scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum
opusculis posuit uolens occurrere his qui cum solum dicerent ista
defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint
neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere
uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari
dignus uiderer. unde ingratus esse non debeo et familiariore
affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim
quae posuit, quia nomen eius qui ea dixit non ibi legi, sine quia ille
non scripsit sine quia codex quem misistis id aliqua forte mendositate
non habuit pertractare quid opus est? maxime quoniam me
in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia solis
canonicis debeo sine ulla recusatione consensum — nonnihil
mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille
posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis
ho mini simillimum fieri, ut uincendo
peccatum doceat hominem uincere posse pecc
ut m. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit
instit. IV 24 (CSEL XIX 373, 17 ed. S. Brandt) 1 pri V uel heri b dum]cu7 adiuuande (t s. d ml) R
9 quemquam (e ex a) VEm2 10 negauerint DmZRCEbd negauerint V
11 possint Dm2RCEbd possint V qualicumque R 12 et] ut LDml PVBEml
13 tractatoriam (u ̄ s. i ml) E 14 iis d 16 etiam nonnihil bd 19 nolim
DRVCEd et qui V 20 fin. quia (i s.l.) VE illa (in mg. al. ille) b 21 missistis E
23 quia (ia in ras.) V, ex quem E qu∗aRm2 24 nonnihil V niliil d 26 posui
(in mg. ml posuit) V oportet Lact. uirtutum b 28 uincere] uinci ab eo Lact.
29 ductum V
Christum non in sc habuisse quod uinceret, qui natus est in
similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem
ita posuit: et iterum: u t desideriis carnis edomitis
doceret non necessitatis esse
peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego
desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur,
accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid
huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca sint inculpabilia,
in culpas decidunt; quod ab illo saluatore afuit, etiamsi
haec in co fuisse propter similitudinem carnis peccati euangelio
teste uideamus.
non enim nisi spiritu per fecti et inmortalitate
mutati, quod solis mundis corde d e d i dispositum
est, hoc quod in deo est inmortale
cernemus, quod dixit contra id quod dicimus uel quid istum
adiuuet nescio, nisi quia posse esse hominem mundo corde testatus
est. quod quis negat? sed gratia dei per Iesum Christum. dominum
nostrum, non sola arbitrii libertate. item quod eum dixisse commemorat:
quas s Iob litteras legerat u t ab stineret
s e ab omn i re maligna ? quia deum
sola mente uitiis non ammixta ueneratur,
deum aute m colere proprium iustitiae off icium
est, quid fecisset lob dicit, non quid in hoc saeculo
cf. F. Lactanti Diu. inst. IV 25 (CSEL XIX 377, 5) 14 Pelagius PX Ililarii
Comm. in Matth. IV 7 (IX 933 M) 21 Pelagius ex Hilarii Tract. in lob
(frg. 2, cf. X 723 M) cf. Iob 1, 1 bd similitudine Dbd similitudineni C non—peccatiom.
VEml 6 sed propriae uoluntatis (in mg. propositi ac uoluptatis) b 7 si non]
siue b hinc R (n s. l.), V 8 re*fectio R lassitudines Dm2RCm1Em3
9 hoct quidam s. l. Vm2E 10 abfuit R abfuit E(b s. l.), Cd 11 hoc b
12 testante B 13 ilarius B uerba haec (hic b, in mg. haec) bd 14 spm I
15 immutati Hil. 17 quiddixit Dm2PRV BCEb,d(dixcrit) ante contra exp.
que E 21 quasi RmlV quasi oblitteras B legeret (a s. e) Vm2 ut om. Vml
23 admixta Dm2Vm1C amixta Dml B uenerabatur Cm2bd Hil. 24 iust.
propr. bd Hil. 25 quid (o s. i m2)F fecisse∗V dixit bd non quid]
numquid DRVBCE
fecisset uel perfecisset. abstinet enim se ab omni re mala etiam
qui habet peccatum quod in se regnare non sinit, cui subrepit
inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non
permittit. sed aliud est non habere peccatum. aliud non oboedire
desideriis eius; aliud est inplere quod praeceptum est: non
concup i sces et aliud est per quendam abstinentiae
conatum saltem id agere quod item scriptum est: post
concupiscentias tuas non e a s, nihil horum
tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est
ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo
interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium
non habere. nam qui pugnat et adhuc periclitatur, et aliquando
percutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium,
plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in
quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali
operis dicit: iam non ego operor illud, sed id quod
in me habitat peccatum.
Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic
amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis
parte ponendam; unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei
cultor est, procul dubio ueraciter confitetur. et ipse Hilarius, cum
locum psalmi exponeret, ubi scriptum est: \'spreuisti omnes
discedentes a iustificationibus tuis\', ait: si
enim peccatores deus sperneret, omnes utique
sperneret, quia sine peccato nemo est. sed
spernit discedentes a se, quos apostatas uocat.
uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo
20 cf. pag. 261,12 21 cf. Iob 1,1 23 Ps. 113,118 24 si—uocat] cf. Hilarii
Tract. in ps. CXVIII 15,10 (CSEL XXII 493, 4) 27 cf. Iob 34, 18 VE 2 abstinet∗V 3 abet Rm1 6 pcetum Dml 8 saltim
DRBCEp.c. 9 orum Rm1B 10 se] si RmlB 12 conflictione B purgare B
14 ettam ex etiam T\' si om. V 15 esse om.b 10 non] n ̅∗∗D nam BEm1
non (u s. 0) quid (d s. I.) R quid E 20 uestro bd 21 ueras r (u s. a m2),
x s. s E 22 cultor 6 m2 ex cultorem L illarius R hylarius B 24 disce..
dentes V iudiciis (inmg. iustificationibus) J 25 deus peccatores bd 26 est]
sit Hil. 27 apostata Vm1 uocat (scil. dens)] uocant bd Hil.
sit. unde quidem, ut dixi, non contendo ; quisquis enim non cedit
lohanni apostolo, qui nec ipse ait: si dixerimus quia peccatum
\'non habuimus\', sed non habemus, episcopo llilario
quomodo cessurus est ? pro gratia Christi clamo, sine qua nemo
iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo
ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis
facere.
iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse
sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de
Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse
in omnibus iustificationibus legis sine querella. numquid
tamen negat gratia dei fieri per Iesum Christum dominum nostrum ?
ex qua fide etiam ante eius passionem iustos uixisse non dubium
est, qui praestat spiritum sanctum. per quem diffunditur caritas in
cordibus nostris, qua una iusti sunt quicumque sunt iusti. quem
spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet
— ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —,
ubi in ymno suo dieit:
uotisque praestat sedulis
sanctum mereri spiritum.
Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii
aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum putauit:
\'u i sumest\', in qui t, \'m i hi\'. potest non soli n isum
esse, quod uisum sibi esse declarat. non enim
uoluntate tantum humana uisum est, sed
(CSEL XXXII p. IV 21. 10-13) 12 cf. Luc. 1, C 21 cf. Ambros. Hymn.
III 7—8 (XVI 1473 M) 25 Luc. 1, 3 uisum-gratia est] cf. Ambros. Exp.
euar g. sec. Luc. 110(CSEL XXXIIp. IV 17,7-16 et August. De dono perseu.
19, 49 (XLV 1024 M) 3 qui] quia (a s. l. m2) P 4 habcmus (ui s. e ml) K habuimus (u in ras.,
i s.l.)C elario (i s. ẹ) E hęlario B 6 libere LB 10 non om. Vm1B 11 hac
om.Rml de zacharia (e in ras., z s. eras. litt.) R 12 holisabeth VEb 13 qu∗ere∗la
D quaerejla V quęrela II querela Rm2CEm2 lGsanctumj add. qui datus
est nobis s.l.Dm2KCE, trp.Vm2 17 iusti sunt bd 18 admonetDm2Rbd
20 hymno PVE 22 mereri (ri s.l.m2) R 24 commcmorabit DmlB
putauit C 25 non soli] noli V 27 humana (a fin. ex u) V
Christus\', qui ut id quod bonum est nobis quoque
bonum uideri possit operatur; quem enim
miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur
potest interrogatus cur esse uoluerit
Christianus respondere: uisum est mihi. quod
cum dicit, non negat deo uisum; \'a deo\' enim
\'praeparatur uoluntas hominum\'. ut
enim deus honorificetur a sancto, dei gratia
e s t. ecce quid iste sapiat, si uerbis Ambrosii delectatur, quod a
deo praeparatur uoluntas hominum, et nulla uel non magna quaestio
est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia
id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut
adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit!
cum enim ille dixisset : nam cum ecclesia ex gentibus,
hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomodo
e x maculatis inmaculata potest esse,
nisi primo per Christi gratiam abluta delicto
sit, deinde quod per qualitatem non peccandi
abstineat a delictis ? ille addidit, quod iste apparet
cur addere noluerit, ait namque ille: nec ab initio
inmaculata-humanae enim hoc inpossibile
naturae —, sed per dei gratiam et qualitatem
sui, quia iam non peccat, fit ut inmaculata
uideatur. haec uerba iste cur non addiderit quis non intellegat ?
hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes
sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat,
quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi
permixto neque aliqua in se lege peccati resistente legi mentis ducat
uideatur] cf. Ambr. Exp. eu. sec. Luc. 117 (CSEL XXXII p. IV 21,17-22, 1)
29 cf. Rom. 7, 23 (in mg. m2 1 sps) R sps V spu (in mg. m2 sps) E 3 qui enim
miseretur (in mg. quo eni miseratur) b 6 quod (in my. m2 1 qui) R quo Vml
qui Eml 7 dicitur R dm uisum B 10 si om.VEml 12 gratia.
Christi bd 13 id (in mg. m2 1 haud) R id ex ait V, ex hait E 18 Christi]
dei Ambros. gratiam] add. quod d Ambros. a dclicto Amlros. 21 ab om. V
22 immaculatę L 26 nunc] non C 28 maiorum Eml 29 permixto. (o in
ras.) V, o ex um E resistentem E
quid secundum scripturas Ambrosius episcopus dixerit: nec ab
initio inmaculata; humanae enim hoc inpossibile
naturae. utique enim \'ab initio\' dicit, quo ex Adam
nascimur. nam et ipse Adam inmaculatus procul dubio factus est;
sed in eis, qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quod uitiatum
est in illo, ab initio esse inmaculatos humanae naturae inpossibile
definiuit.