Itemque cum hortatur, ut non secundum carnem uiuamus,
ne moriamur, sed spiritu facta carnis mortificemus,
ut uiuamus, tuba utique canit, bellum, in quo uersamur,
M eiibueritis ChR minbra Ch 3 exibete MR
mortuis ex mortis A 4 uestra om. D 5 enim 095 R sub lege
estis DX 6 in loco C 8 carnem om. A1 9 spiritu om. C quodquod
C 10 hii TDBCX 11 quandiu (semper n) R nostra om. C
13 hoc loco om. C regnat -4l 15 obeditur R 17 ne] nec XD1
18 sed om. MACh si.bi Ch uendicat DCXR 19 nec BDl
iniquitatis arma AChBRd 20 ai TAX non dominabitur peccatum T
enim sub lege sumus sed sub gratia. non sumus sub lege sqq. DX
21 tamen] autem C 22 iubet lex T nos om. MADIChCX 23 liberi\'ş
M 24 cum om. C 26 itaque T canit] quae canit Dybd
ne ab eis mortificemur, accendit. qui sint uero isti
hostes, satis euidenter expressit. quos enim a nobis mortificari
uoluit, ipsi sunt, opera scilicet carnis. sic enim ait: si autem
spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. et ista
quae sint ut sciamus, eundem itidem audiamus scribentem
ad Galatas et dicentem: manifesta autem sunt opera
carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae,
idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones,
aemulationes, animositates, dissensiones, haereses,
inuidiae, ebrietates, comessationes et his similia, quae
praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia
agunt, regnum dei non possidebunt. ipsum enim etiam
ibi bellum, -ut haec diceret, ostendebat et ad hos hostes
mortificandos eadem caelesti et spiritali tuba Christi milites
excitabat. supra enim dixerat: dico autem, spiritu ambulate
et desideria carnis ne feceritis. caro enim
concupiscit aduersus spiritum, spiritus autem aduersus
carnem. haec enim sibi inuicem aduersantur,
ut non ea quae uultis faciatis. quodsi spiritu ducimini,
non estis sub lege. ergo sub gratia constitutos uult
istum aduersus opera carnis habere conflictum. et haec opera
carnis ut demonstraret, adiunxit, quae supra commemoraui:
manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt
5, 19 X et om. TMAxChlBCX, er. in D ut om.
TMxAxChxBC, er. in D 2 accendit om. C er. in D 3 expressit]
ostendit DX uoluit mortificari Cbd 4 scilicet opera Rd uidelicet
opera ChA autem] enim T 6 ad galatas scribentem Cd 7 ga-
lathas DX sunt autem Rd 8 luxoriae MB1 10 emulationes MR
hereses TAM 11 ebritates T commessationes TMChB 13 bellum
etiam ibi C 14 hos om. C 16 superius DX 17 non DChX
perficietis DChX perfeceritis Rd 19 inuicem sibi DC sibi om.
MAChBXEd 20 ea om. C quaecumque C illa faciatis C
si om. C 22 et ut DX
commonuit, maxime adiciens: et his similia. denique
in hoc proelio aduersus carnalem quodam modo exercitum
uelut aliam producens aciem spiritalem, fructus autem
spiritus est, inquit, caritas, gaudium, pax, longanimitas,
benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia;
aduersus huius modi non est lex. non ait aduersus
haec), ne sola esse putarentur — quamuis et si hoc diceret,
omnia debuimus intellegere, quae eiusdem generis bona cogitare
possemus — sed ait: aduersus huius modi, et haec
scilicet et quaecumque similia. uerumtamen quod in eis bonis,
quae commemorauit, loco ultimo posuit continentiam, de qua
nunc disputare suscepimus et propter quam multa iam diximus,
praecipue uoluit eam nostris mentibus inhaerere. ipsa
quippe in hoc bello ualet plurimum, in quo aduersus carnem
spiritus concupiscit, quoniam ipsas carnis concupiscentias
quodam modo crucifigit. unde cum haec dixisset apostolus,
continuo subiecit: qui autem Iesu Christi sunt, carnem
suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis.
haec est actio continentiae, sic opera carnis mortificantur.
mortificant uero eos, quos deficientes a continentia ad
consensionem perpetrandorum talium operum trahit concupiscentia.
