Hoc itaque prodest in deum recta fide credere, deum
colere, deum nosse, ut bene uiuendi ab illo sit nobis auxilium
et, si peccauerimus, ab illo indulgentiam mereamur, non in
factis quae odit securi perseuerantes, sed ab eis recedentes
eique dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana
animam meam, quoniam peccaui tibi, quod non habent,
cui dicant, qui non in eum credunt; et frustra dicunt qui
cum tam longe ab illo sint, a gratia mediatoris alieni sunt.
hinc illa uerba sunt in libro Sapientiae, quae nescio quomodo
intellegit perniciosa securitas: et si peccauerimus, tui
sumus, quoniam scilicet bonum et magnum dominum habemus,
qui et uelit atque possit paenitentium peccata sanare, non
qui minime audeat permanentes in malignitate disperdere,
denique cum dixisset \'tui sumus\', addidit: scientes potentiam
tuam, utique potentiam, cui se subtrahere nequeat aut
occultare peccator. ideoque secutus adiunxit: non peccabimus
autem, scientes quoniam tui-sumus deputati.
quis enim digne cogitans habitationem apud deum, in qua
omnes praedestinatione sunt deputati, qui secundum propositum
uocati sunt, non enitatur ita uiuere, ut tali habitationi
PAt quod j3 6 hoc] hoc est BRNA hoc ęşţ S
ita A credere recta fide P recttt I 7 et bene SMRBNAfibd
illo] ipso P 10 eiquae 8 eaque P 11 quia M peccabit R
tibi om. P 12 cui] qui SM qui cum] quocQ P 16 dominum] deum
SMRBA 17 et om. SMRBN P A uellit N atque et (ęţ Z)
possit IZ 18 gaudeat P ly sciens Al 21 adiunciit 8 peccauimua
SMRBINPAX$l 23 quis-deputati in mg. M 24 praedistinationes
B praedestinationes R praedestinatione. N praedistinationis
8 praedestinationis M 25 innitatur (in s. er. e) M habitatione
ClSMR
ut non peccetis. et si quis pecccauerit, aduocatum
habemus ad patrem, Iesum Christum iustum; et
ipse est exoratio pro peccatis nostris, non id agit,
ut cum securitate peccemus, sed ut recedentes a peccato, si
quod admissum est, propter illum aduocatum, quem non habent
infideles, minime de indulgentia desperemus.
promittenda est sic in deum credere uolentibus, ut permaneant
in perditis moribus, multo minus de illis, ubi apostolus
ait: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt;
qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur,
tamquam hoc loco aliquid distet inter perire et
iudicari, cum alio uerbo hoc idem significatum sit. solent enim
scripturae etiam iudicium pro aeterna damnatione ponere, sicut
in euangelio dominus loquitur: ueniet hora, in qua omnes
qui sunt in monumentis audi ant uocem eius; et precedent
qui bene fecerunt in resurrectionem uitae;
qui autem male egerunt in resurrectionem iudicii.
neque hic dictum est (hoc qui crediderunt, illud autem qui
non crediderunt\', sed: hoc illi qui bene egerunt, illud
qui male egerunt. inseparabilis est quippe bona uita a
fide, quae per dilectionem operatur; immo uero ea
ipsa est bona uita. uidemus itaque resurrectionem iudicii
dixisse dominum pro resurrectione damnationis aeternae, de
omnibus quippe resurrecturis — ubi procul dubio erunt etiam
Gal. 5, 6 . SMRBNAjbd 4 id agit] indigit S indiget BM1 ait I
5 ut pr. om. N credentes P peccatis SMB2 6 ammissum SMBNB1
illud N 8 illa BBNPA 9 crede B 13 tan*qua Z tantam J1
tantum P ob hoc P 14 idem] i. P 15 iudicium etiam SMBB
NAXbd 17 audieat SMBBNPAXbd procedunt N 18 bona N
20 hic] id SMBBNA est hoc (hoc s. l. C) CZ est om. I illud]
aliud N 22 a fide om. N 28 quae-nita in mg. N quae Z*
ea om. P 24 uita bona IZ audemus p 26 erant SMRNBt
monumentis — duas partes fecit, alios in resurrectionem
uitae, alios in resurrectionem iudicii resurrecturos esse declarans.
