Quod autem scripta collegarum nostrorum qui illic ordinationi tuae adfuerant desiderauimus, non ueteres mores obliti nouum aliquid quacrebamus nam satis est ut te episcopum factis litteris nuntiares, nisi esset M diucrso discrepans factio quae criminosis et calumniosis commentis suis collegarum pariter ac fratrum plurimorum turbaret mentes et corda confunderet cui rei sopiendae necessarium duximus at scribentium nobis uobis collegarum nostrorum firma et solida auctoritas pararetur : qui moribus ac uitae et disciplinae tuae condigna litterarum suarum testimonia praedicantes aemulis quoque.. rerum uel nouitate uel prauitate gaudentibus omnem ambigendi et discrepandi scrupulum sustulerunt. et secundum consilium nostrum salubri ratione libratum in hoc fluctu aestuantium fratrum mentes sincere ac firmiter tuum sacerdotium probauerunt. hoc enim uel maxime, frater, et laboramus et laborare debemus ut unitatem a Domino et per apostolos nobis successoribus traditam quantum possumus obtinere curemus et quod in nobis est balabundas et errantes oues, quas quorundam peruicax factio et haeretica temptatio a matre secernit, in ecclesia colligamus, illis solis foris 1 considentes C1FLQR, considentibus v clero et plebi legi praeeepi post perstrepebant l. 3 exh. v 2 ullus FQ, ullius C maledicorum LPQ, maledictionum C 3 1strantibus FQB perstrepebat F 5 adfuerunt F1 ueteris moris v 6 ut tu te CPQ2Mv, ut tote Q1 episcoporum LM (epileopam Q) fmetam v 7 nin] ne si L, si Cl esse LR factione R 8 et calumniosis om. CR cumme[ntis] F 9 eoidt] concordia L confundere Q 10 scribenti uni P, scribentium de CR inde om. CR 11 auctoritste CR panureatar CR, pvi- retur Q 12 et F, om. CLPQR taae] snae C taanun LP 14 scrupolum] consiliam add. B 15 nostrum] non LPQ rationem Q libntam P, liberatM CQR, libntas FL V 16 fructu est tasatam R, fluctauantium C 17 saoerdotiam tuum C 18 et Jab.] eJaboramas L, laboramus C unitate R a C s. l. m. 2, am R 20 obtinereJ ponere LP; forL fonere balabandas FPQV, baila- bundas L, palabundas CRv 21 perficax Q et] ex P a om. R 22 secerni F ecclesiam CRv colligamus... qui om. R remanentibus qui obstinatione sua uel furore supersederunt et ad nos redire noluerunt, discretionis et separationis a se factae et ecclesiae derelictae ipsi rationem Domino reddituri.

Quantum uero hic ad presbyterium quorundam et Felicissimi causam pertinet, quid hic actum sit ut scire posses, litteras ad te collegae nostri manu sua subscriptas miserunt, qui auditis eis quid senserint et quid pronuntiauerint ex eorum litteris disces. melius autem, frater, facies, si etiam exempla litterarum quae ad te legenda pro dilectione communi per Caldonium et Fortunatum collegas nostros proxime miseram, quae de eodem Felicissimo et de presbyteris isdem ad clerum istic, non et ad plebem scripseram, legi illic fratribus iubeas, quae et ordinationem et rationem rei gestae loquantur, ut tam istic quam illic circa omnia per nos fraternitas instruatur. exemplaria autem eadem nunc quoque per Mettium hypodiaconum a me missum et Nicephorum acoluthum transmisi. opto te, frater carissime, semper bene ualere. 1 in obstinatione Oo sua om. CR forore BQO CB superaederunt] perseuerauerunt CRv 2 discreciones et eeparationes Q factae eccleeiae QB (facta ecclesia M) 3 delictae Lx ipsa 01 ratione P 4 hinc B presbiterum C, presbyterorum RVv quornDdam) quendam C felkissimam C 5 hic P 8. I. m. 3 sit ut] sicut Q at te F 6 suscriptas P, scriptas V 7 quae senserintC n 8. Z. pronuntiauerit Cl 9 chacdonium LP, calcidonium C ci 8. I. 11 presbyteris spripsi, praesbytero F, praesbyterio CLPQBv isdem FLQ, eiusdem CPBv clerum istic] ecclesiastica corr. in ecclesiam C non et] non Q, nec non et PtJ, nostrum B, nostra C 12 illic] istic P iuueas F de ordinationem P, ordinem V ratione P 13 loquamur LP intic om. CB . per noa circa omnia CB 14 exempla CB eadem] earundem V 15 messium PQR, mertium C niceforum CFPQ acolitum CPQB 16 opto ... ualere Otn. CL in domino semper B. — Explicit ad Cornelium ∗II∗ P, om. L, Ad Comeliam eiplicit F, Ad Cornelium epistula (om. B) \'VI\' explicit QB, Explicit C. —