illas diabolicarum suggestionum insidias praecipue uigilare
A 5 longanitas T longaminitas C
6 bonitas benignitas DX 8 De. R putarentur esse DX putaretur T
9 debuimus-quae om. DX debuimus ex debemus T dfberemus Bd
intelliere T bona quae cogitare potuimus intellegere debuimus DX
10 et haec] & 8 lex et haec T 11 ueruntamen C 12 ultimo loco Cbd
13 cepimus C 14 mentibus] sensibus C 15 qua MAChB 17 apostolu
Al 18 subgecit A\' 19 suam om. ABl passionibus] uiciis C
20 si AChC mortificentur D 21 deficiente C a om. MADChl BOXR
22 conseaonem Al confessionem M talium operum perpetrandorum DX
25 praecipue ante diabolicarum leg. in MADChBCXRbd
enim omnis qui spem suam ponit in homine. et quis
est iste nisi homo? non potest ergo ueraciter dicere non se
spem ponere in homine, qui eam ponit in se. nam et hoc,
secundum hominem uiuere, quid est nisi secundum carnem
uiuere? audiat ergo, qui tali suggestione temptatur, et, si ullus
ei christianus inest sensus, contremescat, audiat, inquam: si
secundum carnem uixeritis, moriemini.
Sed quispiam dicturus est mihi aliud esse secundum
hominem uiuere, aliud secundum carnem uiuere: quia uidelicet
homo rationalis creatura est et in eo rationalis est animus,
quo distat a pecore; caro autem est infirma et terrena
pars hominis et ideo secundum eam uiuere uitiosum est.
propter quod ille, qui secundum hominem uiuit, non utique
secundum carnem, sed potius secundum eam partem
hominis uiuit, qua homo est, hoc est secundum spiritum
mentis, quo pecoribus praeeminet. uerum haec disputatio
ualet fortassis aliquid in scholis philosophorum; nos autem
ut intellegamus apostolum Christi, libri christiani quemadmodum
loqui soleant debemus aduertere. fides certe omnium
nostrum est, ut Christus ueniret, hominem a uerbo dei
adsumptum, non utique sine anima rationali, sicut quidam
RB2 2 homineip T 3 est bQiPQ A ipse homo C
7 sensus est MADChBCXlid contremiscat BWChtCXRd audiant
D audii C inquam omnes DX 10 uiuere om. JfADChBCXRd
uiuere fin. om. R homo uidelicet MADChBCXRd 11 est creatura
DX 12 qui Ch est om. C infima d 13 uitiosum-uiuit om. C
16 quia T spiritam om. Dl 17 praeeminet pecoribus D praeminet
pecoribus X praeeminetur T praeminet ChBCR 18 aliquid forte DX
scolis TMDCX 19 uti T quemammodum ACh 20 omnino
omnium X 21 nostrum sps est AChX ut xps ueniret TBR: ut xps
uenerit (w ras. m. 2) D uixit autem et ipse X xpm uere M viąęręţ
(s. I. m. 2 credamus) Ch uiueret A quibus xps uiuere est Cbd et hominem
TACh secundum hominem X et ho (spat. uac.) D 22 rationabili
A
est et habitauit in nobis. quid hic caro intellegenda est
nisi homo? et uidebit omnis caro salutare dei, quid
potest intellegi nisi omnis homo? ad te omnis caro ueniet,
quid est nisi omnis homo? dedisti ei potestatem omnis
carnis, quid est nisi omnis hominis? ex operibus legis
non iustificabitur omnis caro, quid est nisi nullus iustificabitur
homo? quod idem apostolus alibi manifestius exprimens,
non, inquit, iustificabitur homo ex operibus
legis. Corinthios quoque increpat dicens: nonne carnales
estis et secundum hominem ambulatis? cum carnales
eos dixisset, non ait \'secundum carnem ambulatis>, sed:
secundum hominem, quia et hoc quid uoluit intellegi nisi
secundum carnem? nam utique si culpabiliter quidem secundum
carnem, laudabiliter autem secundum hominem ambularetur,
id est uiueretur, non exprobrans diceret: secundum
hominem ambulatis. agnoscat homo obprobrium, mutet
propositum, uitet interitum. audi, homo; noli secundum hominem
ambulare, sed secundum eum, qui fecit hominem; ab
eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat,
qui tamen non secundum hominem uiuebat: non quia idonei
sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet
ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum
hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens
ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem,
3, 20 9 Gal. 2, 16 10 I Cor. 3, 3 21 II Cor. 3, 5 om. MADChBCXRbd 4 ad-homo om. ACh,
in mg. M 5 omnis pr. om. It 6 nisi om. T 7 earo-iustificabitnr
om. Ch 8 exprimens manifestius Cd 10 chorintheos Bl 11 hominem]
carnem T 12 dixisset] appellat C 14 nam] quia DX
16 exprobans T om. R 17 agnoscat] audiat R opprobrium DBChd
18 ambulare secundum hominem MADChBCXEd 20 nec] hec C
te o homo C 22 aliquid cogitare T 24 ista ueraciter DX am-
monens ADChX 25 fin. hominem non hominem TJtfAChBXB hominem
noie hominem D
sed secundum deum, profecto non uiuit etiam secundum se
ipsum, quia homo est et ipse. sed ideo dicitur etiam secundum
carnem uiuere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata
intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima
nominata intellegitur homo; unde dictum est: omnis anima
sublimioribus potestatibus subdita sit, id est omnis
homo, et: septuaginta quinque animae descenderunt
in Aegyptum cum Iacob, id est septuaginta quinque
homines. noli ergo uiuere secundum te ipsum, o homo; inde
perieras, sed quaesitus es. noli, inquam, uiuere secundum te
ipsum; si perieras, inuentus es. noli carnis accusare naturam,
quando audis: si secundum carnem uixeritis, moriemini.