Quodsi dicunt non ibi intellegendos etiam eos qui
omnino non credunt, sed eos, qui per ignem salui erunt, quia
crediderunt, etiamsi male uixerunt, ut eorum transitoriam
poenam iudicii nomine significatam arbitrentur, quamquam
hoc inpudentissime dicatur, cum omnino dominus omnes
resurrecturos, in quibus sine dubio et increduli erunt, in duo
diuiserit, uitam) et \'iudicium\', ita iudicium uolens aeternum
intellegi, quamuis hoc non addiderit, sicut et uitam — neque
enim ait: in resurrectionem uitae aeternae, cum aliud intellegi
utique noluerit — uideant tamen quid responsuri sunt, ubi ait:
qui autem non credit iam iudicatus est. nam hic procul
dubio aut iudicium pro poena aeterna positum intellegunt
-aut per ignem saluos futuros etiam incredulos dicere audebunt,
quoniam qui non credit, inquit, iam iudicatus est,
hoc est iam iudicio destinatus; et non erit, quod pro magno
beneficio polliceantur credentibus nequiterque uiuentibus, quando
et hi, qui non credunt, non erunt perdendi, sed iudicandi.
quod si dicere non audent, non audeant aliquid mitius polliceri
eis, de quibus dictum est: per legem iudicabuntur,
quia constat iudicium etiam pro aeterna damnatione solere
NRlSl ii bd 2 fecerunt M in-alios om. p 5 599 intellegendos
S eo N quo N1 7 transsitoriam 8 8 paenam
BR 10 reanrrectnros-erunt om. N in duo diuiserit nitam] in
duobus erit uita SMBBN in duobus dixerit uita A 11 nolens iudicium
bd et aeternum SMB 12 quauis P et 8. l. m. 2 G om. IZ
uita aeterna IZ neque-aetemae om. ClIZ 13 resurrectione 2?AT(5
utique intellegi %bd 14 sint SMBNA 16 pene S peng M poene R
aeternae SM aeterne JR 18 credunt R 19 iam] etiam P destinams-beneficio
om. SMJR 20 nequiter SM nequiterqua JR 21 hii
BMlNRl ii bd sed iudicandi om. P 22 si om. SMRBA audjent P
audiant P mitius] initius P
uerum etiam deterioris condicionis esse illos, qui scientes
peccant? hi sunt enim maxime, qui legem acceperunt; nam,
sicut scriptum est, ubi lex non est, nec praeuaricatio.
hinc est et illud: concupiscentiam nesciebam nisi
lex diceret: non concupisces. occasione itaque
accepta peccatum per mandatum operatum est in
me omnem concupiscentiam et alia multa, quae de
hac re idem apostolus dicit. ab hoc reatu grauiore liberat
gratia spiritus sancti per Iesum Christum dominum nostrum,
quae diffusa caritate in cordibus nostris donat
iustitiae delectationem, qua inmoderatio concupiscentiae superetur.
hinc itaque confirmatur non solum nihil mitius, sed
grauius aliquid intellegendum, de quibus dictum est: qui in
lege peccauerunt, per legem iudicabuntur, quam de
illis, qui sine lege peccantes sine lege peribunt, nec pro poena
transitoria hoc loco dictum iudicium, sed pro ea, qua etiam .
non credentes iudicabuntur.
Nam qui hac utuntur sententia ad promittendam salutem
per ignem illis, qui credentes pessime uiuunt, ut eis
dicant: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt;
qui autem in lege peccauerunt, per legem
iudicabuntur, tamquam dictum sit (non peribunt, sed per
ignem salui erunt\', nec illud adtendere potuerunt, hoc apostolum
de illis, qui sine lege, et illis, qui in lege peccauerunt,
SMEBA qui quod IZ quod quot N initioris
R 3 hi* SMB lege S acciperunt S 4 nec om. M
5 hine enim NA est enim BR illud] aliud NA 8 E alia S
9 ho P liberet I 11 qu6 P 12 dilectionem SM delectionem N
quam SMB moderatio SMRBNA 13 initius B 14 quod P
15 quam-peribunt om. NA1 16 pena BB 17 qui J31 19 utantur
SMBINIAI 20 etiam credentes SMRBNPAXbd in eis (n semier.