Cum frequenter, carissimi, cognoueritis ex litteris meis quem et confessioni uestrae honorem et fraternitati conexae dilectionem meo sermone seruauerim, credatis quaeso et adquiescatis his litteris meis, quibus uobis et actui ac laudibus uestris et scribo et simpliciter ac fideliter consulo. grauat enim me adque contristat, intolerabilis perculsi et paene prostrati pectoris maestitia praestringit, cum uos illic conperissem contra Dei dispositionem, contra euangelicam legem, contra institutionis catholicae unitatem alium episcopum fieri consensisse, id est, quod nec fas est nec licet fieri, ecclesiam alteram institui, Christi membra discerpi, dominici gregis animum et corpus unum discissa aemulatione lacerari. quod quaeso ut in nobis saltem inlicitum istud fraternitatis nostrae discidium non perseueret, sed et confessionis uestrae et diuinae traditionis memores ad matrem reuertamini unde prodistis, unde ad confessionis gloriam cum eiusdem matris exultatione uenistis. Epist. XLVI. — Incipit ad Maximum et NicoBtratum (de unitate add. PQ) BFLPQ. — 4 post meis repetit cognoueritis B 5 fraternitatis F dilectionis F 6 meo sermone om. F, eoa sermone P et om. F 7 uobis et] uos et FLP, uos B; religiose fort. hac Q, et B 8 et fideliter FPQ, om. B 9 et intolerabilis Lv percolsi om. B, percussi Y et paene om. B, paene Fv rostrati F peccatoris M (pectoris Q) maestitia] maiestati B et praestringit P, perstringit JfQ* (praestringit Q\') 10 contra dei dispositionem om. F dei scripsi, ecclesiasticam v, om. BLPQY 11 institutionis] dispositionis B unitatis M, unitates Q\' 13 ecclesiam alteram LMPQI, alteram ecclesiam B, in ecclesiam alterum F, in ecclesiam alteram Q*, ecclesiam aliam v constitui v 14 animam F discessa FLP 15 quod] quos P obis Q, nobis BM saltim L, salutem Q1 (saltem. Q2M.) licitum in istum B 17 renertimini QI (reuertamini QXM)

Nec putetis sic uos euangelium Christi adserere, dum uos met ipsos a Christi grege et ab eius pace et concordia separatis, cum magis militibus gloriosis et bonis congruat intra domestica castra consistere et intus positos ea quae incommune tractanda sunt agere ac prouidere. nam cum unanimitas et concordia nostra scindi omnino non debeat, quia nos ecclesia derelicta foras exire et ad uos uenire non possumus, ut uos magis ad ecclesiam matrem et ad uestram fraternitatem reuertamini quibus possumus hortamentis petimus et rogamus. opto uos, fratres carissimi, semper bene ualere.

