Quamquam sciam, fratres carissimi, pro timore quem singuli
debemus Deo uos quoque illic adsiduis orationibus et enixis precibus
instanter incumbere, admoneo tamen etiam ipse religiosam
sollicitudinem uestram ut ad placandum adque exorandum Deum
non uoce sola, sed et ieiuniis et lacrimis et omni genere deprecationis
ingemescamus. intellegendum est enim et confitendum
pressurae istius tam turbidam uastitatem quae gregem nostrum
maxima ex parte populata est et adhuc usque populatur secundum
peccata nostra uenisse, dum uiam Domini non tenemus nec data
PlR, gloriosos C sanguinis N I 2 purporea CQ,
item l. 5 3 nec rosae nec lilia NP singulari N 4 honoris ex
a
horis L accipiunt P uel C 5 operibus CR 6 milites P
ob gloriam] gloria N 7 coronantur P, coronetur amen N opto ...
ualete om. P; opto ... meminisse C in marg. add. fortissimi a. b. f.]
frs kJñi N 8 dum Q (dno M) nostri meminiase] um esse R ualete
om. NP - Ad martyras et confessores (et confessores om. P) explicit LPQ,
Explicit (epistola Cipriani add. C) ad martyres et confcssores CR, b martyribus
eiusdem explicit N. —
peccatis nostris (pro p. nostris om. R) CLNPQR — 10 presbyterorum et
de diaconorum L, ppbD et aa: M, prbris et dilectissimis Q fratribus
exp. in C, fratres Q1, ff M 13 etiam] et Pv religiosa sollicitudine
neatra R 14 adque ad CR dominum CRv 15 sed et] sed C
17 pressuram N am in ras. istius iam C, iusticiae et ex iusticiam N
II
turpidam B castitatem C 18 maxime C 19 tenemna] temus R
noster uoluntatem patris, et nos non facimus Dei uoluntatem patrimonio
et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et
dissensioni uacantes, simplicitatis et fidei neglegentes, saeculo
uerbis solis et non factis renuntiantes, unusquisque sibi placentes
et omnibus displicentes. uapulamus itaque ut meremur, cum
scriptum sit: seruus autem ille qui cognoscit uoluntatem
domini sui et non paruerit uoluntati eius,
uapulabit multas. quas autem plagas, quae uerbera non meremur,
quando nec confessores qui exemplo ceteris ad bonos mores
esse debuerant teneant disciplinam? itaque dum quosdam
insolenter extollit confessionis suae tumida et inuerecunda iactatio,
tormenta uenerunt, et tormenta sine fine tortoris, sine exitu
damnationis, sine solacio mortis, tormenta quae ad coronam non
facile dimittant sed tamdiu torqueant quamdiu deiciant, nisi si
aliquis diuina dignatione subtractus inter ipsa cruciamenta profecerit,
adeptus gloriam non termino supplicii sed uelocitate
moriendi.
Haec patimur delicto et merito nostro, sicut praemonuit diuina
censura dicens: si dereliquerint legem meam et in
iudiciis meis non ambulauerint, si iustificationes
meas profanauerint et praecepta mea non obseruauerint,
uisitabo in uirga facinora eorum et in flagellis
delicta eorum. uirgas igitur et flagella sentimus qui
Deo nec bonis factis placemus nec pro peccatis satisfacimus.
om. R domini Cv 3 superbiam
sectantes om. C 4 uagantes Q, uitantes C simplicitatem Q,
simplicitatis ex unusquisque C fidem Q 5 solis L s. I. m. 2 tibi
Ll 6 uapulare C ut om. C 7 cognouit C 9 uapulauit MR
(uapulabit Q) multis f) 10 ceteros P 12 insolentes C tumida]
timor C iactantia in C 13 uenerunt ex uerentur Mm. 2 (uenerunt Q),
nerterant C et om. C et tormenta eras. in N 15 demittant Q
16 defecerit Oxon. 17 ad tempus gloria. Q (adeptus gloriam M)
t
19 praemoneo C 20 derelinquerint C in om. LIN 21 si iustificationes
... obseruauerint om. Cl 24 uirgas eorum R 26 dno aiR
nec] non LP, de B
et ipse addidit dicens: misericordiam autem meam non
dispargam ab eis. petamus, et accipimus: et si accipiendi
mora et tarditas fuerit, quoniam grauiter offendimus, pulsemus,
quia et pulsanti aperitur, si modo pulsent ostium preces et gemitus
et lacrimae nostrae quibus insistere et inmorari oportet, et
si sit unanimis oratio.