C) CZPX neis I 21 dicat SMR 22 per legem s. I. M 23 sit]
est N 24 illudj aliud SMR
gentibus, sed utrisque gratiam Christi, qua liberentur, necessariam
demonstraret: quod tota ipsa epistula ad Romanos
euidenter ostendit. iam ergo etiam iudaeis in lege peccantibus,
de quibus dictum est: per legem iudicabuntur, non eos
liberante gratia Christi promittant, si placet, salutem per
ignem, quoniam de his dictum est: per legem iudicabuntur.
quod si non faciunt, ne contra se ipsos ueniant,
qui eos grauissimo infidelitatis crimine obstrictos esse dicunt,
ut quid transferunt ad infideles et fideles in eo, quod ad
fidem Christi adtinet, illud, quod dictum est de his, qui
sine lege, et his, qui in lege peccauerunt, cum de iudaeis
et de gentibus ageretur, ut ad Christi gratiam utrique inuitarentur?.
sine fide peribunt; qui autem in fide peccauerunt, per fidem
iudicabuntur, sed \'sine lege\' dictum est et \'in lege\' ut satis
adpareret illam causam tangi, quae inter gentes et iudaeos
agebatur, non quae inter bonos malosque Christianos.
Quamquam si illo loco legem pro fide accipi uolunt,
quod nimis inportunum et absurdum est, etiam hinc apertissimam
possunt legere sententiam apostoli Petri, qui cum
loqueretur de his, qui in occasionem carnis acceperant et in
uelamentum malitiae, quod scriptum est, nos ad nouum
testamentum pertinentes non ancillae filios esse, sed
SMRBNAbd 4 etiam om. SM 5 eis P 6 per ignem
salutem SMRBNPAXbd 7 de hia om. � 8 non er. A ne om.
SMMNA nec JPX ueniunt SMRNA 9 quiaeos (s. ae add. a) p eos
8. I. B obscrictos S 10 transiernnt SM ad fideles P quod
om. CIZ$11 est] (6 in mg. p 12 sine lege peccanerunt IZ 13 et
de gentibus om. CIZ de om. 11NXA& 15 fine Al 16 sine fide
peribnnt om. SMBBA et peribunt N 18 apparet P 19 non
quae] neque SMR neque enim NBA1 22 seutententiam P 23 occaaione
BB occasionis SM acciperant N et] ut SMBBA1 aut A3
25 testamentum om. 81
putauerant hoc esse libere uiuere, ut tamquam de tanta
redemptione securi, quidquid liberet, licere sibi arbitrarentur,
non intuentes, quod dictum est: uos in libertatem uocati
estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem
carnis detis. unde et ipse Petrus dicit: liberi, non
sicut uelamentum malitiae habentes libertatem,
ait de illis et in secunda epistula sua: hi sunt fontes
sicci etnebulae a turbine exagitatae, quibus caligo
tenebrarum reseruata est. superba enim uanitatis
loquentes inliciunt in concupiscentiis carnis inpudicitiae
eos qui paululum effuge-runt, in errore
conuersati, libertatem illis promittentes, cum ipsi
serui sint corruptionis. a quo enim quis deuictus
est, huic et seruus addictus est. si enim refugientes
coinquinationes mundi in agnitionem domini
nostri et conseruatoris Iesu Christi his rursus
inplexi superantur, facta sunt illis posteriora deteriora
prioribus. melius enim erat illis non cognoscere
uiam iustitiae quam cognoscentes retrorsum
reflecti a tradito sibi sancto mandato.