Et religiosum uobis et necessarium existimaui, frater carissime, ad confessores qui illic sunt et Nouatiani ac Nouati obstinatione et prauitate seducti de ecclesia recesserunt litteras breues facere, quibus eos pro adfectione mutua conuenirem ut ad matrem suam id est ecclesiam catholicam reuertantur. quas litteras tibi a Mettio hypodiacono legi prius mandaui, ne quis aliud me scripsisse fingeret quam quod meis litteris continetur. mandaui tamen eidem 1 putetis] potestis BFQ uosmet] uos et B 2 a otn. B gre- gem BLlQ pace et] pace BLQ 3 intra] in F domestica) dominica maluit Balueius ó sunt om. B hac Q prouidere posaimus F nnanimia F nostran F 6 debeam F et foras Q 7 nt] et B 8 nostram v 9 carissimi om. BP 10 bene semper B. — Ad (ExpJicit ad P) Maximum et Nicostratum (Nicostratum et Maximum L; de unitate add. Q) explicit (om. P) BFLPQ. — \\ Epist. XLVII. — Incipit item ad eundem ∗V∗ FB, Incipit einsdem quinta Q, Incipit ad eundem feliciter C, Incipit ad Cornelium LP. — 13 nobis Rv nobis et necessarium nobis Oxon. existimanit C ff kDri C 15 prauitati Q brebes FQ 16 conuenirent FLQ, eonnenire B suam om. CR 17 reucrtentur 01 tibi om. CB a] ab Q, et P mettio] demetrio F, metdio L, dio P, etio Q, mecyopo C, metio B et in ras. 18 diacono C alius de me ClFLPQB, aliud de me C* 19 confinentur C, continentur M (continetur Q) idem FLPQ, et dem C Mettio a me ad uos misso at de tuo arbitrio rem gerat. et si easdem litteras confessoribus putaueris esse credendas,. tunc eas tradat. opto te, frater carissime. semper bene ualera.

Legi litteras tuas, frater carissime. quas per Primitiuum conpresbyterum nostrum misisti, in quibus te conperi motum quod cam de Hadrumetina colonia Polycarpi nomine ad te litterae dirigerentur, posteaquam nos ego et Liberalis in eundem locum uenissemus, coepissent illuc ad presbyteros et ad diaconos litterae dirigi.

Quod scire te aolnmas et pro certo credere nulla id leaitate aut contumelia factum. sed cum statuissemus collegae conplures qui in unum conueneramus ut legatis ad nos coepiscopis nostris Caldonio et Fortunato missis omnia interim integra suspenderentur, donec ad nos idem collegae nostri rebus illic aut ad pacem redactis aut pro ueritate conpertis redirent, presbyteri et diaconi in Hadrumetino consistentes Polycarpo coepiscopo nostro absente 1 metio 22, meotio C, mentio F\' ameamednos C coisso B re F 2 credendas FP\' Q*, reddendas BLMP1Q1Rv et tuDe Q 3 tradet C opto ... nalere on. CL. — Explicit prima I, Explicit ad CoraeKum I. P, Ad Cornelium explicit F, Ad Comelium ∗V∗ (epiitola ∗V∗ Q) BQ, Explicit C. — Epist. XLVIII. — Incipit (om. O ad Cornelium ∗III∗ Lιορ, Incipit ad eundem ∗III∗ P, Ineipit ad eundom ∗VIIII∗ ad confessores et de adrometino consilio Z, Ad eundem aepistula -XI- p. — 5 fratri om. L 6 presbyterum fi 8 hadrnmetin L, adrimetina Z poloearpi L, polieaipi ιομ. ad te oui. Zu 9 diriguntur Z, dirigentnr Px ∗∗ego et P, om, p 10 inuenissemus et P illic u, et ad] et Zριμ, nostros et o sed nostros exp. m. 2 12 te μ s. l. m. 2, a te Z uoluimus ομ1 id om. iop 13 sed cmn om. LP collegae corr. in eollegarum μ m. 2, om. iop 15 omnia ... ad nos-om* Z 16 rebus om. Z ad om. L 17 redirent] audirent LP (corruptum ex adirent?) 18 adrumentina ιορ, badrimeti Z, hadrametino corr. in badrnmetin colonia Lm. 2 episcopo Z, om. p abscente p ignorabant quid nobis in commune placuisset. at ubi nos in praesentia uenimus, conperto consilio nostro ipsi quoque id quod et ceteri obseruare coeperunt, ut in nullo ecclesiarum istic consistentium consensio discreparet.

