huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad
Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra
Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta
eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et
prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam
manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia
eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me
mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante
atque adiuuante domino factum est.
9 Cic. Acad. II, 59. 67. cf. Gell. Noct. Att. XI, 5, 6 C2 in mg., om. BEFPQRW 3 de] contra am, om. CQR
achademicis BD1EFGMSV, academicos am, om. CQR libri tres
om. CEQR 5 mundi] scJi P uel H2 s. l. adhipisci V, adipisce
Pl et me perforata membr. exciderunt H 6 otium1 i ini-
tium E2 s. l. baptidiatus M ***tra H 7 achademicos BEFGMRSV,
achademichos Q, acadeinicus ClD1 de om. H achademicis
de
BEFGRSV, achamicis Qx scribai P 8 post eorum ras. 4 litt. V
uiri D1 disperationem PV 9 proibent Cl assentiri B2C2EFMl
PQRS2V, assentire B1M2 alioquid H tamquam] tam El, quanquam
02 in mg. 10 certumq;** Q, que (certum add. H2 in mg.) Hl
manifestum tanquam certum sit a approbare B02EFQS2W, aprobare
M, adprouocare R omnia eis uideantur CD, eis u. omnia B, eis
omnia uideantur cet. v 11 certa R *eo H quia] qui Sl, q*** H
me CDlR, et mea H, et me cet. v 12 possim GS rationib; (b; m. 2.
in ras.) C ammouerem E, amo∗∗∗∗ H nod H niiserante* (in
ras.) C 13 adque C1, (q; in ras.) Mx, ac Q, et a iuuante DlE deo a
Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me
nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis
nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt,
quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est
prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse,
quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur,
nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et
causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in
pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere:
hoc uoluit fortuna.
quod autem quodam loco dixi: ita conparatum
est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae,
ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosoph\'ae
portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum
fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis
Acad. I, 1, 1 13 ibid. Hl, libris m. tribus B toties BIEIMW, totius
H pr. 2 appellasse B2EHPVWv, appellasse∗∗∗∗ S de.am (e ras.)
C, deam (a in ras.) D, defl H 3 intelligi FQRS2 W, semper rerum
e
om. R uentum Ml corporis (e m. 2) C, corporibus Ql 4 nostris
CDQ1, om. R aut] ac R 5 regio CI proibit 01, prohibit Dl
forsan om. a 6 fortuitu BC2DEFGHQSVa, fortuite Cl prouocandum
Fl est reuocandum B 7 etiam] enim a tacui. (t ras.) Q
8 furtuna D uocatur EG occulto (o pr. in ras.) C, ocpulto H
ordine] nomine H 9 nichilque BFRS2, sic semper aliud om. W
casum] causa S2 in mg. nominamus Ba 10 post est ras. 4—5
litt. M bec W 11 uideam (ui ex iu corr.) H, uidere Cl in
om Ql 12 pessima consuetudinem CD ubi] ut ubi BEF2GQ1SVW,
ut ibi FI debit 01 dicere* C, dicant B, facere QI 13 uoluit
hoc B furtuna D copparatum C, comparato Hl 14 meretis Dl
proj prout R 15 philosofiae DSV, filosophiae H, phylosophyae E, at
h
sapientie a in mg. \' 16 orum (h a m. 2) M duorum horum a, s.
te
(— scilicet) siue p lTiitis sQ p nec Q1 s. 1. 17 qui Q1 sic etiam G
sic om. W, 9i Q1 possit BD2FGHS aut] ut Ml
pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam
tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quandoquidem
naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis
iniquitatis exorta est.
itemque illic quod dixi: nihil omnino
colendum esse totumque abiciendum quidquid mortalibus oculis
cernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba,
ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; est
enim sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui
sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia.
itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas
euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius.
item dixi:
quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum
id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in
homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam,
dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem
animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in
homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens
Dl ex add. M2 8. l. 2 siue] siue p meritis nostris
sine W quandoquidem—nostrae add. C2D2 in mg. 3 procedentis H
4 iniquitatis om. RW eorta Q1 item W quod D2 8. l., quo W
5 quicquid BC2D2EGMPQRS, sic semper mortalis H 6 adtingit
ClDR, attigit HI, attingit cet. addenda-adtingit otn. DlP 7 mortalibus
CXD pr. (mor)talis corporis G in ras. sensus CDR, ullus
sensus cet. v adtingit ClDHl, attingit cet. 8 sen..s H mentes Cl
eolU* G tum H loquebamur HPV loquebamur tunc a 9 corpaTaIe
Ql, corpus a dicunt] intelligunt Ql et sensibilia-corporalia.