contigit enim illis res ueri prouerbii: canis reuersus
ad uomitum suum et: sus lota in uolutabris
ceni. quid adhuc promittitur contra istam manifestissimam
ueritatem condicio melior his, qui cognouerunt uiam iustitiae,
hoc est dominum Christum, et perdite uiuunt, quam si omnino
R ut tamquam] uitam quam SMR
3 quicquid SMRBINP 4 quid SM in om. BA1 libertate
SMRBNA1 5 tantum] tamquam SMR 6 qui (B. 1.) dicit N non
secundum (secundum aemier.) S 7 uelamen SMA3 8 et om. SMRNA
liii SMIBI 9 turbin§ P 10 uanitas SM 11 impudentie IZ 13 illi P
15 additus I 17 conseruatores j3 18 superamur SMR 19 illis
erat P 20 cognoscentibus SMRBNPAXfi 21 sancto om. CIZ 22 contingit
P enim om. SMRNAX 23 suum uomitum SMRBNPAbd
24 sceni N
illis non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus
retrorsum reflecti a tradito sibi sancto
mandato?
sanctum mandatum, quo praeceptum est, ut in deum credamus
- quamquam eo ipso totum continetur, si eam intellegamus
fidem credentium, quae per dilectionem operatur
— sed aperte expressit quid diceret sanctum mandatum,
id est, quo praeceptum est, ut ab huius mundi coinquinationibus
recedentes casta conuersatione uiuamus. sic enim ait: si
enim refugientes coinquinationes mundi in agnitionem
domini nostri et conseruatoris Iesu Christi
his rursus inplexi superantur, facta sunt illis
posteriora deteriora prioribus. non ait *refugientes
ignorantiam dei\' aut *refugientes infidelitatem saeculi* uel tale
aliquid, sed: coinquinationes mundi, in quibus est
utique omnis inmunditia flagitiorum. nam de his superius
loquens dixit: coepulantes uobiscum, oculos habentes
plenos adulterii et indesinentis peccati. ideo
etiam fontes siccos eos appellat: fontes uidelicet, quod acceperint
agnitionem domini Christi, siccos autem, quia non
congruenter uiuunt. de talibus quippe etiam ludas apostolus
loquens, hi sunt, inquit, qui in dilectionibus uestris
maculati coepulantur sine timore semet ipsos
pascentes, nubes sine aqua et cetera. quod enim Petrus
Nbd 3 mandato sancto P 6 quod SMA ut—
praeceptum est in mg. repet. p 7 quamquam] quam p 9 exprimit A
10 id est om. 1 quoinquinationibus NS 12 quoinquinationes N
13 dei BAN seruatoris BN 16 ignorantiam-refugientes in mg. M
infidelitate N 17 quoinqainationes SINP$est om. p 19 coepalates
SM* qaoepulantes P 20 indeainentes SMBA1 21 appellant P
22 qui Nt B 23 congruentes S 24 hii N delectationibus B
25 copulantur CBNPAXfy et ipaoa SMBAN 26 pascentes
om. CIZ.
adulterii, hoc ludas: in dilectionibus uestris
maculati coepulantur. mixti sunt enim bonis in epulis
sacramentorum et dilectionibus plebium. et quod Petrus ait
\'fontes sicci\', hoc ludas "nubes sine aqua" hoc Iacobus
\'fides mortua\'.
Non itaque promittatur poena ignis transitoria turpiter
scelerateque uiuentibus, quia uiam iustitiae cognouerunt, quibus
melius erat non cognoscere, sicut ueracissima scriptura testatur.