Nam quod magis suasit et conpulit ut has ad uos litteras scriberem,
scire debetis, sicut Dominus ostendere et reuelare dignatur,
dictum esse in uisione: petite et inpetratis, tunc deinde
praeceptum plebi adsistenti ut pro quibusdam personis designatis
sibi peterent, in petendo autem fuisse dissonas uoces et dispares
uoluntates et uehementer hoc displicuisse illi qui dixerat: petite
et inpetratis, quod plebis inaequalitas discreparet nec esset
fratrum consensio una et simplex et iuncta concordia, cum scriptum
sit: Deus qui inhabitare facit unanimes in domo,
et in actis apostolorum legamus: turba autem eorum qui
crediderant anima ac mente una agebant, et Dominus
sua uoce mandauerit dicens: hoc est mandatum meum,
ut diligatis inuicem, et iterum: dico autem uobis
quoniam si duobus ex uobis conuenerit in terra de
4, 32. 19 Io. 15, 17. 20 Matth. 18, 19.
1 intimo] toto C mia di N 3 accipiemus ONRfJ, accipiamus Q
in accipiendo CB 4 more 01 grauiter] add. fuerit Cl, exp. m. 2
5 et om. Q aperietur CRQv et gemitus] gemitus v 6 et si sit]
si sit CQB, ws si sit N 7 unianimis LQ 8 quis m. suasis R
scriberemus CR 9 scire] scribere R ostendere et om. CR dignatus
est Of) 10 esse corr. in 8 Q m. 2 (esse M) impetrabitis C, imperatis
RI, inpetratis Q (inpetratis M) 11 adsistent enim C 12 peterent]
penetrent corr. in impetrent C fuerunt dissones C (es corr. in
ae m. 2) uoce L1 13 dixerit ex dixerunt C 14 impetrastis R,
impetrabitis C 15 fratruum L confessio C et] in Q (et M)
concordias R 16 habitare CR nnianimes CLN ut saepius 17 legimus
CQ turbae P2, turbo. turba R quae ex qui P m. 2 18 animi R
1 dno C conuenerint C
patre meo qui in caelis est. quod si duo unanimes tantum
possunt, quid si unanimitas apud omnes esset? quod si secundum
pacem quam Dominus nobis dedit uniuersis fratribus conueniret,
iam pridem de diuina misericordia inpetrassemus quod petimus
nec tamdiu in hoc salutis et fidei nostrae periculo fluctuaremus :
immo uero nec uenissent fratribus haec mala, si in unum fraternitas
fuisset animata.
Nam et illud ostensum est quod sederet paterfamilias sedente
sibi ad dexteram iuuene, qui iuuenis anxius et cum quadam indignatione
subtristis maxillam manu tenens maesto uultu sedebat.
alius uero in sinistra parte consistens rete portabat, quod se mittere
ut circumstantem populum caperet minabatur. et cum miraretur
quid hoc esset ille qui uidit, dictum est ei iuuenem qui ad
dexteram sic sederet contristari et dolere quod praecepta sua non
obseruarentur, illum uero in sinistra exultare quod sibi daretur
occasio ut a patrefamilias potestatem sumeret saeuiendi. hoc
prius longe ostensum est quam tempestas uastitatis huius oriretur.
et uidemus inpletum quod fuerat ostensum, ut dum Domini
praecepta contemnimus, dum datae legis mandata salutaria non
tenemus, facultatem nocendi inimicus acciperet, minus armatos
et ad repugnandum minus cautos iactu retis operiret.
