Post hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad
Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter
et totam; hanc autem expositionem uno uolumine
conprehendi.
In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces,
qui non ab hominibus, sed a deo per hominem missi sunt, per
Iesum Christum scilicet adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus
apostolus,. qui per Iesum Christum totum iam deum post
resurrectionem eius missus est, propter inmortalitatem dictum
est: totum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit,
non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam
recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc
erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim
dicens: priores sunt ceteri apostoli per Christum adhuc ex
parte hominem, id est mortalem; nouissimus est apostolus Paulus
per Iesum Christum iam totum deum, id est omni ex parte
inmortalem. hoc enim dixi, quod ait apostolus: non ab
hominibus neque per hominem, sed per legum
v, om. BEFPQR 2 exposicio Cl, in expositionem B
epis C, aepistulae Dt, epistola H galatbas BEFMNORS2 unus
om. H 3 epistola (a in ras. m. 2) C, aepistulam D 4 galathas
BFNORS praemittens Dt continuantur DlEl, continuatim 0
5 et] i. (= id est) B totum a eIpositionem-conprehendi H2 in mg.
6 co*prehendi C, conpraehendi DM 7 in quo C in ras. priores]
et pr. OP ergo] autem P uaraces El 8 omnibus E ominem
Cl 9 mortale Dl etiam] et P 10 qui om. R totum-dictum
est exp. D5 post E2 s. l. 11 eius-resurrectionem Q2 in mg.
12 post deum add. D2 s. l. propter immortalitatS 13 proter S diaitatem
El 14 et] ut R, et tunc cum (tunc cam s. l. m. 2) F moriturus]
commoriturus Fl, tamen moriturus a adhuc] tunc F adhuc
morituras P 15 esset E2 manifestat Dl adiuncxi V 16 apostuli
V Christum] iesum chr. Nv Christum-per om. H 17 paulus
apostolus a 18 iesum CDl, om. cet. ex omni Bv 19 dixi C\'D\',
dixi exponens cet. v 20 omnibus El
homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis, ut
hinc appareret, cur dixerit: neque per hominem. proinde
propter inmortalitatem iam nunc non homo Christus deus,
propter substantiam uero humanae naturae, in qua ascendit
in caelum, etiam nunc mediator dei et hominum homo
Christus Iesus, quoniam sic ueniet, quomodo eum uiderunt,
qui uiderunt euntem in caelum.
Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata,
ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem
dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter
Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel.
item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis
gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis
gratia proposita est. quod quidem non abhorret a
uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio
sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis
ep. ad Gal. 3 14 Id. 24 Gal. 3, 19 18 Aug. ep. 82, 20 om. F 2 a om. El 3 hic N apparerent Hl quur
EHP1 proinde] pr. autem Q 4 inmortalitatem (in et tem in
ras.) C tunc F dl P 5 humanae naturae CD, naturae h. cet. v
in CIlIEOPR, cum cet. v ascindit V 6 caelo C\'DI nunc om.
HOPa mediatur DI homo om. BF 7 Iesus] deus D2Q uenit QI
8 qui uiderunt om. CDlHa euntem] eum euntem M celo 01 9 qu∗a S
10 reconc»iliemur (h ras.) E reconchiliamur El, reconciliemur BOlS
11 tamen (t add. m. 2) C, a me ne Dl sciamus C etiam om. Q,
del. D2 12 dei populo Q specie aliter Sl, specilia R1 13 iuda* (s
ras.) D tamen (t s. 1. tn. 2) C 15 posita BE2OPQ2Va distingendum
01 16 quid (id in ras.) C ac] hac M ac-responsio G2
i
in mg. 17 posita BE2HOPQ-Va quidam MI, qui»dem (q ras.) E
aborret C1D1E1PS, abhorreret BM1, abhoret H a uero non abhorret G
18 intergatio E
quod autem dixi: ordinatissime itaque
subiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis
sub lege, ut intellegamus eos esse sub lege, quorum spiritus
ita concupiscit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt, faciant,
id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente
aduersus se carne uincantur, hoc ex illo sensu est,
quo sentiebam id, quod dictum est: caro concupiscit aduersus
spiritum, spiritus aduersus carnem; haec
enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis,
faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub
gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui
sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et
ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt,
quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si
possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt
eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando
nec corruptibilem carnem.
Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus
a l Galatas, haec est.
\\
6. 14 sq. cf. Retract. I, 22. 2 13 I Io. 2, 16 BWOPQVa dizix∗∗ (qd ras.) H ordinatissimae CyDx
itaquae (quae exp. m. 2) D 2 subiunxit BEFGNQSm spiritu] sp.
dei BFG3PN ducimini C adhuc non D2QS, non (om. adhuc) N
3 eos om. B 4 nolunt H 5 iusticie Cl 6 aduersus CDl, adnersum
cet. v uincatur P1 sensa El 7 quo] quod EMlB senciebam Cl
scriptum D2Q est∗∗∗∗ M aduersum G 8 spiritus C1D1, sanctus H,
et sp. cet. v 9 inuicem] sibi i. Ov 11 enim bis G non]
nondum a illius Hl 13 concupiscentiis B concupescunt D1
14 consenciant C1, consentiunt Qla nolle H illas CDV, ullus G,
eas Oa, ullas cet. m 15 possint V pr. non ClDlR, et cet. v
quecumquae****** (cumque ras.) M 16 carere (ere in ras.) M nec]
et non 0 *eas (m ras.) CD eas enim H1 habunt Ml 17 corruptiuilem
01 18 incipiunt Ml scripsit HPR apost CD 19 galathas
BFNORS2 ad-est om. m