sic enim dici potuit et uerissime potuit: si secundum uos
uixeritis, moriemini. nam diabolus non habet carnem et tamen,
quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non
stetit. quid ergo mirum, si secundum se ipsum uiuens, cum
loquitur mendacium, de suo loquitur? quod uerum de
illo ueritas dixit.
noli de te fidere, ut peccatum non dominetur, sed de
illo, cui dicit orans quidam sanctus: itinera mea dirige
secundum uerbum tuum, et non dominetur mihi omnis
20 Rom. 6, 14 22 Ps. 118, 188 MADChBCXHd 5 quod-homo om. C in mg. M
6 dictum est] dicitur DX omnis-est in mg. T 7 potestatibus
sublimioribus MAChBR 9 egyptam A 10 unde C 12 si] si
inde DX si qui C inde Bd et inuentus DXd noli-tamen in
mg. m. 2 D 13 quando] qfli D si om. TB 14 sic-moriemini in
mg. add. T om. C sic] si ChXA. enim] autem X dici
hoc Ch uerissime dici potuit D 16 uoluit uiuere DX 17 mirum]
uerum MABBCh1 uerius Cb mirum (in mg. aliT: quid ergo uerum secundum
se ipsum uiuere sine interpretatione) D 18 aere C uerbum M*
19 dicit Ch 21 noli.. M tibi non dominetur DXbd 22 dixit D
23 et] ut D
nobis non dominabitur, nos ipsos extolleremus et uiribus
nostris hoc tribueremus, statim hoc uidit apostolus atque
subiecit: non enim estis sub lege, sed sub gratia. gratia
itaque facit, ut peccatum tibi non dominetur. noli ergo de te
fidere, ne multo amplius inde tibi dominetur. et cum audimus:
si spiritu actiones carnis mortificaueritis, uiuetis, non
hoc tantum bonum spiritui nostro, quasi per se ipsum possit
ista, tribuamus. nam ne istum carnalem sensum spiritu mortuo
potius quam mortificante saperemus, ilico addidit: quotquot
enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. itaque ut
spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu dei agimur,
qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam.
In hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub
gratia et, cum bene pugnat adiutus, exultat in domino cum
tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et
operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera
peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant:
dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra
diabolum principem regemque uitiorum multo uigilantius et
acrius ipsa oratione certantes, ne aliquid ualeant mortiferae
suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua
20 Matth. 6, 12 post audissemus leg. in T forte DXd 4 sed om. C
5 non tibi T B tibi peccatum non dominetur R non dominetur tibi
peccatum D non om. M 6 ne] ut D tibi inde (inde s. l.) T
audi..muB B 7 carnis ex carnes M 8 quamsi M qua.ei TB 9 ista]
ita C 10 uiuificante R mortificantes aperimus T illico Chd quodquod
C 11 hii B 13 frenemur T 15 tam magno hoc DCh
16 exsultat BXBd 17 non tamen etiam desunt DX strenuis etiam R
ignicti? (s. I. strenuis) T strennuis C 18 opera. (a in ras.) Ch
19 propter om. MACh sanando C cottidie TAChBC 20 uita Ax
21 et uitiorum regem DX 22 ualeant aliquid MADChBCXRd
23 sugestiones Ch ad] ab TAXB ad s. l. D er. in M
non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non
erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus
est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus,
quo placet sibi et non uult culpabilis inueniri dedignaturque,
cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate
suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius
ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam
continentiam petiuit a domino ille, cuius superius uerba iam
posui et, sicut potui, commendaui. namque cum dixisset:
pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae
circum labia mea. ne declines cor meum in uerba
maligna, unde hoc diceret euidentius explicans, ad excusandas
excusationes, inquit, in peccatis. quid enim
malignius his uerbis, quibus malus malum se neget, etiam
de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam
factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a
se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit,
tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse
reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando
peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. apud
homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque
uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse
aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non
potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio
peccatorum.