om. Q1 corporalia om. El 10 itaquae ubicumquae D1, sic passim
loquutus HPl parum est (est s. 1. add. m. 2) B 11 ebitata C1,
euitata (ta in ras.) G, euitata est jB1 aput BCl quorum] q. et II
consuitudo Dl loquutionis EHP1 12 censeas BD2EFGQW
aliut Ql esse add. B2 s. 1. beat.e (a ras.) GM nisi-uiuere
om. R 13 iu om. CDl hominis (is ex e corr. m. 2) C obti-
0
mum MPQ uiuere est E qujd M 14 obtimum MPR post
(ost ex us corr.) B 15 esse aliud esse F homines Hl quamJ
nisi El 16 animi om. M, hominis R optemperare ClPQRV quaeque
CDlHRV, quae cet. 17 difinitionem B2Ml, diffinitionem FM2R
aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum
adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens
et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate
uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum
deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire,
propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta,
sed deo mens nostra subdenda est.
item respondens ei, cum
quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi
omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio,
sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe
me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in
sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio
inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur.
In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa
sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur
non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione
11 cf. III Regn. 20, 33 uulg. 12 cf. Ex. 8, 26. Deut. 7, 25 saepissime
15 De Acad. II, 3, 7 C 2 attinet BD2EFGHPQSW est] r D2 in mg.
a
in eo est W quęm C 3 debit. (a ras.) 01 qui* M beatae D,
beat»e M 5 sit euanuit H 6 consequendam] consuetudinem Ql
ipso M1 debit C1 contempta V 7 deo] ideo W nostras obdenda
Hl, subdenda nostra Q 8 disputatur W eras Ql quod
ut] quo∗∗∗ut (t ex s corr. m. 2) C, quominus DVG2 (in mg.) RS2 (in mg )
9 ∗omen (n ras.) CH obtauerim 22, optemperauerim W 10 sed
ioco] sed iocoip C, sed iocu D1, aJ sed ideo G2S2 in mg. sit] est R
eo om. El *omen C, om∗∗ Q, oma El 11 me∗ M, om. H legisse
om. Bl reccolo Y, reculo Cl literis BFGH 12 cu«iusquam
(i ras.) D ecclesiastici] et e. R, ecclesiastice W, ecc. sermonis a
disputationis W abhominatio ElFHlQ, abominacio D 13 adsiduae
ClDl repperitur EFGHMRSVW 14 prorsus] pr. ę F in.epta
(a ras.) M insulsa (sa m. 2 in ras.) M 15 filocalia EHM1, filologia Ms.
l. et] et de EFGQSW filosophia H, philosofia F, phylosophya E
quę F sint BEHMNVWv germane D 16 filocalia EH, philo-
/ /.
logia M7 s. l. 17 hoc ob Q philosofiae V, filosofiae H, phylosophyae E
latine interpretatum amorem pulchritudinis significat et est
uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus
incorporalibus atque summis philocalia, quae philosophia,
neque ullo modo sunt quasi sorores duae.
alio loco, de animo
cum agerem, dixi: securior rediturus in caelum. iturus autem
quam rediturus dixissem securius propter eos, qui putant
animos humanos pro meritis peccatorum suorum de caelo
. lapsos seu deiectos in corpora ista detrudi. sed ego propterea
non dubitaui dicere, quia ita dixi in caelum, tamquam dicerem
ad deum, qui eius est auctor et conditor, sicut beatus Cyprianus
non cunctatus est dicere: nam cum corpus e terra,
spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum
sumus. et in libro Ecclesiastae scriptum. est:_ spiritus
reuertatur ad deum, qui dedit illum quod utique sic
,..
Doiogr. p. 199. 568, 19. 588, 21. 651, 2. Porphyr. sec. Aug. de ciu. dei
Xir, 27 12 Cypr. de dom. orat. 16 (I, 278 ed. Hart.). Aug. de praed.
sanct. 8, 15 14 Eccle. 12, 7 MP interpraetatum HMP, interpretatu∗ C pulcritudinis
CGHQ pulcritudinis (pulchr. D) significat CD, significat pulchritudinis
cet. v 3 pulcritudo DGHQ 4 incorporalibus∗∗∗ S adque C1D1
fere semper phylocalia E, filocalia H quae] atque H2, quae et a
*
philosofia Y, filosofia H, phylosophya E 5 nequ*e (a ras.) D sunt
lio
om. B soronres (so ras., e ex i corr.) C, soiroris D a E cum
agerem de animo a 6 re«diturus (d ras.) M in caelum Dx in ras.
7 putant animos Dl in ras. 8 animos (ni in ras.) C meriti Dl
9 lapsus C1D1H1 seu CDER, siue cet. v deiectus GIDt,
dectos B ista om. Q sed ego (eras. hoc) C, /./.hoc ego sed HI,
sed hoc ego cet. v propterea om. E1 non dubitaui dicere propterea
Bl 10 ita (i in ras.) M caelo ClDl tamquam] quasi B
11 ad deum-cyprianus add. P2 in mg. deum] eum a cyprianus
(p m. 2) D, ciprianus FHQV 12 e] de R 13 possedeainus C1D1V
de R 51 terra E et om. Hl 14 eclesiastes C, ecclesiastis Dl,
ecclesiaste Pm, ecclesiastes cet. scribtum HPl 15 reuelatur Ql
dominum BE dedit (dit in ras.) F sic om. Pa
natos nihil egisse boni aut mali. sine controuersia ergo
quaedam originalis regio beatitudinis animi deus ipse est,
qui eum non quidem de se ipso genuit, sed de nulla re alia
condidit, sicut condidit corpus e terra. nam quod adtinet ad
eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno
sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in
animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc
sciebam nec adhuc scio.