Oremus instanter et adsiduis precibus ingemescamus. nam et
hoc nobis non olim per uisionem, fratres carissimi, exprobratum
sciatis, quod dormitemus in precibus nec uigilanter oremus. et
R, re quaecumquae C 2 est in
caelis 22, est in caelo C quod corr. in quid C unamines P 3 quid
ex quod Cesset ex et C quod] quid CPlQB \' 4 nobis dominus
Nv 5 impetranssemus Lx, imperasemus R1, impetremus C quodquod
B 6 fructuaremus B 7 fratribus om. N mala] maria L
11 subtristi P tenens] sustinens V mestn C 12 sinixtra R1
retem PQX (rete M) 13 ut] testabatur ut Q capere LN
14 quod C est] ese P 16 obsernaret C, obseruaretur B 18 oriretur
CNP (sed in NP i in ras. corr.), oreretur QR, opereretur L
19 uidimus v impetum C ut] est quam tempestas nt B dum ex
dmn C 20 contempnimus LP data P1 21 tenemur R àcoe-
I
peret Q (acciperet M) armatus 01, armator R 22 et ad] ad QB
(et ad M) cautus O. iactu retis] iactaret et CR 24 non] iam
scripsit Erasmvbs 25 scimns N nec] ut et C et] ut C
ut emendet, ad hoc emendat ut seruet. excutiamus itaque et
abrumpamus somni uincula et instanter ac uigilanter oremus,
sicut Paulus apostolus praecipit dicens: instate orationi
uigilantes in ea. nam et apostoli orare diebus ac noctibus
non destiterunt, et Dominus quoque ipse disciplinae magister et
exempli nostri uia frequenter et uigilanter orauit, sicut in euangelio
legimus: exiit in montem orare et fuit pernoctans
in oratione Dei. et utique quod orabat orabat ille pro
nobis, cum peccator ipse non esset, sed nostra peccata portaret.
adeo autem pro nobis ille deprecabatur, ut legimus alio loco:
dixit autem Dominus ad Petrum: ecce satanas postulauit
ut uos uexaret quomodo triticum. ego
autem rogaui pro te ne deficiat fides tua. quod si
pro nobis ac pro delictis nostris ille et laborat et uigilat et precatur,
quanto nos magis insistere precibus et orare et primo
ipsum Dominum rogare, tunc deinde per ipsum Deo patri satisfacere
debemus? habemus aduocatum et deprecatorem pro peccatis
nostris Iesum Christum Dominum et Deum nostrum, si
modo nos in praeteritum peccasse paeniteat, et confitentes adque
intellegentes delicta nostra quibus nunc Dominum offendimus,
uel de cetero nos ambulare in uiis eius et praecepta eius metuere
spondeamus. pater nos et corrigit et tuetur, stantes tamen in fide
et pressuris adque angustiis licet Christo eius firmiter adhaerentes,
sicut scriptum est: quis nos separabit a dilectione
1 qui om. CLPQE diligit q. corripit om. C corripiet C
2 emendat corr. in emendet C 3 Bomnii MPR, omni Ll Q, omnia L2,
sompnus C\' uigilantes C 4 apostolus paulus Q instaten oratio
B 6 alterum et om. L12 9 quod exp. C aiterum orabat om. C
10 sed] ut add. M1 nostra] aliena Vv 11 depraecatnr C legamus
LNv 14 quodsi.. C 15 laborabat et uigilabat Rv precantur
R, precabatur v 16 magis nos R, magis C 17 dominum ...
ipsum om. R tunc] tum v dno L 18 depraecationem C\' 19 iesum
om. V et om. C dno L, deum MR (dum Q) 23 nos om. R et
corrigit] corrigit Nv 24 in pressuris Q in angustiis P, angustis R
licet] scilicet v, et Oxon. eius] praeceptis add. M m. 2 25 separauit
R delectione Q
an nuditas an periculum an gladius? nihil horum
potest separare credentes, nihil potest auellere corpori eius et
sanguini cohaerentes. persecutio ista exploratio est adque exploratio
peccati nostri excuti nos Deus uoluit et probari, sicut suos
semper probauit., nec tamen in probationibus eius aliquando auxilium
credentibus defuit
Denique ad minimum famnlum suum et in delictis licet plnrimis
constitutum et dignatione eius indignum tamen ille pro
sua circa nos bonitate mandare dignatus est. dic illi, inquit,
securus sit, quia pax uentura est, sed quod interim morula est,
supersunt adhuc aliqui qui probentur. sed et de uictu parco et
sobrio potu diuinis dignationibus admonemur, scilicet ne uigore
caelesti sublime iam pectus inlecebra saecularis eneruet, uel ne
largioribus epulis mens grauata minus ad preces orationis euigilet.
