scalas ascendere, quos ut de alto praecipitet elaborat ad culmen aduersarius
protelare. sed necesse est caducis lapsibus elidantur qui
uiam lubricam tenuerunt, de qua Salomon sic praedicat dicens: est
Cm. 2 5 ipaia O.
6 ut subtractis v 7 et C 8. I. m. 2, om. c 8 occultet
v semel C, simul v; item l. 14 10 peritus ex periturus C
laqueisui C ui s. l. m. 2 alligat O. 11 insolubili C, indissolabili
v deuietos C duo Cl 13 succendit. Insania C
ia om. v 15 in amorem C in exp. m. 2 16 subinducit C,
sibi indncit a 21 snnt ex sumus C m. 2 22 prouectus C
23 recto ex retro C WI. 2 curaum molliuntur Cl 24 scala 01
elaboret 01
ueniunt in profundum inferorum.
iSed aiunt: si de hac coniunctione clerici denotantur, notandi
sunt etiam sancti plerique nobiscum, siue Helias qui mansit
apud uiduam, siue apostoli qui mulieres secum comites circumducebant,
ut Iohannes qui matrem Domini adsumpsit eodem Domino delegante,
aut ipse Dominus, cui de suis facultatibus alimenta praestabant
aliquae mulieres religiosae, cui etiam Martha ministrabat ad mensam
et qui singulariter locutus est ad puteum sedens cum alienigena muliere
Samaritana uel cui recumbenti femina lacrimis pedes lauit et
capillis extersit\'. callidi argumentatores et iuris periti fallaces qui
dum cupiunt praeuaricari, controuersias actionesque causarum etiam
ipsa iura transuertunt, et cum nolunt conpetentibus coerceri iussionibus
legum, ad inludendos iudices inconuenientibus exemplis uelut
similes coniecturas iuris obiciunt. qui per Salomonem ipsius legis sagacitate
produntur: peccator, inquit, homo euitat correptionem
et ad uoluntatem suam inuenit comparationem.
tales igitur non prius per orationem sed per correptionem prius reuincendi
sunt, ut non ante interpretatis orationibus instruantur, quam
amiserint quod ad defensionis solacium reppererunt: sicut nos aduersus
huiusmodi homines Salomon edocet dicens: noli, inquit, respondere
insipienti ad ipsius insipientiam, ne similis
fias illi: sed responde insipienti contra ipsius insipientiam,
ut non uideatur sibi sapiens esse.