Quidam tamen mentes nonnumquam et animos sermonibne suis turbant, dum aliter quaedam quam se habet ueritas nuntiant. nos enim singulis nauigantibus, ne cum scandalo ullo nauigarent, rationem reddentes, nos scimus hortatos esse ut ecclesiae catholicae matricem et radicem agnoscerent ac tenerent. sed quoniam latins fusa est nostra prouincia, habet etiam Numidiam et Mauritaniam sibi cohaerentes, ne in urbe schisma factum absentium animos incerta opinione confunderet, placuit ut per episcopos retenta a nobis rei ueritate et ad conprobandam ordinationem tuam facta auctoritate maiore, tunc demum scrupulo omni de singulorum pectoribus excusso, per omnes omnino istic positos litterae fierent, sicuti fiunt, ut te uniuersi collegae nostri et communicationem tuam id est catholicae ecclesiae unitatem pariter et caritatem probarent firmiter ac tenerent. quod diuinitus euenisse et consilium nostrum prouidenter processisse gaudemus.

Ita enim nunc episcopatus tui et ueritas pariter et dignitas apertissima luce, manifestissima et firmissima conprobatione 1 ignorabant enim Zp. ad L\' P praesentia o, praesentiam LZp, praesenti Ριρ (in praesentia nenire pro in praesens n. dictum uidetur) 2 consilio conperto L quaeque p. id om. Zp. et om. Z 3 seroare p. istic om. Z 5 quidam] qui LP 6 et dum Z 7 ne] nec Q ullo] illo 0 8 reddentes] redidisse iop scimus nos tJ, scimus Zμ hortatos nos eos μ, hortatos eos v, honoratos eos Z esse μ a. I. m. 2 ut] qui Z 9 radicem et matricem ZtJ, rationem ei matricem p. ac] et p 10 etiam] enim Zv numidiam] in india Z manretaneas dnas Z, maoreteBam dnas n 11 ne om. LPZ scisma PZio 12 iacerta] sincera Z nt om. LPZVp 13 retenta] recente p. ueritatem p et ad] ad ιρ ordinationem tuam om. Pl . 14 tum fi 15 pectore o1 excusso] ezclnso V istic] in proaincia ista iof 16 sicut Pp ut te] nitae f* uniuerei L s. I. m. 2 11 toam om. Z id eat om. L\', ∗i∗ μ catholicae om. Z 19 processisso] profecisse Zp. 00 ita] sic iog, sit P neritas ex uirtna Lm. 2 21 luce et Piogv est comprobatione fundata io, est confirmatione fundata Q, probatione f. eat Zp, conprobatione fundata P fundata est. at ei rescriptis collegarum nostrorum qui ad nos litteras inde fecerunt et ex relatione ae testimoniis coepiscoporum Pompei et Stephani et Caldoni ac Fortunati ordinationis tuae et origo necessaria et ratio iusta et gloriosa quoque innocentia omnibus nosceretur. quod ut simul cum ceteris quoque collegis nostris stabiliter ac firmiter administremus adque [ut] catholicae ecclesiae concordi unanimitate teneamus, perficiet diuina protectio. ut Dominus qui sacerdotes sibi in ecclesia sua eligere et constituere dignatur. electos quoque et constitutos sua uoluntate adque opitulatione tueatur, gubernanter inspirans ac subministrans et ad inproborum contumaciam frenandam uigorem et ad lapsorum fouendam paenitentiam lenitatem. opto te, frater carissime, semper bene ualere.