de talibus quippe etiam dominus ait: et erunt nouissima
illius hominis peiora quam erant prima, quoniam purgationis
suae habitatorem sanctum spiritum non recipiens
fecit in se inmundum spiritum multipliciorem redire. nisi forte
ideo sunt isti, de quibus agitur, meliores habendi, quia non
redierunt ad inmunditiam adulteriorum, sed ab ea non recesserunt,
nec purgati se rursus inquinauerunt, sed purgari
recusauerunt. neque enim, ut releuata conscientia intrent ad
baptismum, dignantur saltem uomere pristinas inmunditias,
quas canum more iterum sorbeant, sed in lauacri ipsius
sanctitate pertinaciter crudo pectore indigestam nequitiam
tenere contendunt; nec occultant eam pollicitatione uel ficta,
sed inpudentia professionis eructant; nec exeuntes de Sodomis
more uxoris Loth in praeterita iterum adtendunt, sed omnino
S delectationibus B 3 copulantur CBPAaNX enim
sunt SM aepulis B 4 pleuium SB 5 siccos SMBBXA iacob I
7 tupiter S 8 scelerate P quia p 9 erat om. M ueracissama Sl
11 peiora ]}ęiQrib\\łş S erunt NA 12 spiritum sanctum SMBBNP
AX$bd recipientes SMB 13 spiritum immundum B multiplicatiorem
SMB multiplitiorem N 14 agitur] dicitur SMB 15 rediderllnt
SM adulterift B 16 ne SM purgati sunt R
se om. CIZ sed purgari recusauerunt om. B purgati N 17 reuelata
SMBA intrent ad] in retenta SMABN intret ad I 18 saltim
SMN salutem P monere X1 19 lanachri B 21 occultant
eam] occultante an SMBBNA1 pollicatione SMBBN 22 eructuant
P exuentes P de N2
conantur intrare. Paulus apostolus dicit: qui prius fui
blasphemus et persecutor et iniuriosus; sed misericordiam
consecutus sum, quia ignorans feci in
incredulitate; et istis dicitur: tunc potius misericordiam
consequemini, si scientes male uixeritis in ipsa fide. nimis longum
est et paene infinitum omnia testimonia scripturarum uelle
colligere, quibus adparet non solum non esse mitiorem causam
eorum, qui scientes quam qui nescientes uitam nequissimam
et iniquissimam ducunt, uerum etiam hoc ipso grauiorem.
proinde ista suffecerint.
dei nostri non facere homines male securos, dicentes eis,
quod si fuerint in Christo baptizati, quomodolibet in ea fide
uixerint, eos ad salutem aeternam esse uenturos, ne sic faciamus
christianos, quomodo iudaei proselytos, quibus dominus
ait: uae uobis, scribae et pharisaei, qui circumitis
mare et terram facere unum proselytum; cum
autem feceritis, facitis eum filium gehennae duplo
quam uos estis; sed potius sanam doctrinam dei magistri
in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit uita
christiana nec cuiquam homini, si utrumlibet defuerit, uita
promittatur aeterna. qui enim dixit: nisi quis renatus
fuerit ex spiritu sancto, non intrabit in regnum
SMB dignantur B 2 primus
PXZ1 fui] au P om. SM 3 persequutor B 4 consequutus B
in om. P 5 incredulitatem BN 6 consequimini SMItNPA scientes
om. B 9 eorum] meorum P equissimam SMJRN aequissimam
NA.1 10 et iniquisaimam om. P ipsum XP esse grauiorem
SMBBINPAXfrbd 11 proinde om. SlIIRBNA sufficerint SMPA1
13 dei om. SMBNA 15 nec B 16 proselitos SMBBNPa ait
dominus P 17 ue NP pharisei IRP circuiiiiatis N circuitis P
18 proselitum SMBNP 21 ut] et SMBBNA 22 necuiquam NAPfr
si horum quodlibet B §it$nnplibet N defuerint N 24 ex aqua et
spiritu SMBBNPAXbd sancto om. SMBBNAbd
uestra super scribarum et pharisaeorum, non intrabitis
in regnum caelorum. de illis quippe ait:
scribae et pharisaei cathedram Moysi sedent. quae
dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite;
• dicunt enim et non faciunt. ergo iustitia eorum est
\'dicere et non (facere). ac per hoc nostram esse uoluit abundantem
super illorum *dicere et facere\'; quae si non fuerit,
non intrabitur in regnum caelorum. non quia quisquam ita
debet extolli, ut, non dicam apud alios iactare, sed apud
se ipsum putare audeat se in hac uita esse sine peccato,
sed nisi essent quaedam ita grauia, ut etiam excommunicatione
plectenda sint, non diceret apostolus: congregatis
uobis et meo spiritu tradere huius modi
satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit
in die domini Iesu. unde etiam dicit: ne lugeam multos,
qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam
super inmunditiam et fornicationem quam
gesserunt. item nisi essent quaedam non ea humilitate
paenitentiae sananda, qualis in ecclesia datur eis, qui proprie
paenitentes uocantur, sed quibusdam correptionum medicamentis,
non diceret ipse dominus: corripe eum inter te
et ipsum; si te audierit, lucratus es fratrem tuum.