Dissimnlare haec singula et apnd conseientiam meam solus
occultare non debui, quibus unusquisque nostrum et instrui et
regi possit nec ipsi denique apud nos hanc epistulam teneatis
occultam, sed legendam fratribus suggeratis. intercipere enim
quibus nos Dominus admonere et instruere dignatur eius est qui
admoneri et instrui fratrem suum nolit. probari nos a Domino
nostro sciant, nec a fide qua in eum semel credidimus praesentis
pressurae conflictatione deficiant delicta sua singuli recognoscentes
uel modo conuersationem ueteris hominis exponant. nemo
enim retro adtendens et superponens manum suam super aratrum
2 an noditas OWL N 3 auellerel corporise C 4 sanguis neC exploratio
est o. 5 pro peccatis nostris Qlti\\ corporis nri M *. L ■». 2*
pectoris V, pectoris nostri v sooe] et coe CB 8 plnrimum G
10 die ex dicit L m. 2, die - Q (dic AI) 12 idhne om. CB 14 inlecebraseculas
eorr. in inlecebroao poculo se C m. 2 15 rnmns B
oratioiiibus B 18 nostram OLNPqBV, nestrum v 19 haec epistoU
teneatis occolta B 20 patribus C 21 dens C eius erp. C
22 nollit P probare B 23 nec] nec nmquam Vo 24 conflictationem
C defiriant... connenationem om. C cognoscentes Q (recognoscentes
M) 26 tendens C snper aratrum] aratro C
retro respexit, quod euaserat perdidit. adtendamus non
posteriora quo diabolus reuocat, sed priora quo Christus uocat.
oculos erigamus ad caelum, ne oblectamentis et inlecebris nos
suis terra decipiat. unusquisque oret Deum, non pro se tantum,
sed pro omnibus fratribus, sicut Dominus orare nos docuit, ubi
non singulis priuatam precem mandat, sed oratione communi et
concordi prece orantes pro omnibus iussit orare. si nos Dominus
humiles et quietos, si nobis inuicem copulatos, si circa iram suam
timidos, si praesenti tribulatione correctos emendatosque conspexerit,
tutos ab inimici infestationibus exhibebit. praecessit disciplina,
sequetur et uenia.
Nos tantum sine cessatione poscendi et cum fide accipiendi
simplices et unanimes Dominum deprecemur, cum gemitu pariter
et fletu deprecantes, sicut deprecari oportet eos qui sint positi
inter plangentium ruinas et timentium reliquias, inter numerosam
languentium stragem et exiguam stantium firmitatem. rogemus
pacem maturius reddi, cito latebris nostris et periculis subueniri,
inpleri quae famulis suis Dominus dignatur ostendere, redintegrationem
ecclesiae suae, securitatem salutis nostrae, post pluuias
serenitatem, post tenebras lucem, post procellas et turbines
placidam lenitatem, pia paternae dilectionis auxilia, diuinae maiestatis
solita magnalia, quibus et persequentium blasphemia retundatur
et lapsorum paenitentia reformetur et fortis et stabilis
Vv uxor loth que 22, uxori atque C1, uxor C1
2 adtendamus] accedamus C, ut tendamus R 3 ad posteriora C sed
ad s. l. m. 2 ad priora CM sed ad 8. l. m. 2 4 nos] non C
5 dum Q 6 sed et P dns igsns P 7 mandauit CQB 8 iussit
orare] sitore C 9 nobis] nos CzP iram] oram C 11 tutos] ut has
ex ut hos C inimicis C exhibebis N, exibuerit C praeces si disciplinam
C 12 sequitur et ueniam C 13 et *• cum fide R, tecum
finem C accipiendis B 14 dno L 15 sunt C positi om. C
16 ruinas ... languentium om. B 17 firmitatem LV, paucitatem
CNPQB 18 seddi R latebris] inlecebris C sed in s. l. 19 in
plerisque C22, implerique quod M1 (impleri quae Q) dominus om. CB
dignanter C integrationem N 20 suae om. v 22 paterna C1
deiectionis P 23 solida 01