In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in
mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem:
in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono
summo suo.
nec illud mihi placet, quod dixi: liquet dcierare
per omne diuinum.
item quod dixi de Academicis, quia nouerant
uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri- 15
simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas
arb. III, 21, 59. 62. ep. 166, 7. op. inperf. c. Iul. lIII, 104 10 De
Acad. III, 12, 27 13 De Acad. III, 16, 35 14 De Acad. III, 18, 40
Cic. Acad. II, 67 sq. et 73 BQBV est om. El non om. 01 apostulo V
2 natus (u in ras.) DHl mali Ml in ras. contruuersia C1D1,
contrauersia Ml 3 religio R beatudinis C ipse deus Q 4 sed—
condidit add. B2 in mg. re D 5 bis condedit ClDlV sicut condidit
om. R corpus e terra condidit Wl »e (a ras.) Q, e* (t ras.) H
post terra add. Ml: de natura animae, quae M2 del. adtiiiet
C1D1H1S1V, attiuet cet. 6 orinem H quae H sit om. a una Dl
7 est creatus E 8 similiter] simul ita H, similiter ita m, semper ita a
e
singolis V, singuli C singulae C2MNOB 12 mens] ms Ql sujnmo
bono BFv 13 mihi illud v placit 01 dixi] d. de achademicis et W
licet BW, libet l; cf. Ter. Eun. 331 degerare ClDl 14 omen
BD2FGQ achademicis BCFGQRSVW uerum nouerant m 15 cuius
om. P apellabant B, approbant E (ueri) simile idque ipsum D2 in ras.
idque] qui R ipsum] uisum R 16 apellabam B, i appellari Q2 s. 1.
falsum I falsum B quod** C, quod ad D approbabant (nt ex m
corr.) H, approbant EBa ob duas W.
modo esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc
uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant
uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil
adprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisimile etiam
probabile nuncupabant, hinc factum est, ut de illis dicerem.
laus quoque ipsa, qua Platonem uel Platonicos seu Academicos
philosophos tantum extuli. quantum inpios homines non oportuit,
non inmerito mihi displicuit. praesertim contra quorum
errores magnos defendenda est Christiana doctrina.
illud etiam,
quod in conparatione argumentorum Ciceronis, quibus in libris
suis Academicis usus est, meas nugas esse dixi, quibus illa
argumenta certissima ratione refutaui, quamuis iocando dictum
sit et magis ironia dicebatur, non debuit tamen dici.
11 De Acad. III, 20, 45 ras.) F ee ex 6 corr. H esset] fi e. Q quod]
uel o 2 cuius C quia] q. et R in genere suo om. W
3 uer∗um D adprobant CD1, approbant ERa 4 (ueri) similia cum illi D2
in ras. nil D approbarent-nihil om. R approbarent mss. praet.
CDHS1, adprobarint V adfirmarent CDGHSlV, affirmarent cet. 5 hoc
om. a 6 probabilg ClDl, probare P «noncupabant Cl, nuncupant
BIMI, nuncubant El, non culpabant a hinc D2 in ras., hic C1V1
ut ClDlR, ut hoc cet. v; cf. p. 15, 10 de om. Fl 7 platonicus
CIDI, platonicos (to in ras.) M seu —10 doctrina add. Q1 in spat.
uacuo seu CDER, siue cet. v achademicos BC2EGQ2RSVW, achade-
micus ClDl 8 philosofos V, filosofos H, phylosophos E inpios] *pios
<impioa
C, impios ipsos BFGQSW, ipsos impios E, ipsus (u in o corr., impios
add. m. 2) D hominis 01 9 immerito BQS2W quorum
contra Q 10 magnus 01 defenda Ml illut C1, semper 11 comparatione
BC2EFGPSW, comparationem MlR argumentorum compavatione
E * 12 achademicis BC2DEFGQRSVW, achademices 01
u∗sus (i ras.) E meas] magnas meas EQ1. mea m argumenta illa v
13 refutaui (re et ui m. 2) Q iocundo B1 V 14 et magis-dicebatur om. Q
liironia HMV, hi.ronia (e ras.) CD, yronia BEFW dicebatur] uideatur
BFG1HPS1VW ν, uidebatur E; cf. p. 9, 5 tamen debuit R1
Hoc opus sic incipit: 0 utinam, Romaniane, hominem sibi
aptum.