postremo nisi essent quaedam, sine quibus haec uita non
Cor. 12, 21 22 Matth. 18, 15 om. A1 habundauerit SMRIN 2 super] plus
quam BN pharifleorum et ecribarum B 4 super cathedram ZXJPBabd
cathedra P 6 enim] autem N ergo] ego I 7 ac-facere om. B
ac per hoc] accipe hoc R nrm I habundantem IZRN 8 non
facere p 9 intrabimus B 10 ad se N 12 grauida P excommuni.
cationem R 14 eius modi SMRPXbd 15 interitu MP 16 ne]
ut P 18 inmunditia SBPXfr1 fornicatione BPX$quem I
20 propriae S 21 correptione fi1 eorum medicamentis P 22 corripi
S 23 ipsum solum bd et si SMRBNPAXbd es] eris B
est R
docuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut
et nos dimittimus debitoribus nostris.
quid mihi uideretur exposui, ubi tres quaestiones mouerunt:
unam de permixtione in ecclesia bonorum et malorum tam- <
quam tritici et zizaniorum. ubi cauendum est, ne ideo putemus
esse propositas istas similitudines, uel hanc uel de inmundis
in arca animalibus uel quaecumque alia idem significant, ut
dormiat ecclesiae disciplina, de qua in figura illius mulieris
dictum est: seuerae sunt conuersationes domus eius,
sed ut non eo usque progrediatur dementiae potius temeritas
quam seueritas diligentiae, ut quasi bonos a malis per nefaria
schismata separare praesumat. neque enim per has similitudines
et praenuntiationes consilium desidiae bonis datum est, qua
neglegant, quod prohibere debent, sed patientiae, qua perferant
salua doctrina ueritatis, quod emendare non ualent. nec quia
scriptum est introisse ad Noe in arcam etiam inmunda animalia,
ideo praepositi uetare non debent, si qui inmundissimi
ad baptismum uelint intrare saltantes, quod est certe mitius
quam moechantes; sed per hanc figuram rei gestae praenuntiatum
est inmundos in ecclesia futuros propter tolerantiae
rationem, non propter doctrinae con-uptionem uel disciplinae
ZIBPAXC7S7Nabd ponere P 4 tota illa bd
5 uidetur P 6 una SMRBNPAX 7 nec SMl2 8 uel
de om. BNA1 9 archa BN idem] ideo SMRBNA significat R
10 disciplinam R mulieris 8. I. S 12 ut om. B eo] quo P
utique I 13 mali N 14 scismata SMI(BNPA$praeparare P
praesummat R 15 bonis desidiae datum est SMB datum est
bonis bd quam SMR 16 qua. N 17 Ii, salua B salua]
sana P nęc BN alimalia B 19 propositi SMBP
IZAbd ueterare IZ que 01 quis P 20 saluantes R 21 quam
moechantes om. CIZ mechantes BMSPRN figura SR regi R
rigesta P gestaqi p 23 doctrinam R correptionem B
animalia arcae conpage confracta, sed ea integra per
unum atque idem ostium, quod artifex fecerat. altera quaestio
est, in qua eis uisum est fidem solam baptizandis esse tradendam,
postea uero iam baptizatos docendos esse de moribus.
sed satis demonstratum est, nisi fallor, tunc magis pertinere
ad curam speculatoris, cum omnes, qui fidelium conpetunt
sacramentum, omnia quae dicuntur intentius et sollicitius
audiunt, non tacere de poena, quam male uiuentibus dominus
comminatur, ne in ipso baptismo rei sint grauissimorum
criminum, quo ueniunt, ut remittatur reatus omnium peccatorum.