ex excusanda A 2 non pr. om. T sanantur B
erunt A laetaliter BR loetaliter TA infliguntur R 5 quod A
8 coercendam TBCd 10 potuit; B 11 hostium D 12 declines inquit
C 13 malicie C euidenter R 14 inquit excusationes
MADBCXRd 15 negat BCd 18 petere T ali.m (a. * add. u) M
19 possit ADChCXRd auferri D nolensque DX nolens enim
(enim a. I.) M 20 non accusando om. C 23 fallacia purgare T
24 aliquid om. R apud om. C 25 uera MADChX
Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata,
fato se ad peccandum queruntur inpelli, tamquam hoc decreuerint
sidera et caelum prius talia decernendo peccauerit, ut
homo postea talia committendo peccaret; alii fortunae malunt
inputare, quod peccant: qui omnia fortuitis casibus agitari
putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta
ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia
est disputationes suas rationi tribuere et actiones
suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in
diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem,
cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari
possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint,
consensisse dubitare non possint. sunt etiam, qui excusationem
suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri,
suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario
principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non
potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem
eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset
tunc peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae
dei. haec Manichaeorum est inmundissima insania, quorum
machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit,
quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem con-
fitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis
de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque
TAB 3 talia prius T decernendo-talia om.
TMADChBXJR peccare C ut] et C 4 committenda Ch peccare
TMAChBCXR 5 qui omnia] qm MAChCX qm oia (oia 8. I.) D
putant agitari X 6 perspecta] perfecta Ch 7 adaeuerare MA
8 actionibus snia C 11 sugestionibus Ch mala om. MADChBB
12 possunt TMDBXR illius DCX illi ChB 13 possunt MDXR
15 furori C 17 potaissent BR potuisse Ch potuerit C 18 rebellante
C rebellandi DIChX miscuisse AChB 19 se peccare Cd
mala ACh om. T dei naturae C naturae (ae m. 2 ex a) M
22 iiKQipmytebilS incontaminabilem T incommutabilem (s, l. m. 2 incontaminabilem)
D 24 qui om. MACh
creditur?
suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si
displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima
utique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse
permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione
liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae
accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam
debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae,
ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et
peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam
suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut
caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista,
si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per
hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi
ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non
esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit
mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum
est enim, sicut scriptum est, solidus cibus,
in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omnipotentiam
dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis
uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens
bonitas eius, ut etiam de malis possit facere bona, siue
om. Ch er. in A CQmmytot>i]i9 contaminabilis T et corruptibilis
in mg. m. 2 T 3 liii MACOh alii DX om. bd in er. in D
ezcasatiooe R 4 ut] et C 6 deus impunita peccata C peccata deus
impunita d impunita esse peccata D 7 remissio non B Tt remissio
AMDChR 8 peccatorum non liberat R 10 debeat ADCh debuit C
impartitur Dd 12 inultum] multum TM pedis sequam A pedissequam
DChCXRd 18 amisso TMAChB deleat C 14 non doleapt T
17 ta om. T 20 enim om. T sicut scriptum est sequitur post cibus
in C 21 hii MADChB perfecerunt C 22 id] idS ACh pertenuisse
B 23 tam] tanta MCXd 24 eius bonitas CXRd facere
bona possit R facere possit MADChB
atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque
ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima
nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius
eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis
facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis
debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus:
subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt
suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo
etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua
licet illi mala patiantur, facit tamen ille quod bonum est.
non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et
utique sicuti iniustum est peccatum, ita iustum est peccati
supplicium.
Non autem potestas deo defuit talem facere hominem,
qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere, cui
adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens,
illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum
non peccare et postea iustum praemium non posse peccare.
nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino
peccare non possint. tales habet quippe etiam nunc angelos
suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando
fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in
huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes
futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens
Ch 3 omnipotenti DCX 4 nisi om. Ch 6 mala
fecerunt MADChBCXH 7 exaudi»t T et ignoscit A 8 langoribus
MD1 9 snorum] eorum Ch 10 eos etiam condempnat DX
dampnatione Ch dignos iudicat DX 11 illa TMACh isti C
12 bonum om. Ch 13 sicut CRd sa..tis (s fin. s. I.) M sicuti in
om. JR est iustum B iniustum-ita om. TA peccatum-eat
om. MDChXB peccanti R 14 supplicium<ita bonitati iustitia est
pmit1> (< > in mg. m. 2) X 17 nec X 18 esset illi C 22 suos
om. C sicut T
dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? multa de bono
usu mali copiosius possunt et subtilius disputari; sed neque
hoc isto sermone suscepimus et eius nimia uitanda est
longitudo.