tertia quaestio est periculosissima, qua parum considerata
et non secundum diuinum eloquium pertractata tota illa opinio
mihi uidetur exorta, in qua promittitur scelestissime turpissimeque
uiuentibus, etiamsi eo modo uiuere perseuerent et
- tantummodo credant in Christum eiusque sacramenta percipiant,
eos ad salutem uitamque aeternam esse uenturos contra
apertissimam domini sententiam, qui desideranti uitam aeternam
respondit: si uis uenire ad uitam, serua mandata,
et commemorauit (quae mandata\', ubi ea scilicet peccata
uitantur quibus nescio quomodo salus aeterna promittitur
propter fidem sine operibus mortuam. de his tribus quaestionibus
satis, quantum existimo, disputaui demonstrauique sic
tolerandos in ecclesia malos, ut non neglegatur ecclesiastica
IBBA quecumque PZl 2 arche SRM compage
C compacge 0 confractę P 3 idem om. SMB arfei N
4 ei SM om. B tradendum SMN 5 iam] non B 6 demonstrandum
SM ni B 7 com I 8 aollicius SM aolicitius P sollititiun
A 10 cominatur P sunt R 11 crimin.um C remittantur
CZ$remitator R 12 periculossima B parum] partim P 13 pertracta
SMlAl 14 mihi om. A1 promittitur ei SM sceleatissimae
M sceleratissime B turpissimeque M 18 sententiam domini P
quae SM desiderati P 20 et-mandata om. P silicet SMB
22 fidem om. N mortua P 24 neglegetur SMB
non solum audiant atque suscipiant, quid credere, uerum
etiam qualiter uiuere debeant; sic promitti fidelibus uitam
aeternam, ut non etiam per fidem mortuam, quae sine operibus
saluare non potest, ad eam se quisque peruenire posse
arbitretur, sed per illam fidem gratiae, quaeperdilectionem
operatur. non itaque culpentur dispensatores fideles, non
sua neglegentia uel pigritia, sed quorundam potius contumacia,
qui pecuniam dominicam recusant accipere et adulterinam
suam cogunt seruos dominicos erogare, dum nolunt saltem
tales mali esse, quales sanctus Cyprianus commemorat, saeculo
uerbis solis et non factis renuntiantes, quando nec uerbis
renuntiare diaboli operibus uolunt, cum se in adulterio permansuros
uoce apertissima profitentur. si quid ab eis dici solet,
quod forte disputando non adtigi, tale arbitratus sum, cui
mea responsio necessaria non fuisset, siue quod ad rem, de
qua agitur. non pertineret, siue quod tam leue esset, ut a
quolibet facillime redargui posset.
ed. Hartel
m p. 126 SM*BlAl cathecizandos OIZSMBp\'p cathezizandos A 2 qui I
om. P 4 quae sine] quastione I 5 posse om. R 6 arbitrentur N
illam] ei P 8 neglegentia N prigritia B quorumdam B contumatia
RN 9 peccuniam P 10 saltim SMR salutem P 11 tales
om. SMB esse mali SMBBNAbd ciprianus N 12 renun; hac
uocabuli parte cod. P fol. 86b finitur 13 renuntiantes IZ nolunt I
in] an SM adulterios SM 14 si quid] sicut B 15 tales SM
esse arbitratus SMBBXPAX$bd 16 responsione X 18 redargui
facillime SMBBNPAXbd do gratias Q Explicit liber beati
Augustini de fide et operibus fol. 77* C fol. 74b I fol. 33b P Explicit liber
sci Augustini de fide et operibus fol. 41b Z; a codd. SMA subscriptio
abest fol. 34b fol. 119b Finit de fide et operibus fol. 48• X; a cod. B
subscriplio abest fol. 234• Explicit de fide et operibus fol. 42b N
cod. B subscriptio mihi non est nota; cod. P iam uersu 12 finitur.